Κάνε ένα βήμα μπροστά ( Δραστηριότητα για τις κοινωνικές ανισότητες)

Εισαγωγή:

Σήμερα θα αφήσουμε για λίγο το βιβλίο και θα κάνουμε μια βιωματική δραστηριότητα που ονομάζεται "Κάνε ένα βήμα μπροστά".

Σε λίγο θα σας μοιράσω από μια κάρτα. Πάνω της γράφει έναν ρόλο, έναν χαρακτήρα. Θέλω να κρατήσετε αυτόν τον ρόλο κρυφό από τους συμμαθητές σας. Μην τον δείξετε σε κανέναν. Για τα επόμενα λεπτά, δεν είστε ο εαυτός σας· είστε αυτός ο άνθρωπος.

Στο μάθημά μας μιλάμε συχνά για την αγάπη προς τον πλησίον και την ισότητα όλων των ανθρώπων. Στην πραγματική ζωή όμως, οι άνθρωποι δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια αφετηρία. Άλλοι έχουν "άνεμο στα πανιά τους" και άλλοι κουβαλούν ασήκωτα βάρη.

Θα σταθούμε όλοι σε μια ευθεία γραμμή. Εγώ θα διαβάζω κάποιες προτάσεις. Αν ο χαρακτήρας σας μπορεί να απαντήσει "Ναι" σε αυτό που ακούει, θα κάνει ένα βήμα μπροστά. Αν η απάντηση είναι "Όχι", θα μένει σταθερός.

Στόχος δεν είναι να "νικήσει" κάποιος. Στόχος είναι να δούμε πώς οι συνθήκες της ζωής —η φτώχεια, η υγεία, η καταγωγή— μας απομακρύνουν ή μας φέρνουν κοντά. Θέλω να παρατηρείτε την απόσταση που θα δημιουργηθεί ανάμεσά σας.

Πριν ξεκινήσουμε, πάρτε ένα λεπτό να διαβάσετε την κάρτα σας και να σκεφτείτε: Πώς ξυπνάει αυτός ο άνθρωπος το πρωί; Τι τον φοβίζει; Τι ελπίζει;»

Οι ρόλοι:

1. Γιός Εφοπλιστή (18 ετών)
Ζεις σε βίλα, έχεις προσωπικό οδηγό και οι σπουδές σου είναι εξασφαλισμένες σε όποια χώρα θες.

2. Διευθύντρια Χειρουργός
Έχεις πολύ υψηλό μισθό, ιδιωτική ασφάλιση και το σπίτι σου είναι εξοπλισμένο με την τελευταία λέξη της τεχνολογίας.

3. Ιδιοκτήτης Ξενοδοχείου
Εισπράττεις μεγάλα κέρδη κάθε χρόνο, ταξιδεύεις συχνά στο εξωτερικό και έχεις μεγάλες αποταμιεύσεις.

4. Νεαρός Manager Τεχνολογίας
Κερδίζεις 4.000€ τον μήνα, μένεις σε πολυτελές διαμέρισμα και δεν στερείσαι απολύτως τίποτα.

5. Δάσκαλος Δημοσίου
Έχεις σταθερό μισθό. Μένεις σε δικό σου σπίτι, αλλά προσέχεις για να αποταμιεύσεις για τις διακοπές σου.

6. Νοσηλεύτρια σε Δημόσιο
Εργάζεσαι σκληρά, πληρώνεις ενοίκιο και δάνειο, αλλά το ψυγείο σου είναι πάντα γεμάτο.

7. Ιδιοκτήτης Mini Market
Δουλεύεις 12 ώρες τη μέρα. Τα έσοδα καλύπτουν τις ανάγκες της οικογένειας, αλλά δεν περισσεύουν για πολυτέλειες.

8. Φοιτήτρια με Μερική Απασχόληση
Σπουδάζεις και δουλεύεις σε καφέ. Οι γονείς βοηθούν λίγο, αλλά μετράς τα ευρώ για να βγει ο μήνας.

9. Άνεργη Μητέρα (2 παιδιά)
Ζεις με το κοινωνικό επίδομα. Συχνά κόβεις από το δικό σου φαγητό για να φάνε τα παιδιά σου.

10. Χαμηλοσυνταξιούχος (80 ετών)
Η σύνταξη των 400€ φτάνει μόνο για τα βασικά φάρμακα και τους λογαριασμούς. Το σπίτι είναι κρύο τον χειμώνα.

11. Οικοδόμος (Μετανάστης)
Δουλεύεις «μαύρα» χωρίς ένσημα. Μένεις σε ένα μικρό δωμάτιο με άλλους τρεις για να στέλνεις χρήματα στην πατρίδα.

12. Άτομο με Κινητική Αναπηρία
Είσαι αποκλεισμένος/-η στο σπίτι γιατί η γειτονιά δεν έχει ράμπες και δεν έχεις χρήματα για ειδικό όχημα.

13. Πρόσφυγας σε Camp
Περιμένεις μήνες για τα χαρτιά σου. Μοιράζεσαι μια σκηνή/container και τρως από το συσσίτιο της δομής.

14. Έφηβος Ρομά
Ζεις σε καταυλισμό χωρίς σταθερό ρεύμα και νερό. Στο σχολείο νιώθεις ότι οι άλλοι σε αποφεύγουν.

15. Εποχικός Καμαριέρης
Δουλεύεις μόνο το καλοκαίρι. Τον χειμώνα ζεις με το ταμείο ανεργίας και δανεικά από συγγενείς.

16. Νεαρή Ηθοποιός
Εργάζεσαι σπάνια και χωρίς ασφάλιση. Δεν μπορείς να πας στον γιατρό αν αρρωστήσεις γιατί κοστίζει.

17. Άτομο σε Απεξάρτηση
Προσπαθείς να κάνεις μια νέα αρχή, αλλά το ποινικό σου μητρώο σε εμποδίζει να βρεις οποιαδήποτε δουλειά.

18. Άστεγος Νεαρός (22 ετών)
Κοιμάσαι σε χαρτόνια. Δεν έχεις ταυτότητα, τηλέφωνο, ούτε πρόσβαση σε καθαρό νερό για να πλυθείς.

19. Παιδί Αγροτών (12 ετών)
Το σπίτι σου είναι απομονωμένο. Δεν έχεις ίντερνετ και βοηθάς στα ζώα αμέσως μόλις γυρίσεις από το σχολείο.

20. Γυναίκα σε Ξενώνα Βίας
Έφυγες κρυφά από το σπίτι σου. Δεν έχεις πρόσβαση στον τραπεζικό σου λογαριασμό και φοβάσαι για τη ζωή σου.

21. Μόνη Ηλικιωμένη σε Χωριό
Το κοντινότερο νοσοκομείο είναι 2 ώρες μακριά. Αν χαλάσει κάτι στο σπίτι, δεν έχεις κανέναν να σε βοηθήσει.

22. Νέος σε Υποβαθμισμένη Περιοχή
Στη γειτονιά σου κυριαρχούν οι συμμορίες. Δεν έχεις υπολογιστή και οι προοπτικές για δουλειά είναι μηδενικές.

Διαβάζουμε τις προτάσεις:

1.Διατροφή: Έχεις πάντα στο σπίτι σου αρκετό, ποιοτικό και θρεπτικό φαγητό για κάθε γεύμα;

2. Στέγαση: Το σπίτι σου έχει πάντα ζεστό νερό, θέρμανση τον χειμώνα και νιώθεις ασφαλής μέσα σε αυτό;

3. Υγεία: Αν αρρωστήσεις σοβαρά, μπορείς να πας αμέσως σε έναν καλό γιατρό και να πάρεις όλα τα φάρμακά σου χωρίς να νοιαστείς για το κόστος;

4. Ένδυση: Μπορείς να αγοράσεις καινούργια ρούχα και παπούτσια αν τα παλιά σου τρυπήσουν ή δεν σου κάνουν πια;

5. Τεχνολογία: Έχεις στο σπίτι σου δικό σου υπολογιστή (ή tablet) και γρήγορη σύνδεση στο ίντερνετ όποτε τη χρειάζεσαι;

6. Ελεύθερος Χρόνος: Έχεις τα χρήματα για να ασχοληθείς με ένα χόμπι, ένα άθλημα ή να πας στον κινηματογράφο με φίλους;

7. Κοινωνική Αποδοχή: Νιώθεις ότι οι άνθρωποι στον δρόμο ή στο σχολείο/δουλειά σε αντιμετωπίζουν με σεβασμό, χωρίς να σε κρίνουν για την εμφάνιση ή την καταγωγή σου;

8. Διακοπές: Μπορεί η οικογένειά σου (ή εσύ) να πάει τουλάχιστον μία εβδομάδα διακοπές τον χρόνο μακριά από το σπίτι;

9. Ασφάλεια Γειτονιάς: Αισθάνεσαι σίγουρος/-η και ασφαλής όταν περπατάς μόνος/-η στη γειτονιά σου μετά τη δύση του ηλίου;

10. Εκπαίδευση & Μέλλον: Πιστεύεις ότι έχεις τις ίδιες ευκαιρίες με οποιονδήποτε άλλον στη χώρα για να σπουδάσεις και να πετύχεις στη ζωή σου;

11. Οικονομική Σιγουριά: Αν προκύψει ένα έκτακτο έξοδο (π.χ. μια βλάβη στο σπίτι), υπάρχουν αποταμιεύσεις για να καλυφθεί αμέσως;

12. Κρατική Προστασία: Πιστεύεις ότι οι νόμοι και η αστυνομία σε προστατεύουν εξίσου με όλους τους άλλους πολίτες;

13. Κοινωνική Ζωή: Μπορείς να καλέσεις φίλους στο σπίτι σου για φαγητό ή να τους κάνεις ένα δώρο στα γενέθλιά τους;

14. Συμμετοχή: Νιώθεις ότι η γνώμη σου μετράει και ότι μπορείς να επηρεάσεις τις αποφάσεις που παίρνονται στην περιοχή σου;

15. Ψυχική Ηρεμία: Κοιμάσαι το βράδυ χωρίς να αγχώνεσαι για το αν θα έχεις σπίτι ή δουλειά/εισόδημα τον επόμενο μήνα;


Φάση 1: Τα Συναισθήματα (Ενώ είναι ακόμα στις θέσεις τους)

1. Για όσους έμειναν πίσω: «Πώς νιώθατε καθώς βλέπατε τους άλλους να απομακρύνονται; Υπήρξε κάποια στιγμή που σταματήσατε να ελπίζετε ότι θα κάνετε το επόμενο βήμα;»

2. Για όσους έφτασαν μπροστά: «Πότε συνειδητοποιήσατε ότι οι υπόλοιποι είχαν μείνει πίσω; Νιώσατε άβολα ή νιώσατε ότι "κερδίσατε" δίκαια;»

3. Για όλους: «Υπήρξε κάποια ερώτηση που σας πόνεσε ή σας φάνηκε πολύ άδικη για τον ρόλο σας;»

Φάση 2: Η Αποκάλυψη (Ποιος είναι ποιος)

4. Ζητήστε από 3-4 άτομα που έμειναν πίσω να διαβάσουν τον ρόλο τους δυνατά.

5. Ζητήστε από 3-4 άτομα που έφτασαν μπροστά να διαβάσουν τον δικό τους.

6. Ερώτηση κλειδί: «Υπάρχει κάποιος ρόλος που σας εξέπληξε η θέση του; Περιμένατε κάποιον να είναι πιο μπροστά ή πιο πίσω;»

Φάση 3: Σύνδεση με την Πραγματικότητα (Καθισμένοι σε κύκλο)

 

 «Πιστεύετε ότι αυτή η γραμμή αντικατοπτρίζει την κοινωνία μας σήμερα; 

Είναι οι ευκαιρίες ίδιες για όλους;»

 «Ποιοι παράγοντες μας "κρατούν πίσω"  και ποιοι μας "σπρώχνουν μπροστά";»

«Αυτοί που είναι μπροστά, έχουν ευθύνη για αυτούς που έμειναν πίσω; Τι θα μπορούσαν να κάνουν για να μικρύνει η απόσταση;»

«Αν αύριο ξυπνούσατε και έπρεπε να διαλέξετε έναν ρόλο στην τύχη από ένα καπέλο, τι αλλαγές θα θέλατε να έχουν γίνει στην κοινωνία ώστε να μην φοβάστε όποιον ρόλο κι αν τραβούσατε;»

 «Ποια στιγμή στη δραστηριότητα σας έκανε να νιώσετε πιο έντονα (θετικά ή αρνητικά);»

 «Υπήρξε κάποιος ρόλος που σας έκανε να νιώσετε άβολα επειδή είχε πολλά προνόμια;»

 «Τι θα θέλατε να πείτε σε κάποιον που έμεινε πολύ πίσω (ή πολύ μπροστά) αν ο ρόλος σας μπορούσε να του μιλήσει;»

Σήμερα είδαμε πώς η κοινωνία μας χωρίζεται σε "μπροστά" και "πίσω". Στο μάθημά μας λέμε ότι κάθε άνθρωπος είναι ένα μοναδικό πρόσωπο με απαραβίαστη αξία. Η φτώχεια όμως, όπως είδατε, συχνά "κλέβει" αυτή την αξία και φιμώνει τη φωνή των ανθρώπων.

Φεύγοντας από την αίθουσα, κρατήστε αυτό: Η απόσταση που είδατε ανάμεσά σας δεν είναι μοίρα. Είναι το αποτέλεσμα των επιλογών μας ως κοινωνία. Η πραγματική πρόκληση για εσάς, που αύριο θα είστε οι πολίτες αυτού του κόσμου, δεν είναι να φτάσετε απλώς πρώτοι "μπροστά", αλλά να γυρίζετε το κεφάλι πίσω και να δίνετε το χέρι σε εκείνους που η ζωή τούς ανάγκασε να μείνουν στάσιμοι. Γιατί η αξία μιας κοινωνίας δεν κρίνεται από το πόσο ψηλά φτάνουν οι πρώτοι, αλλά από το πώς ζουν οι τελευταίοι.»

Αν θέλετε να τους δώσετε κάτι "χειροπιαστό", ζητήστε τους να γράψουν στο πίσω μέρος της κάρτας τους μία μόνο λέξη που περιγράφει τι θα άλλαζαν στον κόσμο για να μην μείνει ο χαρακτήρας τους πίσω, και να την αφήσουν σε ένα κουτί στην έδρα.

Η δραστηριότητα βασίζεται στην κλασική βιωματική άσκηση "Κάνε ένα βήμα μπροστά" από το εγχειρίδιο Compass (Πυξίδα) του Συμβουλίου της Ευρώπης. Οι ρόλοι αναθεωρήθηκαν και προσαρμόστηκαν με τη βοήθεια εργαλείων AI, ώστε να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις και στο θέμα των κοινωνικών ανισοτήτων