«Δεν πέθανε αλλά κοιμάται» (Η νεκρώσιμη ακολουθία)

Ο θάνατος ως αποτέλεσμα της αμαρτίας  

Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο έτσι, ώστε να μπορεί να ζει αιώνια, να μετέχει στη ζωή της αφθαρσίας, της αθανασίας και της μακαριότητας, όντας μακριά από τη φυσική φθορά. Τον δημιούργησε, όμως, δεκτικό και για τη θνητότητα, αφήνοντας στον ίδιο την επιλογή. Ο άνθρωπος επέλεξε το δεύτερο, κάνοντας χρήση της απόλυτης ελευθερίας, με την οποία τον προίκισε ο Θεός. Γι’ αυτό και η απομάκρυνσή του από Εκείνον, με την αμαρτία, οδήγησε στην παρουσία του θανάτου στη ζωή του, αποτελώντας εφεξής, τον σιωπηλό σύντροφό του, προ καλώντας του άγχος και απελπισία. Επομένως, ο θάνατος, δεν μπορεί να θεωρηθεί τιμωρία και ενέργεια του Θεού, αλλά συνέπεια της διακοπής κοινωνίας των πρωτοπλάστων μαζί Του.

 Αυτή η απομάκρυνση του ανθρώπου από τον Θεό οδήγησε τελικά στην παρουσία του πνευματικού θανάτου. Από τον πνευματικό θάνατο προήλθε ο σωματικός θάνατος, δηλαδή η διάσπαση της αρμονίας μεταξύ ψυχής και σώματος μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου. Σύμφωνα δε με την Αγία Γραφή, ο θάνατος θεωρείται ως οικονομία του Θεού και ευεργεσία, για να μη γίνει το κακό αθάνατο. 

  Η νεκρώσιμη ακολουθία Η νεκρώσιμη ακολουθία ανήκει στις λεγόμενες «ακολουθίες καθαγιασμού της ζωής», με τις οποίες η Εκκλησία αγιάζει και νοηματοδοτεί χριστιανικά τις σημαντικές στιγμές της επίγειας ζωής του ανθρώπου. Η νεκρώσιμη ή εξόδιος ακολουθία συνηθίζεται να ονομάζεται, όχι άστο χα, και «κηδεία»· η λέξη παράγεται από τη λέξη «κήδος», ομόρριζη του ρήματος «κήδομαι», δηλαδή φροντίδα ή ενδιαφέρον για κάποιον. Συνεπώς, με τη νεκρώσιμη ακολουθία εννοού με όλες εκείνες τις ενέργειες, με τις οποίες η Εκκλησία φροντίζει τους νεκρούς της και απο δεικνύει την απεριόριστη αγάπη της για τα μέλη της, ακόμα και όταν αυτά εγκαταλείπουν την παρούσα ζωή. Η Εξόδιος Ακολουθία, με το πλούσιο υμνολογικό περιεχόμενό της, αποτελεί τη συμπύκνωση της χριστιανικής διδασκαλίας περί του νοήματος του θανάτου και της αιώνιας ζωής. Ο κάθε ύμνος της νεκρώσιμης ακολουθίας εμπεριέχει τα δικά του μηνύματα και τη δική του διδασκαλία.

  i. Η ελπίδα στους ύμνους της νεκρώσιμης ακολουθίας. 

Η νεκρώσιμη ακολουθία εκφράζει την ελπίδα για την προσδοκία της μελλοντικής ανάστασης των κεκοιμημένων. Τα νεκρώσιμα τροπάρια, οι ύμνοι, τα κοντάκια και οι ευχές μεταφέρουν την περί θανάτου και αναστάσεως θεολογική-δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας και διδάσκουν στους πιστούς τη σωστή στάση απέναντι στο φοβερό μυστήριο του θανάτου. Σκοπός της νεκρώσιμης ακολουθίας δεν είναι να βοηθήσει τα μέλη της Εκκλησίας να συμφιλιωθούν με τον θάνατο, αλλά κυρίως να αποκαλυφθεί η αλήθεια για τη ζωή και τον θάνατο, ώστε με την αλήθεια αυτή να μπορέσουν οι άνθρωποι να οδηγηθούν στην ελπίδα της σωτηρίας. Ο ποιητής της νεκρώσιμης ακολουθίας μεταφέρει το αναστάσιμο και ελπιδοφόρο μήνυμα, πως ο κεκοιμημένος, περνώντας μέσα από τον θάνατο, αποτελεί πολίτη της πραγματικής πατρίδας που είναι ο Παράδεισος. Μάλιστα, η νεκρώσιμη ακολουθία τονίζει πως ο θάνατος είναι παροδικό και όχι μόνιμο στοιχείο στη ζωή μας, γι’ αυτό και θεωρεί τους αδερφούς μας που έχουν φύγει όχι νεκρούς, αλλά κεκοιμημένους, υπό την έννοια ότι έχουν πέσει σε ύπνο και θα ξυπνήσουν κατά τη Δευτέρα Παρουσία. Με τη βοήθεια των τροπαρίων της, τα μέλη της Εκκλησίας παρηγορούνται εμπρός στο φοβερό μυστήριο του θανάτου, με την αναστάσιμη προοπτική που στηρίζεται στον θρίαμβο του αναστημένου Χριστού πάνω στον θάνατο. Στο περιεχόμενό τους αναδεικνύεται πανηγυρικά ότι ο άνθρωπος δεν χάνεται, αλλά εξακολουθεί να ζει με τη δύναμη του Χριστού, προσδοκώντας την ανάσταση των νεκρών και τη ζωή του μέλλοντος αιώνος. Τόσο οι ευχές, όσο και τα τροπάρια που ακούγονται κατά την τέλεση της νεκρώσιμης ακολουθίας, θεολογούν γύρω από το μεγάλο μυστήριο του θανάτου και το θαύμα της αναστάσεως, μεταφέροντας ακριβώς αυτή την ελπίδα της σωτηρίας.

  ii. Τα Ιερά μνημόσυνα.  

Η ελπίδα της σωτηρίας των χριστιανών δεν χάνεται μετά τον θάνατο. Η Εκκλησία καθιέρωσε ευθύς εξ αρχής ειδικές προσευχές για την ανάπαυση των ψυχών των κεκοιμημένων πατέρων και αδελφών μας. Αυτό αποτελεί συνέπεια της πίστης και διδασκαλίας της, ότι οι αποθανόντες πιστοί ζουν και μετά θάνατον εν Χριστώ και ότι η κοινωνία πίστης και αγάπης μεταξύ ζώντων και τεθνεώτων δεν παύει να υφίσταται. Έτσι, η προσευχή και το μνημόσυνο είναι ο μόνος τρόπος επικοινωνίας μαζί με τα προσφιλή μας πρόσωπα που εξεδήμησαν από τον παρόντα κόσμο. Τα ιερά μνημόσυνα είναι οι ακολουθίες που τελεί η Εκκλησία μας για την ανάπαυση των κεκοιμημένων. Η ακολουθία του μνημοσύνου δεν τελείται μόνη της, αλλά πάντοτε μαζί με τη Θεία Λειτουργία. Γι’ αυτό και η ονομασία της ακολουθίας (μνημόσυνο) δεν αναφέρεται στη μνήμη του κεκοιμημένου, αλλά στη μνημόνευση του κεκοιμημένου στην Θεία Λειτουργία, δη λαδή στις μερίδες που ο ιερέας τοποθετεί στο Άγιο Δισκάριο κατά την προετοιμασία των Τιμίων Δώρων στην Αγία Πρόθεση. Η Εκκλησία έχει καθιερώσει να γίνονται μνημόσυνα σε δύο επετείους. Η πρώτη στις 40 ημέρες και η δεύτερη στην συμπλήρωση ενός έτους από την εκδημία του κεκοιμημένου. Στην περίπτωση που οι οικείοι του επιθυμούν την τέλεση μνημοσύνου και σε άλλες επετείους (τρίμηνα, εξάμηνα, εννιάμηνα, δίχρονα, τρί χρονα κ.τλ.), αυτό δεν εμποδίζεται από το τυπικό της Εκκλησίας. Η ημέρα της εβδομάδας, που η Εκκλησία έχει αφιερώσει στην μνήμη των κεκοιμημένων, είναι το Σάββα το, με κορυφαία τα δύο Ψυχοσάββατα, των Απόκρεω και της Πεντηκοστής. Η τέλεση του μνημοσύνου την Κυριακή έχει επικρατήσει τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω της διευκόλυνσης που παρέχεται στους συγγενείς και οικείους του κεκοιμημένου να παρίστανται σε αυτό, αλλά δεν θα πρέπει να αγνοούμε ότι ο πένθιμος χαρακτήρας του, αντίκειται στον ανα στάσιμο χαρακτήρα της Κυριακής. Άλλωστε, αυτή η αντίθεση αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το «κίνημα των κολλυβάδων». Η τέλεση των ιερών μνημόσυνων στηρίζεται πάνω σε μια σειρά συμβολισμών. Έτσι, τα «τρίτα» γίνονται την τρίτη μέρα από την ταφή του προσφιλούς προσώπου μας και γίνονται σε ανάμνηση της τριήμερης ανάστασης του Κυρίου και της Αγίας Τριάδας, τα «ένατα» μας υπενθυμίζουν τα εννέα τάγματα των αγίων Αγγέλων, στα οποία έχει προσμετρηθεί ως άυλο, πλέον, πνεύμα και ο κεκοιμημένος προσφιλής μας, ενώ τα «τεσσαρακοστά» μας θυμίζουν την Ανάληψη του Χριστού.

  Η ανάσταση ως απάντηση στο πρόβλημα του θανάτου 

Ο πιστός βιώνει κατά την ώρα της νεκρώσιμης ακολουθίας την υπέρβαση του θανάτου στο πρόσωπο του αναστάντος Ιησού, που είναι «η ανάστασις, η ζωή και η ανάπαυσις» των ανθρώπων. Η νίκη του Χριστού εναντίον του θανάτου, όπως παρουσιάζεται μέσα από τη νεκρώσιμη ακολουθία γίνεται αμέσως και νίκη της ανθρώπινης φύσεως, εξαιτίας της Σαρκώσεως του Λόγου. Έτσι, ενώ ο κόσμος αντιμετωπίζει τον θάνατο με αισθήματα απελπισίας και φόβου, η Εκκλησία μεταδίδει την ελπιδοφόρα βεβαιότητα ότι ο Χριστός με την Ανάστασή Του διέλυσε το βασίλειο του Άδη και πέθανε «ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ᾿ ἔστι τὸν διάβολον» (Εβρ. 2,14). Η νίκη του Χριστού κατά του θανάτου δίνει την ευκαιρία στον άνθρωπο, ώστε να τον αντιμετωπίζει με ελπίδα και όχι ως «οι λοιποί, οι μη έχοντες ελπίδαν» (Α΄Θεσ. 4,14). Ο θάνατος, μετά την Ανάσταση του Χριστού, θεωρείται ως η διάβαση από την παρούσα ζωή στη μέλλουσα. Γι’ αυτό και ονομάζεται «κοίμηση» και τα νεκροταφεία «κοιμητήρια». Με άλλα λόγια, ο θάνατος του ανθρώπου αποτελεί «ύπνο», από τον οποίο, αναμένει να ξυπνήσει κατά την ώρα της μέλλουσας Κρίσεως: «μυστήριον ὑμῖν λέγω· πάντες οὐ κοιμηθησόμεθα, πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα» (Α΄ Κορ. 15, 52). 

«Η εκκλησιαστική κήδευση από πολύ παλιά αντιμετωπίστηκε ως γεγονός μυστηρια κό, κάτι που μαρτυρεί την ενότητα ζώντων και τεθνεώτων, στρατευομένης και θριαμβεύουσας Εκκλησίας. Η πίστη δε στην ψυχοσωματική ενότητα του ανθρώπου, η ελπίδα στην εκ νεκρών ανάσταση κατά το πρότυπο του Κυρίου μας, και το χρέος της Εκκλησίας να παρηγορεί και ενισχύει τους πιστούς της έναντι του φόβου και του κράτους του θανάτου, συνιστούν τις θεολογικές προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση και ανάπτυξη της εκτενούς και πολύμορφης νεκρωσίμου ακολουθίας. Η κατοχύρωση της εκκλησιαστικής κήδευσης δεν γίνεται από σχετικές διατάξεις των πηγών, αλλά από την ίδια την παράδοση και τους ιστοριογράφους της Εκκλησίας. Οι ρίζες, βεβαίως, της λειτουργικής νεκρωσίμου προσευχής βρίσκονται σ᾽ αυτήν την Παλαιά Διαθήκη, όπου ο σεβασμός έναντι των κεκοιμημένων είναι μεγάλος και δεν είναι άγνωστη η πίστη στην ανάσταση των νεκρών. 

Π. Σκαλτσή, «Θεολογικές προϋποθέσεις της εκκλησιαστικής κήδευσης», στο βιβλίο του ιδίου Λειτουργικές μελέτες ΙΙ, Θεσ/νίκη, Πουρναράς, 2006, σ. 634.  

 1η Δραστηριότητα 

 Καταιγισμός ιδεών με τη λέξη «Κηδεία». 

 2η Δραστηριότητα 

 Γράφουμε σε ένα μικρό χαρτί την άποψή μας για το ζήτημα του θανάτου και το αναρτούμε σε ένα σκοινί, με μανταλάκια. Αφού ολοκληρώσουν όλοι την εργασία και αναρτήσουν τις απόψεις τους, τις διαβάζουμε και τις συζητούμε. 

 3η Δραστηριότητα 

 Έρευνα: Ταφικά ήθη και έθιμα της Ελλάδας. 

 4η Δραστηριότητα 

  Μελέτη περίπτωσης: Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο συγγραφέας των νεκρώσιμων ιδιόμελων.

 5η Δραστηριότητα 

 Σε ποιούς τομείς της ανθρώπινης ζωής αναφέρονται τα παρακάτω ευλογητάρια και ιδιόμελα; Τι ζητούμε από τον Χριστό; 

 Όλα τα ανθρώπινα πράγματα είναι παροδικά και δεν υπάρχουν μετά τον θάνατο, ούτε τα πλούτη παραμένουν, ούτε ἡ δόξα μας συνοδεύει. Διότι όταν έρχεται ο θάνατος όλα αυτά θα εξαφανιστούν.

 Πού είναι πια οι ιδέες για τα πρόσκαιρα; Πού είναι ο χρυσός και ο άργυρος; Πού είναι των υπηρετών το πλήθος και ο θόρυβος; Όλα σκόνη, όλα τέφρα, όλα σκιά.

 …είμαι το χαμένο πρόβατο, ξανακάλεσέ με και σώσε με Σωτήρα μου. 

αφού παρέβηκα την εντολή Σου, με γύρισες πάλι στη γη από την οποία προέρ χομαι, επανάφερε με στο καθ’ ομοίωση για να ξαναβρώ την παλιά ομορφιά μου. 

 Είμαι εικόνα της ανείπωτης δόξας Σου αν και φέρω σημάδια της αμαρτίας. Λυπή σου το πλάσμα Σου Δέσποτα και καθάρισέ το με την ευσπλαχνία Σου. Δώσε μου την πατρίδα που ποθώ, κάνοντάς με ξανά πολίτη του Παραδείσου. 

Ανάπαυσε ο Θεός τον δούλο Σου και τοποθέτησέ τον στον Παράδεισο όπου βρίσκονται χοροί των Αγίων και οι δίκαιοι θα λάμψουν ως φωστήρες. Ανάπαυσε τον δούλο σου που κοιμήθηκε, παραβλέποντας όλα του τα αμαρτήματα.

 6η Δραστηριότητα 

 Χωρίζουμε το ακόλουθο κείμενο της προφητείας του Ιεζεκιήλ, με βάση την προοδευτική επαναφορά των σωμάτων στη ζωή, όπως αυτή αποτυπώνεται σε αυτό. Τι μας εντυπωσιάζει περισσότερο; Ποιο μήνυμα μας δίνει για τη ζωή μετά τον θάνατο; 

  «Ο Κύριος έθεσε το χέρι του επάνω μου και δια του Πνεύματός του με έβγαλε και με έθεσεν ωσάν εν μέσω μιας πεδιάδος. Αυτή δε η πεδιάς ήτο γεμάτη από ανθρώπινα οστά. Ο Κύριος με περιέφερεν ολόγυρα από τα οστά αυτά και ιδού, είδα ότι αυτά ήσαν πάρα πολλά εις όλην εκείνην την πεδιάδα, ξηρά δε πολύ. Ο Κύριος είπε προς εμέ· “υιέ ανθρώπου, είναι δυνατόν να αποκτήσουν ζωήν τα οστά αυτά;” Και εγώ είπα· “Κύριε Κύριε, συ γνωρίζεις τι μπορεί να συμβεί με αυτά”. Ο Κύριος μου είπε· “προφήτευσε διά τα οστά αυτά και ειπέ τα εξής· Τα οστά τα ξηρά ακού σατε τον λόγον του Κυρίου. Αυτά λέγει ο Κύριος εις αυτά τα ξηρά οστά· ιδού, εγώ φέρω εις σας πνεύμα ζωής, θα δώσω εις σας νεύρα, θα σας καλύψω με σάρ κας, θα απλώσω επάνω εις σας δέρμα και θα δώσω το Πνεύμα μου εις σας. Θα αποκτήσετε ζωήν και θα ζήσετε. Έτσι δε, θα μάθετε, ότι εγώ είμαι ο Κύριος”. Εγώ επροφήτευσα σύμφωνα με την εντολήν του Κυρίου. Όταν εγώ επροφήτευσα ιδού, έγινε σεισμός, ο οποίος έφερε τα οστά το καθένα εις την φυσικήν του θέσιν και το ενηρμόνισε προς τα αλλά οστά, ώστε να αποτελεσθούν ολόκληροι σκελετοί. Και με κατάπληξίν μου είδον και ιδού, ότι εφύτρωσαν επάνω εις αυτά νεύρα και σάρκες. Επάνω δε εις τας σάρκας και τα νεύρα, ηπλώθη δέρμα, αλλά πνοή ζωής δεν υπήρχεν ακόμη εις αυτά τα σώματα. Ο Κύριος είπε τότε προς εμέ· “προφήτευ σον προς το Πνεύμα· υιέ ανθρώπου, προφήτευσε και ειπέ στο ζωογόνον Πνεύμα· αυτά λέγει ο Κύριος· από τους τέσσαρας ανέμους, από όλα τα σημεία του ορίζο ντος, συ Πνεύμα, πανταχού παρόν, έλα εδώ και εμφύσησε εις τα νεκρά αυτά σώματα, δια να λάβουν ζωήν και ζήσουν”. Επροφήτευσα, όπως ο Κύριος με διέταξε, και εισήλθε πράγματι εις αυτά το Πνεύμα της ζωής και έζησαν και εστάθησαν όρθια επάνω στους πόδας των, λαός πάρα πολύς. Ο Κύριος ωμίλησε πάλιν προς εμέ και είπεν· “υιέ ανθρώπου, αυτά τα οστά υποδηλώνουν τον ισραηλιτικόν λαόν, διότι οι Ισραηλίται λέγουν, ο καθένας δια τον εαυτόν του και δι’ ολόκληρον τον λαόν, ότι τα οστά μας έγιναν κατάξηρα, εχάθη πλέον κάθε ελπίς δι’ ημάς· έχομεν οριστικώς χαθή. Δια τούτο προφήτευσε και είπε προς αυτούς· αυτά λέγει ο Κύριος· Ιδού εγώ θα ανοίξω τους τάφους σας και θα σας βγάλω μέσα από τα μνήματά σας και θα σας επαναφέρω εις την χώραν του Ισραήλ. Και τότε θα μάθετε, ότι εγώ είμαι ο Κύριος, όταν θα ανοίξω τους τάφους σας και θα βγάλω τον λαόν μου μέσα από τα μνήματά του. Θα σας δώσω το ζωοποιόν μου Πνεύμα, θα αναστηθήτε και θα αποκτήσετε ζωήν. Θα σας εγκαταστήσω εις την χώραν σας και θα μάθετε, ότι εγώ είμαι ο Κύριος. Εγώ ωμίλησα και θα πραγματοποιήσω αυτά που είπα, λέγει ο Κύριος”». 7η Δραστηριότητα Προφητεία Ιεζεκιήλ, 34,1-14.

 7η Δραστηριότητα

«Αδέρφια μου, δεν θέλω να αγνοείτε το θέμα σχετικά με αυτούς που κοιμήθηκαν, για να μη λυπάστε, όπως λυπούνται οι άλλοι που δεν έχουν ελπίδα. Διότι εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός δια του Ιησού θα φέρει μαζί του εκείνους που κοιμήθηκαν. Διότι, με βάση τα λόγια του Κυρίου, σας λέμε τα εξής: ότι εμείς, οι ζωντανοί, που θα παραμείνουμε μέχρι τη δεύτερη έλευση του Κυρίου, δεν θα προηγηθούμε έναντι εκείνων που έχουν κοιμηθεί. Εκείνη την ημέρα (της δεύτερης έλευσης) ο Κύριος θα κατέβει από τον ουρανό με παράγγελμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού· τότε, οι νεκροί που κοιμήθηκαν μέσα στην πίστη του Χριστού, θα αναστηθούν πρώτοι. Έπειτα, όλοι εμείς που θα είμαστε ζωντανοί, θα αρπαγούμε (μαζί με τους κεκοιμημένους) μέσα σε σύννεφα για να συναντήσουμε τον Κύριο και, έτσι, θα ζήσουμε για πάντα ενωμένοι μαζί του». Απόστολος Παύλος, 

Επιστολή Α´ Προς Θεσσαλονικείς 4, 13-18 (αποστολικό ανάγνωσμα της νεκρώσιμης ακολουθίας).

8η Δραστηριότητα 

 Έρευνα: Οι απαραίτητες προετοιμασίες για μια κηδεία. Πρόσωπα, αντικείμενα, ενέργειες, υλικά που απαιτούνται πριν, κατά και μετά την εξόδιο ακολουθία. 

 9η Δραστηριότητα 

 Ερευνούμε τον τρόπο παρασκευής των κολλύβων. Παίρνουμε πληροφορίες και από τον ιστότοπο: https://www.monastiriaka.gr/monastiriaki-syntagi-gia-kolyva-n-99680.html και τα παρασκευάζουμε. Σε συνεννόηση με τον ιερέα της ενορίας μας, τα πηγαίνουμε στην Εκκλησία για να «διαβαστούν». 

10η Δραστηριότητα 

 Σε συνεργασία με τον καθηγητή των Φιλολογικών μαθημάτων, ερευνούμε και παρουσιάζουμε στην τάξη τα ταφικά έθιμα που αναφέρονται στην Ιλιάδα του Ομήρου. Έχουν σχέση με τα σημερινά; Ποια ήταν η άποψη των αρχαίων Ελλήνων για τον θάνατο, την ταφή, τον Άδη; 

Πηγή: Γεώργιος Φίλιας, Δημήτριος Χοϊλούς, Κωνσταντίνος Πρέντος, Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας Β´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, σελ: 95-102

Περί των Κεκοιμημένων

Περί των τελουμένων στους κεκοιμημένους.

«Αφού καθορίστηκαν τούτα, νομίζω ότι είναι αναγκαίο να ειπούμε και για όσα τελούμε ιερώς στους κεκοιμημένους. Διότι ούτε αυτό δεν είναι κοινό ανάμεσα στους ιερούς και στους ανίερους, αλλά όπως το είδος της ζωής του καθενός από τους δύο είναι διαφορετικό, έτσι είναι και όταν πηγαίνουν στο θάνατο· εκείνοι που απέκτησαν ιερή ζωή, οι Χριστιανοί, προσέχοντας στις αληθινές επαγγελίες της θεαρχίας, εφόσον είδαν την επαλήθευσή τους στην ανάστασή της, βαδίζουν με βεβαία και αληθινή ελπίδα μέσα σε θεία ευφροσύνη προς το τέλος του θανάτου, σαν το τέρμα ιερών αγώνων , διότι γνωρίζουν ότι με την μελλοντική ολική ανάστασή τους ο βίος τους θα ευρίσκεται οπωσδήποτε μέσα σε τέλεια και ατελείωτη ζωή και σωτηρία. Διότι οι μεν ιερές ψυχές, που κατά τον παρόντα βίο μπορούν να καταπέσουν στην πορεία προς το κακό, κατά την παλιγγενεσία θα αποκτήσουν τη θεοειδέστατη μετάταξη προς τον άτρεπτο βίο. Τα δε καθαρά σώματα, τα ομόζυγα και ομοπόρευτα με τις ιερές ψυχές, αφού συνεστρατολογήθηκαν και συνάθλησαν, θα λάβουν, για τους θείους ιδρώτες των και κατά την ώρα της άτρεπτης εδραιώσεως της ψυχής επάνω στη θεία ζωή, μαζί με αυτήν τη δική τους ανάσταση. Διότι, αφού ενωθούν με τις ιερές ψυχές, τις συνημμένες μαζί τους σ’ αυτόν τον βίο, ως μέλη του Χριστού που έγιναν, θα λάβουν το θεοειδές και άφθαρτο, το αθάνατο και μακάριο τέλος. Τέτοια λοιπόν είναι η κοίμησις των ιερών ανθρώπων, όταν φθάνουν στο τέλος των θείων αγώνων με ευφροσύνη και ασάλευτες ελπίδες.

Από τους ανίερους ανθρώπους, άλλοι νομίζουν ότι οι νεκροί μεταβαίνουν στην ανυπαρξία, άλλοι νομίζουν ότι διασπάται οριστικά η συζυγία των ψυχών με τα σώματά τους, ως ανάρμοστα σε αυτές κατά τη θεοειδή τους ζωή και τη μακαρία ανάπαυσή τους, επειδή δεν κατάλαβαν ούτε διδάχτηκαν επαρκώς δια της θείας επιστήμης ότι άρχισε ήδη η θεοειδέστατη εν Χριστώ ζωή μας. Άλλοι αποδίδουν στις ψυχές συζυγίες άλλων σωμάτων, αδικώντας, νομίζω, εκείνα που συνεκοπίασαν μαζί με τις θείες ψυχές και αποστερώντας κακώς από τις ιερές ανταμοιβές εκείνα που έφθασαν έως το τέλος των θείων δρόμων. Άλλοι αποκλίνοντας σε υλιστικές αντιλήψεις, δεν ξέρω πως, χαρακτήρισαν ως ομοειδή με τον εδώ βίο την επαγγελμένη στους οσίους αγία και μακαριστή κληρονομία και ανέγραψαν ανεπιτρέπτως για τους ισαγγέλους τροφές που ταιριάζουν στο φθαρτό βίο [1].

Αλλά κανείς από τους ιερώτατους άνδρες δεν θα περιπέσει ποτέ σε τέτοιες πλάνες. Γνωρίζοντας όλοι τους ότι θα λάβουν τη χριστοειδή ανάπαυση, όταν φθάσουν στο τέρμα του βίου τούτου, βλέπουν καθαρότερα το δρόμο τους προς την αφθαρσία, αφού ήδη ο δρόμος ήρθε πλησιέστερα, και υμνούν τις δωρεές της θεαρχίας και χορταίνουν με θεία ηδονή· δεν φοβούνται πλέον την προς το κακό στροφή, αλλά γνωρίζουν καλά ότι θα κατέχουν ασφαλώς και αιωνίως τα αποκτηθέντα αγαθά. Οι γεμάτοι μολυσμούς και ανόσιες κηλίδες όμως, αν βέβαια έτυχε να λάβουν ιερή μύηση και την απέρριψαν οι ίδιοι ολεθρίως από το νου τους και αυτομόλησαν προς τις φθοροποιές επιθυμίες, όταν φθάνουν στο τέλος της εδώ ζωής, δεν θα τους φανεί πλέον όσο πριν ευκαταφρόνητη η θεία θεσμοθεσία των Λογίων [2]· αλλά, αφού επισκοπήσουν με διαφορετικά μάτια τις καταστρεπτικές ηδονές των παθών τους και μακαρίσουν την ιερή ζωή από την οποία ανοήτως εξέπεσαν, απέρχονται από τον εδώ βίο ελεεινώς και αθελήτως, χωρίς εξ αιτίας της κακής ζωής των να οδηγούνται σε καμία ιερή ελπίδα.

Επειδή όμως τίποτε τέτοιο δεν συμβαίνει κατά την κοίμηση των ιερών ανδρών, αυτός που φθάνει στο τέλος των αγώνων του χορταίνει ιερή ευφροσύνη και με πολύ ηδονή εισέρχεται στο δρόμο της ιερής παλιγγενεσίας. Οι οικείοι του κοιμηθέντος, κατά τη θεία οικειότητα και ομοτροπία, και αυτόν τον μακαρίζουν όποιος κι αν είναι, αφού έφθασε κατ’ ευχήν στο νικηφόρο τέλος, και προς τον αίτιο της νίκης αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές, ευχόμενοι επί πλέον να φθάσουν κι αυτοί σε παρόμοιο τέρμα. Κι αφού τον παραλάβουν, τον μεταφέρουν προς τον ιεράρχη, σαν για να του δώσει ιερούς στεφάνους· εκείνος δε τον υποδέχεται με χαρά και τελεί τα κατά τον ιερό νόμο καθιερωμένα για τους οσίως κεκοιμημένους».

Σημειώσεις:
[1] Εννοεί τους χιλιαστές που περιγράφει ο Παπίας.
[2] Τα «Λόγια» είναι η Αγία Γραφή.

(Αρεοπαγιτικά συγγράμματα, «Περί Εκκλησιαστικής Ιεραρχίας», Φ. ΕΠΕ 3, σελ. 449-453).

Πηγή: Γνωριμία με την ορθόδοξη πίστη: Περί των τελουμένων στους κεκοιμημένους. http://exprotestant.blogspot.com/2014/07/blog-post_24.html#ixzz38MjXZhS3

Γιατί μνημονεύουμε τους «κεκοιμημένους;».(Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου)

Ρωτάτε, γιατί μνημονεύουμε τους «κεκοιμημένους». Γιατί έτσι διδαχθήκαμε από την άγια Εκκλησία μας. Γιατί έτσι παραλάβαμε από τους θεοφώτιστους και πνευματοφόρους πατέρες μας. Γιατί έτσι γινόταν και γίνεται σ’ όλους τους χριστιανικούς αιώνες, από την αποστολική εποχή μέχρι σήμερα. Αλλά το φιλοπερίεργο μυαλουδάκι μας θέλει να χώνεται παντού και να φωνάζει: Γιατί; Γιατί; Γιατί;… Ξέρετε τί του χρειάζεται; Να του δώσετε, με την ακράδαντη πίστη σας, ένα γερό χαστούκι και να το αναγκάσετε έτσι να σωπάσει!

Όσο για κείνον τον φιλοτάραχο, που όλο τέτοια θέματα σκαλίζει, πέστε του θαρρετά: Ακου, ανόητε! Οι νεκροί ζουν. Και η επικοινωνία μας μαζί τους δεν έχει διακοπεί. Δεν προσευχόμαστε αδιάκριτα για όλους τους ζωντανούς αδελφούς μας χριστιανούς, ανεξάρτητα από την αρετή ή την κακία τους; Ε, λοιπόν, έτσι προσευχόμαστε και για όλους τους «κεκοιμημένους», ανεξάρτητα από το αν συναριθμήθηκαν -κάτι άγνωστο σ’ εμάς- με τους δικαίους ή με τους αδίκους. Η προσευχή μας γι’ αυτούς είναι εκδήλωση χριστιανικής αγάπης. Πριν από την τελική Κρίση, όσο ακόμα δεν έχουν χωριστεί τα «πρόβατα» από τα «ερίφια» (Ματθ. 25:33), όλοι οι πιστοί, ζωντανοί και «κεκοιμημένοι», αποτελούμε μία Εκκλησία. Και όλοι, ως μέλη του Σώματος του Χριστού, επικοινωνούμε αγαπητικά. Ο θάνατος δεν μας χωρίζει!

“Σε τί τους ωφελούν οί προσευχές μας, αφού έχει ήδη αποφασιστεί ή κατάταξη τους είτε στον παράδεισο είτε στην κόλαση;”, αναρωτιέστε. Αλλά μέχρι τη γενική Κρίση, ο κολασμός μιας ψυχής δεν είναι οριστικά αποφασισμένος. “Ωσπου ν’ αποφανθεί τότε τελεσίδικα ο μόνος Κριτής, κανέναν δεν μπορούμε να θεωρούμε τελειωτικά καταδικασμένο. Γι’ αυτό, ενισχυμένοι από την ελπίδα στην άπειρη ευσπλαχνία του Θεού, προσευχόμαστε σ’ Αυτόν να ελεήσει ακόμα κι εκείνους που πέθαναν μέσα στην ασέβεια.

«Επιτρέπεται η μνημόνευση των αλλόπιστων;». Όχι. Η άγια Εκκλησία μας δεν τους γνωρίζει, αφού δεν έγιναν ποτέ μέλη της, και γι’ αυτό δεν τους μνημονεύει. Βέβαια, προσεύχεται γενικά για την επιστροφή εκείνων που είναι ακόμα ζωντανοί. Μπορούμε, πάντως, στην ατομική μας προσευχή να παρακαλάμε το Θεό για τη σωτηρία επώνυμων, συγγενών και γνωστών, αλλόπιστων.

(Οσίου Θεοφάνους του Εγκλείστου, «Χειραγωγία στην πνευματική ζωή», Ι. Μ. Παρακλήτου)

Πηγή

Χρειάζονται τα μνημόσυνα;

Ο διάβολος, ο άδειος από καθετί καλό και θεάρεστο, με πρόσχημα αλλόκοτο και παράδοξο και ολότελα άθεσμο, έπεσε πάνω σε κάποιους και τους φύτεψε την ιδέα ότι τάχα δεν ωφελούν σε τίποτα τους νεκρούς όλες οι θεάρεστες πράξεις, που γίνονται για τις ψυχές. Γιατί λένε, χρησιμοποιώντας αγιογραφικά χωρία για να στηρίξουν την άποψή τους, «Ο καθένας θα πάρει την αμοιβή του ανάλογα με τα όσα καλά ή κακά έπραξε σ’ αυτή τη ζωή» (Β΄ Κορ.5:10) και «Στον άδη ποιος θα μετανοήσει ενώποιόν Σου;» (πρβλ.Ψαλμ.6:6) και «Εσύ, Κύριε, θα αμείψεις ή θα τιμωρήσεις τον καθένα ανάλογα με τα έργα του» (Ψαλμ.61:13) και «ό,τι έσπειρε ο καθένας, αυτό και θα θερίσει». (πρβλ.Γαλ.6:7).

Αλλά, σοφοί μου, θα λέγαμε σ’ αυτούς, ερευνήστε και μάθετε, ότι όσο μεγάλος κι αν είναι ο φόβος που μας εμπνέει ο Θεός, ο Κύριος των όλων, πολύ πιο μεγάλη είναι η αγαθότητά Του. Και οι απειλές Του είναι, βέβαια φοβερές, μα και η φιλανθρωπία Του αφάνταστα μεγάλη. Και οι καταδίκες Του είναι φρικτές, μα και η ευσπλαχνία Του πέλαγος απέραντο.

Προσέξτε τι λέει η Αγία Γραφή:

Όταν στη Σιών, την πόλη του μεγάλου βασιλιά, ο Ιούδας ο Μακκαβαίος είδε το λαό του θανατωμένο από τους εχθρούς, έψαξε και βρήκε μέσα στους κόρφους τους μικρά είδωλα. Αμέσως, με κάθε ευλάβεια και αγάπη, πρόσφερε για τον καθένα τους εξιλαστήρια θυσία στον σπλαχνικό Κύριο. Γι’ αυτό και στη Γραφή θαυμάζεται για την πράξη του εκείνη, καθώς και για όλες τις άλλες (βλ. Β΄ Μακκ. 12:38-45).

Οι μαθητές του Σωτήρα μας, πάλι, οι μύστες και αυτόπτες του Λόγου, οι θείοι απόστολοι, που σαγήνεψαν τον κόσμο, θέσπισαν να γίνεται μνημόνευση των πιστών νεκρών κατά την τέλεση των αχράντων και ζωοποιών μυστηρίων. Από τότε μέχρι τώρα η αποστολική και καθολική Εκκλησία του Χριστού, σ’ όλα τα μέρη της γης, κρατάει σταθερά και αναντίρρητα αυτή την παράδοση, και θα την κρατάει ως τη συντέλεια του κόσμου.

Αυτό, οπωσδήποτε, δεν το θέσπισαν ούτε αλόγιστα ούτε άσκοπα ούτε τυχαία. Γιατί τίποτε ανώφελο δεν έχει παραλάβει η αλάθητη χριστιανική θρησκεία και τίποτε άχρηστο δεν έχει διατηρήσει σταθερά τόσους αιώνες. Όλα όσα έχει παραλάβει και διατηρήσει είναι και χρήσιμα και θεάρεστα και πολύ ωφέλιμα και πολύ σωτήρια.

Ας δούμε, όμως, τι έχουν πει γι’ αυτό το θέμα οι παλαιότεροι άγιοι πατέρες.

Ο μεγάλος και βαθύς γνώστης των θείων Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, στο έργο του για την εκκλησιαστική ιεραρχία, γράφει ακριβώς τα εξής: «Οι προσευχές των αγίων και σ’ αυτή  τη ζωή και, πολύ περισσότερο, μετά το θάνατο, επιδρούν σ’ εκείνους που είναι άξιοι ιερών ευχών, δηλαδή στους πιστούς». Και πάλι: «Ο πανάγαθος Θεός ζητάει να συγχωρήσει  όλα  τα πταίσματα, που οφείλονται στην ανθρώπινη αδυναμία, και να τους τοποθετήσει στη χώρα των ζωντανών, στους κόλπους του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ, απ’ όπου έχουν φυγαδευθεί ο πόνος, η λύπη και ο στεναγμός, παραβλέποντας με την αγαθότητα της θεαρχικής Του δυνάμεως τις αμαρτίες που έκανε ο νεκρός από ανθρώπινη αδυναμία, αφού, όπως λέει η Γραφή, κανένας δεν είναι καθαρός από αμαρτία. 

Βλέπεις εσύ που αντιλέγεις, πώς βεβαιώνει ότι είναι ωφέλιμες οι δεήσεις γι’ αυτούς που πέθαναν με την ελπίδα τους στον Θεό;

Ο επώνυμος της θεολογίας, ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, λέει για τη μητέρα του στον επιτάφιο λόγο του αδερφού του Καισαρίου: «Ακούστηκε κήρυγμα αξιοπρόσεκτο και ο πόνος της μητέρας γίνεται πιο ελαφρός με την καλή και θεάρεστη υπόσχεση, ότι θα τα δώσει όλα για χάρη του παιδιού, θα δώσει τον πλούτο του ως επιτάφιο δώρο γι’ αυτό». Και πιο κάτω: «Όσα, λοιπόν, εξαρτώνται από μας, είναι αυτά. Και άλλα τα κάναμε ήδη, αλλά θα τα κάνουμε στο μέλλον, προσφέροντας τις ετήσιες τιμές και τα μνημόσυνα, αν φυσικά μείνουμε στη ζωή».

Βλέπεις πώς βεβαιώνει και χαρακτηρίζει καλές και θεάρεστες τις προσφορές που γίνονται για όσους πέθαναν, και επιτρέπει τα ετήσια μνημόσυνα;

Μετά απ’ αυτόν, ο χρυσώνυμος και πραγματικά Χρυσόστομος Ιωάννης, στη θεοφώτιστη ερμηνεία του στο κατά Ιωάννη ευαγγέλιο, λέει: «Αν οι ειδωλολάτρες καίνε μαζί με τους νεκρούς και τα πράγματα  που τους ανήκουν, πόσο μάλλον εσύ, ο πιστός, πρέπει να συνοδέψεις μαζί με τον πιστό και τα πράγματα του, όχι για την στάχτη, όπως εκείνα των ειδωλολατρών, αλλά για να του εξασφαλίσεις μεγαλύτερη δόξα: Αν δηλαδή ο νεκρός είναι αμαρτωλός, για ν’ απαλλαγεί από τις αμαρτίες του· αν πάλι είναι δίκαιος για ν’ αυξηθούν ο μισθός και η ανταμοιβή του». Και στην ερμηνεία του στην προς Φιλιππησίους επιστολή γράφει: «Ας σοφιστούμε κάποιαν ωφέλεια γι’ αυτούς που έφυγαν. Ας τους προσφέρουμε κάθε δυνατή βοήθεια. Μιλάω για τις ελεημοσύνες και τις προσφορές, αυτές που πραγματικά τους εξασφαλίζουν πολλή ανακούφιση, μεγάλη απολαβή και ωφέλεια. Γιατί αυτά που νομοθετήθηκαν ούτε παραδοθήκαν έτσι άσκοπα και τυχαία στην Εκκλησία του Θεού από τους σοφούς μαθητές Του. Και δεν θα μας άφηναν εκείνη την παράδοση  να κάνει ευχή ο ιερέας, κατά την τέλεση των φρικτών μυστηρίων, για τους πιστούς που κοιμήθηκαν, αν δεν γνώριζαν ότι θα είχαν απ’ αυτό πολύ κέρδος και μεγάλη ωφέλεια.

Ο σοφός Γρηγόριος ο Νύσσης, πάλι γράφει:  «Τίποτα δεν παραδόθηκε ασυλλόγιστα και ανώφελα από τους μαθητές και κήρυκες του Χριστού, μα και τίποτα δεν διατηρήθηκε ασυλλόγιστα και ανώφελα σ’ ολόκληρη την Εκκλησία του Θεού. Το να μνημονεύουμε κατά τη θεία κι ολόλαμπρη μυσταγωγία εκείνους που κοιμήθηκαν ορθόδοξοι, είναι οπωσδήποτε ωφέλιμο και θεάρεστο».

Γιατί τα λόγια, «Εσύ, Κύριε, θ’ αμείψεις ή θα τιμωρήσεις τον καθένα ανάλογα με τα έργα του» (Ψαλμ. 61:13) και  «Ο καθένας θα θερίσει αυτό που έσπειρε» (πρβλ. Γάλ.6:7) και τα άλλα παρόμοια, έχουν λεχθεί οπωσδήποτε για τη Δευτέρα παρουσία του Κυρίου, τη φοβερή κρίση και τη συντέλεια του κόσμου. Τότε, βέβαια, δεν θα υπάρχει δυνατότητα βοήθειας. Τότε κάθε ικεσία θα είναι ανώφελη. Γιατί, όταν τελειώσει το παζάρι, δεν υπάρχει πια εμπόρευμα διαπραγματεύσιμο. Πραγματικά, πού θα είναι τότε οι φτωχοί; Πού θα είναι οι ιερείς για την τέλεση της λατρείας; Πού οι ψαλμωδίες; Πού οι ευεργεσίες; Πού οι αγαθοεργίες;

Γι’ αυτό, πριν έρθει εκείνη η ώρα, ας βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον και ας προσφέρουμε στον φιλάνθρωπο Θεό τα έργα της αγάπης μας στους αδερφούς. Γιατί δέχεται με ευχαρίστηση τις προσφορές μας για χάρη όσων δεν πρόλαβαν και έφυγαν, θα λέγαμε, απροετοίμαστοι. Τις δέχεται και τις λογαριάζει σαν πράξεις και προσφορές εκείνων. Έτσι θέλει ο φιλάνθρωπος Κύριος, να Του ζητάνε τα πλάσματά Του και να τους δίνει όσα είναι για τη σωτηρία τους. Και μάλιστα λυγίζει ολοκληρωτικά, όταν κάποιος δεν αγωνίζεται μόνο για την δική του ψυχή, αλλά ενδιαφέρεται και για την ψυχή του πλησίον του. Στην περίπτωση αυτή ο άνθρωπος γίνεται μιμητής του  Θεού και τις δωρεές των άλλων τις ζητάει σαν δικές του χάρες. Έτσι εκπληρώνει την προϋπόθεση της τέλειας αγάπης, εξασφαλίζει τον μακαρισμό («μακάριοι είναι όσοι δείχνουν έλεος στους άλλους, γιατί σ’ αυτούς θα δείξει ο Θεός το έλεος Του», Ματθ.5: 7) και, μαζί με την ψυχή του πλησίον, ευεργετεί πάρα πολύ και τη δική του ψυχή.

Ας περάσουμε τώρα απ’ αυτά σε άλλα παρόμοια και ισοδύναμα. Ο Παλλάδιος, στη Λαυσαϊκή Ιστορία του, αναφέρει με ακρίβεια τα θαύματα του μεγάλου Μακαρίου. Εκεί γράφει πως ο όσιος Μακάριος, ρωτώντας κάποτε το κρανίο ενός νεκρού έμαθε όλα τα σχετικά μ’ αυτούς που έχουν πεθάνει. Και στο τέλος τον ρώτησε: ‘‘Δεν βρίσκετε, λοιπόν, καμιά παρηγοριά;’’ Αυτή την ερώτηση την έκανε, γιατί συνήθιζε να προσεύχεται για τους νεκρούς και ήθελε να ξέρει αν πραγματικά τους ωφελούσε. Τότε ο φιλάνθρωπος Κύριος θέλησε ν’ αποκαλύψει την αλήθεια στο πιστό υπηρέτη Του. Τον πληροφόρησε, λοιπόν, μέσω του κρανίου: ‘‘Όταν προσφέρεις τις δεήσεις για τους νεκρούς, αισθανόμαστε μια μικρή ανακούφιση’’.

Κάποιος άλλος, πάλι, από τους οσίους πατέρες  είχε έναν μαθητή που ζούσε απρόσεκτα. Έτσι, μέσα στη ραθυμία, έφτασε στο τέλος της ζωής του. Ο πολυεύσπλαχνος και φιλάνθρωπος Κύριος φανέρωσε στο γέροντα, που τον παρακάλεσε με δάκρυα, ότι θα ρίξει τον μαθητή του στην φωτιά μέχρι το λαιμό, όπως τον πλούσιο της παραβολής του Λαζάρου (Λουκ. 16:23-24). Όταν ο όσιος γέροντας άρχισε να κτυπιέται και να ικετεύει κλαίγοντας το Θεό, Εκείνος του αποκάλυψε ότι θα τον βάλει στη φωτιά μόνο μέχρι τη ζώνη. Μα όταν και πάλι ο γέροντας Τον παρακάλεσε με μεγάλη επιμονή, ο Θεός του έδειξε σε όραμα ότι λύτρωσε τελείως το μαθητή  του από τη φωτιά της κολάσεως.

Αλλά ποιος θα μπορούσε να διηγηθεί με τη σειρά όλες τις μαρτυρίες, που βρίσκονται σκόρπιες μέσα στους βίους των αγίων, στα μαρτυρολόγια και στις ιερές αποκαλύψεις, απ’ όπου ολοφάνερα αποδεικνύεται ότι οι προσευχές, οι λειτουργίες και οι ελεημοσύνες για τους νεκρούς ωφελούν πολύ τις ψυχές τους; Γιατί, απ’ όσα δανείστηκαν στο Θεό, τίποτα δεν πάει χαμένο. Όλα τα ανταποδίδει ο Κύριος με το παραπάνω.

Όσο για το λόγο του προφήτη,  «Στον άδη ποιος θα μετανοήσει ενώπιον Σου;» (πρβ. Ψαλμ. 6:6), είπαμε ήδη πως οι απειλές του παντοκράτορα Θεού είναι, βέβαια, φοβερές, αλλά τελικά τις εξουδετερώνει η ανυπολόγιστη φιλανθρωπία Του. Άλλωστε, και μετά απ’ αυτόν τον λόγο του προφήτη, έγινε οπωσδήποτε μετάνοια στον άδη. Εννοώ τη μετάνοια εκείνων που πίστεψαν εκεί, όταν κετέβηκε ο Κύριος για να τους σώσει. Αλλά και στον άδη δεν τους έσωσε όλους ο Ζωοδότης. Έσωσε μόνο όσους τον πίστεψαν. Αυτό δεν σημαίνει ότι καταργείται η προφητεία. Όχι, ποτέ. Απλά αποδεικνύεται ότι ο πανάγαθος Κύριος νικιέται από την αγάπη Του στον άνθρωπο. Το ίδιο και με τον προφητικό λόγο του Ιωνά, «Η Νινευΐ θα καταστραφεί» (Ιων.3:4). Και όμως δεν καταστράφηκε, γιατί η αγαθότητα του Θεού  νίκησε τη δικαιοσύνη Του. Και στον Εζεκία είπε με το στόμα του προφήτη Ησαΐα: «Τακτοποίησε τις υποθέσεις  του σπιτιού σου, γιατί θα πεθάνεις. (Δ΄ Βασ. 20:1). Και όμως δεν πέθανε. Στον Αχαάβ, πάλι, έστειλε τον προφήτη Ηλία για να τον προειδοποιήσει: «θα σου στείλω συμφορές» (Γ΄ Βασ. 20:21). Και δεν του έστειλε. Γιατί; Το εξήγησε στον προφήτη. Είδες πως μετανόησε ο Αχαάβ; Γι’ αυτό δεν θα του στείλω συμφορές όσο ζει» (Γ΄ Βασ. 20:29). Πάλι, δηλαδή, η αγαθότητα Του νίκησε την απόφαση του, όπως έγινε και σε πάρα πολλές άλλες περιπτώσεις και όπως θα γίνεται μέχρι τη συντέλεια του κόσμου, τότε που θα τελειώσει το πανηγύρι, τότε που δεν θα είναι πια καιρός για βοήθεια αλλά κάθε άνθρωπος θα βρεθεί μόνος με το φορτίο του. Ενώ τώρα είναι ακόμα καιρός, καιρός για φροντίδα, καιρός για συναλλαγή, καιρός για κόπο και τρεχάματα και αγώνα. Και μακάριος είναι εκείνος που δεν απόκαμε, ούτε έχασε την ελπίδα του. Μα πιο μακάριος είναι εκείνος που αγωνίστηκε και για τον εαυτό του και για τον πλησίον του.

Γιατί αυτό, το να τρέχει δηλαδή ο καθένας σε βοήθεια του πλησίον, ευχαριστεί περισσότερο τον φιλεύσπλαχνο Κύριο. Αυτό θέλει και επιθυμεί, να ευεργετούμε ο ένας τον άλλο και στην παρούσα ζωή και μετά το θάνατο. Αν δεν έβλεπε σωστό κάτι τέτοιο, δεν θα μας έδινε το δικαίωμα να μνημονεύουμε τους νεκρούς στη θεία λειτουργία, καθώς και να τους κάνουμε μνημόσυνα  στις τρεις ημέρες, στις εννέα, στις σαράντα και στο χρόνο, όπως χωρίς καμιάν αντίρρηση τα τηρεί ο ευσεβέστατος λαός της. Αν, δηλαδή, αυτά ήταν μια κοροϊδία δίχως κέρδος και ωφέλεια, οπωσδήποτε σε κάποιον από τους πολλούς προγενέστερους θεοφόρους αγίους, πατριάρχες, πατέρες και διδασκάλους θα ερχόταν η φώτιση να σταματήσει την πλάνη. Κανένας τους, όμως, δεν δοκίμασε ποτέ να καταργήσει τα μνημόσυνα. Απεναντίας, μάλιστα, όλοι τα επικύρωσαν, κι έτσι καθημερινά η πρακτική αυτή όχι μόνο απλώνεται και ριζώνει, αλλά δέχεται και αλλεπάλληλες προσθήκες.

Ας δούμε, όμως τι λέει και ο Μέγας Αθανάσιος στον ωραιότατο λόγο του για τους κοιμηθέντες: «Κι αν ακόμα ο νεκρός τελείωσε τη ζωή του με ευσέβεια και τοποθετήθηκε στο ουρανό, μην αρνείσαι να προσφέρεις λάδι  και ν’ ανάβεις κεριά στον τάφο του, ζητώντας το έλεος του Χριστού. Γιατί αυτά είναι ευπρόσδεκτα από το Θεό και φέρνουν πλούσια την  ανταπόδοση Του, αφού το λάδι και το κερί είναι θυσία, η θεία λειτουργία είναι εξιλέωση, και η αγαθοεργία στους φτωχούς φέρνει κάθε αγαθή ανταπόδοση προσαυξημένη. Ο σκοπός, λοιπόν, εκείνου που κάνει την προσφορά για τον νεκρό, είναι ίδιος μ’ εκείνου που έχει ένα παιδί άλαλο, αδύναμο και άρρωστο, και για χάρη του προσφέρει  με πίστη  στον ιερό ναό, ως θυσία, κεριά, λιβάνι και λάδι. Αυτά, λοιπόν, δεν είναι σαν να τα κρατάει και να τα προσφέρει το ίδιο το παιδί; Κάτι ανάλογο δεν γίνεται και στο μυστήριο του θείου βαπτίσματος, οπότε ο ανάδοχος ‘‘αποτάσσεται τω σατανά’’ και ‘‘συντάσσεται τω Χριστώ’’ για λογαριασμό του νηπίου που βαπτίζεται; Όμοια πρέπει να κατανοούμε και την περίπτωση εκείνου που πέθανε πιστός στον Κύριο, ότι δηλαδή ο ίδιος κρατάει και προσφέρει τα κεριά, το λάδι και όλα όσα εμείς προσφέρουμε για την λύτρωση του. Έτσι, με τη χάρη του Θεού, η επιδίωξη, που συνοδεύεται από την πίστη, δεν θα ματαιωθεί. Γιατί οι θεολόγοι απόστολοι και οι μυσταγωγοί και οι πνευματοφόροι πατέρες, αφού πρώτα ενώθηκαν με το Θεό και έγιναν μέτοχοι της εκστατικής δυνάμεως Του, θέσπισαν θεάρεστα τις λειτουργίες, τις προσευχές και τις ψαλμωδίες, που γίνονται κάθε χρόνο στη μνήμη των νεκρών».

Έρχεται, όμως, ένας αντίθετος και λέει: ‘‘Αν είναι έτσι, όλοι  θα σωθούν και κανένας δεν θα κολαστεί’’.

Σωστά. Και μακάρι να γίνει κάτι τέτοιο. Είναι αυτό που ποθεί και θέλει  και επιδιώκει ο πανάγαθος Κύριος, είναι αυτό που Του δίνει χαρά και ευφροσύνη, το να μη στερηθεί κανείς τις θείες δωρεές Του. Μήπως τα βραβεία και τα στεφάνια τα ετοίμασε για τους αγγέλους; Μήπως ήρθε στη γη και σαρκώθηκε από την Παρθένο και έγινε άνθρωπος και έπαθε και πέθανε για να σώσει τις ουράνιες δυνάμεις; Μήπως στους αγγέλους θα πει, «Ελάτε, οι ευλογημένοι από τον Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που σας έχει ετοιμαστεί» (Ματθ. 25:34); Δεν  μπορείς εσύ, ο αντιρρησίας, να ισχυριστείς ότι θα γίνει αυτό. Αφού όλα για τον άνθρωπο τα υπέφερε ο Χριστός, όλα για τον άνθρωπο και τα ετοίμασε.  Ποιος άλλωστε, καλώντας τους φίλους του σε πλούσιο γεύμα, δεν θέλει να έρθουν όλοι και να χορτάσουν απ’ τα καλά του; Για ποιο σκοπό, δηλαδή, ετοίμασε το φαγοπότι, αν όχι για να περιποιηθεί τους φίλους του; Αν, λοιπόν, αυτό θέλουμε εμείς, δεν θα το θέλει πολύ περισσότερο ο μεγαλόδωρος Θεός, που από τη φύση Του είναι πανάγαθος και φιλάνθρωπος και που, μοιράζοντας και δίνοντας δώρα, χαίρεται και αγάλλεται περισσότερο απ’ όσο εκείνος που τα παίρνει;

Κάθε άνθρωπος που απέκτησε μικρή ζύμη αρετών και, μολονότι ήθελε, δεν πρόφτασε να την κάνει ψωμί από ραθυμία ή αμέλεια ή αναβλητικότητα, κι έτσι μια μέρα, χωρίς να το περιμένει, τον θέρισε ο θάνατος, αυτός δεν θα λησμονηθεί από τον δίκαιο Κριτή. Ο Κύριος θα συγκινήσει τις ψυχές των οικείων του, για να τον βοηθήσουν, αναπληρώνοντας τα υστερήματα του νεκρού.

Απεναντίας, όποιος έζησε ζωή αμαρτωλή, όποιος δεν πορεύθηκε ποτέ σύμφωνα με τη συνείδηση του, αλλά κυλιόταν άφοβα και αδιάντροπα στις δυσωδίες των ηδονών, ικανοποιώντας όλες τις ορέξεις της σάρκας και αδιαφορώντας ολότελα για την ψυχή του, όταν θα φύγει απ’ αυτή την ζωή, από κανέναν δεν θα βοηθηθεί. Ο Θεός, επειδή δεν τον λογαριάζει για δικό Του, θα οικονομήσει να τον ξεχάσουν και η γυναίκα του και τα παιδιά του και τ’ αδέλφια του και οι φίλοι του.

   Εμένα, λοιπόν, όποιος είναι φίλος μου, εύχομαι να με βοηθήσει, αν είναι δυνατόν, ώστε να μην αφήσω πίσω μου κανένα υστέρημα. Αν, όμως, φτάσω στο τέλος της ζωής μου χωρίς να είμαι απόλυτα έτοιμος, παρακαλώ τον πολυέλαιο Κύριο να συγκινήσει τους  συγγενείς και τους φίλους μου και να θερμάνει τις καρδιές τους, ώστε, αν ως άνθρωπος αφήσω κάποιο υστέρημα, να με βοηθήσουν ολοπρόθυμα και να το αναπληρώσουν με καλά και θεάρεστα έργα. Έτσι, άλλωστε, διδάσκει και διακηρύσσει ο θεολόγος Χρυσόστομος, που τον ανέφερα  και πιο πάνω. «Αν δεν πρόλαβες», λέει, «να τακτοποιήσεις όλα τα ζητήματα της ψυχής σου όσο ζούσες, τότε, έστω και στα τελευταία σου, άφησε εντολή στους δικούς σου να στείλουν μαζί σου τα υπάρχοντα σου, όταν πεθάνεις, να σε βοηθήσουν δηλαδή με αγαθοεργίες, ελεημοσύνες και προσφορές. Έτσι θα κάνεις το Λυτρωτή να σε αντιμετωπίσει με επιείκεια, γιατί αυτά τα δέχεται με ευχαρίστηση».

Ο ίδιος, πάλι γράφει κάπου αλλού: «Στη διαθήκη σου βάλε συγκληρονόμο, μαζί με τα παιδιά και τους συγγενείς σου, και τον Κύριο. Ας έχει το χαρτί και το όνομα του Κριτή. Ας μην παραλείπει, ακόμα, ν’ αναφέρει και τους φτωχούς. Εγώ γίνομαι εγγυητής τους. Αυτό, βέβαια, δεν πρέπει να το χρησιμοποιήσει κανείς ως πρόφαση, για  να μην κάνει ελεημοσύνες όσο είναι ζωντανός. Και όσο ζει  να κάνει, αλλά και μετά το θάνατο να τις συνεχίζει. Το αντίθετο είναι τελείως παράλογο, βέβηλο και ασύμφωνο με το θέλημα του Θεού. Πολύ καλό και αρεστό και ευπρόσδεκτο απ’ το Θεό είναι το να καθαρίζει κάθε ευσεβής και φιλόχρηστος άνθρωπος τον εαυτό του με όλες τις αγαθοεργίες, να αποφεύγει κάθε αμαρτία και να τηρεί τις φωτεινές εντολές του Θεού, για να μπορέσει, όταν φτάσει στο τέλος της ζωής του, να πει θαρρετά στον Κύριο: ‘‘Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ μου, έτοιμη είναι η καρδιά μου’’ (Ψαλ. 107:2). Και έτσι με χαρά να υποδεχτεί τους αγγέλους, που θα κατέβουν για να τον παραλάβουν».

Αυτό βέβαια, το κάνουν λίγοι και σε λίγες περιπτώσεις, σύμφωνα με το λόγο του Κυρίου, «αυτοί που θα σωθούν θα είναι λίγοι» (πρβλ. Λουκ. 13:23), λόγο που είπε ο Πάνσοφος με κάποια λύπη. Γνωρίζοντας, λοιπόν, ότι είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν άνθρωποι σ’ αυτή την πρώτη κατηγορία των σωζομένων, πάμε αναγκαστικά στη δεύτερη κατηγορία, σύμφωνα με τη διδασκαλία των αποστόλων και των πατέρων. Έτσι, με την αγαθότητα του Θεού, και οι νεκροί ωφελούνται και η φιλανθρωπία αυξάνει και η ελπίδα της αναστάσεως επιβεβαιώνεται και η προσευχή στο Θεό δυναμώνει και το εκκλησίασμα των ιερών ναών πυκνώνει και η αγαθοεργία στους φτωχούς απλώνεται.

Οι θεοφώτιστοι άνθρωποι λένε, πως οι πράξεις των ανθρώπων, στην ύστατη πνοή τους, δοκιμάζονται σαν σε ζυγαριά. Και αν η δεξιά πλάστιγγα είναι πιο πάνω από την αριστερή, είναι ολοφάνερο πως ο ετοιμοθάνατος θα παραδώσει την ψυχή του στους αγίους αγγέλους. Αν πάλι και οι δύο πλάστιγγες είναι ίσες, νικάει οπωσδήποτε η φιλανθρωπία του Θεού. Μα κι αν ακόμα η ζυγαριά γέρνει λίγο προς τα’ αριστερά, όπως λένε οι θεολόγοι, η ευσπλαχνία του Θεού θα αναπληρώσει όσο χρειάζεται. Να οι τρεις θείες κρίσεις του Κυρίου: η πρώτη είναι δίκαιη· η δεύτερη είναι φιλάνθρωπη· η Τρίτη είναι υπεράγαθη. Μετά απ’ αυτές έρχεται η τέταρτη, όταν οι εφάμαρτες πράξεις είναι πολύ βαρύτερες. Αλίμονο τότε, αδερφοί! Και αυτή όμως η κρίση του Θεού είναι δίκαιη και θεσπίζει δίκαια για τους ανθρώπους που κρίνονται.

Μετά απ’ αυτά, λοιπόν, ας στρέψουμε όλη μας την προσοχή στη φοβερή ημέρα της δευτέρας παρουσίας του Κυρίου και ας αναρωτηθούμε, μήπως τότε κατηγορηθούμε, από τους συγγενείς μας ότι παραμελήσαμε τις υποχρεώσεις μας απέναντί τους.

Αλίμονο σ’ όλους, όσοι είναι σαν εμένα, που θα κληρωθούν εκείνη την ημέρα στ’ αριστερά του Κριτή. Μακάριοι εκείνοι, που ο Κύριος θα τους βάλει στα δεξιά Του και θ’ ακούσουν την ευλογημένη φωνή. «Ελάτε, οι ευλογημένοι απ’ τον Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που σας έχει ετοιμαστεί  απ’ την αρχή  του κόσμου» (Ματθ. 25:34). Αυτή τη φωνή μακάρι ν’ αξιωθούμε να την ακούμε όλοι, όσοι θα φυλάξουμε την ορθόδοξη πίστη, και ν’ απολαύσουμε τ’ αγαθά που την ομορφιά τους «μάτι ανθρώπινο ποτέ δεν είδε και αυτί ποτέ δεν άκουσε και νους δεν μπόρεσε ποτέ να σκεφτεί». (Α΄ Κορ. 2:9).

Αμήν.

πηγή: εδώ 

Αναδημοσίευση: http://imverias.blogspot.gr