Η ελευθερία του ανθρώπου στην Ορθόδοξη χριστιανική ανθρωπολογία

Η ελευθερία αποτελεί το κεντρικό και πλέον ουσιώδες γνώρισμα της ορθόδοξης χριστιανικής ανθρωπολογίας, καθώς ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ' εικόνα» του Θεού, γεγονός που του χάρισε το λογικό και το αυτεξούσιο. Αυτή η τιμητική διάκριση τον ξεχωρίζει από την υπόλοιπη δημιουργία, καθιστώντας τον έναν ηθικό παράγοντα προικισμένο με εσωτερική ελευθερία, ικανό να διακρίνει το καλό από το κακό. Ο Θεός, όντας ο ίδιος η πηγή της ελευθερίας, δεν δημιούργησε ρομπότ που Τον υπακούουν μηχανικά, αλλά πρόσωπα ικανά να Του ανταποκριθούν εκούσια, καθώς η αληθινή αγάπη προϋποθέτει την ελεύθερη συγκατάθεση και όχι τον εξαναγκασμό. Σύμφωνα με την πατερική παράδοση, η αρετή ονομάζεται έτσι επειδή είναι «αιρετή», δηλαδή επιτυγχάνεται μόνο με την ελεύθερη προαίρεση και τη συνειδητή επιλογή του ανθρώπου.

Η ελευθερία στον Χριστιανισμό νοείται ως ένα δυναμικό κατόρθωμα και όχι ως μια στατική κατάσταση, με τελικό σκοπό την πορεία προς το «καθ' ομοίωσιν», δηλαδή την ένωση με τον Θεό. Ωστόσο, αυτή η ελευθερία εμπεριέχει το στοιχείο της διακινδύνευσης, καθώς ο άνθρωπος μπορεί να κάνει κακή χρήση της και να επιλέξει την αυτονόμηση από τον Δημιουργό του. Η αμαρτία ορίζεται ακριβώς ως αυτή η ελεύθερη απόφαση του ανθρώπου να διακόψει τη σχέση του με την πηγή της Ζωής, γεγονός που οδήγησε στην Πτώση και την είσοδο της φθοράς και του θανάτου στον κόσμο. Παρά την αποστασία αυτή, ο Θεός σέβεται απόλυτα την ανθρώπινη βούληση και δεν επιβάλλει τη σωτηρία μαγικά, αλλά ζητά τη συνεργία (συνεργασία) και την ελεύθερη ανταπόκριση του πιστού στο κάλεσμά Του.

Μέσα στην Εκκλησία, η ελευθερία μεταμορφώνεται από ατομική επιθυμία σε γεγονός κοινωνίας, όπου ο άνθρωπος υπερβαίνει το «άτομο» για να γίνει «πρόσωπο». Ενώ το άτομο μένει κλεισμένο στον εαυτό του και στον εγωισμό του, το πρόσωπο ανοίγεται αγαπητικά προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο, αντλώντας την ύπαρξή του από τη σχέση και την επικοινωνία. Ο Ιησούς Χριστός, ως ο «Νέος Αδάμ», αποκαθιστά την τραυματισμένη ανθρώπινη φύση και προσφέρει την αληθινή απελευθέρωση από τα δεσμά της αμαρτίας και του φόβου του θανάτου. Αυτή η εν Χριστώ ελευθερία δεν ταυτίζεται με την ασυδοσία, αλλά με την απεριόριστη τελείωση στην αγάπη, η οποία οδηγεί τον άνθρωπο στην ολοκλήρωση και τη θέωση.

Επιπλέον, η ορθόδοξη παράδοση ανατρέπει τις συμβατικές έννοιες της υποταγής, διακηρύσσοντας ότι ο «δούλος Θεού» είναι στην πραγματικότητα ο μόνος αληθινά ελεύθερος άνθρωπος. Αυτή η φράση δηλώνει την άρνηση υποδούλωσης σε οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο, τύραννο ή πάθος, καθώς ο πιστός ανήκει σε έναν Θεό που θυσιάστηκε για να τον καταστήσει ελεύθερο παιδί Του. Η ελευθερία συνδέεται άρρηκτα με την προσωπική ευθύνη, καθώς ο άνθρωπος καλείται να διαχειριστεί το δώρο αυτό με γνώμονα τη διακονία του πλησίον και τον σεβασμό ολόκληρης της κτίσης. Τελικά, η αγιότητα στην Εκκλησία σημαίνει απελευθέρωση από τον εγωκεντρισμό και την αδικία, προσφέροντας στον άνθρωπο τη δυνατότητα να ζήσει μια ζωή χαράς και ειρήνης σε κοινωνία με τον Θεό.

Μεγάλη Δευτέρα, μια αλλιώτικη ελευθερία

Η Μεγάλη Δευτέρα είναι για την Εκκλησία αφορμή να θυμηθούμε τον πάγκαλο Ιωσήφ.
Είναι γνωστή η ιστορία του από την Παλαιά Διαθήκη.
Τον πουλάνε τα αδέρφια του δούλο, βρίσκεται στην Αίγυπτο, η γυναίκα του κυρίου του Πετεφρή του επιτίθεται ερωτικά, αυτός την αποπέμπει, κλείνεται στη φυλακή, ερμηνεύει τα όνειρα του Φαραώ για τις παχιές και τις ισχνές αγελάδες, γίνεται στη συνέχεια ουσιαστικά πρωθυπουργός της Αιγύπτου, σώζει τον πατέρα του Ιακώβ, τ’ αδέρφια του και όλο το λαό του Ισραήλ.
Στον οίκο του συναξαριού της ημέρας διαβάζουμε για τον Ιωσήφ μια παράξενη φράση:
"Τον δουλωθέντα μεν τω σώματι, την ψυχήν δε αδούλωτον συντηρούντα".
Ο Ιωσήφ έγινε δούλος εξωτερικά, στην ψυχή του όμως και στην σκέψη του παρέμεινε ελεύθερος. Είναι πολύ σπουδαία η φράση αυτή.
Ο άνθρωπος συνήθως ταυτίζει την ελευθερία με την έλλειψη κάθε εξωτερικού καταναγκασμού.
Σήμερα, ζούμε ελεύθεροι γιατί δεν έχουμε κάποιον να μας δυναστεύει, γι’ αυτό άλλωστε αγωνιστήκαμε, γι’ αυτό και η κοινωνία μας είναι δημοκρατική.
Κάθε φορά μάλιστα που απειλούνται οι δημοκρατικές ελευθερίες και τα ατομικά δικαιώματα του οιουδήποτε, υπάρχει γενική κινητοποίηση.
Το ίδιο και όταν απειλείται η ελευθερία της πατρίδας, αλλά και το δημοκρατικό πολίτευμα.
Παρά ταύτα, υπάρχει και μια άλλη μορφή ελευθερίας, η οποία δεν τυγχάνει της προσοχής μας όσο χρειάζεται.
Πρόκειται για την ελευθερία της ψυχής.
Αυτή δε συνίσταται μόνο στην ελευθερία σκέψης και λόγου, αλλά κυρίως στην ελευθερία της καρδιάς από τα πάθη και τις αμαρτίες.
Σήμερα ισχύει σχεδόν αξιωματικά η αντίληψη ότι η προσωπική ηθική δεν πρέπει να υποτάσσεται σε οιεσδήποτε δεσμεύσεις, ότι η θρησκευτικότητα του ανθρώπου είναι δικαίωμα που κανείς μπορεί αν το ασκεί ή όχι και ότι ο άνθρωπος χρειάζεται να απολαμβάνει κάθε στιγμή της ζωής του τα πάντα, χωρίς φραγμούς και περιορισμούς.
Αυτό όμως αποτελεί μια πλάνη, "χείρονα της πρώτης".
Διότι υποδουλώνει τον άνθρωπο στις ανάγκες του και τις επιθυμίες του, τον αφήνει δέσμιο των εξαρτήσεών του, δεν του επιτρέπει να σκεφτεί την εσωτερική του ζωή και τον καθιστά τελικά δούλο της αμαρτίας και της κακίας.
Ο άνθρωπος που δεν αγωνίζεται για την εσωτερική ελευθερία υποτάσσει τον εαυτό του στο συμφέρον, αντιμετωπίζει τη ζωή μόνο με την οικονομίστικη και τεχνοκρατική λογική, δεν δέχεται να θυσιάσει τίποτα και τελικά, αντιστρέφονται οι χαρακτηρισμοί του συναξαριού: γίνεται "αδούλωτος τω σώματι και δουλωθείς τη ψυχή"!
Η Εκκλησία, προβάλλοντας το υπόδειγμα του παγκάλου Ιωσήφ, μας δείχνει το ήθος της, που δεν είναι άλλο από την προσπάθεια απόκτησης της εσωτερικής ελευθερίας.
Ο άνθρωπος που διαπνέεται από την ασκητική προοπτική, στερείται των επιθυμιών του, του εγωισμού του, αφήνει κατά μέρος το συμφέρον, προτιμώντας την αγάπη και την προσφορά, λειτουργεί αρμονικά και ισορροπημένα στη σχέση σώματος και ψυχής, τελικά είναι ο πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος.
Στην εποχή της κυριαρχίας των Μέσων, όπου η ελευθερία της σκέψης και της κριτικής παραμένει ένα μεγάλο ζητούμενο, ο καθένας έχει πολλά να διδαχθεί από την πορεία στην ελευθερία που μας προτείνει η Μεγάλη Εβδομάδα.
Αρκεί να ζητήσει την ελευθερία, να βρει την αλήθεια κοντά στο Χριστό και να μην περιφρονεί αυτή την πραγματικά υπαρξιακή πορεία, ζώντας την δουλεία των παθών και την ψευδαίσθηση της εξουσίας και της ηδονής.
Ο Ιωσήφ νίκησε τον εσωτερικό πόλεμο και τελικά δοξάσθηκε, αποδεικνύοντας ότι η αδούλωτη ψυχή είναι αυτό που αξίζει κανείς να θυσιάσει πολλά.
Γιατί μόνο τότε, όπως πάλι λέει το συναξάρι, ο Θεός δίνει "στέφος άφθαρτον"...

Πρωτοπρεσβυτέρος Θεμιστοκλέους Μουρτζανός, Φιλόλογος - Θεολόγος

Πηγή: http://panagiaalexiotissa.blogspot.gr/

Αναδημοσίευση: http://lllazaros.blogspot.gr/2014/04/blog-post_1674.html

Η ελευθερία του ανθρώπου στις επιλογές του και στις πράξεις του

Ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι στο αριστούργημά του “Αδελφοί Καραμαζώφ” μας μεταφέρει στη Σεβίλλη της Ισπανίας του 15ου αιώνα. Η Ιερά Εξέταση έχει φέρει στην πυρά ανθρώπους που καταδίκασε ως αιρετικούς. Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής είναι παρών, μαζί με την αριστοκρατία
της πόλης.

 Ξαφνικά ο κόσμος αναταράζεται, φωνάζει, δοξολογεί. Ο Χριστός έχει εμφανιστεί ξανά και βαδίζει μέσα στο πλήθος. Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο μαζί του και διατάζει τη
σύλληψή του. Με “εκκλησιαστική”, λοιπόν, διαταγή, ο Χριστός κλείνεται στη φυλακή. Αργότερα, ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής τον επισκέπτεται και του μιλάει. Τον κατηγορεί και του αναγγέλλει την εκτέλεσή του. Ο Χριστός μένει σιωπηλός. Ό,τι ακούγεται μέσα στο κελί, είναι ο μονόλογος του Μεγάλου Ιεροεξεταστή: υπενθυμίζει στον κρατούμενο τον πρώτο από τους τρεις πειρασμούς-ερωτήσεις που είχε υποβάλει κάποτε ο διάβολος στον Χριστό στην έρημο, λίγο πριν αυτός ξεκινήσει το δημόσιο έργο του. Ο διάβολος είχε ζητήσει από τον Χριστό να αποδείξει ότι είναι Υιός του Θεού μετατρέποντας τις πέτρες σε ψωμιά. Ο Χριστός αρνήθηκε να κάνει ένα τέτοιο, “καθ’ υπαγόρευσιν” θαύμα (Ματθ. 4:
1-4). 

Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής, λοιπόν, λέει: «Θυμήσου την πρώτη ερώτηση, την έννοιά της, αν όχι ακριβώς τα λόγια: Θέλεις να πας στον κόσμο με αδειανά χέρια κηρύσσοντας στους ανθρώπους μια ελευθερία που η φυσική τους βλακεία και η φυσική τους προστυχιά δεν τους αφήνουν να την καταλάβουν, μια ελευθερία που τους φοβίζει, γιατί δεν υπάρχει και δε θα υπάρξει τίποτε πιο ανυπόφορο απ’ αυτή για τον άνθρωπο και την κοινωνία;
Βλέπεις αυτές τις πέτρες της άγονης ερήμου; Κάνε τες ψωμιά και οι άνθρωποι θα τρέξουν πίσω σου μ’ ευγνωμοσύνη, σαν υπάκουο κοπάδι, τρέμοντας μήπως πάρεις το χέρι σου και δεν έχουν πια
ψωμί. Εσύ όμως δε θέλησες να στερήσεις απ’ τον άνθρωπο την ελευθερία και αρνήθηκες, κρίνοντας πως είναι ασυμβίβαστη με την υπακοή που εξαγοράζεται με ψωμιά... Επαύξησες την ανθρώπινη
ελευθερία, αντί να την περιορίσεις και επέβαλες έτσι για πάντα στον ηθικό άνθρωπο τα μαρτύρια αυτής της ελευθερίας. Ήθελες να σ’ αγαπούν ελεύθερα, να σε ακολουθούν οι άνθρωποι με τη θέλησή τους, καταγοητευμένοι... 

Δεν κατέβηκες απ’ τον σταυρό όταν σε κορόιδευαν και σου φώναζαν ειρωνικά: ‘Κατέβα απ’ το
σταυρό για να σε πιστέψουμε’. Δεν το ’κανες, γιατί δεν ήθελες πάλι να υποδουλώσεις τον άνθρωπο μ’ ένα θαύμα. Ήθελες μια πίστη ελεύθερη και όχι υπαγορευμένη από το θαύμα. Χρειαζόσουνα την
ελεύθερη αγάπη και όχι τη δουλική έξαρση ενός τρομοκρατημένου σκλάβου... Δε σε φοβάμαι καθόλου. Κι εγώ πήγα στην έρημο, κι εγώ έζησα με ρίζες και ακρίδες, κι εγώ μακάρισα την ελευθερία που χάρισες στους ανθρώπους... Αλλά συνήλθα και δε θέλησα να υπηρετήσω μια υπόθεση παράλογη. Γύρισα πίσω κι ενώθηκα με εκείνους που διόρθωσαν το έργο σου... 

Σ’ το ξαναλέω, αύριο, μ’ ένα νόημά μου, θα ιδείς αυτό το πειθήνιο κοπάδι να φέρνει αναμμένα κάρβουνα στη φωτιά όπου θα σε ρίξω, γιατί ήρθες να εμποδίσεις το έργο μας. Γιατί αν υπάρχει κάποιος που του αξίζει πιο πολύ απ’ όλους να καεί, αυτός είσαι εσύ.

 Αύριο θα σε κάψω. Τελείωσα”.
Φ. Ντοστογιέφσκι. Αδελφοί Καραμαζώφ (μτφρ. Σ. Π.), Σύγχρονες Εκδόσεις, σελ. 220-229.

Εδώ ο Ντοστογιέφσκι κάνει κάτι πολύ περισσότερο από τη συγγραφή μιας έκθεσης ιδεών. Κάνει ανατομία στην άβυσσο της ανθρώπινης ύπαρξης και δείχνει ότι για το Χριστιανισμό η ελευθερία είναι ένα κατόρθωμα - όχι κάτι δεδομένο.

α. Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής μέμφεται το Χριστό ότι δε βάσισε το έργο του στο θαύμα. Είναι γεγονός ότι τα Ευαγγέλια προτιμούν να ονομάζουν τα έργα του Χριστού “δυνάμεις” ή (περισσότερο) “σημεία”, όχι όμως “θαύματα”. Αυτό δεν είναι τυχαίο. “Θαύμα” είναι κάτι που προξενεί θαυμασμό, θάμπωμα· είναι κάτι που εντυπωσιάζει τον άνθρωπο και τον μετατρέπει σε άβουλο και παθητικό θεατή. Αν όμως κοιτάξουμε προσεκτικά τα θαύματα των Ευαγγελίων, θα δούμε ότι ο Χριστός πρώτα ζητούσε την ελεύθερη συγκατάθεση του ανθρώπου και κατόπιν ενεργούσε. Ο Χριστός δεν επιδιώκει την υποταγή του ανθρώπου, αλλά την αγάπη του. Ενεργεί σαν κάποιον που κουβαλάει φως και μπαίνει σ’ ένα σκοτεινό σπίτι, αν και όταν ο ένοικος του ανοίξει την πόρτα του.
Γι’ αυτό τα ευαγγέλια μιλούν για “σημεία”. “Σημείον” σημαίνει συγκεκριμένος χώρος (π.χ. η ζωή ενός πιστού ανθρώπου), όπου συμβαίνει σε περιορισμένη κλίμακα εδώ και τώρα ό,τι θα συμβεί καθολικά και
οριστικά στη Βασιλεία (κατάργηση της φθοράς, του θανάτου κ.ο.κ.).

β. Αν αφαιρεθεί από τον άνθρωπο η ελευθερία επιλογής, τότε αυτό που απομένει δεν είναι άνθρωπος. Η πιο αντίθετη προς τον Χριστιανισμό επιθυμία θα ήταν να καταστήσει ο Θεός τον άνθρωπο ανίκανο
να αμαρτήσει! Έτσι λοιπόν και ο Χριστός αρνείται να κατεβεί από τον σταυρό όταν οι Φαρισαίοι τον προκαλούν να το κάνει για να αποδείξει ότι είναι γιος του Θεού. Γιατί αν αποδεχόταν την πρόκληση και κατέβαινε, τότε οι Φαρισαίοι θα ήταν αναγκασμένοι να τον αποδεχτούν, δίχως όμως να τον αγαπούν.

γ. Ο Θεός, λοιπόν, δεν απευθύνεται στον άνθρωπο ως εξωτερική αυθεντία, αλλά ως δυνατότητα ενός άλλου τρόπου ύπαρξης. Ο άνθρωπος λέγοντας “ναι” στη σχέση με το Θεό και γινόμενος μέτοχος του τρόπου ζωής της Αγίας Τριάδας, ελευθερώνεται από όλα αυτά που αποτελούν περιορισμούς, δουλεία, δεσμά, πάνω στην ύπαρξή του. Τέτοια δεσμά είναι κυρίως η μοναξιά, ο πόνος και ο θάνατος. Δίχως την ελευθερία από τη φθορά και το θάνατο, κάθε επιλογή του ανθρώπου είναι τόσο ελεύθερη, όσο η “ελευθερία” του αιχμάλωτου πουλιού να πετά από γωνιά σε γωνιά του κλουβιού του.

δ. Στην καθημερινή ζωή ο Χριστιανός καλείται να υπερασπιστεί την ελευθερία ως βασικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου σε κάθε επίπεδο: προσωπικό, κοινωνικό, πολιτικό. Αυτό μπορεί να τον φέρει αναπόφευκτα σε σύγκρουση με τυραννικά καθεστώτα. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο Χριστιανός έχει καθήκον απειθαρχίας, βάσει της ρήσης των αποστόλων προς τους διώκτες τους: “Πειθαρχεῖν δεῖ Θεῷ μᾶλλον ἤ ἀνθρώποις” (πιο πολύ πρέπει να υπακούμε στο Θεό παρά στους ανθρώπους) (Πράξ. 5: 29). Ήδη στα χρόνια των διωγμών οι Χριστιανοί αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν την κρατική εξουσία, τον Καίσαρα, ως Κύριό τους. Ο μόνος πραγματικός Κύριος που δέχονταν οι μάρτυρες είναι ο Χριστός, και γι’ αυτό ακούμε αυτή τη μαρτυρία και σήμερα στη θεία Λειτουργία: “Εἷς Ἅγιος, εἷς Κύριος, Ἰησοῦς Χριστός” (ένας είναι ο πραγματικά Άγιος και πραγματικά Κύριος, ο Ιησούς Χριστός).

 Στη συνέχεια, στο διάβα των αιώνων, πολλές φορές Χριστιανοί λησμόνησαν αυτό το ήθος και συμμάχησαν με αυταρχικά καθεστώτα ή επαναπαύτηκαν στη φιλική προς αυτούς κρατική εξουσία. Με κριτήριο την πίστη της Εκκλησίας και την πράξη των Πατέρων της, τέτοιες περιπτώσεις πρέπει να καταδικαστούν απερίφραστα ως απαράδεκτες φαλκιδεύσεις του Χριστιανισμού.
Σε κάθε περίπτωση, ο Χριστιανός δυσπιστεί προς κάθε είδους μετατροπή των ανθρώπινων σχέσεων από σχέσεις αγάπης σε σχέσεις εξουσίας (είτε μεταξύ φίλων, είτε μέσα στην οικογένεια, είτε στην πολιτεία). Η εξουσία δε δίνει προτεραιότητα στην καρδιά τού απέναντι ανθρώπου, αλλά στη συμμόρφωσή του. Ακόμα και για τις κρατικές εξουσίες που είναι αναγκαίες για τη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης, η Εκκλησία επιμένει ότι πρέπει να λειτουργούν ως διακονία του ανθρώπου κι όχι ως καταδυνάστευσή του.


“Η αρετή λέγεται έτσι, επειδή βάση της είναι η δυνατότητα να επιλέγεις (“τό αἱρεῖσθαι”). Διότι είναι αιρετή και ηθελημένη, επειδή το καλό το κάνουμε με συνειδητή επιλογή και με τη θέλησή μας όχι αθέλητα και εξαναγκαστικά”.
Ιωάννης Δαμασκηνός, Φιλοκαλία, έκδ. Αστήρ, τ. Β΄, Αθήνα 19754, σελ. 237.

Θέματα Χριστιανικής Ηθικής
Μάριος Π. Μπέγζος Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου σελ:46-48

4.2. Η ελευθερία του ανθρώπου στην Ορθόδοξη χριστιανική ανθρωπολογία

Ο Διάβολος, η Ελευθερία και η Αθεΐα

Πηγή

 

Η νέα σειρά βίντεο με τον Αρχιμανδρίτη Ιωήλ Κωνσταντάρο εμβαθύνει στη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με την πίστη, υπό το πρίσμα των προκλήσεων της αθεΐας, της στρεβλής ελευθερίας και της άγνοιας περί των δογμάτων της Εκκλησίας.

Μέσα από πατερικές πηγές, αγιογραφικά παραδείγματα και ποιμαντική φροντίδα, αναδεικνύεται:

• ο ρόλος της θείας πίστης ως δώρο και ευθύνη,
• η παγίδα της πνευματικής αποχαύνωσης,
• η σημασία της εσωτερικής εργασίας του ανθρώπου.

---

“Μαθαίνουμε την Πίστη μας” | Μέρος 3ο – π. Ιωήλ Κωνστάνταρος

Διδάσκουμε ελευθερία ή καταπίεση;

Με τον Αρχιμ. Θεοδόσιο Μαρτζούχο, κληρικό Ι. Μ. Νικοπόλεως & Πρεβέζης

Η ελευθερία δεν είναι προνόμιο του κόσμου· είναι το σφραγισμένο δώρο του Θεού στον άνθρωπο.
Όταν αυτή χάνεται, χάνεται και η εικόνα του Χριστού μέσα μας.
Στους αιώνες, η Εκκλησία κινήθηκε ανάμεσα στην εξουσία και στην προφητεία·
κάποτε ευλογούσε, άλλοτε αντιστεκόταν — και πάντοτε δοκιμαζόταν στο ίδιο ερώτημα:
μπορείς να αγαπήσεις τον Θεό χωρίς να είσαι ελεύθερος;

Η πίστη δεν αντέχει την επιβολή.
Ό,τι γίνεται υποχρεωτικό παύει να είναι εκκλησιαστικό και μετατρέπεται σε θρησκεία της συνήθειας.
Όταν ο άνθρωπος βαπτίζεται χωρίς να γνωρίζει, πιστεύει χωρίς να κατανοεί,
τότε η Εκκλησία καλείται να διδάξει ξανά, όχι να επιβάλει.
Η διοίκηση δεν σώζει· το Πνεύμα σώζει.

 

Η αλήθεια δεν κατοικεί στους κανόνες αλλά στην ανάσταση,
που δεν είναι επιστροφή του παλαιού, αλλά αναδημιουργία.
Από το μηδέν, ο Θεός ξαναδίνει ζωή — και αυτή είναι η μόνη εξουσία Του:
η αγάπη που ελευθερώνει.

 Ό,τι δεν έχει ελευθερία, δεν έχει σχέση με τον Χριστό.
Η πίστη δεν μπορεί να γίνει νόμος ούτε επιβολή. Όταν η Εκκλησία ξεχνά πως είναι σώμα και γίνεται εξουσία, χάνει το πρόσωπό της. Γιατί άλλο να βαπτίζεσαι και άλλο να πιστεύεις· άλλο να ανήκεις σε παράδοση και άλλο να ζεις το Πνεύμα.


Η αληθινή σχέση με τον Χριστό δεν γεννιέται από φόβο ή συνήθεια, αλλά από ελεύθερη αγάπη και προσωπική ανάσταση. "Κάθε αναγκαστικό καλό είναι ξένο προς τον Θεό". Η ελευθερία του ανθρώπου είναι ο χώρος όπου αποκαλύπτεται η αλήθεια — εκεί όπου το Ευαγγέλιο γίνεται ζωή και το «ὡς θέλει» του Χριστού γίνεται η μόνη μορφή σωτηρίας

Πηγή

 

Η αμαρτία σε σχέση με την ανθρώπινη ελευθερία.

1. Γιατί άφησε ο Θεός τον άνθρωπο να αμαρτήσει; «…Στην κατοχή και άσκηση της ελεύθερης θέλησης του ανθρώπου δεν θα βρούμε καθόλου μια πλήρη εξήγηση αλλά τουλάχιστον την αρχή και μια απάντηση στο πρόβλημά μας. Γιατί άφησε ο Θεός τους αγγέλους και τον άνθρωπο να αμαρτήσουν; Γιατί ο Θεός επιτρέπει το κακό και τη δυστυχία; Απαντάμε. Γιατί είναι ένας Θεός αγάπης. Η αγάπη προϋποθέτει μετοχή και η αγάπη επίσης προϋποθέτει ελευθερία. Σαν μια Τριάδα αγάπης ο Θεός επιθύμησε να μοιραστεί τη ζωή του με δημιουργημένα πρόσωπα, φτιαγμένα κατά την εικόνα Του, που θα μπορούσαν να του ανταποκριθούν ελεύθερα και εκούσια σε μια σχέση αγάπης. Όπου δεν υπάρχει ελευθερία εκεί δεν υπάρχει αγάπη[...]. 

Ware, Κάλλιστος, επίσκοπος Διοκλείας (19827). Ο Ορθόδοξος Δρόμος, Αθήνα: Επτάλοφος, σ. 68-69.

 2. Ελευθερία και αυθαιρεσία Όταν λοιπόν ο άνθρωπος εισέρχεται στην περιοχή της ελευθερίας, υψώνεται μπροστά του το πρόβλημα, εάν και κατά πόσο είναι δεμένος σε ηθικούς κανόνες και αν του επιτρέπονται όλα. Η ελευθερία που καταλήγει στην αυθαιρεσία δεν θέλει να ακούσει για τίποτε άγιο, για κανένα περιορισμό. Όταν δεν υπάρχει Θεός ή όταν ο άνθρωπος είναι Θεός, τότε τα πάντα επιτρέπονται. Ο άνθρωπος αρχίζει να κατέχεται από μια ιδέα και σε μια δαιμονική κατάσταση βλέπει την ελευθερία του να χάνεται, να γίνεται σκλάβος μιας ανεξέλεγκτης δυνάμεως [...]. 

 Μπερδιάγιεφ, Ν. (1972). Το πνεύμα του Ντοστογιέφσκι. Μτφρ. Ν. Ματσούκας, Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, σ. 98.

  3. «Πού βρίσκεται η ελευθερία;» 

  Πού βρίσκεται η ελευθερία; Με τα ίδια μας τα μάτια είδαμε τους ανθρώπους εκείνους που βεβαίωναν πως είχανε βρει την αυθεντικότερη, οικουμενικότερη και επιστημονικά εγκυρότερη ευτυχία, να στέλνουν εκατομμύρια άλλους στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως στο όνομα της ευτυχίας, της δικαιοσύνης και της ελευθερίας τους. Η τρομακτική φρίκη και το μίσος αντί να μειώνονται, αυξάνονται. Η δυστυχία αντί να ελαττώνεται, διογκώνεται. […] 

 Σμέμαν, Αλ. (20042). Έσχατος εχθρός καταργείται ο θάνατος. Μτφρ. – επιμ. Β. Αργυριάδης. Αθήνα: Εν πλω, σ. 75.

Ο Θεός δεν δημιούργησε ρομπότ

Όπως συνήθιζε να λέει ο Paul Evdokimov [Ρώσος θεολόγος], ο Θεός μπορεί να κάνει το κάθε τι εκτός από το να μας αναγκάσει να τον αγαπάμε. Ο Θεός επομένως δεν εδημιούργησε ρομπότ που θα τον υπάκουαν μηχανικά αλλά αγγέλους και ανθρώπινες υπάρξεις προικισμένες με ελεύθερη εκλογή. Και μ’ αυτό, για να θέσουμε το ζήτημα με ανθρωπομορφικό τρόπο, ο Θεός ριψοκινδύνευσε: γιατί μαζί με αυτό το δώρο της ελευθερίας δόθηκε επίσης και η δυνατότητα της αμαρτίας. Αλλ’ αυτός που δεν θα ριψοκινδυνεύσει δεν αγαπάει. Δίχως ελευθερία δεν θα υπήρχε αμαρτία. Αλλά δίχως ελευθερία ο άνθρωπος δεν θα ήταν εικόνα του Θεού. Δίχως ελευθερία ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε να επικοινωνήσει με τον Θεό με μια σχέση αγάπης.

 Ware, Κάλλιστος, Επισκ. Διοκλείας (71982). Ο Ορθόδοξος Δρόμος. Αθήνα: Επτάλοφος, σ. 68-69

Ο Θεός ως ελευθερωτής και πηγή ελευθερίας

[Ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι στο αριστούργημα του "Αδελφοί Καραμαζώφ" μας μεταφέρει στη Σεβίλλη της Ισπανίας του 15ου αιώνα. Η Ιερά Εξέταση έχει φέρει στην πυρά ανθρώπους που καταδίκασε ως αιρετικούς. Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής είναι παρών, μαζί με την αριστοκρατία της πόλης. Ξαφνικά ο κόσμος αναταράζεται, φωνάζει, δοξολογεί. Ο Χριστός έχει εμφανιστεί ξανά και βαδίζει μέσα στο πλήθος. Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο μαζί του και διατάζει τη σύλληψή του. Με "εκκλησιαστική", λοιπόν, διαταγή, ο Χριστός κλείνεται στη φυλακή. Αργότερα, ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής τον επισκέπτεται και του μιλάει. Τον κατηγορεί και του αναγγέλλει την εκτέλεσή του. Ο Χριστός μένει σιωπηλός. Ό,τι ακούγεται μέσα στο κελί, είναι ο μονόλογος του Μεγάλου Ιεροεξεταστή: υπενθυμίζει στον κρατούμενο τον πρώτο από τους τρεις πειρασμούς-ερωτήσεις που είχε υποβάλει κάποτε ο διάβολος στον Χριστό στην έρημο, λίγο πριν αυτός ξεκινήσει το δημόσιο έργο του. Ο διάβολος είχε ζητήσει από τον Χριστό να αποδείξει ότι είναι Υιός του Θεού μετατρέποντας τις πέτρες σε ψωμιά. Ο Χριστός αρνήθηκε να κάνει ένα τέτοιο, "καθ' υπαγόρευσιν" θαύμα (Μτ 4, 1-4). Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής, λοιπόν, λέει:] 

  Ο Μεγάλος Ιεροεξεταστής "[...] Θυμήσου την πρώτη ερώτηση, την έννοιά της, αν όχι ακριβώς τα λόγια: Θέλεις να πας στον κόσμο με αδειανά χέρια κηρύσσοντας στους ανθρώπους μια ελευθερία που η φυσική τους βλακεία και η φυσική τους προστυχιά δεν τους αφήνουν να την καταλάβουν, μια ελευθερία που τους φοβίζει, γιατί δεν υπάρχει και δε θα υπάρξει τίποτε πιο ανυπόφορο απ' αυτή για τον άνθρωπο και την κοινωνία; Βλέπεις αυτές τις πέτρες της άγονης ερήμου; Κάνε τες ψωμιά και οι άνθρωποι θα τρέξουν πίσω σου μ’ ευγνωμοσύνη, σαν υπάκουο κοπάδι, τρέμοντας μήπως πάρεις το χέρι σου και δεν έχουν πια ψωμί. Εσύ όμως δε θέλησες να στερήσεις απ’ τον άνθρωπο την ελευθερία και αρνήθηκες, κρίνοντας πως είναι ασυμβίβαστη με την υπακοή που εξαγοράζεται με ψωμιά [...]. 

Επαύξησες την ανθρώπινη ελευθερία, αντί να την περιορίσεις και επέβαλες έτσι για πάντα στον ηθικό άνθρωπο τα μαρτύρια αυτής της ελευθερίας. Ήθελες να σ’ αγαπούν ελεύθερα, να σε ακολουθούν οι άνθρωποι με τη θέλησή τους, καταγοητευμένοι [...]. Δεν κατέβηκες απ’ τον σταυρό όταν σε κορόιδευαν και σου φώναζαν ειρωνικά: “Κατέβα απ’ το σταυρό για να σε πιστέψουμε”. Δεν το ’κάνες, γιατί δεν ήθελες πάλι να υποδουλώσεις τον άνθρωπο μ’ ένα θαύμα. Ήθελες μια πίστη ελεύθερη και όχι υπαγορευμένη από το θαύμα. Χρειαζόσουνα την ελεύθερη αγάπη και όχι τη δουλική έξαρση ενός τρομοκρατημένου σκλάβου [...]. Δεν σε φοβάμαι καθόλου. Κι εγώ πήγα στην έρημο, κι εγώ έζησα με ρίζες και ακρίδες, κι εγώ μακάρισα την ελευθερία που χάρισες στους ανθρώπους [...]. Αλλά συνήλθα και δε θέλησα να υπηρετήσω μια υπόθεση παράλογη. Γύρισα πίσω κι ενώθηκα με εκείνους που διόρθωσαν το έργο σου [...]. Σ’ το ξαναλέω, αύριο, μ’ ένα νόημά μου, θα ιδείς αυτό το πειθήνιο κοπάδι να φέρνει αναμμένα κάρβουνα στη φωτιά όπου θα σε ρίξω, γιατί ήρθες να εμποδίσεις το έργο μας. Γιατί αν υπάρχει κάποιος που του αξίζει πιο πολύ απ’ όλους να καεί, αυτός είσαι εσύ. Αύριο θα σε κάψω. Τελείωσα". 

 Φ. Ντοστογιέφσκι, Φ. Αδελφοί Καραμαζώφ (μτφρ. Σ. Π.), Θεσσαλονίκη: Σύγχρονες Εκδόσεις, σ. 220-229. (Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Γ΄ Λυκείου, ΔΕ 5, σ. 40-41)

Η ζωτική σημασία της ελευθερίας

Ο Δημιουργὸς Θεὸς εἶναι ἐλεύθερος: μὲ τὸν ἴδιο τρόπο καὶ τὰ ἀνθρώπινα δημιουργήματα ποὺ εἶ ναι φτιαγμένα κατ’ εἰκόνα του εἶναι προικισμένα μὲ ἐλευθερία. Τί εἶναι αὐτὸ ποὺ κάνει τὰ ἀνθρώπινα ὄντα νὰ ξεχωρίζουν, μὲ ἕνα τρόπον ποὺ ὑπερέχει, ἀπὸ τὰ ἄλλα ὄντα; Πέρα ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα,  εἶναι ἡ αὐτοσυνειδησία, ἡ φωνὴ τῆς συνείδησης, ἡ δύναμη τῆς ἐλεύθερης ἀπόφασης, ἡ ἱκανότητα τῆς ἠθικῆς ἐκλογῆς. Ἐνῶ τὰ ἄλλα ὄντα ἐνεργοῦν ἀπὸ ἔνστικτο, τὸ ἀνθρώπινο ὂν στέκεται εὐσυνείδητα ἀπέναντι τοῦ Θεοῦ - στέκεται μὲ πλήρη ἐπίγνωση στὸ σημεῖο τοῦ καιροῦ, στὴ στιγμὴ τῆς κρίσης καὶ τῆς εὐκαιρίας - καὶ διαλέγει. Μόνο μὲ τὴν ἄσκηση αὐτῆς τῆς δύναμης, τῆς ἐλεύθερης ἐκλογῆς, ὁ ἄνθρωπος γίνεται ἄνθρωπος πραγματικά.

 Ἡ ζωτικὴ σημασία τῆς ἐλευθερίας μπορεῖ νὰ φανεῖ στὴν περίπτωση τῆς εὐλογημένης Παρθένου Μαρίας, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἡ εἰκόνα τοῦ τί σημαίνει νὰ εἶσαι γνήσιος ἄνθρωπος. Στὸν Εὐαγγελισμό, ὁ Ἀρχάγγελος δὲν ἐπληροφόρησε ἁπλῶς τὴν Παναγία γιὰ τὸ σχέδιο τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ περίμενε τὴν ἐλεύθερη καὶ ἐθελοντική της ἀπάντηση: «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ρῆμα σου» (Λουκ. 1:38). Θὰ μποροῦσε νὰ εἶχε ἀρνηθεῖ. 

Ο Θεὸς λαμβάνει τὴν πρωτοβουλία, ὅμως ἡ ἐθελοντικὴ συνεργασία τῆς Παναγίας εἶναι ἐπίσης ἀπαραίτητη. Δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα παθητικὸ ἐργαλεῖο ἀλλὰ ἕνας ἐνεργητικὸς μέτοχος στὸ ἔργο τῆς σωτηρίας. Ἡ ἀπάντησή της μὲ κανέναν τρόπο δὲν ἦταν ἕνα ἐκ τῶν προτέρων γνωστὸ συμπέρασμα· σ᾿ αὐτὴ τὴν ἐλεύθερα δοσμένη ἀπάντηση κρεμό ταν ὁλόκληρο τὸ μέλλον τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας. 

 Ware, Κάλλιστος, επίσκοπος Διοκλείας (1991). Ἄνθρωπος καὶ Κοινωνία. Δοκίμια γιὰ τὴ θέση τοῦ ἀνθρώπου στὸν σύγχρονο κόσμο. Πάφος: Ι. Μ. Αγ. Νεοφύτου.

Ο Θεός γνωρίζει, αλλά δεν προορίζει (Άγιος Πορφύριος )

Είναι ασύλληπτη η γνώση του Θεού απ’ το δικό μας νου. Είναι άπειρη, περιλαμβάνει όλα τα όντα, ορατά και αόρατα, έσχατα και αρχαία.

Τα γνωρίζει ο Θεός όλα με ακρίβεια, σε όλο το βάθος και το πλάτος τους. Ο Κύριος γνωρίζει εμάς, πριν γνωρίσομε εμείς τον εαυτό μας.

Γνωρίζει τις διαθέσεις μας και την παραμικρή μας σκέψη, τους λογισμούς, τις αποφάσεις μας, πριν να τις πάρομε. Αλλά και προ της συλλήψεώς μας και προ καταβολής κόσμου μας γνώριζε καλά.

Γιαυτό ο Δαβίδ θαυμάζει και φωνάζει: «Κύριε, εδοκίμασάς με και έγνως με …»
Το Πνεύμα το Άγιον εισχωρεί παντού. Γιαυτό εκείνος που εμφορείται υπό του Αγίου Πνεύματος έχει και αυτός τη γνώση του Θεού. Γνωρίζει το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον.
Του τα φανερώνει το Άγιον Πνεύμα. Τίποτα δεν είναι άγνωστο στον Θεό απ’ τις πράξεις μας, αλλά γράφονται όλα. Γράφονται κι όμως δεν γράφονται. Γεννιούνται και υπάρχου, αλλά δεν γεννιούνται. Αυτό που ξέρετε εσείς τώρα, το ξέρει ο Θεός προ καταβολής κόσμου. Σας θυμίζω αυτό που λέει ο άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος στην Ευχή προ της Θείας Μεταλήψεως.

Ακούστε: «Το μεν ακατέργαστόν μου έγνωσαν οι οφθαλμοί Σου· επί το βιβλίον δε Σου και τα μήπω πεπραγμένα γεγραμμένα Σοι τυγχάνει».

Αυτά τα λόγια κάποιοι τα παρεξηγούν και τα μπερδεύουν. «Αφού ο Θεός τα έχει όλα γραμμένα, έχομε μοίρα, λένε, έχομε τύχη, έχομε πεπρωμένο. Άρα ήταν γραμμένο και πεπρωμένο να κάνεις, για παράδειγμα, φόνο· σε είχε προορίσει γι’ αυτό ο Θεός». Θα μου πεις:«Αν είναι γραμμένο ότι εγώ επρόκειτο να σκοτώσω εσένα, είμαι εγώ υπεύθυνος ή ανεύθυνος; Αφού και τα «μήπω πεπραγμένα γεγραμμένα Σοι τυγχάνει», γιατί να είμαστε υπεύθυνοι οι άνθρωποι; Τώρα πες μου εσύ, που λέεις ότι ο Θεός είναι αγαθός, γιατί το έγραφε και δεν με απέτρεπε να το κάνω;»
Εδώ είναι το μυστήριο. Ο Θεός εν τη παντοδυναμία Του και παγγνωσία Του γνωρίζει τα πάντα, και τα μέλλοντα να συμβούν, αλλά δεν είναι Εκείνος υπαίτιος για το κακό. Ο Θεός προγνωρίζει αλλά δεν προορίζει. Για τον Θεό δεν υπάρχει παρελθόν, παρόν και μέλλον. Όλα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα ενώπιόν Του.

Πως το λέει ο απόστολος Παύλος;
«Πάντα δε γυμνά και τετραχηλισμένα τοις οφθαλμοίς Αυτού». Ως παντογνώστης γνωρίζει και το αγαθό και το κακό. Συνεργάζεται με το αγαθό ως φύσει αγαθός και είναι ξένος του κακού. Αφού είναι ξένος του κακού, πώς είναι δυνατόν να μας προορίζει γι’ αυτό;
Ο Θεός εδημιούργησε τα πάντα καλά λίαν και έδωσε σε όλα αγαθό άγιο προορισμό.

Το κακό είναι πρόβλημα, το οποίο η θρησκεία μας το εξηγεί μ’ ένα θαυμάσιο τρόπο, που καλύτερος δεν υπάρχει. Η εξήγηση που του δίνει είναι η εξής: Το κακό υπάρχει και προέρχεται απ’ τον διάβολο. Μέσα μας έχομε και το κακό πνεύμα και το αγαθό πνεύμα και μάχονται αλλήλους. «Ή γαρ τον ένα μισήσει και τον έτερον αγαπήσει ή ενός ανθέξεται και του ετέρου καταφρονήσει· ου δύνασθε Θεώ δουλεύειν και μαμωνά»
Μέσα μας δηλαδή γίνεται πάλη μεταξύ καλού και κακού. Σ’ αυτήν όμως την πάλη ο άνθρωπος είναι ελεύθερος ν’ αποφασίσει τι θα διαλέξει. Άρα δεν είναι ο Θεός που προορίζει κι αποφασίζει αλλά η ελεύθερη βούληση του ανθρώπου.

Βιβλίο"Βίος και Λόγοι" Γέροντος Πορφυρίου
πηγή

Αναδημοσίευση

Η αγάπη του Θεού και η ελευθερία του ανθρώπου

Η αγάπη του Θεού και η ελευθερία του ανθρώπου

Ιερομ. Φιλόθεου Γρηγοριάτη

Ο Θεός αγάπη εστί μας λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης και όντως αυτός είναι ο καλύτερος χαρακτηρισμός του Θεού. Για να καταλάβουμε εμείς οι άνθρωποι, τι είναι ο Θεός.

Κατά τον Ιερό Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη βέβαια, και σύμφωνα με την αποφατική θεολογία της Εκκλησίας, ο Θεός υπερβαίνει κάθε έννοια ανθρώπινη. Δεν είναι ούτε ψυχή, ούτε λόγος, ούτε δύναμη, ούτε φως, ούτε ζωή, ούτε ουσία, ούτε χρόνος, ούτε επιστήμη, ούτε αλήθεια, ούτε βασιλεία, ούτε σοφία, ούτε αγαθότης…

Ωστόσο, ας μου επιτραπεί να πω, θα μπορούσε να γίνει κάποια εξαίρεση για το όνομα “αγάπη”. Ο Θεός δεν είναι τίποτε άλλο παρά Αγάπη.

Και πράγματι ο Θεός, ο Θεός των Πατέρων μας, ο μόνος αληθινός Θεός, δεν είναι ένας τιμωρός Θεός, ή έστω ένας “δίκαιος”, κατά τα ανθρώπινα μέτρα και σταθμά. Όχι, ένας δίκαιος αστυνόμος που οφείλει να επιβάλλει την τάξη καταγράφοντας με λεπτομέρεια τις παραβάσεις μας. ΄Η όπως κάποιος δίκαιος δικαστής που έργο του είναι να κρίνει αμερόληπτα, για να φανερώσει και τιμωρήσει τον ένοχο και παραδειγματίζοντας τον να επιφέρει δικαιοσύνη και ικανοποίηση στην έννομο τάξη.

Αλλά ο Θεός μας δεν είναι έτσι “δίκαιος”. Αλλοίμονο μας αν ήταν! Ο Θεός μας είναι ο Πατέρας μας. Ο Θεός μας “αγάπη εστί”.

Υποβάλλεται όμως από πολλούς η ερώτηση – απορία της ανθρώπινης αδυναμίας:

Γιατί τότε να υπάρχουν τόσες θλίψεις, τόσες αδικίες και δυστυχίες στον κόσμο, αφού ο Θεός είναι αγάπη;

Σε απάντηση θα μπορούσαμε να παραθέσουμε τα λόγια του μακαριστού π.Επιφανείου Θεοδωροπούλου:

“… Χωρίς Χριστό ο κόσμος είναι θέατρο του παραλόγου. Χωρίς Χριστό δεν μπορείς να εξηγήσεις τίποτε. Γιατί οι θλίψεις, γιατί οι αδικίες, γιατί οι αποτυχίες, γιατί οι ασθένειες, γιατί; γιατί; γιατί; Χιλιάδες πελώρια “γιατί”. κατάλαβε το. Δεν μπορεί ο άνθρωπος να προσεγγίσει, με την πεπερασμένη λογική του, την απάντηση όλων αυτών των “γιατί”.

Μόνο με τον Χριστό όλα εξηγούνται. Μας προετοιμάζουν για την αιωνιότητα. Ίσως εκεί μας αξιώσει να πάρουμε απάντηση σε μερικά “γιατί”…

Αγάπη λοιπόν ο Θεός και αγαπά τον άνθρωπο, το δημιούργημα Του. Έτσι επιθυμεί και την κοινωνία μαζί Του: Κοινωνία αγαπητική αγαπωμένων προσώπων. Και ο άνθρωπος, μπορεί να αγαπήσει τον Προσωπικό Θεό, εφ’ όσον αληθινή αγάπη μόνο σε πρόσωπα μπορεί να κατευθυνθεί και να υπάρξει. Ζώα, αντικείμενα, ιδέες ή φιλοσοφίες, το μερικό ενδιαφέρον του ανθρώπου μπορούν και πρέπει να ελκύουν κι όχι τον όλο άνθρωπο. Γι’ αυτό και κάθε περίπτωση που υπερβαίνει το μέτρο αυτής της απλής συμπάθειας και ενδιαφέροντος προς αυτά, εκφυλίζεται και καταλήγει σε πάθος, αδυναμία ψυχής, αλλά ποτέ δεν είναι αγάπη αληθινή. Αγάπη αληθινή, προσωπική, δονεί τον όλο άνθρωπο ως τα βαθύτατα του είναι του, και τον ελκύει προς το αγαπημένο πρόσωπο.

Και ο προσωπικός Θεός μας, δεν είναι ο θεός των φιλοσόφων, των σκεπτικιστών, αλλά ο Θεός των Πατέρων μας, που είναι Πρόσωπο και όχι ιδέα.

Αυτός ο Θεός από την εκστατική Του αγάπη προς το προσωπικό Του δημιούργημα, τον άνθρωπο, εξέρχεται με τις άκτιστες ενέργειες Του και κοινωνεί μαζί του σε μια κοινωνία αγάπης, εν Χριστώ, στην Εκκλησία Του.

Προϋπόθεση αληθινής και βαθιάς αγάπης είναι η ελευθέρα προαίρεσης. Δεν είναι δυνατόν να αγαπήσει κανείς κάποιο άλλο πρόσωπο, πιεζόμενος να το κάνει αυτό, από κάποια ανάγκη η βία.

Ο άγιος Θεός, από σεβασμό και πατρική εκτίμηση και αγαπητική διάθεση προς τον άνθρωπο, τον θέλει ελεύθερο, δεν του επιβάλλεται, αλλά περιμένει την ελεύθερα προσωπική του εκλογή. Το να αποδεχθεί δηλ. το Θεό στην ζωή του ή να Τον απορρίψει.

Ο Θεός λοιπόν, έρχεται προς ημάς και αποκαλύπτει τον Εαυτό Του, αφού με ελευθερία αγάπης Τον δεχθούμε στην ζωή μας. Και μας φανερώνεται η δόξα και η Χάρις Του και εμείς απολαμβάνουμε την ευλογημένη παρουσία Του. Και εκ πείρας μαθαίνουμε τι σημαίνει ζωή με το Θεό, και πως είναι η κοινωνία με το Θεό. Εφ’ όσον, αν δεν μας αποκαλυφθεί από Εκείνον, δεν μπορούμε μόνοι μας να Τον εύρουμε, να Τον γνωρίσουμε, τον Δημιουργό και Κτίστη μας.

Αντιθέτως τον απορρίπτουμε από την ζωή μας και δεν Τον αγαπούμε, όταν αδιαφορούμε για τις εντολές Του, σύμφωνα και με τον λόγο Του: “Ο έχων τας εντολάς μου και τηρών αυτάς, εκείνος έστιν ο αγαπών με” (Ιωάν. δ’, 21). Κλείνουμε έτσι τα αυτιά μας στην πρόσκληση Του και μένουμε μόνοι μας χωρίς Θεό, ανίκανοι να αγαπήσουμε, γευόμενοι την απελπιστικά πικρή οδύνη της φιλαυτίας μας.

Μας αφήνει ο Θεός να διαλέξουμε μόνοι μας και δεν μας επιβάλλει την παρουσία Του. Όμως διακριτικά μας βοηθεί να ξεπεράσουμε την ανθρώπινη αδυναμία μας και να εκλέξουμε το συμφέρον σε μας.

Και το συμφέρον μας, άσχετα αν το καταλαβαίνουμε ή όχι, είναι να Τον εύρουμε, να Τον γνωρίσουμε, να ενωθούμε και να μείνουμε μαζί Του. Αυτός είναι κι ο σκοπός της ζωής μας, γι’ αυτό πλασθήκαμε απ’ Αυτόν.

“Αυτή δε έστιν η αιώνιος ζωή, ίνα γινώσκωσι σε, τον μόνον αληθινόν Θεόν και ον απέστειλας Ιησούν Χριστόν” (Ιωάν. ιζ’, 3)

Έχει τους τρόπους Του να πλησιάζει ο Θεός την κάθε ψυχή, να την ελκύει προς τον Εαυτό Του. Να την πληροφορεί για την παρουσία Του, να της ομιλεί, να της δίδει ευκαιρίες, αφορμές και δυνατότητες για να Τον πλησιάσει κι αυτή και να Τον γνωρίσει, για να χαρεί και να ζητήσει ο άνθρωπος να μείνει ο Θεός μαζί του.

Αν η ψυχή, δεκτική στην Χάρη του Θεού, Τον πλησιάζει και ποθήσει την κοινωνία Του, τότε ο Θεός αρχίζει ένα άγιο “παιχνίδι” μαζί της.

Πότε της ομιλεί με γλυκύτητα και τρυφερότητα, και τότε η ψυχή φτερουγίζει στα ουράνια από ένα ιερό, θείο έρωτα, λησμονώντας όλα τα επίγεια.

Πότε της κρύβεται και εκείνη τρομαγμένη από την φαινομενική μοναξιά της Τον ψάχνει λυπητερά και υπομένει ένα άγιο μαρτύριο.

Ώσπου και πάλι της φανερώνεται, αυξάνοντας έτσι τον εράσμο γι’ Αυτόν πόθο της και καθαίροντας την καλύτερα. Για να μεγαλώσει την ένωση και κοινωνία μαζί της και να την οδηγήσει σε μεγαλύτερες χαρές και ευλογίες από δόξα σε δόξα.

Και τούτο συνεχίζεται μέχρι το τέλος της ζωής του ανθρώπου, και αναλόγως της δεκτικότητας της κάθε ψυχής μετέχει στην χαρά της αγαπητικής αυτής κοινωνίας με τον Κύριο της.

Αναδημοσίευση: http://isagiastriados.com

Γιατί; γιατί; γιατί;

"Με ρωτούν:

Γιατί πέθανε το παιδί μου;

Γιατί βρίσκομαι στο κρεβάτι με πόνους;

Γιατί έχω αποτυχημένο γάμο;

Γιατί έμεινα χωρίς εργασία;

Γιατί τόσες συνεχείς δοκιμασίες σε μένα;

Γιατί.Γιατί.Γιατί..

Και βέβαια η σιωπή είναι η απάντησή μου!

Τι να πω; Πώς να ερμηνεύσω τα γεγονότα με τα μέσα που διαθέτω; «Τις έγνω νουν Κυρίου;» Ποιος γνωρίζει το νου του Θεού; Ή μήπως να τολμήσω να γίνω δικηγόρος του;

Το 1982, ως διάκονος, παραυρέθηκα στην κηδεία του Αρχιμ. Κωνσταντίνου Λευκωσιάτη, με το πλούσιο ποιμαντικό και κοινωνικό έργο. Μετά την ταφή καθίσαμε για ένα καφέ στην αίθουσα του Ιδρύματος Άγιος Νεκτάριος, που ίδρυσε ο ίδιος. Η αδελφή του π. Κωνσταντίνου ρώτησε με πόνο και έννοια το Μητροπολίτη Ύδρας Ιερόθεο:

Γιατί, Σεβασμιότατε, ο Θεός επέτρεψε να φύγει τόσο γρήγορα και να αφήσει το τεράστιο αυτό έργο, που γινόταν "προς δόξαν Θεού;" Ο άγιος Ύδρας, με την άνωθεν σοφία που τον χαρακτήριζε, απάντησε: «Η μεγαλύτερη ταπείνωση είναι να υποτάσσεται ο νους μπροστά στα μυστήρια του Θεού και να μην ρωτά πώς και γιατί;» 

Η απάντηση αυτή μού έμεινε στην καρδιά και νομίζω είναι η βάση για «κατανόηση» των μυστηρίων του Θεού. Αφού η λογική του Θεού διαφέρει από αυτήν του ανθρώπου, πώς μπορούμε να ερμηνεύσουμε τα ανερμήνευτα και να κατανοήσουμε τον Ακατάληπτο;

Διάβασα κάπου, από τα πολλά που γράφονται, ότι ο π. Παΐσιος ο Αγιορείτης είπε πως μετά το θάνατό μας, όταν θ' αντικρίσουμε πρόσωπο προς πρόσωπο το Χριστό, θα καταλάβουμε το γιατί και το πώς της ζωής μας και θα μας εξηγηθούν όλα όσα περάσαμε στον κόσμο αυτό. Τότε, με όλη τη δύναμη της ύπαρξής μας, θα Του πούμε: «Σ' ευχαριστώ, Θεέ μου, που επέτρεψες αυτά για μένα!».

Νομίζω ότι μπορεί πιο εύκολα ο άνθρωπος να σηκώσει τον όποιο σταυρό του, αν γνωρίζει γιατί συμβαίνει και ποιο θετικό αποτέλεσμα θα έχει. Όμως, η πίστη - εμπιστοσύνη στο Θεό δεν προϋποθέτει την αποδοχή με υπομονή της δοκιμασίας; Η πίστη ως σχέση δίνει την ασφάλεια της αγάπης του Θεού, που, ως εμπειρική, δεν αμφισβητείται. Γι' αυτό, όταν γευτούμε την αγάπη Του, πιο εύκολα Τον εμπιστευόμαστε και υπομένουμε.

Στα μυστήρια της ζωής, όπου κρίσιμες υπαρξιακές καταστάσεις μάς συγκλονίζουν συθέμελα και διαλύουν κάθε τι το ψεύτικο και επιφανειακό, χρειάζεται να στεκόμαστε με σιωπή και σεβασμό και πίστη. Είναι η ώρα που ο Θεός μας φωνάζει προσωπικά: «Σ' αγαπώ και σε θέλω! Ακολούθει μοι! »

Η κλήση είναι κρίση. Ή αρνούμαστε να πορευτούμε την οδόν του Κυρίου με τα συνεχή «γιατί» που εκφράζουν αντίδραση και απιστία ή ακολουθούμε αυτόν «όπου αν υπάγει», με συνοδοιπόρους τους μάρτυρες και οσίους, με εμπιστοσύνη, υπομονή και προσευχή, που μας αποκαλύπτουν τα μυστήρια του Θεού «εν τω νυν αιώνι και εν τω μέλλοντι»."

 

π. Ανδρέας Αγαθοκλέους

Πηγή/Αναδημοσίευση:http://stavkoum.blogspot.gr/2015/04/blog-post_22.html

Προορισμός ή ελευθερία;

π. Δημητρίου Μπόκου

 

Ἡ Γέν­νη­ση τῆς Πα­να­γί­ας (ἑ­ορ­τὴ 8ης Σε­πτεμ­βρί­ου), ἔ­δω­σε τὸ ἔ­ναυ­σμα γιὰ τὴν ἐ­νερ­γο­ποί­η­ση τοῦ σχε­δί­ου τῆς Θεί­ας Οἰ­κο­νο­μί­ας, τῆς προ­αι­ώ­νιας δηλ. βου­λῆς τοῦ Θε­οῦ γιὰ τὴ σω­τη­ρί­α τοῦ ἀν­θρώ­που καὶ τοῦ κό­σμου ἀ­πὸ τὴν ἁ­μαρ­τί­α, τὴ φθο­ρὰ καὶ τὸν θά­να­το, ποὺ εἶ­χε προ­κα­λέ­σει ἡ πτώ­ση τῶν Πρω­το­πλά­στων.
Τὸ κεν­τρι­κὸ γε­γο­νὸς τοῦ σχε­δί­ου αὐ­τοῦ ἦ­ταν ἡ ἐ­ναν­θρώ­πη­ση τοῦ Χρι­στοῦ, γιὰ τὴν πραγ­μα­το­ποί­η­ση τῆς ὁ­ποί­ας χρει­α­ζό­ταν ἡ συ­νερ­γα­σί­α τοῦ ἀν­θρώ­που. Μο­να­δι­κὸς ἄν­θρω­πος, κα­τ’ ἐ­ξο­χὴν κα­τάλ­λη­λος γιὰ τὸν σκο­πὸ αὐ­τὸ ἀ­νά­με­σα στὶς ἀν­θρώ­πι­νες γε­νι­ὲς ὅ­λων τῶν αἰ­ώ­νων, θε­ω­ρή­θη­κε ἡ Παρ­θέ­νος Μα­ρί­α. Γι’ αὐ­τὸ καὶ ἡ γέν­νη­σή της, ὡς γε­γο­νὸς παγ­κό­σμιας ση­μα­σί­ας, «χα­ρὰν ἐ­μή­νυ­σε πά­σῃ τῇ οἰ­κου­μέ­νῃ». Ἡ Πα­να­γί­α ἔ­γι­νε ἡ «παγ­κό­σμιος χα­ρά».

Μὲ ἰ­δι­αί­τε­ρα θρι­αμ­βι­κοὺς καὶ χαρ­μό­συ­νους τό­νους οἱ ὕ­μνοι τῆς ἑ­ορ­τῆς μι­λοῦν γι’ αὐ­τὸν τὸν εἰ­δι­κὸ προ­ο­ρι­σμὸ καὶ τὴν προ­αι­ώ­νια ἐ­πι­λο­γὴ τῆς Παρ­θέ­νου ἀ­πὸ τὸν Θε­ό. Εἶ­ναι ἡ «προ­ε­κλε­χθεῖ­σα ἐκ πα­σῶν τῶν γε­νε­ῶν»» καὶ ἡ «προο­ρι­σθεῖ­σα ἀ­πὸ γε­νε­ῶν ἀρ­χαί­ων» νὰ ἐκ­πλη­ρώ­σει τὴ Θεί­α Οἰ­κο­νο­μί­α, νὰ γί­νει μη­τέ­ρα τοῦ Θε­οῦ, δο­χεῖ­ο καὶ κα­τοι­κη­τή­ριό του.

Στὸ πρό­σω­πό της ἐ­φαρ­μό­ζε­ται κα­τ’ ἐ­ξο­χὴν ὁ λό­γος τοῦ ἀ­πο­στ. Παύ­λου: «Ἐ­κεί­νους ποὺ προ­ε­γνώ­ρι­σε, αὐ­τοὺς καὶ προ­ώ­ρι­σε νὰ γί­νουν σύμ­μορ­φοι (=ἴ­διοι) πρὸς τὴν εἰ­κό­να τοῦ Υἱ­οῦ του, …ἐ­κεί­νους δὲ ποὺ προ­ώ­ρι­σε, αὐ­τοὺς καὶ ἐ­κά­λε­σε, καὶ ἐ­κεί­νους ποὺ ἐ­κά­λε­σε, αὐ­τοὺς καὶ ἐ­δι­καί­ω­σε, ἐ­κεί­νους δὲ ποὺ ἐ­δι­καί­ω­σε, αὐ­τοὺς καὶ ἐ­δό­ξα­σε» (Ρωμ. 8, 29-30. Βλ. καὶ κεφ. 9).

Ἡ πα­ρα­νό­η­ση τῶν λό­γων αὐ­τῶν ἔ­δω­σε ἀ­φορ­μὴ νὰ ἀ­να­πτυ­χθεῖ μιὰ ἐν­τε­λῶς πα­ρά­λο­γη δι­δα­σκα­λί­α. Ὅ­τι δη­λα­δὴ ὁ Θε­ός, γιὰ δι­κούς του α­νε­ξε­ρεύ­νη­τους λό­γους, δι­α­λέ­γει καὶ προ­ο­ρί­ζει ἐξ ἀρ­χῆς αὐ­τοὺς ποὺ πρό­κει­ται νὰ σω­θοῦν καὶ αὐ­τούς ποὺ πρό­κει­ται νὰ κο­λα­σθοῦν. Ἂν ὁ ἄν­θρω­πος ἔ­χει προ­ο­ρι­σθεῖ γιὰ σω­τη­ρί­α, ὅ­σες ἁ­μαρ­τί­ες κι ἂν κά­νει, δὲν πρό­κει­ται νὰ χα­θεῖ. Καὶ ἀν­τι­στρό­φως, ἂν εἶ­ναι προ­ο­ρι­σμέ­νος γιὰ τὴν ἀ­πώ­λεια, ὅ­σες ἀ­ρε­τὲς κι ἂν ἀ­πο­κτή­σει, δὲν ὑ­πάρ­χει πε­ρί­πτω­ση νὰ σω­θεῖ.

Μιὰ ἀ­με­τά­κλη­τη δη­λα­δὴ εἱ­μαρ­μέ­νη προ­κα­θο­ρί­ζει τὴν πο­ρεί­α καὶ τὴν κα­τά­λη­ξη τοῦ ἀν­θρώ­που ἐ­ρή­μην τῆς θε­λή­σε­ώς του. Εἶ­ναι ἡ πε­ρι­βό­η­τη θεωρία πε­ρὶ τοῦ «ἀ­πο­λύ­του προ­ο­ρι­σμοῦ», ποὺ ἀναπτύχθηκε κυρίως ἀπὸ τὴ δυτικὴ Χριστιανοσύνη.

Ἡ ὄν­τως ἀ­πάν­θρω­πη ὅ­μως αὐ­τὴ θε­ω­ρί­α ἔρ­χε­ται σὲ ὀ­ξεῖ­α ἀν­τί­θε­ση μὲ δυ­ὸ κα­τα­λυ­τι­κὰ γε­γο­νό­τα: α) τὴν ἄ­πει­ρη ἀ­γά­πη τοῦ Θε­οῦ καὶ β) τὴν ἐ­λευ­θε­ρί­α τοῦ ἀν­θρώ­που.

α. Ὁ Θε­ὸς δὲν θέ­λει πο­τὲ τὸν θά­να­το τοῦ ἁ­μαρ­τω­λοῦ, ἀλ­λὰ τὴν ἐ­πι­στρο­φή του, ὥ­στε νὰ ἔ­χει (αἰ­ώ­νια) ζω­ὴ (Ἱ­εζ. 33, 11). Εἶ­ναι αὐ­τὸς ποὺ θέ­λει νὰ σω­θοῦν ὅ­λοι οἱ ἄν­θρω­ποι (ὄ­χι μό­νο μιὰ με­ρί­δα ἐ­κλε­κτῶν) «καὶ εἰς ἐ­πί­γνω­σιν ἀ­λη­θεί­ας ἐλ­θεῖν» (Α΄ Τιμ. 2, 4). Μᾶς ἀ­γά­πη­σε τό­σο πο­λύ, «ὥ­στε τὸν Υἱ­ὸν αὐ­τοῦ τὸν μο­νο­γε­νῆ ἔ­δω­κεν, ἵ­να πᾶς ὁ πι­στεύ­ων εἰς αὐ­τὸν μὴ ἀ­πό­λη­ται, ἀλ­λ’ ἔ­χει ζω­ὴν αἰ­ώ­νιον» (Ἰ­ω. 3, 16). Εἶ­ναι «τὸ φῶς τὸ ἀ­λη­θι­νόν», τὸ ὁ­ποῖ­ο «φω­τί­ζει (ὄ­χι μιὰ ἀ­ρι­στο­κρα­τί­α εὐ­σε­βῶν, ἀλ­λὰ) πάν­τα ἄν­θρω­πον ἐρ­χό­με­νον εἰς τὸν κό­σμον» (Ἰ­ω. 1, 9). Μᾶς ἔ­πλα­σε κι­νού­με­νος ἀ­πο­κλει­στι­κὰ ἀ­πὸ ἀ­γά­πη. Γιὰ νὰ συμ­με­τά­σχου­με κι ἐ­μεῖς στὸν πλοῦ­το τῆς δι­κῆς του ζω­ῆς.

β. Ἀλ­λ’ αὐ­τὸ θέ­λει νὰ γί­νε­ται μὲ δι­κή μας ἐ­λεύ­θε­ρη ἐ­πι­λο­γή. Ὅ­σοι τὸν δέ­χον­ται μὲ δι­κή τους θέ­λη­ση, ἀ­ξι­ώ­νον­ται νὰ γί­νουν «τέ­κνα Θε­οῦ» (Ἰ­ω. 1, 12). Δὲν θέ­λει ὄν­τα δου­λι­κὰ κον­τά του. Γι’ αὐ­τὸ καὶ «δὲν ὑ­πάρ­χει τί­πο­τε τὸ πιὸ ἀ­πο­φα­σι­στι­κὸ σ’ ὁ­λό­κλη­ρο τὸ σύμ­παν ἀ­πὸ τὶς συ­νει­δη­τὲς πρά­ξεις ἐ­πι­λο­γῆς, ποὺ γί­νον­ται ἀ­πὸ πρό­σω­πα προι­κι­σμέ­να μὲ λό­γο καὶ συ­νεί­δη­ση» (Καλ­λί­στου Ware, Ἡ ἐν­τὸς ἡ­μῶν Βα­σι­λεί­α, ἐκδ. ΑΚΡΙΤΑΣ, σ. 54).

Ἔ­τσι ὁ Θε­ὸς δὲν ἔ­κα­με τὸν ἄν­θρω­πο οὔ­τε θνη­τὸ οὔ­τε ἀ­θά­να­το. «Τὴ ζω­ὴ καὶ τὸν θά­να­το ἔ­βα­λα μπρο­στά σας», λέ­ει. Καὶ μᾶς συμ­βου­λεύ­ει (χω­ρὶς νὰ ἀ­ναγ­κά­ζει): «Δι­α­λέξ­τε τὴ ζω­ὴ» (Δευτ. 30, 19). «“Αὐ­τὸς ἐξ ἀρ­χῆς ἐ­ποί­η­σεν ἄν­θρω­πον” καὶ τὸν ἄ­φη­σε στὴν ἐ­λεύ­θε­ρη δι­ά­θε­σή του… Ἐ­νώ­πιόν σου το­πο­θέ­τη­σε φω­τιὰ καὶ νε­ρό: ὅ­που θέ­λεις μπο­ρεῖς νὰ ἁ­πλώ­σεις τὸ χέ­ρι σου. Ἐ­νώ­πιον τῶν ἀν­θρώ­πων ὑ­πάρ­χει ἡ ζω­ὴ καὶ ὁ θά­να­τος. Ὅ,τι θε­λή­σει καὶ προ­τι­μή­σει ὁ κα­θέ­νας, αὐ­τὸ θὰ τοῦ δο­θεῖ» (Σοφ. Σει­ράχ, 15, 14-17).

Ἡ σω­τη­ρί­α λοι­πὸν καὶ ἡ ἀ­πώ­λεια ἐ­ξαρ­τῶν­ται ἀ­πὸ μᾶς. Στὴν ἐ­λεύ­θε­ρη ἐ­πι­λο­γὴ γιὰ τὴ σω­τη­ρί­α μας ἔρ­χε­ται βέ­βαι­α ἀ­ρω­γὸς καὶ ἡ Χά­ρη τοῦ Θε­οῦ. Καὶ μό­νο ὅ­ταν ὑ­πάρ­χει δυ­να­τό­τη­τα ἐ­λεύ­θε­ρης ἐ­πι­λο­γῆς (αὐ­τε­ξού­σιο), εἴ­μα­στε ὑ­πεύ­θυ­νοι γιὰ τὶς πρά­ξεις μας. Ἀ­ξι­έ­παι­νοι γιὰ τὶς κα­λές, κα­τα­κρι­τέ­οι γιὰ τὶς κα­κές. Ἀλ­λι­ῶς, δὲν θὰ ἦ­ταν δυ­να­τὸν νὰ μᾶς ζη­τη­θοῦν εὐ­θύ­νες, νὰ κρι­θοῦ­με ἀ­πὸ τὸν Θε­ό.

γ. Ὁ Θε­ὸς τώ­ρα, προ­γνω­ρί­ζον­τας τὴν πο­ρεί­α μας, κα­νο­νί­ζει τοὺς ρό­λους ποὺ ται­ριά­ζουν στὸν κα­θέ­να μας (=προ­ο­ρί­ζει). Προ­γνω­ρί­ζει ποι­οὶ θὰ κά­μουν κα­λὴ χρή­ση τοῦ αὐ­τε­ξου­σί­ου καὶ τοὺς κα­λεῖ σὲ ρό­λους ποὺ ὑ­πη­ρε­τοῦν τὸ κα­λό. Προ­ο­ρι­σμὸς θε­ω­ρεῖ­ται αὐ­τὸ τὸ ἀ­γα­θὸ καὶ ἀ­με­τά­θε­το θέ­λη­μα τοῦ Θε­οῦ, ποὺ φα­νε­ρώ­νε­ται σὲ ὅ­σους προ­βλέ­πει ὅ­τι θὰ ἀν­τα­πο­κρι­θοῦν ἄ­ξια στὴν κλή­ση ποὺ τοὺς ἀ­πευ­θύ­νει. Καὶ πά­λι, ὡς δί­και­ος, ἔ­χει ἤ­δη κα­τα­κρί­νει καὶ προ­δι­κά­σει ὅ­σους (κα­τὰ τὴν πρό­γνω­σή του) θὰ κά­μουν κα­κὴ χρή­ση τῆς ἐ­λευ­θε­ρί­ας τους. Πα­ρελ­θὸν καὶ μέλ­λον δὲν ὑ­πάρ­χουν γιὰ τὸν Θε­ό. Τὰ πάν­τα, «γυ­μνὰ καὶ τε­τρα­χη­λι­σμέ­να», συ­νω­θοῦν­ται σὲ ἕ­να δια­ρκὲς πα­ρὸν ἐ­νώ­πιόν του.

δ. Ἡ πρό­γνω­ση ὅ­μως τοῦ Θε­οῦ δὲν ση­μαί­νει κα­τάρ­γη­ση τῆς ἐ­λευ­θε­ρί­ας μας. Δὲν θὰ κά­νου­με μὲ ἐ­ξα­ναγ­κα­σμὸ κά­τι, πα­ρὰ τὴ θέ­λη­σή μας, μό­νο καὶ μό­νο ἐ­πει­δὴ τὸ προ­γνω­ρί­ζει ὁ Θε­ός, ἀλ­λὰ τὸ προ­γνω­ρί­ζει ὁ Θε­ός, ἐ­πει­δὴ θὰ τὸ κά­νου­με ἐ­μεῖς. Ἡ πρό­γνω­σή του προ­κα­θο­ρί­ζε­ται ἀ­πὸ τὶς πρά­ξεις μας καὶ ὄ­χι οἱ πρά­ξεις μας ἀ­πὸ τὴν πρό­γνω­σή του.

Καὶ ἡ Πα­να­γί­α, μὲ κα­θα­ρὰ δι­κή της ἐ­λεύ­θε­ρη ἐ­πι­λο­γή, μὲ κα­λὴ χρή­ση τοῦ αὐ­τε­ξου­σί­ου της, ἁ­γι­ά­σθη­κε πε­ρισ­σό­τε­ρο ἀ­πὸ κά­θε ἄλ­λο δη­μι­ούρ­γη­μα. Ἔ­γι­νε ἔ­τσι ἄ­ξια νὰ τὴν προ­ο­ρί­σει ὁ Θε­ὸς νὰ γί­νει ἡ μη­τέ­ρα τοῦ Κυ­ρί­ου μας Ἰ­η­σοῦ Χρι­στοῦ, χω­ρὶς αὐ­τὸ νὰ κα­ταρ­γεῖ τὴν ἐ­λευ­θε­ρί­α της. Ὁ Ἀρ­χάγ­γε­λος τὴ στιγ­μὴ τοῦ Εὐ­αγ­γε­λι­σμοῦ «δὲν τὴν πλη­ρο­φο­ρεῖ ἁ­πλῶς γιὰ τὰ σχέ­δια τοῦ Θε­οῦ, ἀλ­λὰ πε­ρι­μέ­νει τὴν ἐ­λεύ­θε­ρη καὶ ἐ­θε­λού­σια ἀ­πάν­τη­σή της… Θὰ μπο­ροῦ­σε νὰ εἶ­χε ἀρ­νη­θεῖ. Ὁ Θε­ὸς παίρ­νει τὴν πρω­το­βου­λί­α, ἀλ­λὰ εἶ­ναι ἐν­τε­λῶς ἀ­πα­ραί­τη­τη καὶ ἡ αὐ­τό­βου­λη συ­νερ­γα­σί­α τῆς Πα­να­γί­ας, ποὺ δὲν εἶ­ναι ἁ­πλῶς ἕ­να πα­θη­τι­κὸ ἐρ­γα­λεῖ­ο, ἀλ­λὰ γί­νε­ται ἕ­νας ἐ­νερ­γὸς συμ­μέ­το­χος στὸ λυ­τρω­τι­κὸ ἔρ­γο» (Κάλ­λι­στος Ware, ὅ. π.).

Εἶ­ναι δι­κό της τὸ κα­τόρ­θω­μα αὐ­τό, μο­να­δι­κό, καὶ τῆς ἀ­ξί­ζει κά­θε ἔ­παι­νος. Μὲ εὐ­γνω­μο­σύ­νη τὸ ἀ­να­γνω­ρί­ζου­με, τὴν εὐ­χα­ρι­στοῦ­με «ἐκ βα­θέ­ων» γιὰ τὴ στά­ση της, καὶ ὅ­λες οἱ γε­νι­ὲς «ἕ­ως αἰ­ῶ­νος», ἀ­κού­ρα­στα, «τὴν ὄν­τως Θε­ο­τό­κον με­γα­λύ­νο­μεν».

(ΛΥΧΝΙΑ ΝΙΚΟΠΟΛΕΩΣ, ἀρ. φ. 374, Σε­πτ. 2014 - ἐ­πηυ­ξη­μέ­νη ἔκ­δο­ση)

Αναδημοσίευση:http://synodoiporia.blogspot.gr

Ανυπαρξία του Θεού ή ανυπαρξία του ανθρώπου;

Του Νίκου Κοσμίδη, στο amen.gr

«Τα δυσθεώρητα γεγονότα δεν είναι πρόκληση για τον άπιστο, είναι πρόκληση για τον πιστό». Με αυτά τα λόγια κάλεσε ο Γιώργος Ανανδρανιστάκης, μέσα από χθεσινό του άρθρο στην εφημερίδα «Αυγή», σε προβληματισμό περί της ύπαρξης ή μη του Θεού. Αφορμή για τα όσα αναφέρει στο άρθρο «Ο Θεός και το Μπόινγκ», τα δυο αεροπορικά δυστυχήματα των Μαλαισιανών αερογραμμών και οι περιπτώσεις οικογενειακών τραγωδιών ή απίστευτης καλοτυχίας, που σχετίζονται και με τις δυο πτήσεις.

Πράγματι, η περίπτωση, για παράδειγμα, του Μάαρτεν Ντε Γιόνγκε, που ακύρωσε και τις δυο φορές την επιβίβασή του στις δυο πτήσεις, γλιτώνοντας έτσι τον θάνατο, τον καθιστά όχι μόνο έναν από τους πιο τυχερούς ανθρώπους του κόσμου, τίτλος που ήδη του αποδόθηκε από τα διεθνή ΜΜΕ, αλλά και αντικείμενο μεταφυσικού σχολιασμού. Το ερώτημα είναι ασφαλώς υπαρκτό. Πού οφείλει ο Ντε Γιόνγκε τη διπλή σωτηρία του; Στην τύχη, στο κάρμα, σε κάποια ανεξήγητη εσωτερική πρόγνωση του μέλλοντος, όπως γράφτηκε, ή στο χέρι του Μέγα Γεωμέτρη, όπως αναρωτιέται με μια γερή δόση ειρωνείας ο Γιώργος Ανανδρανιστάκης;

Μπορεί ο αρθρογράφος να περιπαίζει εύκολα την θρησκευτική πίστη και να τη συσχετίζει με προνεωτερικές αφηγήσεις περί των μεγάλων και αναπάντητων ερωτηματικών της ζωής. Το γεγονός όμως παραμένει, πως τόσο ο άνθρωπος που ασπάζεται την ιδέα την ύπαρξης του Θεού, όσο και εκείνος που οριοθετεί τη σκέψη του σε ορθολογιστικά και μόνο πλαίσια, αδυνατούν εξίσου να απαντήσουν το «γιατί;».

Δε μας ενδιαφέρει να μπούμε στη σκέψη των συγχρόνων επιγόνων του υλιστικού αθεϊσμού. Δεν μπορούμε όμως να αγνοήσουμε και την πρόκληση που μας καλεί να απαντήσουμε στο «πού είναι ο Θεός όταν υποφέρει ο άνθρωπος;».

Γιατί ο Θεός δεν προστάτεψε τους επιβάτες των δυο πτήσεων; Γιατί δεν έσωσε τουλάχιστον τα παιδιά; Γιατί δε μεριμνά καν για τον δεύτερο θάνατο που οι νεκροί υφίστανται, στοιβαγμένοι σε βαγόνια-ψυγεία; Γιατί αγνοεί και το δράμα των Χριστιανικών πληθυσμών στο Ιράκ; Γιατί δε βλέπει το συνεχιζόμενο έγκλημα στη Λωρίδα της Γάζας, που σκορπά τον θάνατο αδιακρίτως; Πόσο σκληρός είναι, ώστε να αντέχει τις εικόνες από τα αιμόφυρτα σώματα εγκύων γυναικών και νηπίων; Πώς μπορεί και ανέχεται τα αισχρά πολιτικά παιχνίδια και τις ανίερες συμμαχίες των κατεχόντων την εξουσία ένθεν και ένθεν του Ατλαντικού, όταν αυτές γεννούν μόνο δυστυχία;

Που είναι η δύναμη και η αγάπη Του για τον άνθρωπο, τον δημιουργημένο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση; Γιατί δεν ενεργεί και σήμερα όπως ενεργούσε την εποχή της πρώτης Εκκλησίας; Είναι, τελικά, οι ιστορίες για τις θαυμαστές και σωτήριες επεμβάσεις Του, που καταγράφουν η Βίβλος, οι Συναξαριστές και ιστοριογράφοι του Μεσαίωνα, απλά αποκυήματα της φαντασίας; Είναι η ανθρώπινη ιστορία μια «απλή συνάρθρωση γεγονότων», όπως αναφέρει το άρθρο;

Άγνωσται αι βουλαί του Κυρίου, λένε. Ίσως η πιο ψευδής απάντηση που μπορεί να δώσει ο θρησκευόμενος άνθρωπος στον εαυτό σήμερα, στην προσπάθεια να εξηγήσει τον πόνο και τη δυστυχία που συναντά γύρω του και στη ζωή του. Και είναι ψευδής γιατί γεννά την πλάνη που κάθε τόσο μας φορτώνουν συλλογικά οι αρνητές της ύπαρξης του Θεού. Αν ο Θεός, όπως τουλάχιστον τον ομολογούμε οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, δεν επιθύμησε τη πτώση των πρωτοπλάστων, πώς Του φορτώνουμε τώρα τη βούληση για την πραγματοποίηση αυτών των γεγονότων; Δυστυχώς, ένθεοι και άθεοι, συνεχίζουμε να καταφεύγουμε στην πιο φρικτή δικαιολογία της ανθρώπινης ιστορίας. Δεν φταίω εγώ, φταίει ο «άλλος», ο κάθε «άλλος», κάποτε και ο Θεός!

Είναι απολύτως αναγκαία η εκ νέου κατανόηση της ελευθερίας και του αυτεξούσιου που έχει δώσει ο Θεός στον άνθρωπο. Όσο και αν κρύβουμε μέσα μας, λίγο ή πολύ, έναν Μέγα Ιεροεξεταστή, σαν αυτόν του Ντοστογιέφσκι, εντούτοις, καλούμαστε να εμβαθύνουμε στο μυστήριο της ελευθερίας του ανθρώπου. Αναλογιζόμενοι τις επιπτώσεις που αυτή έχει όχι μόνο ως προς τη σχέση μας με τον Θεό ή τη χάραξη της προσωπικής μας πορείας, αλλά και ως προς τον αντίκτυπό της στις σχέσεις με τους συνανθρώπους μας. Και αν η ελευθερία αυτή δε μπορεί να εξηγήσει καθολικά τα δεινά της ανθρωπότητας (αρρώστιες, φυσικές καταστροφές κτλ), μπορεί όμως να ξεκαθαρίσει σημαντικές πτυχές της θλιβερής πραγματικότητας που προσποιούμαστε ότι αποτελούν συμπαντικό μυστήριο για μας.

Ο άνθρωπος για τον άνθρωπο καθίσταται λύκος όχι νομοτελειακά, αλλά εξαιτίας της ελευθερίας του να ενεργεί ως έτσι. Και αυτή η επιλογή του ή η αδιαφορία του μπροστά στις γενεσιουργές αιτίες της δυστυχίας, τον καθιστά ένοχο και συνένοχο αντίστοιχα, ακυρώνοντας στην ουσία την ίδια του την ύπαρξη. Γίνεται ένας μη-άνθρωπος.

Ασφαλώς τα ερωτήματα δε σταματούν εδώ. Ήδη ακούμε τον αντίλογο. Εντάξει, μπορεί ο Θεός να μην επιχαίρει με τη δυστυχία. Μπορεί να μην είναι υπεύθυνος για τον πόνο που προκαλείται από τον άνθρωπο στον άνθρωπο. Τον επιτρέπει όμως. Άρα είναι και Αυτός συνένοχος, μένοντας απαθής. Ομολογώ πως δεν μπορώ να απαντήσω αλλιώς σε αυτόν το ισχυρισμό, πέρα από το να πω πως ο Θεός σέβεται την ανθρώπινη ελευθερία που Αυτός χάρισε. Δεν είναι όμως περίεργο, οι θεωρούμενοι πολιτικοί και ιδεολογικοί εκφραστές της ελευθερίας και της χειραφέτησης του ανθρώπου, να «αποζητούν» τώρα έναν Θεό που να ενεργεί φασιστικά, δικτατορικά και απολυταρχικά, και που να καταργεί το ανθρώπινο αυτεξούσιο; Γιατί, αν πράγματι κατανοούμε την ελευθερία ως υπέρτατο και πανανθρώπινο αγαθό, πρέπει να αναλογιστούμε και την ευθύνη που τη συνοδεύει. Εκτός και αν η ελευθερία μας, είναι ελευθερία κατά το δοκούν

- See more at: http://www.amen.gr/article18740#sthash.dIz9HCq4.dpuf

Το κουράγιο να είσαι χριστιανός (Όσκαρ Ρομέρο)

Γι' αυτό το επαναλαμβάνω: ας μην αφαιρούμε τη δύναμη του χριστιανισμού από τους χριστιανούς, όταν τους καθοδηγούμε να μπουν σε απελευθερωτικά κινήματα που δεν πιστεύουν ούτε στο Χριστό, ούτε στο Θεό.
Χριστιανοί, μην απατάσθε! Χριστιανοί έχετε μια δύναμη πολύ μεγαλύτερη από οποιαδήποτε πολιτική ομάδα, από οποιαδήποτε οργάνωση που δε λαμβάνει υπόψη της παρά μόνο γήινα πράγματα! Να σκέφτεσαι το Χριστό και να πείρνετε δύναμη απ' αυτόν. Τότε η πολιτική, η κοινωνιολογία, η οικονομία θα ξαναβρούν μια χριστιανική δύναμη.
 Η Εκκλησία δεν ταυτίζεται με καμιά από αυτές τις δυνάμεις, αλλά τις εμπνέει και λέει στους ανθρώπους: αγωνιστείτε, αλλά χωρίς να χάνετε την προοπτική που σας δείχνω. Να γιατί δεν ταυτίζομαι με κανέναν σας, γιατί θέλω να παραμείνω ελεύθερος για να υπενθυμίζω αυτη την εσχατολογία, που πάντοτε πρέπει να παίρνει κριτική στάση απέναντι στα σχέδια των ανθρώπων.
 Και λέω στους Χριστιανούς!
Αφού έχετε το σχέδιο της Βασιλείας των ουρανών, με την πίστη στο βασιλιά και αναστημένο Χριστό , γιατί γίνεστε σκλάβοι των ιδεολογιών της γης;
Γιατί πιστεύετε ότι ο χριστιανός αξίζει λιγότερο από την πολιτική;
 Γιατί δεν έχετε το θάρρος να δώσετε επίσης χριστιανικό περιεχόμενο στην οργάνωση στην οποία ανήκετε;
Γιατί πρέπει να γίνεστε σκλάβοι των άλλων;
Γιατί εγκαταλείψατε τον αρχηγό , που είναι ο Χριστός;
Γιατί πρέπει να υποτάσσεστε σε ζυγό;
Μην ταπεινώνεστε!Πέστε ποιοι είναι οι ελευθερωτές και ποιοι οι σκλάβοι!
Πέστε ποιοι είναι αυτοι που παλεύουν για διεκδικήσεις και ποιοι υποτάσσονται σε ζυγό!
Ο Χριστιανός είναι ο μεγαλύτερος επαναστάτης που υπάρχει, γιατί δεν υποτάσσεται σε καμιά γήινη ιδεολογία: Κατέχει τη μεγάλη ελευθερία του Ιησού Χριστού, του Ελευθερωτή.
(Ομιλία την ημέρα του Πάσχα, 15 Απριλίου 1979)

Όσκαρ Ρομέρο , Ο ποιμένας μπροστά στα γεγονότα, εκδ. Μήνυμα, Αθήνα 1995, σσ.42-43

(Από το βοήθημα μελέτης σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο: Θέματα Χριστιανικής Ηθικής, Γ Ενιαίου Λυκείου, Ανδρέας Αργυρόπουλος* Δημήτρης Τριανταφύλλου)

Συμβιβάζεται η πρόγνωση του Θεού με την ελευθερία του ανθρώπου;

Το επίκεντρο της ερώτησης βρίσκεται στο έξης σημείο: Μπορεί ο άνθρωπος να γίνει κάτι άλλο από αυτό που προβλέπει ο Θεός γι’ αυτόν; Ασφαλώς όχι. Άρα η πρόγνωση του Θεού λειτουργεί για τον άνθρωπο ως προορισμός. Επομένως ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος μια και η υποτιθέμενη ελευθερία του ορίζεται από τη βούληση ενός άλλου.

α. Κάνοντας κανείς μια πρώτη και γενική παρατήρηση πάνω στο ερώτημα πρέπει να πει ότι αυτό είναι αποτέλεσμα περισσότερο φιλοσοφικής εκζήτησης παρά ανθρώπινης εμπειρίας. Ο άνθρωπος βασικά δεν αισθάνεται ότι η βούλησή του, δηλαδή η εσωτερική του ελευθερία, δεσμεύεται από άλλη δύναμη. Με άλλα λόγια το ερώτημα είναι κατηγορίας συλλογιστικής και όχι βιωματικής, δηλαδή ανυπόστατο, με την οντολογική έννοια του όρου.

Το ερώτημα έχει στη διατύπωσή του ένα κρίσιμο σφάλμα, γιατί αντικρύζει τη συμπεριφορά του Θεού από την οπτική γωνία του ανθρώπου. Για τον άνθρωπο που υπόκειται στο χρόνο η από τώρα γνώση ενός μελλοντικού γεγονότος σημαίνει πρόγνωση. Η πρόγνωση προσδιορίζει αναγκαστικά τη διαδικασία του χρόνου να καταλήξει στο προγιγνωσκόμενο. Έτσι η πρόγνωση αποτελεί προορισμό.

Ο Θεός δεν υπάγεται στο χρόνο. Ως δημιουργός του κόσμου είναι πριν από τον κόσμο. Έτσι όμως είναι και πριν από το χρόνο μια και ο χρόνος είναι η μέτρηση των μεταβολών του χώρου, με άλλα λόγια δεν είναι ανεξάρτητος από το χώρο. Έτσι ο Θεός δεν έχει πρόγνωση αλλά γνώση. Αν τώρα στο ερώτημα αντικατασταθεί η λέξη «πρόγνωση» από τη λέξη «γνώση» δεν δημιουργείται αντίφαση. Και δεν δημιουργείται γιατί κάθε μορφή γνώσης δεν είναι βουλητικά δεσμευτική για τον άλλο. Π.χ. η γνώση του παρελθόντος μου ή, η γνώση του παρελθόντος ενός άλλου δεν με δέσμευσε ή τον δέσμευσε να πάρει τη μορφή που πήρε. Η γνώση του γιατρού για την έκβαση της αρρώστιας του ασθενούς του δεν είναι προσδιοριστική της εξέλιξής της, αλλά αποτελεί διαπίστωση πείρας, δηλαδή συναρίθμηση πολλών ομόλογων αποτελεσμάτων και, όχι βέβαια, προορισμών. Τη γνώση μου ότι ο εαυτός μου σε μια συγκεκριμένη περίπτωση θα αντιδράσει με αυτό ή τον άλλο τρόπο δεν τη θεωρώ ποτέ ως δεσμευτική, αλλά ως προϊόν συγκερασμού πολλών δικών μου ομοταγών συμπεριφορών. Και στις δύο τελευταίες περιπτώσεις (γιατρού και εαυτού μου) η γνώση, που έχει την επίφαση της πρόγνωσης, δεν προσδιορίζει το αποτέλεσμα, αλλά προσδιορίζεται από αυτό (έστω κι αν αυτό ακόμη δεν έχει συντελεστεί), εφόσον μεσολαβεί η πείρα ανάλογων προηγούμενων περιστατικών. Με λίγα λόγια η γνώση όσο κι αν μπορεί να θεωρηθεί ως δεσμευτική (π.χ. η γνώση των νόμων της φύσης) δεν είναι ποτέ αιτία αλλά αιτιατόν. Δηλαδή δεν είναι δημιουργός των γεγονότων (με την πλατιά έννοια του όρου), αλλά δημιούργημα αυτών. Κατά τον ίδιο τρόπο και η γνώση του Θεού για κάθε συγκεκριμένο άνθρωπο δεν ορίζει τη συμπεριφορά του ανθρώπου αλλά προκύπτει από αυτή.

β. Ωστόσο το θέμα δεν πρέπει να το δούμε μόνο στο χώρο της καθαρής λογικής, αλλά και πιο πραγματικά, δηλαδή στην περιοχή της διδασκαλίας του Χριστιανισμού. Από τη διδασκαλία του Χριστιανισμού βγαίνει σαφώς το συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος είναι ελεύθερος και ότι η ελευθερία του άνθρωπου αποτελεί θέλημα και επιδίωξη του Θεού:

Ο Χριστιανισμός καταπολέμησε με αποφασιστικότητα την αρχαιοελληνική αντίληψη για την ειμαρμένη, που οι τότε άνθρωποι τη θεωρούσαν ανώτερη όχι μόνο από τη βούληση των ανθρώπων, αλλά και από τη βούληση των θεών.

Η αντίληψη για την ειμαρμένη αντιστρατευόταν στο Χριστιανισμό σε πολλά σημεία, ιδιαίτερα μάλιστα στη διδασκαλία του για την αμοιβή των δικαίων, για την τιμωρία των αμαρτωλών. Η μέλλουσα κρίση δεν μπορούσε να έχει λόγο ύπαρξης, αν δεν συνέτρεχε ως προϋπόθεση η ελευθερία του ανθρώπου.

Η ηθική του Χριστιανισμού δεν στηρίζεται στην πράξη αλλά στην πρόθεση. Τα πράγματα από μόνα τους είναι ηθικά αδιάφορα. Παίρνουν αξία ή απαξία από τη στάση του ανθρώπου απέναντι σ’’ αυτά. Επομένως βάση και προϋπόθεση της χριστιανικής ηθικής είναι η ελευθερία.

Ο Θεός ήρθε στον κόσμο για να ελευθερώσει τον άνθρωπο από την κατάσταση της δουλείας που είχε πέσει με το προπατορικό αμάρτημα. Η σημασία που απέδωσε ο Θεός στην ελευθερία του ανθρώπου αποδεικνύεται από το μεγάλο τίμημα που κατέβαλε γι’ αυτή, με το να γίνει άνθρωπος και να σταυρωθεί.

Η κατάφαση από μέρους του Θεού της αξίας της ελευθερίας αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι αγαπά το διάβολο. Πράγματι τον αγαπά γιατί ο διάβολος είναι δημιούργημα του Θεού «καλό λίαν». Από τη φύση του δεν είναι κακός. Κακός είναι από την πρόθεσή του. Πέρα από αυτό η αγάπη του Θεού για το διάβολο (που γι’ αυτόν είναι κόλαση) μαρτυρείται και από το γεγονός ότι ο Θεός τον συντηρεί στην ύπαρξη. Αν ο Θεός δεν αγαπούσε το διάβολο, ο διάβολος θα είχε εκλείψει.

Όλα τα παραπάνω κατανοούνται από το γεγονός ότι ο Θεός των χριστιανών είναι προσωπικός: και το πρόσωπο δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη σχέση. Γι’ αυτό ο Θεός είναι Τριαδικός. Αλλά και η σχέση με τη σειρά της δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την ελευθερία. Ακριβώς γι’ αυτό δεν λέμε ότι ο Θεός είναι ουσία, ούτε ότι η ουσία προϋπάρχει του Θεού. Γιατί και στις δύο περιπτώσεις δίδεται μια προτεραιότητα στην ουσία από το πρόσωπο με τον κίνδυνο να έχουμε ορισμό του προσώπου από κάτι που είναι έξω από αυτό. Τούτο όμως θα σημαίνει ένα είδος προσδιορισμού, κάτι δηλαδή, που θα έθιγε την ελευθερία του προσώπου.

Από όλα τα παραπάνω βγαίνει το συμπέρασμα ότι για το Χριστιανισμό η ελευθερία του ανθρώπου είναι απόλυτα σεβαστή. Τούτο βέβαια δεν σημαίνει ότι η ελευθερία είναι αυταξία. Η ελευθερία από μόνη της δεν είναι ούτε καλό ούτε κακό. Γίνεται καλό ή κακό από τη χρήση της. Γι’ αυτό το σωστό νόημα της ελευθερίας δεν βρίσκεται στο «ελευθερία από κάτι», αλλά στο «ελευθερία για κάτι». Και ακριβώς αυτή η επιλογή του «για» είναι το κρίσιμο σημείο της ελευθερίας. Μπορεί φιλοσοφικά το «για» να είναι μια δούλωση της ελευθερίας, στα πράγματα όμως η σωστή «δούλωση» της ελευθερίας ελευθερώνει την ελευθερία από μια αυτοΰπαρξη δίχως νόημα. Δηλαδή από το: ελευθερία για ελευθερία.

Η πιο σωστή επιλογή του «για» της ελευθερίας είναι η αγάπη, δηλαδή η πρώτη και μοναδική αυταξία, με άλλα λόγια ο Θεός.

(Ηλία Αντ. Βουλγαράκη, «Χριστιανισμός και κόσμος», εκδ. Αρμός, σ. 168-171)

Αναδημοσίευση:www.pemptousia.gr

Ο Χριστός ελευθερωτής (Ολιβιέ Κλεμάν)

Πρέπει να τελειώνουμε , όποιοι κι αν είναι οι κίνδυνοι, με τις εικόνες του Θεού τις οποίες παράγει το δουλωμένο, εξωστρεφές εγώ , το εγώ τρομοκρατημένο ρομπότ.
Στην "αποφατική" προσέγγιση του μυστηρίου - η οποία είναι αρνητική θεολογία, κατόπιν σιωπηλή αναμονή- , οι κατηγορίες μας περί εξουσίας δεν βρίσκουν εφαρμογή.
Οι Πατέρες μας στην πίστη, μελετώντας τα λόγια του Ιησού σρο ευαγγέλιο του Ιωάννη : "Εγώ και ο Πατήρ εν εσμέν", υπογράμμισαν ότι αυτό  τούτο το είναι του Θεού είναι κοινωνία. Η Τριάδα είναι πρωταρχική, ο Θεός υπάρχει μόνο ως γεγονός κοινωνίας. Και προ πάντων των αιώνων, αυτή έχει την αρχή της σ' ένα Πρόσωπο, στον Πατέρα. Η άβυσσος της θεότητας προβάλλει από τους "κόλπους  του Πατρός" , είναι μια άβυσσος πατρική, μια άβυσσος αγάπης, θέμα που ο Πατριάρχης μοιάζει να δανείζεται από τη θεολογία του μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη . Σε τελευταία ανάλυση , η προσωπική ελευθερία και η προσωπική αγάπη ταυτίζονται και συνιστούν το πραγματικό ον. Το ο ν προέρχεται από το ελεύθερο Πρόσωπο , από το Πρόσωπο που αγαπά ελεύθερα, που βεβαιώνει την ταυτότητά του μέσω της σχέσης του με άλλα πρόσωπα, με το εν ιλαρότητι θυσιαστικό δώρο του προς άλλα πρόσωπα. Το πραγματικό ον, το απόλυτο ον προέρχεται από τον Πατέρα που αγαπά τον Υιό και κάνει το Πνεύμα  Του να αναπαύεται στον Υιό. Πατρικότητα αγαπώσα, ελευθερώνουσα, εντελώς διαφορετική από εκείνη την αλλοτριωτική και καταπιεστική πατρικότητα που γι' αυτή μιλάει συνέχεια και καταγγέλλει συνέχεια η αναρχική ελευθερία.
Η δημιουργία προσωπικών όντων σημαίνει τη δημιουργία ελευθεριών , κατ ' εικόνα της ελευθερίας του Θεού. "Ελεύθερος την γνώμην απ' αρχής ο άνθρωπος " έγραφε ο άγιος Ειρηναίος Λυώνος "και γαρ ελεύθερος την γνώμην ο Θεός , ου καθ' ομοίωσιν γέγονεν"
Αν ο Θεός , Πατήρ-Υιός-Πνεύμα, είναι ελευθερία της αγάπης, δεν μπορεί  να είναι ως προς εμάς, παρά αγάπη της ελευθερίας. Η δημιουργία ενός όντος προσωπικού - δηλαδή ελεύθερου- αποτελεί το αριστούργημα , την κορυφή της θεϊκής δύναμης, αλλά εμπεριέχει ταυτόχρονα ένα είδος εκούσιου περιορισμού αυτής της δύναμης, για να δώσει στο δημιούργημα το χώρο της ελευθερίας του. 'Οταν ο Θεός αναδεικνύει "έξω" από τον εαυτό Του την ύπαρξη ενός άλλου πραγματικά άλλου, η παντοδυναμία Του, βρίσκει το πλήρωμά της στο γεγονός ότι σταυρώνεται από σεβασμό προς μια ελευθερία, ένα γεμάτο πάθος και δίχως όρου σεβασμό. Η ελεύθερη δημιουργία ελευθεριών συνεπάγεται τον κίνδυνο του Σταυρού, ο Θεός κάνει τον εαυτό Του ευάλωτο απέναντι στο πλάσμα Του, γίνεται το "Αρνίον", λέει η Αποκάλυψη, το "εσφαγμένον από καταβολής κόσμου".
Ο Θεός είναι τόσο ελεύθερος , ώστε μπορεί να υπερβαίνει την ίδια του την υπερβατικότητα για να εμπλακεί μαζί με τους ανθρώπους σε ένα πραγματικό δράμα αγάπης. Ο Θεός είναι τόσο ελεύθερος , ώστε μπορεί να αγαπάει με το σεβασμό, τη διάκριση, την ταπεινοσύνη , τελικά με την ταπείνωση εκείνου που περιμένει την ελεύθερη απάντηση του αγαπημένου και δεν μπορεί να την εξαναγκάσει, χωρίς με αυτό ακριβώς να καταστρέψει το χαρακτήρα της ως ελεύθερης απάντησης . Ο Θεός είναι τόσο ελεύθερος , ώστε επιτρέπει στον άνθρωπο να φέρνει σε δύσκολη θέση την παντοδυναμία Του. Οι πιο μεγάλοι πνευματικοί ονόμασαν αυτή την ελευθερία του Θεού "μανικό έρωτα". Που βρίσκει την έσχατη κορύφωσή του στο Σταυρό. Ο σαρκωμένος και σταυρωμένος Θεός παίρνει πάνω Του όλη τη δουλεία μας, παίρνει πάνω Του το θάνατο - σε όλο το πνευματικό του βάθος: το θάνατο ως άδη, ως απουσία του Θεού, απουσία αγάπης, "οψώνια της αμαρτίας" , μισθό του χωρισμού, του μίσους, του φόνου και της αυτοκτονίας. Όλα τότε ανατρέπονται, η απελπισία που εμφιλοχωρούσε ανάμεσα στο Θεό και στον ενανθρωπήσαντα Θεό, ανάμεσα στο Θεό και στον άνθρωπο, καταλύεται μέσα στην ενότητα του Πατέρα και του Υιού. Στο εξής η ζωή, το φως, το Πνεύμα, η αληθινή ελευθερία πηγάζουν για μας, όχι από ένα Θεό εξωτερικό, κάπως υπερβολικά πλήρη και υπερβολικά βαρύ, που θα μας συνέτριβε, αλλά πό ένα Θεό σταυρωμένο, "αδεισμένο" (είναι χωρίς άλλο η καλύτερη έκφραση για να θυμίσουμε την "κένωση") , από ένα Θεό σκαμ΄΄ενο από αγάπη, για να βρει μέσα σ' Αυτόν ο άνθρωπος το χώρο της ελευθερίας του, της από δω και πέρα δημιουργικής ελευθερίας του.
Απέναντι στη θανάσιμη παρέκκλιση της αναρχικής ελευθερίας , ο Χριστός είναι η αλήθεια, όχι ο Θεός ενάντια στον άνθρωπο ούτε ο άνθρωπος ενάντια στο Θεό, αλλά η πληρότητα εκείνου που οι ορθόδοξοι θρησκευτικοί φιλόσοφοι αποκαλούν "θεανθρωπότητα" : μέσα στην οποία η εσωτερικότητα του ανθρώπου καταλήγει να γίνει διαφάνεια, μέσα στην οποία η ελευθερία βρίσκει το περιεχόμενό της , που είναι η αγάπη. Εν Χριστώ, λέει το Ευαγγέλιο, γνωρίζουμε την αλήθεια και η αλήθεια μας ελευθερώνει. Επειδή η θεανθρωπότητα είναι ο χώρος του Πνεύματος, υπόσταση της ελευιερίας. Το Πνεύμα τείναι να μειώσει όσο γίνεται περισσότερο την εξωτερικότητα, που είναι η ουσία του καταναγκασμού, ο νόμος αυτού εδώ του πεπτωκότος κόσμου. Αποκαλύπτει "τη δόξα του Θεού που είναι κρυμμένη μέσα στα όντα και στα πράγματα", μεταμορφώνοντας το αντιεκείμενο σε υποκείμενο, το πράγμα σε παρουσία και , διευκρινίζει ο Πατριάρχης, το αυτός σε εσύ . Το θάμβος μπροστά στο ζωοποιό Σταυρό , μπροστά στο μανικό έρωτα του Θεού μας ανοίγει μια δημιουργική έμπνευση, μια ζωή, μια φωτιά. Επειδή το Πνεύμα είναι η εσωτερικότητα κάθε υπαρκτού , η Ζωή της ζωής, το πνευματικό άρωμα κάθε όντος και κάθε πράγματος, το ενδεχόμενο να γίνει πρόσωπο ακόμη και το πιο σκοτεινό και αχρείο άτομο.
Αυτή η απελευθερωτική παρουσία του Πνεύματος, δωρεά του Αναστάντος, παραχωρείται μόνο στην πίστη μας. Αλλά η πίστη ως εμπιστοσύνη, προσωπική προσκόλληση σε μια παρουσία καλυμμένη (για να μην επιβάλλεται) και ταυτόχρονα αποκαλυμμένη (για να ζητήσει την αγάπη) , η πίστη, στην παράδοση της ορθόδοξης Ανατολής, ταυτίζεται με την ελευθερία. Όταν ο Θεός σαρκώνεται, δεν το κάνει μέσα στα άγια των αγίων, στην καρδιά του Ιερού, αλλά μέσα σ΄ένα σταύλο, στο περιθώριο. Στην έρημο αρνείται τους πειρασμούς της μαγείας, της περιουσίας και της εξουσίας , που θα προσήλκυαν σ΄Αυτόν τους ανθρώπους σαν μαγεμένους δούλους. Με τα μάτια δεμ'ενα, ραπιζόμενος- "Προφήτα, προφήτευσον!"- , σιωπά. Αρνείται να κατέβει από το σταρό Του : "καταβάτω νυν από του σταυρού και πιστεύσομεν επ' αυτώ"! Ανασταίνεται εν τω κρυπτώ και δεν εμφανίζεται ούτε μπροστά στο Συνέδριο, ούτε μπροστά στη Γερουσία της Ρώμης, αλλά μόνο σ' εκείνους που του δίνουν την εμπιστοσύνη τους, σ' εκείνους που η καρδιά τους είναι "καιόμενη" μέσα τους, όπως οι οδοιπόροι στους Εμμαούς,σ' εκείνους που κλαίνε και που τα μάτια τους ανοίγουν ξαφνικά όταν Εκείνος τους καλεί με το όνομά τους, όπως η Μαρία η Μαγδαληνη. Μόνο μέσα στη βασιλική ελευθερία της πίστης ανακαλύπτουμε πως ο Σταυρωμένος είναι στο εξής ο Αναστημένος που μας ανασταίνει. Μόνο μέσα στη βασιλική ελευθερία της πίστης ανακαλύπτουμε πως ο κόσμος, αυτός ο τάφος, είναι στην πραγματικότητα ένας τάφος κενός, γεμάτος φως καθώς η Βασιλεία έρχεται στα κρυφά ανάμεσά μας μέσα στην ειρηνική ομορφιά της λειτουργίας και της εικόνας, σ' αυτές τις στιγμές ειρήνης, φωτός, χαράς, πνευματικής ανακούφισης,όπου τίποτα πια δεν είναι εξωτερικό ούτε εχθρικό , όταν υπάρχουν μόνο πρόσωπα, όταν η γη είναι ένα ιερό μυστήριο.
Ένας μετα-ιδεολογικός χριστιανισμός οφείλει να το βεβαιώσει έντονα: ο Θεός είναι η ελευθερία του ανθρώπου. Αν ο Θεός δεν υπήρχε, ο άνθρωπος δεν θα ήταν παρά ένα σήμαντο κομμάτι της κοινωνίας και του σύμπαντος και η μοίρα , το πεπρωμένο της ελληνικής τραγωδίας , ο αδυσώπητος νόμος της αποτυχίας και της καταστροφής θα βασίλευεανέλπιδα πάνω μας. Αν ο Θεός υπήρχε, αλλά σαν ουράνιος τύραννος που θα μας είχε στην κυριαρχική του διάθεση, ο άνθρωπος δε θα ήταν παρά ένας σκλάβος χωρίς άλλη διέξοδο από την έγερση του Εωσφόρου ή του Προμηθέα. Αλλά ο Θεός που μας αποκαλύπτεται στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού είναι η σταυρωμένη και ελευθερώτρια αγάπη. Ο Ντοστογιέφσκι έδειξε, στο "Μύθο του Μεγάλου Ιεροεξεταστή", ότι ο Χριστός μας καλεί στην ελευθερία της πίστης. Ο Ιεροεξεταστής - αυτη η μορφή τόσο του ολοκληρωτισμού όσο και του δικού μας ηδονιστικού μηδενισμού-, πιστεύοντας ότι θα προσβάλλει τον Ιησού, τον εξυμνεί στην πραγματικότητα ως τον ιδρυτή της αληθινής ελευθερίας : "Αντί να υπακούει στο σκληρό αρχαίο νόμο, ο άνθρωπος έπρεπε στο εξής, με ελεύθερη καρδιά, να αποφασίζει ποιο είναι το καλό και ποιο το κακό, έχοντας μοναδικό του οδηγό τη μορφή σου".
Και αυτή η μορφή - που είναι στην πραγματικότητα το πρότυπο του ανθρώπου- ξυπνάει μέσα του την ορμή της ελευθερωμένης ελευθερίας."Η καρδιά (του Χριστού) φλέγεται από αγάπη.Τα μάτια Του αναδίνουν [...] τη Δύναμη η οποία ακτινοβολεί και ξυπνάει την αγάπη στις καρδιές". Γιατί Αυτός "διψάει για ελεύθερη αγάπη και όχι για δουλικά ξεσπάσματα ενός τρομοκρατημένου σκλάβου". Στη Γεσθημανή και στο Γολγοθά, εγκαινιάζει στο πρόσωπό Του, στην ανθρωπότητά Του που είναι η δική μας, προσφέρει λοιπόν σε όλους την πραγματική κλίση του ανθρώπου, την κλίση "του παιδός της θυσίας και της ελευθερίας". Ναι, είμαστε επιτέλους ελεύθεροι επειδή αποκαλύπτεται πως είμαστε ουσιαστικά αγαπημένοι, και για πάντα, με μια αγάπη πιο δυνατή από το θάνατο, επειδή με τη σειρά μας μπορούμε ν' αγαπούμε, και για πάντα. Έτσι, με το θάρρος της ελευθερίας, γινόμαστε υπομονετικά εργάτες της κοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων και της μεταμόρφωσης του σύμπαντος.

Ολιβιέ Κλεμάν, Η αλήθεια ελευθερώσει υμάς, εκδ. Ακρίτας, 1997, σσ. 154-159

Υπάρχει πεπρωμένο και ποια η σχέση του με τον Θεό;

Πόσες φορές ακούμε από διάφορους ανθρώπους να λένε:
"Ήταν της μοίρας το γραμμένο" ή
"Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον".
Σαν χριστιανοί φυσικά και δεν πιστεύουμε ότι υπάρχει πεπρωμένο ή μοίρα.
Όμως ενώ καταδικάζουμε αυτές τις λέξεις και τις παραπάνω φράσεις δυστυχώς πολλές φορές το σκεπτικό και το νόημα του πεπρωμένου ή της μοίρας το βαπτίζουμε ως «θέλημα του Θεού» υιοθετώντας και καλλιεργώντας την έννοια τους.
Π.χ. κάποιος τραυματίζεται σοβαρά σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα και οι κάποιοι γνωστοί –άνθρωποι της Εκκλησίας- θέλοντας να «παρηγορήσουν» τη μητέρα του τραυματισθέντος ανθρώπου λέγουν «…ήταν θέλημα Θεού να το πάθει» με άλλα λόγια είναι σαν να λένε: «ήταν το γραμμένο του…(από τον Θεό)…να το πάθει»!
Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο Θεός δεν είναι ο" προγραμματιστής" μιας προκαθορισμένης ζωής, μέσα στην οποία είμαστε άβουλες μαριονέτες. Αντιθέτως είμαστε δημιουργημένοι "κατ’εικόνα…" δηλαδή ελεύθεροι, έχοντας την δική μας θέληση και βούληση να κατευθύνουμε την ζωή μας σύμφωνα με τις επιλογές που διαλέγουμε, σύμφωνα με την λογική και τα "πιστεύω" μας.
Το θέλημα του Θεού είναι ένα: Ο Θεός "…πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν…" (Τιμ.Α’ 2:4).
Κάποιοι μπερδεύονται με το θέμα "Χρόνος-Θεός". Υποστηρίζουν λοιπόν ότι αφού ο Θεός γνωρίζει τα πάντα και επειδή για τον Θεό έχουν γίνει τα πάντα, άρα η ζωή μας είναι σκλαβωμένη κάτω από την "γνώση του Θεού" (επειδή τα ξέρει ο Θεός άρα έτσι πρέπει να γίνουν). Όμως αυτό είναι λανθασμένο.
Κατ’ αρχήν θα πρέπει να αναλογιστούμε το εξής: από την μία λέμε ότι ο Θεός ξέρει τα πάντα…άρα όλα έχουν γίνει… άρα υπάρχει πεπρωμένο. Το ζήτημα όμως είναι ότι…ΔΕΝ γνωρίζουμε το τι ξέρει ο Θεός, άρα η γνώση του Θεού για το μέλλον μας δεν μπορεί να μας επηρεάσει αλλά ούτε και το έχει προκαθορίσει ο Ιδιος!
Ο Θεός ως Άκτιστος δεν υπόκεινται στον χωροχρόνο. Η ιδιότητά του αυτή του δίνει την
δυνατότητα να γνωρίζει τα πάντα, όμως όχι διότι τα έχει «προγραμματίσει» πως θα γίνουν, αλλά διότι μπορεί και βρίσκεται και εκτός του χωροχρόνου. Για τον Θεό δηλαδή δεν υπάρχει "τώρα" ή "μετά", δεν υπάρχει μέλλον ή παρελθόν, για τον Θεό δεν υπάρχει χρόνος, γιατί δεν υπόκεινται στον χρόνο όπως κάθε άλλο κτιστό ον (άγγελοι, άνθρωποι, ζώα…) ή και άψυχα αντικείμενα τα οποία επειδή βρίσκονται μέσα στον χωροχρόνο υπόκεινται στην φθορά.
Ο Θεός λοιπόν μπορεί να γνωρίζει το μέλλον και την κατάληξη του καθενός μας, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι έχει προαποφασίσει το τέλος μας. Η έννοια την Παντογνωσίας του Θεού δεν πρέπει να συγχέεται με το «πεπρωμένο» του κάθε ανθρώπου.
Ο Θεός δεν προορίζει αλλά προγνωρίζει. Το θέλημα του Θεού είναι να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και όχι να υποφέρουν. Μην κάνουμε λοιπόν τον Θεό συνένοχο με τα λάθη μας και ρίχνουμε την ευθύνη σ’Αυτόν.
Εάν κάποιος καπνίζει μανιωδώς και βγάλει καρκίνο στους πνεύμονες δεν ήταν «θέλημα Θεού» να το πάθει, αλλά δικό του «θέλημα». Διότι αυτός γνώριζε ότι με αυτό που κάνει κινδυνεύει να αρρωστήσει όμως συνέχιζε.
Πολλές φορές θέλοντας να απενεχοποιηθούμε για την κατάληξη κάποιων επιλογών μας λέγουμε ότι ήταν "Το θέλημα του Θεού" να γίνει αυτό. Όμως αυτό όχι μόνο δεν μας απαλλάσσει από την ευθύνη των πράξεών μας αλλά συγχρόνως γίνεται και αιτία μεγάλης αμαρτίας μιας και ρίχνουμε το "φταίξιμο" στον Θεό.
Ο Θεός είναι ο Κύριος της Ζωής και του Θανάτου. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι υπεύθυνος για την διαχείριση της ελευθερίας μας. Διαχειριστές της ζωή μας είμαστε εμείς οι ίδιοι και αυτό ακριβώς είναι το μεγαλείο του Θεού μας, ότι μας αφήνει ελεύθερους να επιλέξουμε και να διαμορφώσουμε την ύπαρξή μας και την ζωή μας γενικότερα.
Δεν υπάρχει λοιπόν πεπρωμένο για κανέναν, δεν υπάρχει τίποτα προδιαγεγραμμένο για την ζωή μας. Σαν όντα που έχουμε την ελευθερία και το νου να κάνουμε της επιλογές της ζωή μας είμαστε οι διαχειριστές και οι αρχιτέκτονες της πορείας μας στην ζωή αυτή αλλά και οι διαμορφωτές για την Ζωή μετά την ζωή.

αρχιμ. Παύλος Παπαδόπουλος

Πηγή: http://www.paterikiorthodoxia.com/

Αναδημοσίευση: http://lllazaros.blogspot.gr/2014/02/blog-post_21.html

Η '' κένωσις '' του Χριστού και η ελευθερία του ανθρώπου

Από τον Θεολόγο.gr

Γιατί , ο Ιησούς Χριστός εμφανίσθηκε στον κόσμο με απλή ανθρώπινη μορφή , χωρίς κανένα εξωτερικό σημάδι της θεότητάς του ; Γιατί ο Ιησούς '' έκρυβε '' τη θεότητά του ;
Η '' κένωσις '' του Χριστού συνδέεται άμεσα με την ελευθερία του ανθρώπου. Η εμφάνιση του Υιού του Θεού στον κόσμο , μ`όλο το θεϊκό μεγαλείο της μορφής του θα ήταν συντριπτική για τον αδύνατο άνθρωπο. Ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε να επιλέξει ελεύθερα τη σωτηρία του , αλλά θα την αποδεχόταν υποχρεωτικά. Ο άνθρωπος θα διάλεγε τη σωτηρία , όχι με την ελεύθερη θέλησή του , αλλά γιατί θα ήταν αδύνατο να την αρνηθεί από την πίεση που θα ασκούσε στην ελεύθερη θέλησή του η συγκλονιστική παρουσία της Θεότητος.

Η '' κένωσις '' όμως του Χριστού διασφαλίζει την προσωπική ελευθερία του ανθρώπου. Η παρουσία του '' Υιού του ανθρώπου '' δεν εξουδετερώνει , αλλά σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου. Ο άνθρωπος μπορεί να πει '' όχι '' στον Θεάνθρωπο και να απορρίψει την πρόσκλησή του για σωτηρία , όπως και έγινε. Αλλά και το αντίθετο . Όσοι δέχθηκαν την κλήση του Χριστού , την αποδέχθηκαν ελεύθερα και όχι κάτω από συνθήκες καταπιέσεως της ελεύθερης εκλογής των.

† Επίσκοπος Αχελώου ΕΥΘΥΜΙΟΣ

'' Για να γίνει Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΘΕΟΣ ''
Πηγη http://eorakamen.blogspot.gr/2013/11