1. Ερωτήματα σχετικά με τα μεγάλα ζητήματα της ζωής
Από τη στιγμή που ο άνθρωπος αρχίζει να σκέπτεται, αρχίζει και να ερωτά.
Είναι το μόνο έμψυχο ον που έχει τη δυνατότητα να αναζητά απαντήσεις.
Το προνόμιο αυτό είναι σύμφυτο με τη λογική και τον ψυχισμό του.
Η διατύπωση ερωτημάτων αποτελεί μια θεμελιώδη υπαρξιακή ανάγκη όλων.
Τα ερωτήματα αφορούν τη θεολογία, την κοσμολογία και την ανθρωπολογία.
Ο Χριστιανισμός δίνει απαντήσεις που ικανοποιούν τον άνθρωπο κάθε εποχής.
Η Εκκλησία διακηρύττει πάντοτε την αρχή του «πίστευε μετ’ ερεύνης».
Υπάρχουν περιοχές όπου η ανθρώπινη έρευνα είναι από τη φύση της αδύνατη.
Η χριστιανική διδασκαλία φέρει τη σφραγίδα της θείας εγκυρότητας.
Η επιστήμη είναι ελεύθερη να αναδεικνύει το μεγαλείο της δημιουργίας.
2. Το ζήτημα για το Θεό
Το ζήτημα για τον Θεό είναι το πρώτο και μεγαλύτερο από τα μεγάλα ζητήματα.
Βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με τα ερωτήματα για τον κόσμο και τον άνθρωπο.
Όλοι οι άνθρωποι από τη φύση τους επιθυμούν να γνωρίζουν την αλήθεια.
Η τάση για αναζήτηση του Θεού είναι μια έμφυτη υπαρξιακή ορμή του ανθρώπου.
Η αληθινή και πλήρης θεογνωσία θεωρείται ακατάληπτη για τον ανθρώπινο νου.
Η κοσμολογική ένδειξη στηρίζεται στη σχέση αιτίου και αποτελέσματος στο σύμπαν.
Η τελολογική ένδειξη επισημαίνει την τάξη και την αρμονία της δημιουργίας.
Η ηθική ένδειξη θεωρεί τον Θεό πηγή του έμφυτου ηθικού νόμου στον άνθρωπο.
Η επιστήμη δεν έχει τη δυνατότητα να αποδείξει την ύπαρξη ή ανυπαρξία του Θεού.
Για τον χριστιανό η βεβαιότητα της ύπαρξης του Θεού ονομάζεται ζωντανή πίστη.
3. Θρησκεία: ένα πανανθρώπινο φαινόμενο
Το φαινόμενο της θρησκείας εμφανίζεται με εξαιρετική πολυμορφία στην ιστορία.
Το αντικείμενο της θρησκείας μπορεί να είναι προσωπικό, απρόσωπο ή ενικό.
Η θρησκεία ορίζεται ως η πίστη σε δυνάμεις από τις οποίες εξαρτόμαστε.
Στην Καινή Διαθήκη η θρησκεία συγκεφαλαιώνεται στην αγάπη και την αρετή.
Η καθολικότητα της θρησκείας αποδεικνύεται από την παρουσία της σε όλους τους λαούς.
Οι πηγές της θρησκείας αναζητούνται στη λογική, το συναίσθημα και τη βούληση.
Σκοπός της θρησκείας είναι η αποκατάσταση της σχέσης του ανθρώπου με το θείο.
Ο Χριστιανισμός στοχεύει στην ανάκτηση της αρμονίας μέσω του προσώπου του Χριστού.
Έσχατος σκοπός της πίστης είναι η έλευση της Βασιλείας του Θεού.
Η θρησκεία επηρεάζει βαθιά την τέχνη, τη φιλοσοφία και την ηθική κάθε λαού.
4. Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού
Ο Θεός είναι απρόσιτος στην ουσία του αλλά μεθεκτός στις ενέργειές του.
Ο πεπερασμένος ανθρώπινος νους αδυνατεί να συλλάβει την άπειρη θεία φύση.
Η μερική γνώση του Θεού επιτυγχάνεται μέσω της φυσικής και υπερφυσικής αποκάλυψης.
Η κτίση και η κυβέρνηση του κόσμου αποκαλύπτουν το μεγαλείο της θείας φύσης.
Ο Θεός είναι αγάπη και αγαπά όλα τα δημιουργήματά του χωρίς εξαίρεση.
Η αγιότητα και η θέωση είναι ο ανώτατος βαθμός μέθεξης στις θείες ενέργειες.
Ο Θεός είναι Παντοκράτωρ καθώς δύναται τα πάντα και κυβερνά το σύμπαν.
Η Αγία Τριάδα αποτελείται από τρία πρόσωπα που έχουν την ίδια ουσία.
Ο Πατήρ είναι η αιτία, ο Υιός γεννάται και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται.
Η πλήρης γνώση του Θεού αναμένεται να πραγματοποιηθεί στη μέλλουσα ζωή.
5. Η Βασιλεία του Θεού: όραμα αλλιώτικης ζωής ή ουτοπία;
Ο Χριστός έθεσε τη Βασιλεία του Θεού στο επίκεντρο ολόκληρης της διδασκαλίας Του.
Δεν πρόκειται για επίγεια εξουσία αλλά για μια νέα πνευματική πραγματικότητα.
Η Βασιλεία του Θεού χαρακτηρίζεται από την ανεκτίμητη αξία της για τον άνθρωπο.
Η αγάπη είναι το κεντρικό στοιχείο που διέπει όλες τις διανθρώπινες σχέσεις.
Οι Μακαρισμοί αποτελούν το καταστατικό και τα πρότυπα ζωής της Βασιλείας.
Η Βασιλεία απευθύνεται σε όλους αλλά απαιτεί ετοιμότητα και συνεχή εγρήγορση.
Η Θεία Λειτουργία θεωρείται από την Εκκλησία ως πρόγευση της Βασιλείας.
Ο Χριστός διαβεβαιώνει ότι η Βασιλεία του Θεού βρίσκεται ήδη εντός μας.
Η πραγμάτωσή της απαιτεί έντιμο και ανυποχώρητο αγώνα από τους πιστούς.
Είναι μια ψηλαφητή πραγματικότητα στο παρόν και μια βέβαιη ελπίδα για το μέλλον.
6. Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον»;
Η ιστορικότητα του προσώπου του Ιησού αμφισβητήθηκε έντονα κατά τους νεότερους χρόνους.
Αμφισβητήθηκε η θαυματουργική Του σύλληψη και το σχέδιο της θείας ενανθρώπησης.
Πολλοί αναρωτήθηκαν αν ο Ιησούς ήθελε πράγματι να ιδρύσει μια νέα θρησκεία.
Τα θαύματα θεωρήθηκαν από ορισμένους ως φανταστικές αφηγήσεις των μαθητών Του.
Τέθηκε το ερώτημα αν η διδασκαλία Του παραδόθηκε αυθεντικά στα Ευαγγέλια.
Ιουδαϊκές, ρωμαϊκές και ελληνικές πηγές επιβεβαιώνουν την ιστορική ύπαρξη του Ιησού.
Τα Ευαγγέλια περιέχουν ακριβή ιστορικά στοιχεία, τοπωνύμια και ονόματα αρχόντων.
Η ιστορικότητα δεν ερμηνεύει τη θεϊκή ταυτότητα η οποία προσεγγίζεται μόνο με πίστη.
Ο Μέγας Ιεροεξεταστής συμβολίζει την αντίσταση στην ελευθερία που έφερε ο Χριστός.
Ο Χριστός απέρριψε τις δυνάμεις του θαύματος και του κύρους χάριν της ελευθερίας.
7. «Τίνα με λέγουσιν οἱ ἄνθρωποι εἶναι;»
Ο Ιησούς έθεσε ο ίδιος το ερώτημα για την ταυτότητά Του στους μαθητές Του.
Η Εκκλησία απαντά ότι ο Χριστός είναι ο Θεάνθρωπος Λυτρωτής του κόσμου.
Κατά την Ορθόδοξη πίστη στον Χριστό υπάρχουν δύο φύσεις, η θεϊκή και η ανθρώπινη.
Οι δύο φύσεις ενώνονται στο ένα πρόσωπο ασυγχύτως, ατρέπτως, αδιαιρέτως και αμερίστως.
Ο Χριστός έχει δύο θελήματα και δύο ενέργειες που λειτουργούν σε αρμονία.
Το ανθρώπινο θέλημά Του υποτάσσεται ελεύθερα στο θεϊκό και παντοδύναμο θέλημα.
Οι Χριστολογικές αιρέσεις αντιμετωπίστηκαν με αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων.
Η πίστη στη θεότητα του Χριστού αποτελεί το θεμέλιο της χριστιανικής σωτηριολογίας.
Ο Χριστός είναι ο μοναδικός μεσίτης ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους.
Η αποδοχή του Χριστού ως Κυρίου είναι μια πράξη εσωτερικής πνευματικής ελευθερίας.
8. Τι είναι το Άγιο Πνεύμα;
Το Άγιο Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, ομοούσιο με τον Πατέρα.
Εκπορεύεται από τον Πατέρα και συμπροσκυνείται μαζί με τα άλλα δύο πρόσωπα.
Είναι το ζωοποιόν Πνεύμα που συγκροτεί ολόκληρο τον θεσμό της Εκκλησίας.
Η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος κατά την Πεντηκοστή είναι η γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας.
Όλα τα Μυστήρια της Εκκλησίας τελούνται με την επενέργεια και τον αγιασμό Του.
Παρέχει φωτισμό στους πιστούς για την κατανόηση της αλήθειας του Ευαγγελίου.
Υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων αλλά όλα πηγάζουν από το ίδιο Άγιο Πνεύμα.
Διδάσκει τους ανθρώπους πώς να προσεύχονται αληθινά και ουσιαστικά στον Θεό.
Η βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος θεωρείται η μόνη ασυγχώρητη αμαρτία.
Καθοδηγεί τη συνολική πορεία της Εκκλησίας προς την τελική Βασιλεία του Θεού.
9. Αρχή και πορεία του κόσμου
Ο κόσμος είναι ένα κόσμημα που χαρακτηρίζεται από τάξη, ποικιλία και αρμονία.
Η δημιουργία του σύμπαντος έγινε από τον Θεό εν χρόνω και εκ του μηδενός.
Ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο με ελεύθερη βούληση και όχι από κάποια ανάγκη.
Η δημιουργία έγινε διά του Υιού και με τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος.
Η διήγηση της Γένεσης έχει θεολογικό και όχι αυστηρά επιστημονικό χαρακτήρα.
Όλα τα δημιουργήματα χαρακτηρίζονται ως καλά λίαν από τον Δημιουργό τους.
Η θεία Πρόνοια εκδηλώνεται ως συνεχής συντήρηση και κυβέρνηση του κόσμου.
Το θαύμα είναι μια έκτακτη επέμβαση του Θεού που αναστέλλει φυσικούς νόμους.
Ο Deismus, που αρνείται την επέμβαση του Θεού στον κόσμο, απορρίπτεται από την Εκκλησία.
Ο άνθρωπος έχει χρέος να προστατεύει τη φύση ως διαχειριστής της δημιουργίας.
10. Ο άνθρωπος στο αρχικό του μεγαλείο
Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε την έκτη ημέρα ως το επιστέγασμα της θείας δημιουργίας.
Δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Τριαδικού Θεού.
Το κατ’ εικόνα αναφέρεται στο λογικό και την ελεύθερη βούληση του ανθρώπου.
Το καθ’ ομοίωσιν είναι ο στόχος για την ένωση με τον Θεό, δηλαδή τη θέωση.
Ο άνθρωπος είναι μια ενιαία ψυχοσωματική οντότητα πλασμένη με ιδιαίτερη φροντίδα.
Η ισοτιμία των δύο φύλων τονίζεται από την κοινή καταγωγή και τον προορισμό τους.
Ο άνθρωπος τοποθετήθηκε στον Παράδεισο για να εργάζεται και να φυλάσσει την κτίση.
Η αρχική κατάσταση χαρακτηριζόταν από αθωότητα, ασφάλεια και απουσία ενοχής.
Ο προορισμός του ανθρώπου είναι η κοινωνία αγάπης με τον Θεό και τον συνάνθρωπο.
Ο βιβλικός άνθρωπος είναι ελεύθερος συνεργός του Θεού στη διαχείριση του κόσμου.
11. Γιατί υπάρχει το κακό στον κόσμο;
Το κακό δεν είναι αυθύπαρκτη ουσία αλλά η απουσία του καλού και της χάρης.
Προήλθε από την κακή χρήση της ελευθερίας από τα λογικά δημιουργήματα.
Η πτώση των πρωτοπλάστων οδήγησε στη διατάραξη της σχέσης τους με τον Θεό.
Συνέπεια της αμαρτίας ήταν η εισβολή της φθοράς και του θανάτου στη ζωή.
Το προπατορικό αμάρτημα κληροδοτεί μια κατάσταση ασθένειας σε όλη την ανθρωπότητα.
Ο θάνατος επιτράπηκε από τον Θεό για να μην γίνει το κακό αθάνατο στον κόσμο.
Το κακό εκδηλώνεται ως ηθικό (αμαρτία) και ως φυσικό (πόνος και καταστροφές).
Ο άνθρωπος φέρει την ευθύνη για την επιλογή της απομάκρυνσης από την πηγή της ζωής.
Η νίκη κατά του κακού και του θανάτου πραγματοποιήθηκε μέσω της Ανάστασης του Χριστού.
Ο αγώνας για την επικράτηση του καλού είναι συνεχής μέσα στην ιστορία της Εκκλησίας.
12. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Ορθοδοξίας
Η Ορθοδοξία διατηρεί ανόθευτη τη διδασκαλία του Χριστού και των Αποστόλων.
Κεντρικό της γνώρισμα είναι η εμμονή στην Ιερά Παράδοση και το συνοδικό σύστημα.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Εκκλησία των επτά Οικουμενικών Συνόδων.
Η λατρεία και η πνευματικότητα είναι στενά συνδεδεμένες με το λειτουργικό της ήθος.
Η ασκητικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της ζωής κάθε πιστού μέσα στην κοινότητα.
Δίνει έμφαση στη μεταμόρφωση του ανθρώπου και του κόσμου μέσω της θείας χάρης.
Η τιμή των εικόνων και των αγίων είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ευσέβειάς της.
Αρνείται τον νομικισμό και την απόλυτη αυθεντία ενός μόνο προσώπου στην Εκκλησία.
Η Ορθοδοξία βιώνει τη χαρά της Ανάστασης ως το κεντρικό γεγονός της πίστης.
Ο λατρευτικός της πλούτος αποτελεί πόλο έλξης για ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο.
13. Η παράδοση της Εκκλησίας: πολύτιμη κληρονομιά ζωής ή τροχοπέδη;
Παράδοση είναι η αδιάσπαστη συνέχεια της πίστης από την εποχή του Χριστού.
Αντικείμενό της είναι η εμπειρία της ζωής και του σωτηριώδους έργου του Κυρίου.
Περιλαμβάνει τη διδασκαλία της Αγίας Γραφής και την προφορική αποστολική παράδοση.
Η Αγία Γραφή κατανοείται και ερμηνεύεται μόνο μέσα στο πλαίσιο της Παράδοσης.
Οι αποφάσεις των Συνόδων και τα έργα των Πατέρων είναι φορείς της Παράδοσης.
Η Παράδοση δεν είναι κάτι στατικό αλλά μια ζωντανή και δημιουργική πραγματικότητα.
Πρέπει να διακρίνεται η γνήσια Παράδοση από τις απλές ανθρώπινες συνήθειες.
Η συντήρηση του παρελθόντος χωρίς πνοή δεν αποτελεί αληθινή εκκλησιαστική παράδοση.
Το Άγιο Πνεύμα εγγυάται την αλήθεια της Παράδοσης μέσα στο σώμα της Εκκλησίας.
Οι πιστοί έχουν χρέος να συνεχίζουν και να ανανεώνουν την παράδοση δημιουργικά.
14. Η ορθόδοξη άσκηση
Η άσκηση δεν είναι απομόνωση αλλά προετοιμασία για τη συνάντηση με τον Θεό.
Σκοπός της δεν είναι η θανάτωση του σώματος αλλά η θανάτωση των παθών.
Ο άνθρωπος ασκείται για να αποκτήσει την αληθινή εσωτερική ελευθερία του.
Περιλαμβάνει τη νηστεία, την αγρυπνία, την προσευχή και την έμπρακτη ελεημοσύνη.
Η ορθόδοξη άσκηση είναι πάντα συνδεδεμένη με τη χαρά της Ανάστασης του Χριστού.
Αποτελεί απάντηση στα αδιέξοδα του σύγχρονου υλισμού και του καταναλωτισμού.
Βοηθά στην επανανοηματοδότηση του κόσμου και της ανθρώπινης ύπαρξης.
Στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία η άσκηση συνδέθηκε συχνά με την παραγωγή έργων.
Η άσκηση καθαρίζει τον νου και κάνει δυνατή τη φανέρωση του Αγίου Πνεύματος.
Είναι ένας δυναμικός τρόπος ζωής που οδηγεί στην τελειότητα της αγάπης.
15. Ο δυναμικός και απελευθερωτικός χαρακτήρας του Χριστιανισμού
Ο Χριστιανισμός αποτελεί τη μεγαλύτερη πνευματική επανάσταση στην ιστορία.
Ο δυναμισμός του πηγάζει από τον Χριστό και την αγωνιστικότητα των πιστών.
Προσφέρει μια νέα βάση στις σχέσεις καταργώντας κάθε είδους διάκριση.
Η ενότητα εν Χριστώ υπερβαίνει φυλετικούς, κοινωνικούς και εθνικούς διαχωρισμούς.
Η αγάπη είναι ο χρυσούς κανών που μεταμορφώνει την κοινωνική πραγματικότητα.
Απελευθερώνει τον άνθρωπο από τη δουλική υποταγή στις δυνάμεις του κόσμου τούτου.
Η ιστορία των μαρτύρων αποδεικνύει την ηρωική και δυναμική φύση της πίστης.
Ο τύπος του αγίου και του μάρτυρα προστέθηκε στα ηρωικά πρότυπα της αρχαιότητας.
Η ορθοπραξία είναι η έμπρακτη απόδειξη του δυναμικού χαρακτήρα της πίστης.
Σήμερα οι χριστιανοί καλούνται να δραστηριοποιηθούν για την κοινωνική ανακαίνιση.
16. Η δικαιοσύνη του κόσμου και η δικαιοσύνη της Εκκλησίας
Η δικαιοσύνη είναι αναντικατάστατος συντελεστής της αρμονικής κοινωνικής συμβίωσης.
Η κοσμική δικαιοσύνη ρυθμίζεται από νόμους ενώ η εκκλησιαστική από την αγάπη.
Οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης αγωνίστηκαν έντονα κατά της κοινωνικής αδικίας.
Ο Χριστιανισμός εμπνέει τους ανθρώπους για τη δίκαιη κατανομή των υλικών αγαθών.
Η αδικία θεωρείται από τους Πατέρες της Εκκλησίας ως μια μορφή κλοπής.
Ο πλούτος πρέπει να χρησιμοποιείται για την ανακούφιση των πασχόντων αδελφών μας.
Η αμεροληψία και ο σεβασμός των δικαιωμάτων είναι χρέος κάθε πιστού χριστιανού.
Η Εκκλησία δεν είναι κοινωνικό σύστημα αλλά πηγή ενός ανακαινιστικού μηνύματος.
Η συμμετοχή σε δράσεις αλληλεγγύης είναι εξόφληση χρέους προς τον πλησίον μας.
Η τελική δικαιοσύνη θα επικρατήσει πλήρως στη μέλλουσα Βασιλεία του Θεού.
17. Ο συνάνθρωπος ως αδελφός
Η παραβολή του Καλού Σαμαρείτη θέτει τις βάσεις για τη χριστιανική αδελφοσύνη.
Κάθε άνθρωπος ανεξάρτητα από καταγωγή είναι αδελφός με ίσα δικαιώματα.
Η χριστιανική κοινότητα εδράζεται στην πατρότητα του Θεού για όλους τους ανθρώπους.
Ο άλλος δεν είναι μια ανώνυμη μονάδα αλλά ένα μοναδικό και ιερό πρόσωπο.
Ο ορθόδοξος ανθρωπισμός είναι θεανθρωποκεντρικός με πρότυπο τον Ιησού Χριστό.
Η διακονία του αδελφού είναι μία από τις κυριότερες εντολές του Ευαγγελίου.
Η ενότητα των πιστών απαιτεί τόσο την κάθετη όσο και την οριζόντια αγάπη.
Η πληρότητα της ζωής συντελείται μέσα στον χώρο της εκκλησιαστικής κοινωνίας.
Η σύγχρονη κοινωνία πάσχει συχνά από έλλειψη αληθινής και ανιδιοτελούς αγάπης.
Ο Χριστός θέλησε να είναι όχι μόνο Θεός μας αλλά και ο μεγαλύτερος αδελφός μας.
18. Το χριστιανικό ήθος ως υπέρβαση των προκαταλήψεων
Η προκατάληψη οδηγεί σε άδικες κρίσεις και υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς για τους άλλους.
Ο Χριστιανισμός δίνει το παράδειγμα για την υπέρβαση των κοινωνικών στερεοτύπων.
Στο ευχαριστιακό τραπέζι όλοι οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται ως απόλυτα ισότιμοι.
Η πίστη στον Χριστό δεν επιτρέπει μεροληπτικές πράξεις προς τους συνανθρώπους μας.
Οι πρώτες χριστιανικές κοινότητες κατήργησαν στην πράξη τον διαχωρισμό δούλων και ελευθέρων.
Η θέση της γυναίκας αναβαθμίστηκε ριζικά μέσα στη ζωή και τη λατρεία της Εκκλησίας.
Η σύγχρονη θεολογία οφείλει να μην αγνοεί τα προβλήματα της κοινωνικής αδικίας.
Η Ορθοδοξία διαλέγεται γόνιμα με τις σύγχρονες κοινωνικές και θεολογικές τάσεις.
Η αγάπη του Θεού απευθύνεται ιδιαίτερα σε όσους ο κόσμος θεωρεί περιθωριακούς.
Το χριστιανικό ήθος απαιτεί συνεχή εγρήγορση κατά του φαρισαϊσμού και της υποκρισίας.
19. Η χριστιανική κοινότητα μέσα σ’ έναν πλουραλιστικό κόσμο
Ο σύγχρονος κόσμος χαρακτηρίζεται από την πολλαπλότητα ιδεών και συστημάτων.
Η Εκκλησία λειτουργεί ως κοινωνία προσώπων που επιδιώκει την ενότητα του κόσμου.
Ο Χριστός δίδαξε την ανοχή απέναντι σε όσους δεν είναι εναντίον του έργου Του.
Η χριστιανική πρόσκληση «έρχου και ίδε» σέβεται απόλυτα την προσωπική ελευθερία.
Η επιβολή της αλήθειας με τη βία είναι ενέργεια απαράδεκτη για τον Χριστιανισμό.
Οι χριστιανοί αναγνωρίζουν την αλήθεια στον Χριστό αλλά σέβονται την ετερότητα.
Η συνεργασία με κοινωνικές ομάδες στοχεύει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής όλων.
Ο χριστιανός γίνεται τοις πάσι τα πάντα για να υπηρετήσει τη σωτηρία των ανθρώπων.
Ο πλουραλισμός απαιτεί την υπέρβαση των κλειστών και στατικών κοινωνικών δομών.
Ο κόσμος έχει ανάγκη από αγίους που ακτινοβολούν την αλήθεια με τη ζωή τους.
20. Η χριστιανική θεώρηση του κράτους και της πολιτικής
Το κράτος οργανώνει την κοινωνία για την εξασφάλιση της επιβίωσης και της τάξης.
Πολιτική είναι το σύνολο των ενεργειών για την άσκηση της εξουσίας.
Για τον Χριστιανισμό η εξουσία πρέπει να έχει χαρακτήρα διακονίας και υπηρεσίας.
Οι χριστιανοί οφείλουν να είναι νομοταγείς πολίτες αλλά να ιεραρχούν την πίστη τους.
Η αντίσταση στην κρατική αυθαιρεσία είναι δικαίωμα όταν παραβιάζεται ο νόμος του Θεού.
Η Εκκλησία διαπαιδαγωγεί τους πολίτες στον σεβασμό και την κοινωνική ευθύνη.
Το πολίτευμα των χριστιανών είναι τελικά εν ουρανοίς χωρίς να αμελούν τα γήινα.
Η συνεργασία Εκκλησίας και Κράτους αποσκοπεί στο κοινό συμφέρον των ανθρώπων.
Ο Χριστιανισμός απορρίπτει την απολυτοποίηση οποιασδήποτε κοσμικής εξουσίας.
Οι χριστιανοί ευεργετούν τις πατρίδες τους ζώντας με ηθική ακεραιότητα και αγάπη.
21. Φανατισμός και ανεξιθρησκία
Φανατισμός είναι η παθιασμένη προσπάθεια επιβολής ιδεών χωρίς καμία ανοχή.
Ο θρησκευτικός φανατισμός αποτελεί παρέκκλιση του γνήσιου θρησκευτικού βιώματος.
Ο Χριστιανισμός ως θρησκεία αγάπης και ελευθερίας αρνείται ριζικά τον φανατισμό.
Πρέπει να διακρίνεται η αγωνιστικότητα για την πίστη από τη μισαλλοδοξία.
Ο φανατικός βλέπει τον κόσμο μόνο άσπρο-μαύρο και αρνείται τον διάλογο.
Η βία στη διάδοση της πίστης δεν έχει κανένα βιβλικό ή πατερικό στήριγμα.
Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστο ανθρώπινο δικαίωμα.
Η ανεξιθρησκία προστατεύεται από το Σύνταγμα και τις διεθνείς διακηρύξεις.
Ο διάλογος με τους αλλόδοξους απαιτεί πραότητα, υπομονή και αμοιβαίο σεβασμό.
Η αγάπη προς όλους καταργεί τα τείχη του μίσους και της εχθρότητας.
22. Πόσο δίκαιη είναι η κριτική κατά του Χριστιανισμού;
Η κριτική σε πνευματικά δημιουργήματα είναι αναγκαία και συχνά ωφέλιμη.
Απαραίτητη προϋπόθεση για δίκαιη κριτική είναι η πλήρης και έγκυρη ενημέρωση.
Συχνά η κριτική αφορά τις αδυναμίες των χριστιανών και όχι την ουσία της πίστης.
Η υποκρισία και η ανακολουθία λόγων και έργων αποτελούν μόνιμες πηγές κριτικής.
Ιστορικά λάθη όπως η Ιερά Εξέταση δεν εκφράζουν το γνήσιο χριστιανικό πνεύμα.
Ο περιορισμός της διδασκαλίας στη θεωρία απομακρύνει την Εκκλησία από τον λαό.
Ο Χριστιανισμός συνέβαλε αποφασιστικά στην κατοχύρωση των ατομικών ελευθεριών.
Η απομυθοποίηση της φύσης από τον Χριστιανισμό επέτρεψε την ανάπτυξη της επιστήμης.
Η κριτική είναι δίκαιη όταν στρέφεται κατά της κατάχρησης της εκκλησιαστικής εξουσίας.
Χρέος των πιστών είναι να βιώνουν λυτρωτικά τη διδασκαλία για να αναιρούν τις κατηγορίες.
23. Το φαινόμενο της αθεΐας
Η αθεΐα είναι το πολυσύνθετο φαινόμενο της άρνησης της ύπαρξης του Θεού.
Ο Φώυερμπαχ θεώρησε τη θρησκεία ως προβολή των επιθυμιών του ανθρώπου.
Ο Καρλ Μαρξ ονόμασε τη θρησκεία όπιο του λαού και όργανο εκμετάλλευσης.
Ο Νίτσε διακήρυξε τον θάνατο του Θεού υπέρ της θέλησης για δύναμη.
Η αθεΐα πηγάζεται συχνά από την απογοήτευση για την παρουσία του κακού.
Ο επιστημονισμός ταυτίζει λανθασμένα την επιστημονική πρόοδο με την ανυπαρξία του θείου.
Η πίστη και η αθεΐα είναι σε τελική ανάλυση καθαρά προσωπικές επιλογές.
Πολλοί στοχαστές επέστρεψαν στην πίστη διαπιστώνοντας την αρμονία του σύμπαντος.
Η χριστιανική απάντηση στην αθεΐα είναι η βιωματική μαρτυρία της αγάπης.
Η αμφιβολία μπορεί να λειτουργήσει ως στάδιο για μια βαθύτερη και συνειδητή πίστη.
24. Πίστη και επιστήμη: αλληλοαποκλειόμενα ή αλληλοσυμπληρούμενα;
Πίστη και επιστήμη είναι δύο μεγέθη που συνθέτουν την ουσία του πολιτισμού.
Κινούνται σε διαφορετικά επίπεδα, παράλληλα ή τεμνόμενα αλλά όχι ταυτιζόμενα.
Η επιστήμη ερευνά το επιστητό ενώ η θρησκεία το υπεραισθητό και τον Δημιουργό.
Η χριστιανική πίστη είναι προσωπική συνάντηση και σχέση εμπιστοσύνης με τον Θεό.
Η σύγκρουση μεταξύ τους είναι συνήθως αποτέλεσμα παρεξηγήσεων ή υπερβάσεων ορίων.
Πολλοί επιστήμονες διεθνούς κύρους υπήρξαν ταυτόχρονα και πιστοί χριστιανοί.
Η σωστή σχέση εκφράζεται ως γινώσκουσα πίστη και πιστεύουσα γνώση.
Η επιστήμη προσφέρει τα μέσα ενώ η θρησκεία προσφέρει το νόημα της ζωής.
Η συνεργασία τους είναι απαραίτητη για την αληθινή πρόοδο του ανθρώπου.
Και οι δύο στοχεύουν στην κατάκτηση της αλήθειας από διαφορετικούς δρόμους.
25. Ελληνισμός και Χριστιανισμός
Η συνάντηση Χριστιανισμού και Ελληνισμού υπήρξε καθοριστική για την ιστορία.
Η Εκκλησία χρησιμοποίησε την ελληνική γλώσσα για τη διατύπωση της Αποκάλυψης.
Η ελληνική φιλοσοφία πρόσφερε όρους όπως φύσις, πρόσωπο και ουσία.
Οι Τρεις Ιεράρχες πέτυχαν τη δημιουργική σύνθεση των δύο αυτών μεγάλων κόσμων.
Οι ηθικές αξίες του Ελληνισμού αποτέλεσαν σημείο επαφής με τη χριστιανική αρετή.
Η βυζαντινή τέχνη και αρχιτεκτονική είναι καρποί αυτής της ιστορικής συνάντησης.
Ο Ελληνισμός πρόσφερε το λογικό υπόβαθρο για την υπεράσπιση του κηρύγματος.
Η σύνθεση αυτή παραμένει ζωντανή στη ρίζα της νεοελληνικής μας παιδείας.
Η ελληνορθόδοξη παράδοση προσφέρει λύσεις στα υπαρξιακά προβλήματα του ανθρώπου.
Χρέος μας είναι η δημιουργική συνέχιση αυτής της παράδοσης στον σύγχρονο κόσμο.
26. Ποια η σχέση μεταξύ Χριστιανισμού και πολιτισμού;
Ο Χριστιανισμός επηρέασε βαθιά όλες τις εκφάνσεις του ανθρώπινου πολιτισμού.
Η Εκκλησία δεν αρνείται τον πολιτισμό αλλά τον κρίνει με τα μέτρα του Χριστού.
Ο υλικός κόσμος αντιμετωπίζεται ως χώρος προετοιμασίας για τη Βασιλεία του Θεού.
Η τέχνη, η μουσική και η αρχιτεκτονική εμπλουτίστηκαν με νέα πνευματικά νοήματα.
Ο χριστιανός καλείται να μεταμορφώσει τον κόσμο σύμφωνα με τον νόμο του Ευαγγελίου.
Ο μοναχισμός υπήρξε ιστορικά ένα δυναμικό κέντρο πολιτιστικής δραστηριότητας.
Ο αναρχισμός και η άρνηση της κοινωνικής οργάνωσης αποκλείονται από το Ευαγγέλιο.
Η συμμετοχή στον πολιτισμό είναι τρόπος υπηρεσίας προς τον κάθε συνάνθρωπο.
Η χριστιανική πίστη οδηγεί στην ανάδειξη της ύψιστης αξίας του ανθρώπινου προσώπου.
Ο πολιτισμός της αγάπης είναι η απάντηση της Εκκλησίας στις προκλήσεις της ιστορίας.
27. Η αρχαία ελληνική θρησκεία
Η αρχαία ελληνική θρησκεία ήταν πολυθεϊστική με ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά.
Οι δώδεκα θεοί του Ολύμπου αποτελούσαν τον πυρήνα του επίσημου πανθέου.
Η σχέση θεών και ανθρώπων βασιζόταν κυρίως στη λατρεία και τις θυσίες.
Η Μοίρα θεωρούνταν μια δύναμη ανώτερη στην οποία υπάκουαν ακόμη και οι θεοί.
Τα μαντεία έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή και πολιτική ζωή των Ελλήνων.
Τα μυστήρια όπως τα Ελευσίνια πρόσφεραν ελπίδα για μια καλύτερη μεταθανάτια ζωή.
Οι μεγάλοι φιλόσοφοι πλησίασαν σταδιακά προς μια μονοθεϊστική αντίληψη.
Η θρησκεία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την οργάνωση της πόλης-κράτους.
Νέες θεότητες προστίθεντο συχνά στο πάνθεο ανάλογα με τις ιστορικές συνθήκες.
Η αρχαιοελληνική θρησκεία σφράγισε την τέχνη και τη γραμματεία του κλασικού κόσμου.
28. Τα αφρικανικά θρησκεύματα
Τα αφρικανικά θρησκεύματα εμφανίζουν μεγάλη ποικιλία ανάλογα με τις εθνότητες.
Κεντρική είναι η πίστη σε έναν δημιουργό Θεό που πλέον βρίσκεται μακριά.
Η καθημερινή λατρεία επικεντρώνεται στα πνεύματα και στους προγόνους τους.
Οι πρόγονοι θεωρούνται φύλακες της ηθικής τάξης και της κοινωνικής συνοχής.
Οι ιεροδιάμεσοι παίζουν ζωτικό ρόλο στην επικοινωνία με τον αόρατο κόσμο.
Η μαγεία χρησιμοποιείται συχνά για την αντιμετώπιση των δυσκολιών της ζωής.
Η θρησκευτικότητα εκφράζεται έντονα με χορό, μάσκες και τελετουργίες.
Η φύση θεωρείται έμψυχη και κατοικείται από ποικίλες πνευματικές δυνάμεις.
Η έννοια του χρόνου είναι κυρίως κυκλική και συνδέεται με τους ρυθμούς της γης.
Η θρησκεία διαποτίζει όλες τις πτυχές της ατομικής και κοινωνικής ζωής.
29. Ο Ιουδαϊσμός
Ο Ιουδαϊσμός είναι η αρχαιότερη μονοθεϊστική θρησκεία με βάση τη Διαθήκη.
Κεντρική διδασκαλία είναι ότι ο Θεός Γιαχβέ είναι ένας, άγιος και δίκαιος.
Η Τορά ή Πεντάτευχος περιέχει τον Νόμο που δόθηκε στον Μωυσή.
Οι προφήτες κάλεσαν τον λαό σε μετάνοια και κοινωνική δικαιοσύνη.
Το Σάββατο είναι η ιερή ημέρα ανάπαυσης και λατρείας στη Συναγωγή.
Ο Ιουδαϊσμός στηρίζεται στην προσδοκία του Μεσσία και της λύτρωσης.
Η ιστορία του Ισραήλ θεωρείται πορεία υπό την καθοδήγηση του Θεού.
Το Ταλμούδ αποτελεί τη συλλογή των ερμηνειών του Νόμου από τους Ραβίνους.
Η λατρεία περιλαμβάνει προσευχές, αναγνώσεις και μεγάλες εορτές όπως το Πάσχα.
Η ηθική ζωή είναι η απαραίτητη απόκριση του ανθρώπου στην αγάπη του Θεού.
30. Το Ισλάμ (Α΄)
Ισλάμ σημαίνει υποταγή στο θέλημα του ενός Θεού, του Αλλάχ.
Ο Μωάμεθ θεωρείται ο τελευταίος και σφραγίδα όλων των προφητών.
Το Κοράνιο είναι το ιερό βιβλίο που περιέχει τον αλάθητο λόγο του Θεού.
Η πίστη στους αγγέλους και στην ημέρα της Κρίσεως είναι θεμελιώδης.
Το Ισλάμ ρυθμίζει όλες τις όψεις της ζωής, ατομικές και κοινωνικές.
Η ομολογία της πίστης ή Σαχάντα είναι ο πρώτος στύλος του Ισλάμ.
Η προσευχή ή Σαλάτ γίνεται πέντε φορές την ημέρα με κατεύθυνση τη Μέκκα.
Η ελεημοσύνη ή Ζακάτ είναι υποχρεωτική προσφορά υπέρ των φτωχών.
Η νηστεία κατά τον μήνα Ραμαζάνι αποτελεί βασική πνευματική άσκηση.
Η ιερή αποδημία στη Μέκκα πρέπει να γίνει μία φορά στη ζωή του πιστού.
31. Το Ισλάμ (Β΄)
Η Σαρία είναι το σύνολο των νόμων που διέπουν τη μουσουλμανική κοινωνία.
Οι Ουλεμάδες και οι Μουλάδες είναι οι υπεύθυνοι για την ερμηνεία του Νόμου.
Η έννοια του Τζιχάντ σημαίνει τον ιερό αγώνα, πνευματικό ή εξωτερικό.
Το Ισλάμ διακρίνεται σε δύο κύριους κλάδους, τους Σουνίτες και τους Σιίτες.
Ο μυστικισμός στο Ισλάμ εκφράζεται κυρίως μέσα από τον Σουφισμό.
Η θέση της γυναίκας στο Ισλάμ προσδιορίζεται από συγκεκριμένους κανόνες.
Το τέμενος ή τζαμί είναι ο χώρος της κοινής λατρείας και προσευχής.
Η ισλαμική τέχνη αποφεύγει την απεικόνιση προσώπων χρησιμοποιώντας καλλιγραφία.
Η θρησκευτική ταυτότητα υπερέχει συχνά της εθνικής στις μουσουλμανικές χώρες.
Ο σεβασμός στους προηγούμενους προφήτες όπως ο Ιησούς υπάρχει στο Κοράνιο.
32. Ο Ινδουισμός (Α΄)
Ο Ινδουισμός δεν είναι μία θρησκεία αλλά ένα σύνολο παραδόσεων.
Οι Βέδες αποτελούν την αρχαιότερη ιερή γραμματεία των Ινδών.
Κεντρική είναι η ιδέα του Μπράχμαν, της απόλυτης πραγματικότητας.
Το Άτμαν είναι η εσώτερη εαυτότητα του ανθρώπου που ταυτίζεται με το θείο.
Ο νόμος του Κάρμα καθορίζει την ποιότητα της επόμενης μετενσάρκωσης.
Η Σαμσάρα είναι ο ατέρμονος κύκλος των γεννήσεων και των θανάτων.
Η Μόξα είναι η τελική απελευθέρωση από τον κύκλο των μετενσαρκώσεων.
Το σύστημα των καστών ιεραρχεί την ινδική κοινωνία θρησκευτικά.
Το Ντάρμα είναι ο αιώνιος νόμος που πρέπει να ακολουθεί κάθε πιστός.
Ο Ινδουισμός δέχεται την ύπαρξη αναρίθμητων θεοτήτων ως μορφές του ενός.
33. Ο Ινδουισμός (Β΄)
Ο Βισνού και ο Σίβα είναι οι δύο κυριότερες λατρευόμενες θεότητες.
Οι Αβατάρα είναι οι επίγειες εμφανίσεις του θεού για τη σωτηρία του κόσμου.
Ο Κρίσνα είναι η πιο δημοφιλής αβατάρα του ινδουιστικού θεού Βισνού.
Η Μπάκτι είναι η οδός της αφοσίωσης και της αγάπης προς τον προσωπικό θεό.
Η λατρεία ή Πούτζα περιλαμβάνει προσφορές τροφής, λουλουδιών και θυμιάματος.
Οι Ινδουιστές θεωρούν ιερά πολλά ποτάμια με κυριότερο όλων τον Γάγγη.
Η καύση των νεκρών είναι η παραδοσιακή μέθοδος αντιμετώπισης του θανάτου.
Υπάρχουν τέσσερα στάδια ζωής για τον ινδουιστή, από τον μαθητή έως τον ασκητή.
Η Μπαγκαβάτ-Γκιτά είναι το πιο αγαπητό πνευματικό κείμενο των Ινδών.
Ο Ινδουισμός επιδεικνύει μεγάλη ικανότητα απορρόφησης ξένων στοιχείων.
34. Η Γιόγκα
Γιόγκα σημαίνει ένωση του ανθρώπου με την απόλυτη πραγματικότητα.
Είναι ένα σύστημα πρακτικών ασκήσεων για τον έλεγχο του σώματος.
Στόχος της γιόγκα είναι η επίτευξη πνευματικής συγκέντρωσης και ηρεμίας.
Περιλαμβάνει ηθικούς κανόνες, στάσεις σώματος και τεχνικές αναπνοής.
Ο διαλογισμός είναι το ανώτερο στάδιο για την απελευθέρωση της συνείδησης.
Στον Ινδουισμό η γιόγκα οδηγεί στη διακοπή των μετενσαρκώσεων.
Διαφέρει από τη χριστιανική προσευχή ως προς τον τελικό σκοπό.
Στον χριστιανικό ησυχασμό η ένωση με τον Θεό είναι δώρο της θείας χάρης.
Η γιόγκα συχνά παρερμηνεύεται στη Δύση ως απλή σωματική γυμναστική.
Απαιτεί καθοδήγηση από έμπειρο δάσκαλο για την αποφυγή πνευματικών πλανών.
35. Ο Βουδδισμός
Ο Βουδδισμός ιδρύθηκε από τον Σιντάρτα Γκαουτάμα, τον ιστορικό Βούδδα.
Οι Τέσσερις Ευγενικές Αλήθειες αποτελούν τον πυρήνα της διδασκαλίας του.
Η πρώτη αλήθεια διαπιστώνει την καθολική κυριαρχία του πόνου στη ζωή.
Η αιτία του πόνου αναζητείται στην επιθυμία και την προσκόλληση στα εφήμερα.
Η Νιρβάνα είναι η κατάσταση της πλήρους κατάσβεσης του πόνου και της επιθυμίας.
Ο Βουδδισμός αρνείται την ύπαρξη αιώνιας και αμετάβλητης ψυχής.
Η Οκταπλή Οδός είναι το μονοπάτι του ήθους και του διαλογισμού προς τη λύτρωση.
Διακρίνεται σε δύο μεγάλους κλάδους, τον Χιναγυάνα και τον Μαχαγυάνα.
Οι Μποντισάτβα είναι όντα που βοηθούν άλλους να φτάσουν στη λύτρωση.
Ο Βουδδισμός δίνει έμφαση στην αυτογνωσία και την παγκόσμια συμπόνια.
36. Η κινεζική θρησκεία
Η κινεζική θρησκεία είναι σύνθεση Κομφουκιανισμού, Ταοϊσμού και Βουδδισμού.
Ο Κομφουκιανισμός είναι ηθικοκοινωνικό σύστημα για την αρμονία της κοινωνίας.
Ο Ταοϊσμός δίνει έμφαση στη συμμόρφωση του ανθρώπου με τη ροή της φύσης.
Η έννοια του Γιν και του Γιανγκ εκφράζει την ισορροπία των αντιθέτων.
Η λατρεία των προγόνων είναι το αρχαιότερο στοιχείο της κινεζικής πίστης.
Ο Ουρανός θεωρείται η ανώτατη δύναμη που ελέγχει την τάξη του κόσμου.
Η προσωπική καλλιέργεια θεωρείται η ρίζα για την ειρήνη στο κράτος.
Ο Κομφούκιος τόνισε τις κοινωνικές αρετές και τον σεβασμό στους ανώτερους.
Ο Ταοϊσμός χρησιμοποιεί μεθόδους για την επίτευξη της μακροζωίας.
Η θρησκεία στην Κίνα βιώνεται ως ένας ενιαίος παραδοσιακός τρόπος ζωής.
37. Η ιαπωνική θρησκεία
Το Σίντο ή ο δρόμος των θεών είναι η εθνική θρησκεία της Ιαπωνίας.
Κεντρική είναι η λατρεία των Κάμι, των δυνάμεων που βρίσκονται στη φύση.
Η θεά του ήλιου Αματεράσου θεωρείται πρόγονος της αυτοκρατορικής οικογένειας.
Το Σίντο δίνει μεγάλη έμφαση στην τελετουργική καθαρότητα και την αγνότητα.
Οι Ιάπωνες συνδυάζουν το Σίντο με τον Βουδδισμό στη ζωή τους.
Οι ναοί του Σίντο χαρακτηρίζονται από τις παραδοσιακές πύλες Τορίι.
Η λατρεία περιλαμβάνει προσφορές ρυζιού και τελετουργικούς καθαρμούς.
Το Αυτοκρατορικό Σίντο χρησιμοποιήθηκε ιστορικά για την εθνική ενότητα.
Η φύση στην Ιαπωνία θεωρείται ιερή και ο σεβασμός είναι θρησκευτικό χρέος.
Η ιαπωνική θρησκευτικότητα χαρακτηρίζεται από κατάφαση στη ζωή.
38. Η θρησκεία μπροστά στο πρόβλημα του θανάτου
Ο θάνατος αποτελεί το πιο συγκλονιστικό και καθολικό πρόβλημα του ανθρώπου.
Οι θρησκείες γεννιούνται από τον πόθο για υπέρβαση της φθοράς και του θανάτου.
Στις ανατολικές θρησκείες ο θάνατος θεωρείται πέρασμα σε άλλη μορφή ζωής.
Η πίστη στη μετενσάρκωση είναι ένας τρόπος αντιμετώπισης του θανάτου στην Ασία.
Στον Ιουδαϊσμό και το Ισλάμ ο θάνατος οδηγεί στην τελική κρίση του Θεού.
Ο Χριστιανισμός βλέπει τον θάνατο ως αποτέλεσμα της πτώσης και του κακού.
Η Ανάσταση του Χριστού σημαίνει την οριστική κατάργηση του κράτους του θανάτου.
Η Εκκλησία προσδοκά την ανάσταση των νεκρών και τη μέλλουσα ζωή.
Ο χριστιανικός θάνατος ονομάζεται κοίμηση εκφράζοντας την ελπίδα της εγέρσεως.
Η νίκη κατά του θανάτου είναι η τελική απάντηση της θρησκείας στην αγωνία.
39. Γενικές διαπιστώσεις - Η τελική απάντηση της Εκκλησίας
Όλες οι θρησκείες αναζητούν μια απόλυτη πραγματικότητα για το νόημα της ζωής.
Ο Θεός κάθε θρησκείας είναι κάτι διαφορετικό και διαμορφώνει τον άνθρωπο.
Οι θρησκείες δεν είναι απλώς διαφορετικοί δρόμοι που οδηγούν στον ίδιο σκοπό.
Στον Χριστιανισμό ο Θεός αυτοαποκαλύπτεται και βεβαιώνει ο ίδιος την αλήθεια Του.
Η αλήθεια του Θεού δεν αποδεικνύεται λογικά αλλά βιώνεται ως εμπειρία.
Ο Χριστός διακηρύσσει ότι είναι η οδός και η αλήθεια και η ζωή.
Η Εκκλησία δεν βλέπει τις άλλες θρησκείες ανταγωνιστικά αλλά με σεβασμό.
Στο πρόσωπο του Χριστού εκπληρώνεται αυτό που όλες οι θρησκείες αναζητούν.
Η χριστιανική πίστη στοχεύει στη σωτηρία ολόκληρου του κόσμου και της κτίσης.
Η τελική απάντηση στον άνθρωπο είναι η κοινωνία αγάπης στη Βασιλεία του Θεού.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Αφήστε το σχόλιό σας