Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης, άνθρωποι μιας άλλης εποχής

Κρατώντας στα χέρια μας την Παλαιά Διαθήκη είναι ανάγκη να έχουμε στο νου μας ότι οι άνθρωποι για τους οποίους μιλάει, επομένως και οι συγγραφείς της, δεν ήταν σαν κι εμάς, απλώς αλλιώς ντυμένοι! Τι είδους άνθρωποι ήταν λοιπόν;

Ανήκαν σε ένα λαό σημιτικής* καταγωγής, που είναι γνωστός με τα ονόματα Εβραίοι, Ισραηλίτες, Ιουδαίοι, και ζούσαν σε μια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική μας. Όλα στη ζωή τους ήταν διαφορετικά: αλλιώς έτρωγαν, ντύνονταν, μιλούσαν, σκέφτονταν. 

Ας το σκεφτούμε καλύτερα: Εμείς σήμερα ζούμε στην κοινωνία της εύκολης επικοινωνίας, της πληροφορίας, της ταχύτητας,των αλλαγών. Εκείνοι γνώριζαν πολύ λιγότερα πράγματα απ’ ό,τι εμείς. Στην αρχή ζούσαν νομαδική* ζωή κι αργότερα, όταν εγκαταστάθηκαν μόνιμα στη Χαναάν, έγιναν και αγρότες. Ένιωθαν απόλυτα δεμένοι με τη γη στην οποία γεννιόνταν και μεγάλωναν. Και βέβαια αλλιώτικες ήταν και οι σχέσεις τους με τους άλλους ανθρώπους. Ισχυρότατοι δεσμοί τους ένωναν με τις πολυμελείς οικογένειές τους, τη φυλή και το λαό στον οποίο ανήκαν. Στο κέντρο της ζωής τους, όπου κι αν βρίσκονταν, κάθε μέρα απ’ τη στιγμή της γέννησης ως το θάνατό τους, υπήρχε ο Θεός. Αυτό ίσχυε για όλους: τους άντρες και τις γυναίκες, το βασιλιά, τους ιερείς, τους γεωργούς, τους βοσκούς και τους εμπόρους. Φυσικά ίσχυε και για τους συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης.

Ο Θεός στο κέντρο της ζωής και της καρδιάς τους. 

Συχνά ακούμε να λέγεται ότι η Αγία Γραφή, άρα

και η Παλαιά Διαθήκη, είναι ένα βιβλίο θεόπνευστο. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι ο Θεός «φώναξε» από τον ουρανό ή ψιθύρισε «στο αυτί» κάποιων ανθρώπων. Τι εννοούμε, λοιπόν, λέγοντας ότι ο Θεός ενέπνευσε τους ανθρώπους; Εννοούμε ότι μίλησε στις καρδιές τους, εκεί όπου ο άνθρωπος παίρνει ελεύθερα αποφάσεις και τίποτε δε μπορεί να του επιβληθεί με τη βία. Τους φανέρωσε (= αποκάλυψε) αλήθειες που μόνοι τους οι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν να καταλάβουν: ότι ο Θεός είναι ένας και κυρίαρχος όλου του κόσμου· ποιο είναι το καλό και το κακό· πώς να φέρονται ο ένας στον άλλο· πώς να φροντίζουν την πλάση όλη· ποιος είναι ο προορισμός των ανθρώπων και του κόσμου. Και το πιο σπουδαίο: με ποιον τρόπο ο άνθρωπος σχετίζεται με το Θεό. Όλα αυτά είναι οι θεόπνευστες αλήθειες που ο Θεός φανέρωνε σταδιακά στα γεγονότα της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού.

Ανάμεσα σ’ αυτό το λαό βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι που πίστευαν βαθιά στο Θεό. Όλη τους η ζωή έγινε μάτια και αυτιά που έβλεπαν και άκουγαν τις θεόπνευστες αλήθειες και τις αναγνώριζαν μέσα στην καθημερινή ζωή. Όμως όλα αυτά δεν τα κράτησαν για τον εαυτό τους. Θέλησαν να τα μοιραστούν με τους άλλους ανθρώπους και γι’ αυτό έγραψαν κείμενα.

Μιλώντας για το Θεό με ανθρώπινα λόγια!

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης έγραφαν, όπως είναι φυσικό, στη γλώσσα που μιλούσαν και χρησιμοποιούσαν τις γνώσεις της εποχής τους. Πάντα βέβαια ως κύριο σκοπό είχαν να εκφράσουν στα κείμενά τους τις θεόπνευστες αλήθειες, όσο καλύτερα γινόταν. Πώς το πετύχαιναν αυτό; Κάτι που έχει σημασία να καταλάβουμε εμείς σήμερα είναι ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής – και ιδιαίτερα οι Ανατολίτες – αγαπούσαν πολύ τις ιστορίες. Έτσι, λοιπόν, και οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης χρησιμοποίησαν ιστορίες που γνώριζαν από τους παλαιότερους ή τις συνέθεταν οι ίδιοι. Τα ιδιαίτερα χαρίσματά τους (ευφυΐα, ευαισθησία, φαντασία) τους βοηθούσαν να χτίζουν με μαστοριά τα κείμενά

τους χρησιμοποιώντας κατάλληλες εικόνες και σύμβολα. Ζωντανές δηλαδή εκφράσεις από τις παραδόσεις του τόπου τους και από την καθημερινή ζωή, που δύσκολα ξεχνιούνται. Π.χ. παρουσιάζουν το Θεό ως ποιμένα, δηλαδή βοσκό. Η εικόνα αυτή, καθώς ήταν πολύ γνώριμη στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, τους βοηθούσε να καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο για το Θεό και να τον νιώθουν κοντά τους. Άλλοτε πάλι παρουσιάζουν το Θεό να μιλάει, να θυμώνει, να μαλώνει τους ανθρώπους, όπως ένας αυστηρός πατέρας, που όμως νοιάζεται για το παιδί του και θέλει να του βάλει μυαλό. Τις εκφράσεις αυτές, όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος, τις ονομάζουμε ανθρωπομορφικές.

Με τις εικόνες, λοιπόν, τα σύμβολα και τις ανθρωπομορφικές εκφράσεις οι άνθρωποι εκείνης της εποχής μπορούσαν να καταλαβαίνουν καλύτερα το νόημα των βιβλικών διηγήσεων.

Όσα εξηγήσαμε παραπάνω μπορούμε να τα συμπυκνώσουμε στην πρόταση: η Παλαιά Διαθήκη είναι βιβλίο θεόπνευστο (= λόγος εμπνευσμένος από το Θεό), αλλά και έργο ανθρώπινο (= από τα χέρια και με τα λόγια των ανθρώπων).

Εμείς σήμερα μπροστά στην Παλαιά Διαθήκη

Τι χρειάζεται, λοιπόν, να έχουμε στο νου μας, καθώς φέτος θα εργαζόμαστε με κείμενα από τα βι-

βλία της Παλαιάς Διαθήκης;

• Πρώτα απ’ όλα ότι έχει νόημα να μαθαίνουμε αυτές τις διηγήσεις, ώστε να μπορούμε να τις αφή-

γηθουμε και οι ίδιοι.

• Να μην ξεχνάμε ότι το θέμα της Παλαιάς Διαθήκης είναι η σχέση του Θεού με τους ανθρώπους.

• Να «ταξιδεύουμε» πίσω στο χρόνο προσπαθώντας να συναισθανόμαστε σαν άνθρωποι της εποχής

εκείνης τι κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και τις εικόνες των κειμένων.

• Όμως και ως σύγχρονοι άνθρωποι να εκφράζουμε τα ερωτήματα, τις ιδέες, τις σκέψεις και τα συ-

ναισθήματα που γεννούν τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης σε μας τους ίδιους.

• Να ανακαλύπτουμε τη σημασία που μπορεί να έχουν οι αλήθειες των κειμένων για τη ζωή και την

πρόοδο του σημερινού κόσμου.

1. Ποια είναι η φυλετική καταγωγή των συγγραφέων της Παλαιάς Διαθήκης;

2. Πώς αλλιώς ονομάζονται οι Εβραίοι;

3. Ποια ήταν η θέση του Θεού στη ζωή των Εβραίων;

4. Τι εννοούμε λέγοντας ότι ο Θεός αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους;

5. Τι εννοούμε όταν λέμε ότι η Παλαιά Διαθήκη είναι ένα θεόπνευστο βιβλίο;

6. Ποιες αλήθειες ονομάζουμε θεόπνευστες;

7. Τι εννοούμε λέγοντας ότι η Παλαιά Διαθήκη είναι και έργο ανθρώπινο;

8. Πού στηρίχτηκαν οι συγγραφείς για να γράψουν τα κείμενά τους;

9. Να αναφέρετε σύμβολα και ανθρωπομορφικές εκφράσεις που χρησιμοποιούμε κι εμείς σήμερα

προκειμένου να μιλήσουμε για το Θεό.

1. Βρείτε σύμβολα και εικόνες σε κείμενα άλλων μαθημάτων σας (Ελληνικά, Μαθηματικά, Φυσική,

Χημεία κ.ά.) ή σε βιβλία που διαβάζετε οι ίδιοι, καθώς και σύμβολα της εποχής μας.

2. Βρείτε στοιχεία για τη νοηματική γλώσσα.

3. Με αφορμή τον 22ο Ψαλμό επιχειρείστε μια δημιουργική σύνθεση (ζωγραφική, κείμενο, κολλάζ,

δραματοποίηση, μουσική κ.ά.).

4. Προετοιμαστείτε να παρουσιάσετε τα επιχειρήματά σας στην τάξη: Τι θα λέγατε σε κάποιον που

ισχυρίζεται ότι, όταν θεωρούμε την Παλαιά Διαθήκη βιβλίο θεόπνευστο, εννοούμε ότι ο Θεός το

«υπαγόρευσε» σε κάποιους ανθρώπους;

1. Στη διάρκεια της επόμενης εβδομάδας μαζέψτε υλικό από τον ημερήσιο και περιοδικό τύπο σχε-

τικά με την περιοχή της Παλαιστίνης. Κάντε έναν κατάλογο των ζητημάτων στα οποία το υλικό α-

ναφέρεται.

2. Ενημερωθείτε γύρω από τα προϊόντα που εισάγουμε και εξάγουμε στο Ισραήλ, το Λίβανο, τη Συ-

ρία και την Ιορδανία.

3. Υποθέστε ότι παίρνετε μέρος σε διαγωνισμό που προσφέρει ένα δωρεάν ταξίδι στους Αγίους

Τόπους σ’ αυτόν που θα εξηγήσει τους σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους αξίζει ένα τέτοιο

ταξίδι. Τι θα γράφατε;

Θρησκευτικά Α Γυμνασίου: Παλαιά Διαθήκη, η προϊστορία του χριστιανισμού, σελ: 16-19