1.1 Η ιδιαιτερότητα της φιλοσοφικής σκέψης
Η φιλοσοφία ξεκινά με την απορία και τον θαυμασμό μπροστά στα φαινόμενα του κόσμου.
Η φιλοσοφική στάση υιοθετείται όταν τα αυτονόητα της ζωής προκαλούν ξαφνική έκπληξη.
Τα φιλοσοφικά ερωτήματα χαρακτηρίζονται ως οριακά, θεμελιώδη ή έσχατα για την ύπαρξη.
Ο Βίτγκενσταϊν σημειώνει ότι τα φιλοσοφικά προβλήματα έχουν τη μορφή «τα έχω χαμένα».
Η φιλοσοφία ορίζεται ως μια ιδιαίτερη μορφή σκέψης πάνω στην ίδια τη σκέψη.
Είναι σημαντικότερο να μαθαίνουμε πώς να φιλοσοφούμε παρά να αποστηθίζουμε έτοιμες θεωρίες.
Η γενικότητα των προβλημάτων προκαλεί συχνά ένα είδος παράδοξης νοητικής «κράμπας».
Η φιλοσοφική αναζήτηση διευρύνει τον πνευματικό ορίζοντα ακόμη και χωρίς οριστικές απαντήσεις.
1.2 Βασικοί στόχοι της φιλοσοφικής δραστηριότητας
Πρωταρχικός στόχος είναι η διασάφηση γενικών και αφηρημένων εννοιών όπως ο εαυτός.
Πρέπει να καταλάβουμε πώς ακριβώς χρησιμοποιούνται οι λέξεις στον καθημερινό και επιστημονικό λόγο.
Η φιλοσοφία επιδιώκει την αιτιολόγηση των βασικών πεποιθήσεων που θεωρούμε αυτονόητες.
Αναζητείται η λογική σύνδεση των πεποιθήσεων που αποκτήσαμε από την εμπειρία μας.
Στόχος είναι η διαμόρφωση μιας συνολικής και συνεκτικής θεώρησης του κόσμου.
Η φιλοσοφία προσπαθεί να φωτίσει τα χαρακτηριστικά της θέσης του ανθρώπου μέσα στο σύμπαν.
Η φιλοσοφική δραστηριότητα λειτουργεί ως απαραίτητη καθοδήγηση για την ηθική πράξη.
Τελικά, η φιλοσοφία θεωρείται ως μια ουσιαστική τέχνη του βίου για κάθε άτομο.
1.3 Κλάδοι της φιλοσοφίας και επιστήμες
Η γνωσιολογία διερευνά τις δυνατότητες, τις πηγές και τις μεθόδους απόκτησης της γνώσης.
Η μεταφυσική ή οντολογία εστιάζει στη βαθύτερη υφή της πραγματικότητας και του όντος.
Η ηθική φιλοσοφία εξετάζει τις αρχές και τις αξίες που πρέπει να ρυθμίζουν τις πράξεις μας.
Η πολιτική φιλοσοφία μελετά τη δίκαιη οργάνωση της κοινωνίας και τους θεσμούς του κράτους.
Η αισθητική ασχολείται με τη φύση του ωραίου και το νόημα της καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Η λογική αποτελεί το απαραίτητο όργανο για την ορθή δόμηση κάθε επιστημονικής σκέψης.
Οι επιμέρους επιστήμες αυτονομήθηκαν σταδιακά από τον κορμό της φιλοσοφίας κατά την ιστορία.
Η φιλοσοφία της επιστήμης ασκεί κριτικό έλεγχο στη μεθοδολογία και την εγκυρότητα της γνώσης.
1.4 Φιλοσοφία και κοινωνία
Η φιλοσοφία συχνά αντιμετωβίζεται με καχυποψία από τον κοινό νου ως κάτι άσκοπο.
Πολλοί φιλόσοφοι, όπως ο Σωκράτης και ο Τζορντάνο Μπρούνο, υπέστησαν διώξεις για τις ιδέες τους.
Ο Πλάτων περιγράφει τη μοίρα του φιλοσόφου μέσω της γνωστής αλληγορίας του σπηλαίου.
Η φιλοσοφική ενασχόληση βοηθά στην απελευθέρωση από τα είδωλα και τις πλάνες της εποχής.
Η φιλοσοφία επιτρέπει στον άνθρωπο να βγει από τη ρουτίνα της καθημερινής του ζωής.
Η ενασχόληση με τις έννοιες βοηθά στη διαμόρφωση μιας υπεύθυνης στάσης του ελεύθερου πολίτη.
Οι δημοκρατικές κοινωνίες ωφελούνται από την κριτική σκέψη που καλλιεργεί ο φιλοσοφικός λόγος.
Η φιλοσοφία προσφέρει την απαραίτητη απόσταση για τη θεωρητική κατανόηση της κοινωνικής ζωής.
1.5 Φιλοσοφία και ιστορία
Η φιλοσοφική δραστηριότητα επηρεάζεται πάντα από το ιστορικό και πολιτισμικό της πλαίσιο.
Οι προσωκρατικοί έθεσαν τα πρώτα μεταφυσικά ερωτήματα για την αρχή και την υφή του κόσμου.
Στην εποχή του Σωκράτη σημειώθηκε μια αποφασιστική στροφή προς την πρακτική φιλοσοφία.
Κατά τον Μεσαίωνα η φιλοσοφία επικεντρώθηκε στη σχέση ανάμεσα στη γνώση και την πίστη.
Η νεότερη φιλοσοφία έδωσε έμφαση στο υποκείμενο και τη δυνατότητα έλλογης γνώσης.
Ο Χέγκελ τόνισε τη σημασία της ιστορικής εξέλιξης του πνεύματος μέσα στον χρόνο.
Η ιστορία της φιλοσοφίας φανερώνει την προοδευτική ωρίμανση και τη ρώμη του νου.
Η μελέτη του παρελθόντος επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση των σύγχρονων προβλημάτων μας.
2.1 Γλώσσα και λόγος
Ο λόγος και η γλώσσα αποτελούν κεντρικά γνωρίσματα του ανθρώπου ως έλλογου όντος.
Η γλώσσα είναι το κύριο μέσο επικοινωνίας και η εξωτερική έκφραση της σκέψης.
Ο Πλάτων όρισε τη σκέψη ως τον εσωτερικό διάλογο της ψυχής με τον εαυτό της.
Ο λόγος προκύπτει όταν το ρεύμα της ψυχής περνά από το στόμα με τη μορφή ήχου.
Η δημιουργική χρήση της γλώσσας αντανακλά εγγενείς και παγκόσμιες ιδιότητες του νου.
Ο Τσόμσκυ ερευνά τις αρχές οργάνωσης της γλώσσας ως αντανακλάσεις των ιδιοτήτων του νου.
Η γλώσσα δεν είναι απλό άθροισμα λέξεων, αλλά ένα δομημένο σύστημα παραγωγής νοήματος.
Η μελέτη της γλώσσας μας βοηθά να καταλάβουμε πώς ακριβώς λειτουργεί η ανθρώπινη νόηση.
2.2 Λέξεις, νόημα και καθολικές έννοιες
Η λέξη είναι το μικρότερο τμήμα της γλώσσας που φέρει αυτοτελές και διακριτό νόημα.
Οι λέξεις αναφέρονται σε καθολικές έννοιες που καλύπτουν ολόκληρα σύνολα πραγμάτων.
Ο Πλάτων υποστήριξε την ύπαρξη των ιδεών ως αιώνιων και αμετάβλητων πνευματικών ουσιών.
Για τον Αριστοτέλη, οι καθολικές έννοιες προκύπτουν από τα αντικείμενα μέσω νοητικής αφαίρεσης.
Ο νομιναλισμός θεωρεί τις καθολικές έννοιες ως απλά ονόματα χωρίς πραγματική εξωτερική υπόσταση.
Σύγχρονοι φιλόσοφοι όπως ο Βίτγκενσταϊν υποστηρίζουν ότι το νόημα βρίσκεται στη χρήση.
Η κατανόηση μιας λέξης απαιτεί τη γνώση του τρόπου ένταξής της σε γλωσσικά παιχνίδια.
Οι λέξεις λειτουργούν ως εργαλεία που πρέπει να χρησιμοποιούμε με ακρίβεια στις συζητήσεις.
2.3 Τι είναι η αλήθεια;
Η αλήθεια και το ψέμα αναφέρονται σε προτάσεις που δηλώνουν μια κατάσταση πραγμάτων.
Μόνο οι αποφαντικές προτάσεις μπορούν να χαρακτηριστούν ως αληθείς ή ως ψευδείς.
Τα πράγματα είναι απλώς πραγματικά, ενώ οι προτάσεις για αυτά είναι που αληθεύουν.
Η θεωρία της αντιστοιχίας ορίζει την αλήθεια ως συμφωνία της πρότασης με τα γεγονότα.
Η θεωρία της συνοχής βλέπει την αλήθεια ως ένταξη σε ένα λογικά συνεκτικό σύστημα.
Για τους πραγματιστές, κριτήριο της αλήθειας είναι η πρακτική χρησιμότητα μιας πεποίθησης.
Η βεβαιότητα και το προφανές δεν επαρκούν από μόνα τους ως ασφαλή κριτήρια αλήθειας.
Συχνά χρησιμοποιούμε συνδυασμό κριτηρίων για να προσεγγίσουμε την αλήθεια με μεγαλύτερη ακρίβεια.
2.4 Λογική και φιλοσοφία
Η λογική μελετά τους κανόνες των έγκυρων επιχειρημάτων και τις μορφές της ορθής νόησης.
Ο Αριστοτέλης θεωρείται ο θεμελιωτής της λογικής και τα έργα του ονομάστηκαν Όργανον.
Στη φιλοσοφία είναι απαραίτητο να υποστηρίζουμε τις θέσεις μας με λογικά επιχειρήματα.
Ένα επιχείρημα αποτελείται από προκείμενες προτάσεις που οδηγούν αναγκαία σε ένα συμπέρασμα.
Η λογική βοηθά στη διάκριση των έγκυρων συλλογισμών από τα παραπλανητικά σοφίσματα.
Η τυπική λογική επιδιώκει υψηλό βαθμό συστηματικότητας και αφαίρεσης από το περιεχόμενο.
Η χρήση λογικών κανόνων προστατεύει τη σκέψη μας από αντιφάσεις και νοητικά σφάλματα.
Η στωική λογική, σε αντίθεση με την αριστοτελική, επικεντρώνεται στη λογική των προτάσεων.
2.5 Αριστοτελική λογική
Η αριστοτελική λογική βασίζεται στη συστηματική μελέτη των όρων και των εννοιών.
Κάθε έννοια χαρακτηρίζεται από το πλάτος και το βάθος των γνωρισμάτων της.
Ο ορισμός μιας έννοιας γίνεται μέσω του προσεχούς γένους και της ειδοποιού διαφοράς.
Ο συλλογισμός αποτελείται από δύο προκείμενες που οδηγούν σε ένα αναγκαίο συμπέρασμα.
Κεντρικό ρόλο παίζει ο μέσος όρος που συνδέει τους άλλους δύο όρους του συλλογισμού.
Οι προτάσεις κατατάσσονται σε καθολικές ή μερικές και σε καταφατικές ή αποφατικές.
Το λογικό τετράγωνο δείχνει τις σχέσεις αντίθεσης και αντίφασης ανάμεσα στις προτάσεις.
Η συλλογιστική του Αριστοτέλη αποτελεί ένα αξιωματικό σύστημα μεγάλης ακρίβειας.
3.1 Το ερώτημα για τη δυνατότητα της γνώσης
Ο σκεπτικισμός αμφισβητεί τη δυνατότητα του ανθρώπου να φτάσει σε βέβαιη γνώση.
Οι αρχαίοι σκεπτικοί πρότειναν την αναστολή της κρίσης για την επίτευξη αταραξίας.
Οι αισθήσεις συχνά μας εξαπατούν, όπως όταν οι ράγες του τρένου φαίνονται να συγκλίνουν.
Ο Ντεκάρτ χρησιμοποίησε τη μεθοδολογική αμφιβολία ως εργαλείο αναζήτησης μιας αφετηρίας.
Η μόνη αδιαμφισβήτητη βεβαιότητα για τον Ντεκάρτ ήταν το «σκέφτομαι, άρα υπάρχω».
Ο Χιουμ αμφισβήτησε την αντικειμενική υπόσταση της αιτιότητας και της επαγωγικής μεθόδου.
Ο σκεπτικισμός μας προφυλάσσει από δογματισμούς και οξύνει την κριτική μας στάση.
Η αναγνώριση των ορίων της γνώσης αποτελεί ένα από τα επιτεύγματα της φιλοσοφίας.
3.2 Το πρόβλημα του ορισμού της γνώσης
Η γνώση ορίζεται παραδοσιακά ως αιτιολογημένη αληθής πεποίθηση στον Θεαίτητο.
Για να γνωρίζουμε κάτι, πρέπει να το πιστεύουμε και αυτό να είναι αντικειμενικά αληθές.
Η αιτιολόγηση είναι απαραίτητη για να μη θεωρηθεί μια σωστή γνώμη ως απλή σύμπτωση.
Ο θεμελιωτισμός υποστηρίζει ότι η γνώση πρέπει να στηρίζεται σε ορισμένες βασικές αρχές.
Ο συνεκτικισμός βλέπει τις πεποιθήσεις ως ένα αλληλοϋποστηριζόμενο δίκτυο χωρίς θεμέλια.
Ο Νόυρατ παρομοιάζει τη γνώση με ναύτες που επισκευάζουν το σκάφος τους μεσοπέλαγα.
Η γνώση πρέπει να συνδέεται με τον κόσμο μέσω αξιόπιστων και ελέγξιμων διαδικασιών.
Η γνωσιολογία συνεργάζεται σήμερα με τις γνωσιακές επιστήμες για τον ορισμό της γνώσης.
3.3 Θεωρίες για την πηγή της γνώσης
Ο ορθολογισμός θεωρεί τον ορθό λόγο ως την κύρια και έγκυρη πηγή της γνώσης.
Ο Ντεκάρτ υποστήριξε την ύπαρξη έμφυτων ιδεών που έχουν εμφυτευθεί στον νου.
Ο εμπειρισμός πρεσβεύει ότι κάθε γνώση πηγάζεται αποκλειστικά από τις αισθήσεις.
Για τον Λοκ, ο νους είναι ένα «άγραφο χαρτί» (tabula rasa) πριν την εμπειρία.
Ο Καντ επιχείρησε μια σύνθεση ορθολογισμού και εμπειρισμού στην Κριτική του.
Η γνώση απαιτεί τη συνεργασία των αισθητηριακών εποπτειών και των κατηγοριών.
Ο χώρος και ο χρόνος είναι a priori μορφές της ανθρώπινης αντιληπτικής ικανότητας.
Χωρίς τη νόηση η εμπειρία είναι τυφλή, και χωρίς την εμπειρία η νόηση είναι κενή.
3.4 Τα αντικείμενα της γνώσης
Ο ρεαλισμός δέχεται ότι τα αντικείμενα υπάρχουν ανεξάρτητα από το υποκείμενο.
Η αλήθεια για τον ρεαλιστή εξαρτάται από την αντικειμενική κατάσταση των πραγμάτων.
Ο ιδεαλισμός υποστηρίζει ότι η πραγματικότητα εξαρτάται από τις παραστάσεις του νου.
Ο Μπέρκλεϋ διατύπωσε τη θέση ότι το Είναι ταυτίζεται με το αντιλαμβάνεσθαι.
Ο υπερβατολογικός ιδεαλισμός του Καντ διακρίνει τα φαινόμενα από τα πράγματα καθαυτά.
Γνωρίζουμε τον κόσμο μόνο όπως αυτός οργανώνεται από τις εγγενείς δομές του νου.
Ο σολιψισμός αποτελεί μια ακραία μορφή ιδεαλισμού όπου υπάρχει μόνο το σκεπτόμενο εγώ.
Η επιλογή μεταξύ ρεαλισμού και ιδεαλισμού επηρεάζει τη συνολική μεταφυσική μας θεώρηση.
4.1 Φιλοσοφία, γνώση και επιστήμη
Η επιστήμη γεννήθηκε μέσα από τη φιλοσοφία και διατήρησε στενούς δεσμούς μαζί της.
Η επιστημονική γνώση αποτελεί σήμερα το κυρίαρχο πρότυπο εγκυρότητας στον πολιτισμό.
Η φιλοσοφία της επιστήμης εξετάζει τα θεμέλια και τις αρχές των ειδικών κλάδων.
Ο κριτικός έλεγχος της επιστημονικής παραγωγής είναι απαραίτητος για την πρόοδο.
Η επιστήμη δεν είναι μόνο θεωρία, αλλά συνδέεται άμεσα με την πράξη και την παρέμβαση.
Η κατανόηση του κόσμου επιτρέπει τη δημιουργική αλλαγή του φυσικού περιβάλλοντος.
Τα ερωτήματα για τη φύση της επιστήμης δεν μπορούν να απαντηθούν μόνο με τις μεθόδους της.
Η φιλοσοφία διερευνά τα κριτήρια διάκρισης της έγκυρης επιστήμης από τις ψευδοεπιστήμες.
4.2 Η επίδραση του εμπειρισμού
Ο εμπειρισμός επέβαλε την απαίτηση η επιστημονική γνώση να ελέγχεται πάντα πειραματικά.
Οι επιστημονικές υποθέσεις πρέπει να μεταφράζονται σε ελέγξιμους όρους παρατήρησης.
Η επαλήθευση θεωρήθηκε παραδοσιακά ως το κύριο κριτήριο επιστημονικότητας μιας θεωρίας.
Ωστόσο, η επαλήθευση δεν μπορεί ποτέ να είναι λογικά πλήρης για άπειρες περιπτώσεις.
Η επαγωγή αποτελεί τη βάση για τη διατύπωση γενικών φυσικών νόμων από παρατηρήσεις.
Οι επιστήμονες στηρίζονται στην υπόθεση ότι στη φύση επικρατεί μια σταθερή κανονικότητα.
Ένα πείραμα θεωρείται επιτυχές όταν επιβεβαιώνει τις προβλέψεις της αρχικής υπόθεσης.
Η εμπειριστική προσέγγιση καθόρισε τη σύγχρονη μεθοδολογία των φυσικών επιστημών.
4.3 Τι πρέπει να είναι η επιστήμη ή τι είναι;
Ο Καρλ Πόπερ πρότεινε τη διάψευση ως το εγκυρότερο κριτήριο επιστημονικότητας.
Μια θεωρία είναι επιστημονική μόνο αν είναι διατυπωμένη έτσι ώστε να διαψεύδεται.
Η επιστημονική πρόοδος επιτυγχάνεται μέσα από τη συνεχή αναίρεση λανθασμένων υποθέσεων.
Ο Τόμας Κουν εισήγαγε την έννοια του παραδείγματος για να εξηγήσει την επιστήμη.
Οι επιστημονικές επαναστάσεις συμβαίνουν όταν ένα νέο παράδειγμα αντικαθιστά ένα παλιό.
Η επιστήμη δεν εξελίσσεται πάντα συσσωρευτικά, αλλά συχνά μέσα από ριζικές τομές.
Ο Λάκατος πρότεινε τη μεθοδολογία των επιστημονικών προγραμμάτων έρευνας ως μέση οδό.
Υπάρχει μεγάλη συζήτηση για το αν οι διαφορετικές επιστημονικές θεωρίες είναι συμβατές.
4.4 Επιστήμη, τεχνική, τεχνολογία
Η τεχνολογία αποτελεί την εφαρμογή της επιστημονικής γνώσης για πρακτικούς σκοπούς.
Κάθε τεχνητό αντικείμενο ενσαρκώνει μια συγκεκριμένη ανθρώπινη βούληση και έναν σκοπό.
Η τεχνολογία δεν είναι ηθικά ουδέτερη, καθώς επηρεάζεται από κοινωνικές αξίες.
Η σύγχρονη οικολογική κρίση συνδέεται άμεσα με την ανεξέλεγκτη τεχνολογική ανάπτυξη.
Η ευθύνη για την κριτική αποτίμηση της τεχνολογίας ανήκει σε ολόκληρη την κοινωνία.
Η φιλοσοφία της τεχνολογίας θέτει ερωτήματα δεύτερης τάξης για τη φύση των μέσων.
Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει τόσο ως απελευθερωτής όσο και ως απειλή.
Επιβάλλεται ο έλεγχος των τεχνικών δημιουργημάτων που αποδεικνύονται βλαπτικά.
5.1 Εισαγωγή στη μεταφυσική
Η μεταφυσική πήρε το όνομά της από το έργο του Αριστοτέλη «Μετά τα Φυσικά».
Ασχολείται με το ον ως ον και τις πρώτες αρχές και αιτίες της πραγματικότητας.
Τα μεταφυσικά ερωτήματα υπερβαίνουν τα όρια της άμεσης εμπειρικής έρευνας.
Εξετάζονται ζητήματα όπως η ύπαρξη μη υλικών οντοτήτων και πνευματικών ουσιών.
Ορισμένοι επικριτές θεωρούν τα μεταφυσικά προβλήματα ως απλά γλωσσικά ψευδοπροβλήματα.
Η μεταφυσική επιδιώκει μια συνολική θεώρηση του σύμπαντος υπό το πρίσμα της αιωνιότητας.
Πολλές σύγχρονες επιστημονικές θεωρίες ξεκίνησαν αρχικά ως τολμηρές μεταφυσικές υποθέσεις.
Η μεταφυσική γνώση αναζητείται σε επίπεδα που βρίσκονται πέρα από τα φαινόμενα.
5.2 Νους και σώμα - Δυϊστικές θεωρίες
Ο δυϊσμός διακρίνει τον άνθρωπο σε δύο ανεξάρτητες ουσίες: το πνεύμα και το σώμα.
Ο Ντεκάρτ υποστήριξε ότι ο νους και η ύλη έχουν ριζικά διαφορετική φύση.
Το κεντρικό πρόβλημα είναι η εξήγηση της αλληλεπίδρασης αυτών των δύο οντοτήτων.
Ο Ντεκάρτ επικαλέστηκε την επίφυση ως το σημείο σύνδεσης ψυχής και σώματος.
Ο δυϊσμός δέχεται ότι οι νοητικές καταστάσεις δεν ανάγονται σε φυσικές καταστάσεις.
Η θεωρία αυτή αντιμετωπίζει δυσκολίες στην εξήγηση της ενότητας της προσωπικότητας.
Πολλές θρησκευτικές παραδόσεις στηρίζονται στην ιδέα της αθάνατης ψυχής.
Η κριτική στον δυϊσμό τονίζει τον αβυσσαλέο διαχωρισμό που εισάγει στον άνθρωπο.
5.3 Νους και σώμα - Μονιστικές θεωρίες
Ο υλισμός πρεσβεύει ότι οτιδήποτε υπάρχει στον κόσμο είναι υλικής φύσης.
Οι νοητικές καταστάσεις θεωρούνται αποτέλεσμα των νευρωνικών λειτουργιών του εγκεφάλου.
Ο συμπεριφορισμός ταυτίζει τον νου με τις εξωτερικές εκδηλώσεις της συμπεριφοράς.
Ο λειτουργισμός παρομοιάζει τον νου με το λογισμικό (software) ενός υπολογιστή.
Η θεωρία της διπλής όψης δέχεται μια ενιαία ουσία με δύο είδη ιδιοτήτων.
Ορισμένοι υλιστές υποστηρίζουν την εξάλειψη των παραδοσιακών ψυχολογικών εννοιών.
Οι μονιστικές θεωρίες δυσκολεύονται να εξηγήσουν την υποκειμενική και ποιοτική εμπειρία.
Η ταύτιση συνείδησης και εγκεφάλου παραμένει ένα ανοικτό επιστημονικό ερώτημα.
5.4 Το πρόβλημα της προσωπικής ταυτότητας
Η προσωπική ταυτότητα αφορά τη διατήρηση του ίδιου εαυτού μέσα στον χρόνο.
Ο Τζον Λοκ θεμελίωσε την ταυτότητα στη συνέχεια της συνείδησης και της μνήμης.
Η μνήμη επιτρέπει στο υποκείμενο να αναγνωρίζει τις παρελθούσες πράξεις του.
Η σωματική συνέχεια αποτελεί ένα αντικειμενικό κριτήριο ταυτοποίησης του ατόμου.
Σοβαρές διαταραχές της προσωπικότητας συμβαίνουν όταν χάνεται η ενότητα της μνήμης.
Η ταυτότητα συγκροτείται μέσα από υποκειμενικά αλλά και κοινωνικά κριτήρια.
Η ένταξη σε κοινωνικές και πολιτισμικές ομάδες προσδιορίζει σε μεγάλο βαθμό το ποιοι είμαστε.
Παραμένει υπό συζήτηση αν η ταυτότητα απαιτεί την ύπαρξη μιας άυλης ψυχής.
5.5 Τεχνητή νοημοσύνη
Η τεχνητή νοημοσύνη διερευνά τη δυνατότητα κατασκευής μηχανών με αληθινή νόηση.
Η νοημοσύνη ορίζεται ως ικανότητα επεξεργασίας πληροφοριών και επίλυσης προβλημάτων.
Οι υπολογιστές εκτελούν περίπλοκους υπολογισμούς ταχύτερα από τον άνθρωπο.
Το τεστ του Τούρινγκ προτάθηκε ως κριτήριο για την ύπαρξη νοημοσύνης στις μηχανές.
Είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν μια μηχανή μπορεί να αποκτήσει αυτοσυνειδησία.
Τα συναισθήματα και η ηθική κρίση φαίνονται απρόσιτα για τα τεχνητά συστήματα.
Η ανθρώπινη νοημοσύνη είναι υποχρεωτικά ενταγμένη σε μια βιολογική και κοινωνική κατάσταση.
Το ερώτημα αν τα ρομπότ μπορούν να ενεργήσουν ως πρόσωπα παραμένει ανοικτό.
6.1 Αναζήτηση κριτηρίου ηθικής ορθότητας
Ο ωφελιμισμός κρίνει τις πράξεις με βάση τη μεγιστοποίηση της γενικής ευτυχίας.
Ηθικά ορθό θεωρείται ό,τι ωφελεί τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ανθρώπων.
Η καντιανή ηθική δίνει έμφαση στο καθήκον και την καθολικότητα των ηθικών κανόνων.
Η κατηγορική προσταγή μας καλεί να δρούμε με κανόνες που θα μπορούσαν να γίνουν παγκόσμιοι.
Ο άνθρωπος πρέπει πάντα να αντιμετωπίζεται ως αυτοσκοπός και ποτέ μόνο ως μέσο.
Η αριστοτελική ηθική επικεντρώνεται στην καλλιέργεια των αρετών και του χαρακτήρα.
Η αρετή ορίζεται ως μεσότητα ανάμεσα σε δύο ακραίες κακίες, την έλλειψη και την υπερβολή.
Η ευδαιμονία επιτυγχάνεται μέσα από την πλήρη άνθηση των ανθρώπινων δυνατοτήτων.
6.2 Απορίες και ενστάσεις για την ηθική
Ο ηθικός σχετικισμός υποστηρίζει ότι οι αξίες εξαρτώνται από τον πολιτισμό και την εποχή.
Υποστηρίζεται ότι δεν υπάρχουν οικουμενικά και αντικειμενικά ηθικά κριτήρια.
Ο ντετερμινισμός αμφισβητεί την ελευθερία της βούλησης και την ηθική ευθύνη.
Αν οι πράξεις μας καθορίζονται από αιτιακούς νόμους, τότε η υπευθυνότητα κλονίζεται.
Ο ψυχολογικός εγωισμός πρεσβεύει ότι κίνητρο κάθε πράξης είναι το προσωπικό συμφέρον.
Ο Νίτσε βλέπει την ηθική ως έναν υποκριτικό θεσμό που επιβάλλεται από τους αδύναμους.
Ο συγκινησιαρχισμός (Ayer) θεωρεί τις ηθικές κρίσεις ως απλές εκφράσεις συναισθημάτων.
Η κριτική στις αξίες προϋποθέτει συχνά την επίκληση πιο αντικειμενικών ηθικών αρχών.
6.3 Η δικαιολόγηση της ηθικής στάσης ζωής
Η υιοθέτηση μιας ηθικής στάσης συμβάλλει στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.
Ο σεβασμός στα δικαιώματα των άλλων αποτελεί θεμέλιο της κοινωνικής συμβίωσης.
Ο Πλάτων θέτει το ερώτημα για το αν θα ήμασταν δίκαιοι αν είχαμε το δαχτυλίδι του Γύγη.
Ο ορθός λόγος μας επιτρέπει να ελέγχουμε τις τυφλές εσωτερικές μας παρορμήσεις.
Το αίσθημα της συμπάθειας και της αλληλεγγύης (Hume) είναι έμφυτο στον άνθρωπο.
Η ηθική συμπεριφορά προσφέρει στο άτομο μια βαθύτερη πνευματική ικανοποίηση.
Η δικαιοσύνη ως αμεροληψία είναι απαραίτητη για κάθε επαρκή ηθική θεωρία.
Τελικά, το να ζει κανείς ηθικά σημαίνει να αναπτύσσει πλήρως την ανθρωπιά του.
6.4 Πρακτικές εφαρμογές του ηθικού προβληματισμού
Η εφαρμοσμένη ηθική εξετάζει διλήμματα που προκύπτουν στην καθημερινή πράξη.
Η βιοηθική μελετά ηθικά ζητήματα σχετικά με την ιατρική και τη βιολογία.
Το πρόβλημα της ευθανασίας θέτει ερωτήματα για το δικαίωμα στον θάνατο.
Γίνεται διάκριση μεταξύ εκούσιας και ακούσιας, ενεργητικής και παθητικής ευθανασίας.
Η θανατική ποινή εξετάζεται υπό το πρίσμα της δικαιοσύνης και του σεβασμού της ζωής.
Η κλωνοποίηση προκαλεί συζητήσεις για την ανθρώπινη μοναδικότητα και ταυτότητα.
Η ευθύνη της τελικής επιλογής παραμένει προσωπική υπόθεση του κάθε ατόμου.
Η φιλοσοφική διαύγαση βοηθά στην κατανόηση των συγκρουόμενων αξιών.
7.1 Μορφές πολιτικής οργάνωσης των κοινωνιών
Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ζώο πολιτικό, προορισμένο για την κοινωνική ζωή.
Η επιβίωση του ατόμου απαιτεί τη συγκρότηση οργανωμένων και θεσμοθετημένων συνόλων.
Το δίκαιο είναι ο θεσμός που ρυθμίζει υποχρεωτικά τις σχέσεις των μελών.
Η πολιτική εξουσία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της τάξης και της ασφάλειας.
Ιστορικά έχουν εμφανιστεί διάφορες μορφές διακυβέρνησης, από τη μοναρχία στη δημοκρατία.
Η πολιτική σκέψη αναζητά την ιδανική οργάνωση μέσα από ουτοπικά κοινωνικά οράματα.
Οι κανόνες του δικαίου συμβάλλουν στην ειρηνική και αρμονική συνύπαρξη των πολιτών.
Η πολιτική οργάνωση πρέπει να αποσκοπεί στην κοινή ευημερία και τη δικαιοσύνη.
7.2 Κοινωνικό συμβόλαιο και δημοκρατικές πολιτείες
Οι θεωρίες του κοινωνικού συμβολαίου αναζητούν τη νομιμοποίηση της εξουσίας.
Ο Χομπς περιγράφει τον Λεβιάθαν ως μέσο εξόδου από τον πόλεμο όλων εναντίον όλων.
Για τον Ρουσό, το κοινωνικό συμβόλαιο εκφράζει την κυρίαρχη γενική βούληση του λαού.
Η δημοκρατία βασίζεται στις αρχές της ελευθερίας, της ισότητας και της λαϊκής κυριαρχίας.
Στη δημοκρατία, οι πολίτες υπακούουν σε νόμους που οι ίδιοι έχουν θέσει συλλογικά.
Ο Τζέφερσον τόνισε την ανάγκη ο λαός να είναι φωτισμένος για να ασκεί έλεγχο.
Η φιλελεύθερη δημοκρατία συνδυάζει την πλειοψηφία με τον σεβασμό των δικαιωμάτων.
Η συμμετοχή των πολιτών στα κοινά αποτελεί ζωτικό στοιχείο κάθε δημοκρατίας.
7.3 Δημοκρατικές αξίες στη θεωρία και στην πράξη
Η ελευθερία και η ισότητα αποτελούν τις δύο θεμελιώδεις αξίες της δημοκρατίας.
Η ελευθερία μπορεί να νοείται με αρνητική (απουσία εμποδίων) ή θετική σημασία.
Η δικαιοσύνη ως αμεροληψία απαιτεί τη δίκαιη κατανομή των κοινωνικών αγαθών.
Ο Τζον Ρολς πρότεινε τη ρύθμιση ανισοτήτων υπέρ των λιγότερο ευνοημένων μελών.
Η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων πρέπει να είναι εγγυημένη από το σύνταγμα.
Η παγκοσμιοποίηση θέτει νέες προκλήσεις για τη λειτουργία των σύγχρονων εθνικών κρατών.
Η αιώνια ειρήνη μεταξύ των λαών αποτελεί ένα διαχρονικό καντιανό πολιτικό ιδεώδες.
Οι δημοκρατικές αξίες πρέπει να μετατρέπονται σε καθημερινή πρακτική και ήθος.
8.1 Φύση, τέχνη και αισθητική εμπειρία
Η αισθητική διερευνά τη φύση του ωραίου και τα χαρακτηριστικά της εμπειρίας.
Η αισθητική εμπειρία διαφέρει από τις πρακτικές και τις γνωστικές μας ανάγκες.
Το ωραίο μπορεί να βρεθεί τόσο στη φύση όσο και στα έργα τέχνης.
Η αισθητική αξία αποδίδεται σε αντικείμενα που προκαλούν ιδιαίτερη συγκίνηση.
Ο Καντ διέκρινε το συναίσθημα του ωραίου από εκείνο του υπέροχου (sublime).
Η αισθητική στάση προϋποθέτει μια ανιδιοτελή προσέγγιση των πραγμάτων.
Η τέχνη μας επιτρέπει να δούμε τον κόσμο από μια νέα και μη συμβατική οπτική.
Η αισθητική παιδεία διευρύνει τον εσωτερικό κόσμο και την ευαισθησία του ανθρώπου.
8.2 Βασικές αντιλήψεις για την τέχνη
Η τέχνη θεωρήθηκε παραδοσιακά ως μίμηση ή αναπαράσταση της φύσης και της ζωής.
Ο Αριστοτέλης είδε τη μίμηση ως σύμφυτη τάση και πολύτιμη πηγή μάθησης.
Ο Πλάτων άσκησε κριτική στην τέχνη ως απλό είδωλο των αισθητών πραγμάτων.
Άλλες θεωρίες βλέπουν την τέχνη κυρίως ως μέσο έκφρασης συναισθημάτων (Munch).
Ορισμένοι στοχαστές συνδέουν την τέχνη με την αποκάλυψη μεταφυσικών αληθειών.
Η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ηθικής διαπαιδαγώγησης των πολιτών.
Στον μοντερνισμό, η τέχνη έγινε αυτόνομη και στράφηκε στην έρευνα της μορφής της.
Η έννοια της τέχνης μεταβάλλεται ανάλογα με την ιστορική εποχή και τον πολιτισμό.
8.3 Η ερμηνεία της καλλιτεχνικής δημιουργίας
Σε κάθε έργο τέχνης μπορούμε να διακρίνουμε αναλυτικά τη μορφή και το περιεχόμενο.
Το περιεχόμενο αφορά το θέμα, ενώ η μορφή τον ιδιαίτερο τρόπο παρουσίασής του.
Στην τέχνη μας ενδιαφέρει η οργανική σχέση ανάμεσα στη μορφή και το περιεχόμενο.
Η ερμηνεία ενός έργου απαιτεί την αποκωδικοποίηση των συμβολικών στοιχείων του.
Ο φορμαλισμός δίνει προτεραιότητα στα αισθητικά μέσα και στη δομή του έργου.
Το γούστο μιας εποχής επηρεάζει καθοριστικά την πρόσληψη των καλλιτεχνικών έργων.
Κάποια έργα αντέχουν στη δοκιμασία του χρόνου και γίνονται κλασικά αριστουργήματα.
Ο Κανόνας της τέχνης περιλαμβάνει έργα με οικουμενική και διαχρονική αξία.
8.4 Τέχνη και τεχνολογία
Η τεχνολογία επέτρεψε τη γέννηση νέων τεχνών όπως ο κινηματογράφος και η βίντεο-τέχνη.
Η φωτογραφία άλλαξε ριζικά τα όρια και τις δυνατότητες της καλλιτεχνικής έκφρασης.
Η μαζική αναπαραγωγή των έργων τέχνης δημοκρατοποιεί την πρόσβαση του κοινού.
Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν παρατήρησε την απώλεια της «αύρας» του μοναδικού έργου.
Τα αντίγραφα κάνουν την καλή τέχνη προσιτή σε ευρύ κοινό με πολύ χαμηλές τιμές.
Η τεχνολογία μπορεί να οδηγήσει και στην εμπορευματοποίηση της καλλιτεχνικής πράξης.
Νέα υλικά και μηχανικά μέσα χρησιμοποιούνται ευρέως στη σύγχρονη γλυπτική.
Η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την τεχνολογία παραμένει δυναμική και εξελισσόμενη.
8.5 Η σημασία της τέχνης για τη ζωή μας
Η τέχνη εμπλουτίζει την καθημερινή ζωή με νόημα, ομορφιά και πνευματικότητα.
Αποτελεί έναν μοναδικό τρόπο κατανόησης της ανθρώπινης κατάστασης.
Μέσω της τέχνης εκφράζονται οι βαθύτερες ανησυχίες, οι φόβοι και τα οράματά μας.
Η αισθητική απόλαυση προσφέρει μια μορφή εσωτερικής και πνευματικής ελευθερίας.
Τα κλασικά έργα συνδέουν γόνιμα διαφορετικούς πολιτισμούς και ιστορικές εποχές.
Η τέχνη μπορεί να ασκήσει κριτική στην κοινωνία και να προτείνει ριζικές αλλαγές.
Η επαφή με το ωραίο καλλιεργεί την ευαισθησία, τον σεβασμό και την ενσυναίσθηση.
Χωρίς την τέχνη, η ζωή του ανθρώπου θα ήταν αισθητικά πολύ φτωχότερη.
9.1 Άνθρωπος και πολιτισμός
Ο πολιτισμός διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα υπόλοιπα ζώα του πλανήτη.
Βασικά στοιχεία του πολιτισμού είναι η γλώσσα, η λογική σκέψη και η τεχνική.
Ο άνθρωπος είναι ένα ον που μεταμορφώνει συνειδητά το φυσικό του περιβάλλον.
Ο πολιτισμός χαρακτηρίζεται από την ικανότητα αυτοκαταναγκασμού και ελέγχου των ορμών.
Κάθε γενιά κληρονομεί και εξελίσσει τα επιτεύγματα των προηγούμενων γενεών.
Ο πολιτισμός περιλαμβάνει τόσο τα υλικά μέσα όσο και τις πνευματικές αξίες.
Η κοινωνικότητα του ανθρώπου αποτελεί το θεμέλιο της πολιτισμικής του δημιουργίας.
Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ένα ιστορικό ον που δημιουργεί ιστορία.
9.2 Πολιτισμός και αξίες
Σήμερα αποφεύγουμε να διακρίνουμε πολιτισμούς σε ανώτερους και κατώτερους.
Ο πολιτισμικός σχετικισμός τονίζει τη σημασία κατανόησης κάθε κουλτούρας από μέσα.
Υπάρχει συζήτηση για την ύπαρξη οικουμενικών αξιών σε όλους τους πολιτισμούς.
Ο σεβασμός στην πολιτισμική διαφορετικότητα είναι απαραίτητος στη δημοκρατία.
Η παγκοσμιοποίηση οδηγεί σε συνεχή αλληλεπίδραση αλλά και σε συγκρούσεις.
Οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες απαιτούν νέες μορφές ανοχής και συνεργασίας.
Βάρβαρος είναι, κατά τον Λεβί-Στρος, αυτός που πιστεύει στη βαρβαρότητα.
Η πολιτιστική συνεργασία αποτελεί σκοπό των σύγχρονων διεθνών οργανισμών.
9.3 Το πρόβλημα της προόδου
Η έννοια της προόδου σημαίνει μετάβαση από μια χειρότερη σε μια καλύτερη κατάσταση.
Η πρόοδος απαιτεί σαφή κριτήρια σύγκρισης μεταξύ διαφορετικών εποχών.
Η τεχνολογική ανάπτυξη δεν συνεπάγεται απαραίτητα και μια ανάλογη ηθική πρόοδο.
Ο Λεβί-Στρος υποστήριξε ότι η πρόοδος δεν είναι ούτε συνεχής ούτε αναπόφευκτη.
Η ιστορική εξέλιξη θυμίζει περισσότερο τις κινήσεις του αλόγου στο σκάκι.
Υπάρχουν όρια στην ανάπτυξη που επιβάλλουν τη συνειδητοποίηση της κρίσης.
Η οικονομική αφθονία δεν εγγυάται την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων.
Η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει σήμερα παγκόσμιες απειλές που απαιτούν νέα θεώρηση.
9.4 Άνθρωπος και φυσικό περιβάλλον
Η οικολογική κρίση αποτελεί τη σημαντικότερη πρόκληση του πολιτισμού μας.
Η ρύπανση και η εξαφάνιση των ειδών απειλούν την ισορροπία του πλανήτη.
Αμφισβητείται η αντίληψη που θεωρεί τον άνθρωπο απόλυτο δεσπότη της φύσης.
Η ηθική πρέπει να επεκταθεί και στη σχέση μας με τα άλλα έμβια όντα.
Η βαθιά οικολογία προτείνει τον σεβασμό της φύσης ως μια αξία καθαυτήν.
Οι νόμοι της οικολογίας τονίζουν την καθολική αλληλοσύνδεση όλων των πάντων.
Ο σεβασμός όλων των μορφών ζωής προφυλάσσει από την αυτοκαταπίεση του ανθρώπου.
Η γη δεν μας ανήκει, την έχουμε δανειστεί από τις μελλοντικές γενιές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Αφήστε το σχόλιό σας