Άτομο και κοινότητα

Η σημασία της σχέσης
Ο άνθρωπος μετέχει σε πολλές και διάφορες σχέσεις (με συγγενείς, φίλους, γείτονες, συμπολίτες, συναδέλφους κλπ.). Είναι, δηλαδή μέλος διαφόρων κοινοτήτων (οικογένειας, σχολείου, έθνους,
ιδεολογίας, επαγγέλματος κλπ.). Πολλοί πιστεύουν ότι κάθε άτομο είναι αυτόνομο, και ότι με τη δημιουργία σχέσεων οι άλλοι απλώς «προστίθενται» στην ύπαρξή του. Κατά την αντίληψη αυτή, όμως, το άτομο ωφελείται μεν από την συνύπαρξη με τους άλλους, αλλά ουσιαστικά είναι αυθύπαρκτο και μόνο.
Η οπτική της Εκκλησίας προχωρά ριζικά πέρα από αυτές τις αντιλήψεις. Γι’αυτήν, ο κάθε άνθρωπος δεν είναι πλήρης και ολοκληρωμένος από μόνος του. Μπορεί να γίνει πλήρης και ολοκληρωμένος, μόνο εφόσον υπάρχουν και άλλοι στη ζωή μου. Αν δεν υπάρχουν, τότε δεν γίνομαι ένας «μοναχικός, αλλά πλήρης». Είμαι «όχι-πλήρης». Η πληρότητα και η ολοκλήρωση, όμως, δεν έρχεται μέσα από κάθε είδους σχέση. Σχέση είναι και η υποτέλεια του δούλου στον αφέντη, καθώς και η εγωιστική συναλλαγή δυο ατόμων. Αυτές είναι σχέσεις οι οποίες σβήνουν ή τσακίζουν το ανθρώπινο πρόσωπο. Για την Εκκλησία οι σχέσεις οι οποίες ολοκληρώνουν τον άνθρωπο είναι οι σχέσεις που θεμελιώνονται στην πραγματική αγάπη, ελεύθερα. 
Στις σχέσεις αυτές ο κάθε άνθρωπος εμπλουτίζεται, λαμβάνοντας από τον άλλον δωρεές τις οποίες ο ίδιος δεν διαθέτει από μόνος του. Ο μόνος τρόπος με τον οποίον υπάρχει ο Χριστιανισμός, είναι η κοινότητα· δηλαδή η Εκκλησία. Ο Λατίνος Χριστιανός συγγραφέας του 2ου αιώνα Τερτυλλιανός είχε πει χαρακτηριστικά ότι «ένας Χριστιανός είναι κανένας Χριστιανός» (unus christianus, nullus christianus).

 Κοινότητα: ένα στοίχημα
Το ότι ο άνθρωπος καλείται να λειτουργήσει ως μέλος κοινότητας, δεν σημαίνει ότι κατά έναν μαγικό τρόπο κάθε κοινότητα είναι υγιής. Υπάρχουν και κοινότητες που συνθλίβουν την προσωπικότητα. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, ο άνθρωπος χρειάζεται να αντισταθεί. Άρα, πρώτα απ’ όλα είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι μέσα σε κάθε σχέση και μέσα σε κάθε κοινότητα, ο άνθρωπος δεν πρέπει να χάνει την ελευθερία και την υπευθυνότητά του.
Η Αγία Γραφή και όλη η ζωή της Εκκλησίας τονίζουν τη σημασία της μεταστροφής. Η δυνατότητα του ανθρώπου για μεταστροφή είναι η πολύτιμη δυνατότητά του να αποφασίζει ο ίδιος τι θα εμπιστευθεί ως αλήθεια· πού θα χαρίσει την καρδιά του. Η δυνατότητα μεταστροφής είναι ειδοποιός διαφορά του ανθρώπου έναντι των άλλων όντων. Με αυτήν, ο άνθρωπος γίνεται ένα ον πολύ διαφορετικό από ένα αντικείμενο ή από ένα ζώο, το οποίο δεν διαμορφώνει πνευματικό προσανατολισμό, αλλά παραμένει για πάντα αυτό που έτυχε να γεννηθεί. Προκειμένου ο άνθρωπος να αποφασίσει ελεύθερα για τον
πνευματικό προσανατολισμό του (δηλαδή ποια πίστη θα επιλέξει), μπορεί να χρειαστεί ακόμα και να συγκρουστεί με την κοινότητα μέσα στην οποία γεννήθηκε (κοινότητα πολιτισμική, εθνική, θρη-
σκευτική) και της οποίας μέχρι τότε είναι μέλος. Σε τέτοια περίπτωση, αν παραμείνει σε αυτήν, θα πνιγεί πνευματικά. Χαρακτηριστικές είναι μερικές περιπτώσεις χριστιανών μαρτύρων. Αγίες όπως η Βαρβάρα και η Μαρκέλλα επέλεξαν τη χριστιανική πίστη, απέρριψαν την πατρογονική θρησκεία και ήρθαν σε σύγκρουση με τους πατέρες τους, από τους οποίους και βρήκαν τον θάνατο.
Η βάση αυτής της στάσης ζωής βρίσκεται στον Αβραάμ, τον γενάρχη όλων των πιστών . Η σχέση του Αβραάμ με τον Θεό εγκαινιάστηκε όταν ο Αβραάμ ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση του Θεού, να αφήσει την μέχρι τότε κοινότητά του: «Ο Κύριος είπε στον Άβραμ: Φύγε από τη χώρα σου, από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου, και πήγαινε σε μια χώρα που εγώ θα σου δείξω. Θα κάνω από σένα ένα μεγάλο έθνος».

Ιεράρχηση κοινοτήτων
Ο πιστός είναι ταυτόχρονα μέλος διαφόρων κοινοτήτων· π.χ. της Εκκλησίας, του έθνους του, της οικογένειάς του κλπ. Καθεμία από αυτές έχει σημασία και σπουδαιότητα, και δεν πρέπει να μηδενίζονται, διότι μέσα σε αυτές αποκτά κάθε άνθρωπος την υπόστασή του. Η προσωπικότητά του αναπτύσσεται μέσα σε κοινωνία, σε κοινή γλώσσα και αξίες, σε τόπους που έχουν ταυτότητα και συγκεκριμένο τρόπο ζωής. Αλλά το κρίσιμο θέμα είναι, ποια από αυτές τις κοινότητες έχει προτεραιότητα· ποια, δηλαδή, δίνει το βασικό νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη.
Για τον Χριστιανό η βασική του ταυτότητα είναι αυτή του μέλους της Εκκλησίας. Η σχέση με τον Θεό και με την εκκλησιαστική κοινότητα δίνει νόημα και προοπτική στη ζωή. Αν τυχόν ο Χριστιανός θεωρήσει ως θεμελιώδη μιαν άλλη κοινότητα (προσοχή: δεν μιλάμε για το πόσο σημαντική είναι καθεμία, αλλά ποια είναι η θεμελιώδης), τότε πέφτει σε ένα είδος ειδωλολατρίας, αφού εκτοπίζει τον Θεό από τη θέση του θεμελίου, και στη θέση του βάζει κάτι άλλο.
Τέτοια είναι η περίπτωση του εθνοφυλετισμού. Εθνοφυλετισμός είναι η απολυτοποίηση του έθνους και της φυλής, και η ανάδειξή τους στο ύψιστο κριτήριο. Εδώ, θεμελιώδες θεωρείται το αίμα των προγόνων. Η Εκκλησία όμως διδάσκει το αντίθετο από τον εθνοφυλετισμό: ότι για τον Χριστιανό θεμελιώδες είναι το αίμα ενός ξένου, του Χριστού. Το 1872 σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη καταδίκασε τον εθνοφυλετισμό ως αλλοίωση της εκκλησιαστικής συνείδησης:
«Ἀποκηρύττομεν κατακρίνοντες καὶ καταδικάζοντες τὸν φυλετισμόν, τουτέστι τὰς φυλετικὰς διακρίσεις καὶ τὰς ἐθνικὰς ἔρεις καὶ ζήλους καὶ διχοστασίας ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ὡς ἀντικείμενον τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῖς ἱεροῖς κανόσι τῶν μακαρίων Πατέρων ἡμῶν».

Στρεβλώσεις της εκκλησιαστικής κοινότητας
Τι γίνεται όμως αν η ίδια η εκκλησιαστική κοινότητα στρεβλώνεται; Τι γίνεται, δηλαδή, αν αποδεχτεί μια θρησκευτικότητα αντίθετη προς το Ευαγγέλιο, αν διακηρύττει τη μισαλλοδοξία και δεν σέβεται την ελευθερία του κάθε προσώπου; Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με διάφορες αμαρτίες (όλοι οι άνθρωποι είναι αδύναμοι, και όλοι κάθε τόσο πέφτουν). Έχουμε να κάνουμε με μεγάλη αλλοίωση, με πεισματική αναίρεση του Ευαγγελίου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις χρειάζεται να εκφραστεί η διαφωνία μεταξύ του πιστού που νοιάζεται για το Ευαγγέλιο, και της αλλοτριωμένης κοινότητας. Αλλά χρειάζεται μεγάλη διάκριση. Αυτή η έκφραση
διαφωνίας δεν μπορεί να έχει κίνητρο τον φανατισμό, τον εγωισμό ή την αλαζονεία έναντι των άλλων. Δεν μπορεί να αποσκοπεί στο να διασύρει ανθρώπους. Ούτε μπορεί να καλλιεργεί σχίσμα στην κοινότητα.
Αντίθετα, κίνητρό της χρειάζεται να είναι η επιθυμία για αναστοχασμό της κοινότητας και για ανταπόκρισή της σε αυτά που ζητάει το Ευαγγέλιο. Ο Χριστός προτρέπει τον κάθε πιστό να  εκφράζεται: «Εἰπέ τῇ Ἐκκλησίᾳ». «Πες το στη συνάθροιση της εκκλησίας» .Μία ιδιότυπη περίπτωση τέτοιας διαφωνίας αποτελούν οι δια Χριστόν Σαλοί, δηλαδή οι «τρελοί για χάρη του Χριστού». Έτσι ονομάζονται κάποιοι «παράδοξοι» άγιοι, οι οποίοι έκαναν πράξεις προκλητικές και παράλογες, προκειμένου να συγκλονίσουν τους Χριστιανούς της εποχής τους, οι οποίοι θρήσκευαν τυπικά και όχι
ουσιαστικά. Συχνά οι δια Χριστόν Σαλοί έδιναν επίτηδες την εντύπωση ότι δεν σέβονται τη θεία λατρεία ή ότι είναι ανήθικοι, αλλά αυτό το έκαναν ώστε οι θρησκευόμενοι να αναλογιστούν ποια είναι η αληθινή λατρεία και ποια η αληθινή ανηθικότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι συχνά οι άλλοι πιστοί περιθωριοποιούσαν τους Σαλούς και τους αντιμετώπιζαν ακόμα και βίαια.

Το συγκλονιστικό στοιχείο των δια Χριστόν Σαλών ήταν ότι τη διόρθωση της κοινότητας δεν την επεδίωκαν με τον τρόπο του Φαρισαίου (που ένιωθε τον εαυτό του ως τον μόνο καθαρό) ή του φανατικού. Και ακριβώς γι’ αυτό καταρράκωναν τη δική τους εικόνα, ώστε να μην προβάλλονται ή δοξάζονται οι ίδιοι για την τόλμη τους. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι, ακριβώς επειδή ελλοχεύει ο πειρασμός της αλαζονείας των «καθαρών» έναντι των «αμαρτωλών», η Εκκλησία καταδίκασε τις περιπτώσεις προσποιητής σαλότητας  .
Μία άλλη περίπτωση: Στις 9 Μαρτίου 1965 ο Ορθόδοξος Αρχιεπίσκοπος Αμερικής Ιάκωβος συμπαραστάθηκε στον αγωνιστή για τα δικαιώματα των μαύρων, Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, και συμμετείχε, μαζί του, σε πορεία διαμαρτυρίας στην πόλη Σέλμα των ΗΠΑ. Αντιμετώπισε όχι μόνο την έχθρα των Αμερικανών ρατσιστών του αμερικανικού Νότου, αλλά και του ίδιου του τού ποιμνίου. Έγραφε ο ίδιος: «Στη διάρκεια αυτής της περιόδου πολλοί με αντιμετώπισαν ως έναν άμυαλο φιλελεύθερο. Άλλοι (ανάμεσά τους μέλη της δικής μου Εκκλησίας) με στιγμάτισαν ως προδότη, καθώς πίστευαν πως είχα προδώσει τους ανθρώπους του αμερικανικού Νότου. Εγώ, όμως, συνέχισα τις διαδη-
λώσεις και τον πολιτικό ακτιβισμό, γιατί πίστευα τότε (και εξακολουθώ να πιστεύω) πως ένας Χριστιανός οφείλει να κάνει ό,τι η συνείδησή του του επιβάλλει. Αν νιώσω ότι ο Θεός με ωθεί προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση και εγώ δεν ανταποκριθώ, τότε γίνομαι “κύμβαλον αλαλάζον”, όπως αναφέρει ο απόστολος Παύλος στην Προς Κορινθίους Α’ Επιστολή του» .

Νέες κοινότητες
Ο Νάρκισσος, στην αρχαία ελληνική μυθολογία, ήταν ένας ωραίος νέος ο οποίος ερωτεύτηκε το καθρέφτισμά του στο νερό ενός ποταμού, και τελικά πνίγηκε σ’ αυτό. Ναρκισσισμός, λοιπόν,
ονομάζεται η εγωπάθεια, το να καθιστά κάποιος είδωλο και κέντρο της ζωής του τον ίδιο του τον εαυτό. Το έχει επισημάνει θρηνητικά και ο Μέγας Κανών, που ψάλλεται στις εκκλησιαστικές κοινότητες κατά τη Σαρακοστή πριν το Πάσχα. «Αὐτοείδωλον ἐγενόμην» («μετέτρεψα τον εαυτό μου σε είδωλο»).
Πόσο αυτοκαταστροφικό είναι αυτό, το αντιλαμβανόμαστε. Ο άνθρωπος παύει να πλουτίζει από τους άλλους, συρρικνώνεται στον εαυτό του και γίνεται μία φτωχή ύπαρξη. Το ακόμη πιο δύσκολο, όμως, είναι να αντιληφθούμε εκείνον τον ναρκισσισμό, ο οποίος εξωτερικά μοιάζει με κοινωνικότητα. Αυτό συχνά γίνεται με την άμετρη χρήση των ηλεκτρονικών κοινοτήτων, οι οποίες δημιουργούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, Instagram κλπ.). Συχνά δεν χρησιμοποιούνται ως τρόποι επικοινωνίας (αυτό είναι πολύ ωραίο και σημαντικό), αλλά ως χώροι όπου αδιάκοπα ο χρήστης καθιστά θέμα τον ίδιο του τον εαυτό (με φωτογραφίες του σε κάθε στιγμή, και με μπέρδεμα των δημόσιων και των ιδιωτικών στιγμών). Έτσι δημιουργείται σύγχυση, διότι αυτή η δραστηριότητα φαίνεται πολύ κοινοτική (αφού απευθύνεται σε πολλούς «φίλους» ή «ακόλουθους»), αλλά στην πραγματικότητα είναι ναρκισσισμός. Οι «φίλοι» και οι «ακόλουθοι» νοούνται απλώς ως θεατές, ή ως ένα είδος «ντεκόρ» του χρήστη! Και με το αδιάκοπο «σερφάρισμα» δημιουργούνται φευγαλέες επαφές και ψευδαίσθηση σχέσεων. Σ’ αυτήν την περίπτωση, συγκροτούνται κοινότητες ακοινώνητες!

 Βήματα μάθησης και έκφρασης

Βήμα Πρώτο
Η οικογένεια είναι η πρώτη κοινότητα στην οποία ο άνθρωπος αναπτύσσει προσωπικές
σχέσεις, σχέσεις αγάπης. Όταν αυτό συμβαίνει μπορεί να νιώθει ο άνθρωπος πλήρης χωρίς αυτές τις σχέσεις; ποιες θυσίες είναι αναγκαίες από τα μέλη για να είναι αυτές οι σχέσεις πραγματικά αγαπη-
τικές; αν κάτι δεν λειτουργεί σωστά, δεν θα αντιδράσει το μέλος της κοινότητας; ποιες διαφορές έχει η οικογένεια από μία κοινότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;

Βήμα Δεύτερο
Ας σκεφτούμε ποια σκέψη έκανε ο Αβραάμ και ποια συναισθήματα τον διακατείχαν, όταν άκουσε τα παρακάτω λόγια που τον καλούν να εγκαταλείψει τη χώρα και τους συγγενείς του:
«Ο Κύριος είπε στον Άβραμ: Φύγε από τη χώρα σου, από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέ-
ρα σου, και πήγαινε σε μια χώρα που εγώ θα σου δείξω. Θα κάνω από σένα ένα μεγάλο έθνος».
Τι πρώτευε για τον Αβραάμ; Η χώρα, οι συγγενείς, ο τόπος του;
Τι θα γινόταν αν αποφάσιζε να μην κάνει το βήμα που του ζήτησε ο Θεός;
Ας σκεφτούμε τι σημαίνει σήμερα για τον χριστιανό ότι η βασική του ταυτότητα είναι αυτή του μέλους της Εκκλησίας. Είναι πράγματι η εκκλησιαστική κοινότητα αυτή που δίνει νόημα και προοπτική στη ζωή του χριστιανού σήμερα;

Τι θα απαντούσε ένας σύγχρονος Έλληνας έχοντας υπόψη του και το απόσπασμα της
απόφασης ( Όρου) του 1872 του Οικουμενικού Πατριαρχείου, που καταδικάζει τον εθνοφυ-
λετισμό στην Εκκλησία:
«Ἀποκηρύττομεν κατακρίνοντες καὶ καταδικάζοντες τὸν φυλετισμόν, τουτέστι τὰς φυλετικὰς διακρί-
σεις καὶ τὰς ἐθνικὰς ἔρεις καὶ ζήλους καὶ διχοστασίας ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ὡς ἀντικείμενον τῇ
διδασκαλίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῖς ἱεροῖς κανόσι τῶν μακαρίων Πατέρων ἡμῶν, οἳ καὶ τὴν ἁγίαν Ἐκκλησίαν ὑπερείδουσι καὶ ὅλην τὴν χριστιανικὴν πολιτείαν διακοσμοῦντες, πρὸς θείαν ὁδηγοῦσιν εὐσέβειαν. Τοὺς παραδεχομένους τὸν τοιοῦτον φυλετισμὸν καὶ ἐπ’ αὐτῷ τολμῶντας παραπηγνύναι καινοφανεῖς φυλετικὰς παρασυναγωγὰς κηρύττομεν, συνῳδὰ τοῖς ἱεροῖς κανόσιν, ἀλλοτρίους τῆς μιᾶς, ἁγίας, καθολικῆς καὶ ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, καὶ αὐτὸ δὴ τοῦτο σχισματικούς».

Βήμα Τρίτο
Και όταν διαπιστώνονται στρεβλώσεις στην κοινότητα τι κάνει ο πιστός;
Ας επιχειρήσουμε να βρούμε την απάντηση με τρεις μελέτες περίπτωσης:

Α. Τι κάνει ο άγιος Συμεών όταν διαπίστωσε ότι οι χριστιανοί οι οποίοι θρήσκευαν τυπικά
και όχι ουσιαστικά, πώς αντέδρασαν οι σύγχρονοί του, και τι σκεφτόμαστε εμείς σήμερα για
αυτόν και τις πράξεις του;

Από τον βίο του αγίου Συμεών, του δια Χριστόν Σαλού (6 ος αιώνας στην Έμεσα της Συρίας):
«Βρήκε ένα ψόφιο σκυλί σ’ ένα σωρό σκουπίδια έξω από την πόλη, έλυσε τη σχοινένια ζώνη του, έδεσε με τη μια της άκρη το ένα πόδι του σκυλιού, και το έσερνε πίσω του καθώς έτρεχε. Έτσι πέρασε την πύλη της πόλης. Υπήρχε ένα σχολείο εκεί κοντά, κι όταν τα παιδιά τον είδαν, άρχιζαν να φωνάζουν, “Δείτε, ένας τρελοκαλόγερος!”, και να τρέχουν πίσω του και να τον χτυπούν. Την άλλη μέρα, που ήταν Κυριακή, πήρε λίγα καρύδια, πήγε στην εκκλησία στην αρχή της Λειτουργίας, και εκεί έσπαζε τα καρύδια και έσβηνε τα καντήλια.
Όταν προσπάθησαν να τον βγάλουν έξω, σκαρφάλωσε στον άμβωνα και από κει σημάδευε τις γυναίκες με τα καρύδια. Με πολλή δυσκολία τον έβγαλαν έξω, αλλά μόλις βγήκε αναποδογύρισε τους πάγκους των ζαχαροπωλών, οι οποίοι όμως τον κτύπησαν τόσο άσχημα που παραλίγο να πεθάνει»

Β. Τι κάνει ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος όταν διαπίστωσε ότι αδελφοί μαύροι ήταν θύματα ρα-
τσισμού και πώς αντέδρασαν οι σύγχρονοί του. Τι σκεφτόμαστε εμείς σήμερα για αυτόν και
τις πράξεις του;

Ας συζητήσουμε όλοι και όλες ως μέλη της Εκκλησίας, ποια θα ήταν η δική μας αντίδραση
σε συμπεριφορές που μπορεί να παρεκκλίνουν από τα καθιερωμένα, αλλά γίνονται από αγάπη;
Γ. Τι κάνουν την περίοδο του Ναζισμού οι νέοι οι οποίοι δημιούργησαν το «Λευκό Ρόδο»,
μία μυστική οργάνωση φοιτητών και νεαρών επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Μονάχου
κατά του Ναζιστικού καθεστώτος (1942-1943) και εξέδιδαν παράνομες προκηρύξεις, για να
αφυπνιστεί ο γερμανικός λαός; Τον Φεβρουάριο του 1943 άρχισε η σύλληψη και η εκτέλεση
των μελών του. Ανάμεσά τους ήταν και ο Ορθόδοξος Αλέξανδρος Σμορέλ, νεαρός γιατρός, ο
οποίος έχει ανακηρυχθεί άγιος. Τι σκεφτόμαστε εμείς σήμερα για αυτούς και τις πράξεις τους;
«Για ποιο λόγο ο γερμανικός λαός παραμένει τόσο απαθής μπροστά σε όλα αυτά τα ειδεχθή, ανάξια
όποιου θέλει να λογίζεται άνθρωπος, εγκλήματα; Σχεδόν κανένας δεν σκέφτεται το γιατί. Η κατάσταση
αυτή θεωρείται δεδομένη και τέλειωσε η υπόθεση. Έπειτα ο γερμανικός λαός βυθίζεται και πάλι σε έναν
ηλίθιο ύπνο και οπλίζει αυτούς τους φασίστες εγκληματίες με θάρρος και τη δυνατότητα να συνεχίσουν
το φονικό τους έργο· και εκείνοι αρπάζουν την ευκαιρία […]. Ο Γερμανός πρέπει να νιώσει συνένοχος.
Γιατί με την απάθειά του δίνει σε αυτούς τους παραδομένους στο σκότος ανθρώπους τη δυνατότητα να
δράσουν με αυτό τον τρόπο […].
Σε ρωτώ εσένα, που είσαι χριστιανός, υπάρχει άραγε σε αυτή τη μάχη για τη διαφύλαξη των ύψι-
στων αγαθών σου ο παραμικρός δισταγμός, η παραμικρή επιθυμία να ξεγλιστρήσεις; […]. Δεν σε έχει
οπλίσει ο Θεός με τη δύναμη και το θάρρος να πολεμήσεις; […].
Δεν θα σιωπήσουμε, θα είμαστε οι Ερινύες σας. Το Λευκό ρόδο δεν θα κάνει ποτέ ειρήνη μαζί σας»9
.
Βήμα Τέταρτο
Έχοντας στον νου μας τον τρόπο με τον οποίο έδρασαν οι χριστιανοί στις παραπάνω περιπτώσεις, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν τη θέση τους στην κοινότητα, ας σκεφτούμε σε βάθος πώς βλέπει ο σημερινός νέος τον εαυτό του και πώς λειτουργούν κάποιες φορές οι σχέσεις στις σύγχρονες κοινότητες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Βλέποντας τη φωτογραφία που «ανέβασε» μία νέα με το σχετικό μήνυμα σε ένα από τα
γνωστά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ας σκεφτούμε ποιες είναι οι διαφορές στις σχέσεις που αναπτύσσονται στην εκκλησιαστική κοινότητα αφενός και στην κοινότητα των «φίλων»-«ακολούθων» αφετέρου. Ας αναλογιστούμε διαβάζοντας το μήνυμα της νέας, αν πράγματι απευθύνεται σε φίλες ή μήπως σε θεάτριες, τις οποίες χρησιμοποιεί.
Ψάλλουμε στην Εκκλησία τη Μεγάλη Σαρακοστή: «Αυτείδωλον εγενόμην, τοις πάθεσι την
ψυχήν μου, βλάπτων» 10. Πόσο σχέση έχει αυτή η μετατροπή του εαυτού σε είδωλο, ο «ναρκισσισμός», με τη ζωή των χριστιανών σήμερα;
Ο Μεγάλος Κανόνας συνεχίζει ως εξής: «ἀλλ᾿ ἐν μετανοίᾳ με παράλαβε, καί ἐν ἐπιγνώσει ἀνα-
κάλεσαι· μή γένωμαι κτῆμα, μή βρῶμα τοῦ ἀλλοτρίου...»
Αφού γνωρίσουμε περισσότερα για τις νέες κοινότητες ας σκεφτούμε:
Ποια μπορεί να είναι η αγαθή χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης;

Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου, Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης, Θέματα Χριστιανικής Ηθικής και Ποιμαντικής Θεολογίας, ΤΕΥΧΟΣ Α΄ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ Γ΄ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, σελ:33-40

 

Ο Γεράσιμος ο κατά Χριστόν σαλός

Ιστορίες Γέροντος Κλεόπα Α’

Γεράσιμος ο κατά Χριστόν σαλός ζούσε στη Ρουμανία, έξω από τη μονή Νεάμτς, σε μια μισογκρεμισμένη καλύβα της Σκήτης Βοβιντένια. Ο Γεράσιμος έκανε διάφορα αλλόκοτα πράγματα, προκειμένου να πείσει τους άλλους ότι είναι τρελός: μπαινόβγαινε στην καλύβα του όχι από την πόρτα, η οποία ήταν μονίμως κλειδωμένη, αλλά πάντοτε από το παράθυρο, το οποίο άφηνε συνεχώς ανοιχτό και επιπλέον του είχε βγάλει και τα τζάμια.

Τον χειμώνα άναβε φωτιά μέσα στο καλυβάκι του, στο μέσον του χωμάτινου δαπέδου, ενώ το καλοκαίρι έβγαζε τα ρούχα του, για να τον τσιμπούν τα κουνούπια του ελατόδασους, τα οποία μάλιστα ήταν και τεράστια. Τα βράδια έμενε ξάγρυπνος έξω από την καλύβα˙ έμπαινε μέσα μόνο την ημέρα – και πάντα από το παράθυρο – για να κοιμηθεί λιγάκι και να διαβάσει το Ψαλτήριο.
Έτσι λοιπόν οι άνθρωποι που δεν ήξεραν τη διάκριση μεταξύ σαλότητας και ψυχικής διαταραχής έλεγαν γι’ αυτόν: «ο Γεράσιμος ο τρελός, που ζει στην άκρη του δάσους».
Ο Γεράσιμος είχε πάντα γυμνό το κεφάλι, περπατούσε ξυπόλητος και φορούσε μόνο ένα χοντρό ζωστικό, κι αυτό γεμάτο τρύπες.

Το μεσημέρι έπαιρνε τον ξύλινο κουβά του, πηδούσε από το παράθυρο και ξεκινούσε για το μοναστήρι. Όταν πλησίαζε αρκετά, άρχιζε να λέει διάφορα ακατανόητα λόγια: «στο αρχονταρίκι, στην αποθήκη, στο τυροκομείο με τα καρύδια, τα λουλούδια, τα κοκκόρια…» και διάφορες άλλες ασυναρτησίες.
Έμπαινε στο μαγειρείο με τον κουβά στο χέρι, ζητώντας να του βάλουν εκεί μέσα φαγητό για να φάει. Και ήθελε να του τα ρίχνουν στον κουβά όλα μαζί: μαμαλίγκα, ψωμί, σούπα…, ό,τι υπήρχε. Μόλις λοιπόν τον έβλεπαν οι άλλοι, έλεγαν: «Ήρθε ο τρελός με τον κουβά. Βάλτε του κάτι εκεί μέσα, για να φύγει γρήγορα!».
Οι πατέρες έτρεχαν στο μάγειρα: «Πήγαινε και βάλε του κάτι στον κουβά, να τελειώνουμε επιτέλους μ’ αυτόν!».
Ο μάγειρας του έβαζε στο κουβαδάκι του ό,τι είχε κι ο Γεράσιμος έφευγε, μουρμουρίζοντας τις ασυναρτησίες του, ενώ οι πατέρες γελούσαν, αφού τον περνούσαν για τρελό.
Κάποια φορά επισκέφτηκαν τη Σκήτη μερικοί αρχιερείς από την Ελλάδα. Το μοναστήρι Νεάμτς ήταν τότε το μεγαλύτερο και πλέον ονομαστό στη Ρουμανία και γι’ αυτό κάθε ξένη αντιπροσωπεία που πήγαινε στη χώρα περνούσε συνήθως πρώτα από αυτό. Ηγούμενος της Μονής ήταν τότε ο π. Μακάριος. Ο Γεράσιμος λοιπόν πήγε πάλι με το κουβαδάκι του στο Μοναστήρι και χωρίς να… ενοχληθεί καθόλου από την παρουσία των ξένων, τους πλησίασε δείχνοντας τον κουβά του και άρχισε να λέει τα δικά του…
-Τι έχει αυτός ο μοναχός; Άρρωστος είναι; ρώτησαν οι Έλληνες.
-Ναι, έχει κάποια βλάβη στον μυαλό.
-Ο καημένος! σχολιάσαν εκείνοι.
Ένας από τους πατέρες της Μονής του φώναξε:
-Σώπα επιτέλους, πάτερ! Σε ακούν κι οι ξένοι αρχιερείς… Ντροπή!
Ο Γεράσιμος σταμάτησε να μιλάει και επέστρεψε στο κελλί του επαναλαμβάνοντας συνεχώς: Ορίστε, σιωπώ! Ορίστε, σιωπώ! Ορίστε, σιωπώ…

Έζησε ενενήντα χρόνια περίπου και όλα αυτά τα χρόνια όλοι τον ήξεραν ως «ο Γεράσιμος ο τρελός». Κι όπως είπαμε, τις νύχτες δεν κοιμόταν καθόλου. Έφευγε γυμνός για το δάσος, για να τον τσιμπάνε τα κουνούπια και οι σκνίπες, και το πρωί πηδούσε απ’ το παράθυρο κι έμπαινε στο καλύβι του, για να κοιμηθεί λιγάκι και να σηκωθεί πάλι σε προσευχή.
Όταν πέθανε, τον βρήκαν οι πατέρες μ’ ένα σταυρό στο χέρι και ένα κομμάτι χαρτί, στο οποίο έγραφε: «Συγχωρέστε με, αγαπητοί πατέρες και αδελφοί, για τα σκάνδαλα που σας προξένησα εδώ και τόσον καιρό. Και μη σταματήσετε, σας παρακαλώ, να προσεύχεστε για μένα, τον αμαρτωλό, διότι δεν μπόρεσα να αρέσω στο Χριστό και να σταματήσω να σκανδαλίζω τους ανθρώπους. Γεράσιμος ο αμαρτωλός».

Αυτός ήταν ο όσιος Γεράσιμος, ο δια Χριστόν σαλός. Αλλά πόσοι δια Χριστόν σαλοί Άγιοι υπήρξαν; Δεν βλέπετε στους Βίους των Αγίων; Ο άγιος Ανδρέας, ο άγιος Συμεών… Οι άγιοι αυτοί φέρονταν σαν τρελοί, για να τους περιγελά και να τους κατακρίνει ο κόσμος. Με τον τρόπο αυτό όμως κατατρόπωσαν την υπερηφάνεια και απέκτησαν την πολύτιμη ταπείνωση, που τόσο πολύ αγάπησε ο Χριστός.
Όταν, λοιπόν, έθαψαν τον π. Γεράσιμο, ακούστε τι μεγάλο θαύμα έγινε. Ο τάφος του σείστηκε τρεις φορές ενώπιον όλων όσοι βρίσκονταν εκεί. Και το πιο σπουδαίο είναι, ότι ο σεισμός αυτός έγινε αισθητός μόνο στο μέρος εκείνο που βρισκόταν ο τάφος του και όχι μακρύτερα. Επιπλέον, μετά από είκοσι χρόνια, που έκαναν την ανακομιδή των λειψάνων του, τα οστά του ήταν κίτρινα σαν το κερί.
Πρέπει να ξέρετε ότι ανάμεσα στους χιλιάδες μοναχούς που έζησαν στη μονή Νεάμτς, αναδείχθηκαν πολλοί Άγιοι. «Ανάμεσα στους πολλούς βρίσκονται και οι εκλεκτοί του Θεού», έλεγε και ο ηγούμενος της μονής Νεάμτς Νεονείλος, που διαδέχθηκε στην ηγεμονία της Μονής τον άγιο Παΐσιο Βελιτσκόβσκυ. Και συμπλήρωνε: «Πολλοί άγιοι πατέρες έχουν κοιμηθεί γύρω από αυτήν εδώ τη μονή».

Ιστορίες Γέροντος Κλεόπα
σελ, 91-95
Εκδόσεις Άθως

Αναβάσεις

Αναδημοσίευση:Προσκυνητής

Δια Χριστόν Σαλοί: Οι ασυμβίβαστοι Άγιοι.

Στην αντίληψη των κοσμικών ανθρώπων είναι αδιανόητο και άξιο περιφρόνησης να απαρνηθεί κανείς το συμφέρον του και την κοινωνική του επιφάνεια για την ελπίδα των αιωνίων αγαθών[1]. Εάν η ίδια η κατά Χριστόν ζωή και περισσότερο η αποταγή των μοναχών για τους κοσμικούς αποτελεί αφροσύνη, πόσο μάλλον η σαλότητα είναι γι’ αυτούς αφροσύνη, η οποία αποτελεί μια ακόμα πιο ακραία μορφή άσκησης από αυτή των μοναχών. Όσο η άσκηση προχωρεί σε ανώτερα στάδια και ο αγώνας του μοναχού γίνεται τραχύτερος, τόσο ενισχύεται η εντύπωση και εδραιώνεται η βεβαιότητα για την τρέλα τους.

Αυτού του είδους η πνευματική άσκηση ήταν πολύ δύσκολη και μάλιστα επικίνδυνη, καθώς οδηγούσε το μοναχό έξω από τα μοναχικά και ασκητικά του αιτήματα. Η Εκκλησία απέναντι σ’ αυτούς που την ασκούσαν, έπαιρνε επιφυλακτική ή ακόμη και αυστηρή στάση. Η στάση της αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι, πολλοί μοναχοί υποκρίνονται τη σαλότητα για δικό τους έπαινο[2]. Όμως οι πραγματικοί διά Χριστόν σαλοί έδρασαν μέσα στο χώρο της Εκκλησίας και συντέλεσαν στην πνευματική ανάπτυξη των πιστών. Είναι διαφοροποιημένοι από τον κόσμο σχεδόν σε όλα, για να δείξουν την απόσταση που χωρίζει τον πνευματικό κόσμο, που είναι το διαρκές παρόν της παρουσίας του Θεού στην ύπαρξη του ανθρώπου, από τον υλικό κόσμο της ρευστής μεταπτωτικής καθημερινότητας.
Η ζωή τους είναι ένα διαρκές και καθημερινό μαρτύριο, πνευματικό και σωματικό. Για να μπορέσει κανείς να δει την πνευματική ελευθερία των διά Χριστόν σαλών μέσα από τις φαινομενικά «ανήθικες» πράξεις, χρειάζεται πολύ Χάρη από τον Θεό. Δεν είναι εύκολο να μελετά κανείς τέτοιους είδους βίους, διότι υπάρχει το ενδεχόμενο να τους παρεξηγήσει, πιθανόν να σταθεί σε μερικά εξωτερικά σημεία και να τους αδικήσει. Μόνον «χαριτωμένοι» άνθρωποι μπορούν να εννοήσουν την εργασία των Αγίων και μάλιστα αυτών που προσποιούνται τον σαλό[3].
Ο σαλός ελέγχει την παράλογη λογική των πολλών, κρίνει την κακία του κόσμου, τη ζωή της αμαρτίας και όχι τον πεπτωκότα. Θέλει να ανατρέψει την ψεύτικη παρούσα πραγματικότητα και να μεταφέρει το μόνιμο μήνυμα της Βασιλείας των Ουρανών, όπου θα κυριαρχεί η κοινωνία της αγάπης με τον Χριστό και τους άλλους.
Ο διά Χριστόν σαλός δεν είναι ο ασκητής που κάνει μία ή μερικές πράξεις σαλότητας και μετά, αφού εκλείψει ο λόγος της προσποίησής του, επανέρχεται στα συνηθισμένα μοναχικά ή καθημερινά του καθήκοντα. Αρνείται, φαινομενικά τουλάχιστον, και τα ασκητικά ιδεώδη, αφού κάνει πράξεις αντίθετες προς αυτά. Η παράξενη διαφοροποίηση αυτής της άσκησης έγκειται στο να ατιμάσει και να ντροπιάσει ο ίδιος ο σαλός ακόμη και το όνομά του με ενέργειες που επισύρουν την αγανάκτηση των γύρω του. Επίσης, απ’ έξω φαίνεται σαν «γελωτοποιός» που διασκεδάζει τον κόσμο[4], όμως από μέσα του υποφέρει και κλαίει. Δεν κλαίει για την κατάστασή του όπου εκουσίως βρίσκεται, αλλά κλαίει επειδή λυπάται τους άλλους, τους αμαρτωλούς, τους αμετανόητους, τους οποίους συμπονάει και συμπάσχει για την τραγική τους κατάντια που ενώ είναι άρρωστοι πνευματικά δεν το γνωρίζουν ή και το χειρότερο έχουν συμβιβαστεί.
Η σαλότητα λοιπόν είναι το τελευταίο στάδιο και ο υψηλότερος βαθμός της ταπείνωσης, η απώλεια κάθε υπόληψης και εκτίμησης. Η καθολική άρνηση του εγώ και η υιοθέτηση της «ανυπαρξίας» για το κοσμικό φρόνιμα σε συνδυασμό με την προβολή και επίδειξη μιας α-νόητης συμπεριφοράς. Αυτό συμβαίνει διότι ο σαλός θέλει να κρύψει τις αρετές του και τα πνευματικά του κατορθώματα από τους άλλους. Την αγιότητά του την γνωρίζει μόνο ο Θεός και μονάχα Αυτός επιτρέπει στις ψυχές που ευεργετήθηκαν πνευματικά και υπαρξιακά -από κάποιον άγιο σαλό- να αναγνωρίσουν αυτή την παράξενη αγιότητα.
Ο αλλόκοτος βίος και πολιτεία των σαλών, επιβεβαιώνουν ότι, όσο υπάρχει κόσμος και Εκκλησία, θα συνυπάρχει και η δυνατότητα του αγιασμού η οποία είναι πέρα από κάθε ηθικιστική και ευσεβιστική προσέγγιση της βίωσης του Θείου.
Οι δια Χριστόν σαλοί είναι οι πλέον ασυμβίβαστοι άγιοι. Είναι οι άγιοι εκείνοι που τόλμησαν να κάνουν την καθημερινότητά τους μια συνεχής μαρτυρία της Βασιλείας του Θεού. Έχοντας οι ίδιοι το ήθος των κεκοιμημένων ενέπαιξαν τον διάβολο και τα έργα του σκότους, κατάφεραν με την ζωή τους να κρατηθούν στην μακαρία ταπείνωση, αλλά δεν έμειναν μέχρις εκεί. Κάνανε άλλο ένα βήμα, το βήμα του εμπαιγμού του εγωισμού, της υπερηφανείας, της έπαρσης, της οίησης, της φιλαυτίας. Κατάφεραν με την σαλότητά τους να βγάλουν στο φως την επικίνδυνη κοσμική θρησκευτική τυπολατρία και αυτοπροβολή που υποβόσκει μέσα στον εφησυχασμό και στην επανάπαυση της εκκλησιαστική κοινότητας.
Μπορεί η ποιμαντική που ακολούθησαν να ήταν ιδιόμορφή και πέρα από τα ποιμαντικά εκκλησιαστικά σχήματα όμως δεν έπαψε να έχει ως σκοπό την πνευματική αφύπνιση του πληρώματος της Εκκλησίας.
Η ελευθερία του ήθους των δια Χριστόν σαλών που ενσαρκώνεται μέσα στην ζωή τους αλλά και μέσα στην ποιμαντική τους μέριμνα, αποτελεί ένα ακόμα μυστήριο του ανεπάντεχου βιώματος της Χάρης του Παναγίου Πνεύματος.
Ο άγιος δεν συγκινείτε από τα χαρίσματά του. Επειδή είναι ο ίδιος αληθινός, είναι αλλοιωμένος, είναι χαριτωμένος, τα σώζει με το να τα περιφρονεί, με το να δίδει χωρίς ιδιοτέλεια και πάθος, προβάλλοντας πάντοτε τον Δωρεοδότη Κύριο και όχι το εγώ του.
Ο άγιος σαλός καταδικάζει τα είδωλα της αγιότητας, τον εγωισμό και την σεμνοτυφία, και τα αντιμετωπίζει ως δαιμονισμό. Διότι όταν λατρεύεις είδωλα ή το χειρότερο γίνεσαι αυτοείδωλο, βασανίζεις και βασανίζεσαι. Ζεις μέσα στις ψυχρολουσίες του φόβου και της ψευδαίσθησης, μέσα στην αβεβαιότητα της δήθεν βεβαιότητάς σου. Γι’ αυτό και βλέπουμε τους τρελά ερωτευμένους αυτούς ανθρώπους να τολμούν να σέρνονται μέσα στις ταπεινές σκιές της περιφρόνησης παρά να στέκονται στο μέσο των ναών όπου υπάρχει ο κίνδυνος της έπαρσης και της φιλαυτίας, τους βλέπουμε να μάχονται κατά της υποκρισίας και της πνευματικής ρηχότητας των πιστών και να αναρριχώνται οι ίδιοι συμπαρασύροντας ταυτόχρονα μαζί τους και τους πάσχοντες πνευματικά ανθρώπους στα βάθη της μυστηριακής εκκλησιαστικής πνευματικότητας.
Ο δια Χριστόν σαλός είναι το πνευματικό ξυπνητήρι για όλους τους εφησυχάζοντες χριστιανούς οι οποίοι αρκούνται στον στείρο εκκλησιασμό και στην επιφανειακή τήρηση κάποιων κανόνων.
Ο δια Χριστόν σαλός ζει καθαρά μία χαρισματική κατάσταση. Έχει φτάσει στο ατέλεστο τέλος της τελειότητος εν Χριστώ και γι’ αυτό ζει ελεύθερος από κάθε υποκατάστατο ευτυχίας και πληρότητος, περιθωριοποιημένος και μισούμενος από πολλούς, αγαπώντας όμως τους πάντες.
Ζει στον κόσμο, για τον κόσμο, έχοντας όμως πεθάνει για τον κόσμο.

[1] Μ. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, Περί Παρθενίας, ΒΕΠΕΣ 33, σ. 61. ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ, Λαυσαϊκή Ιστορία, PG 34, στ. 1106C- 1107C. Πρβλ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ (Μητροπ, Τρίκκης και Σταγών), Ανατολικός Ορθόδοξος Μοναχισμός κατά τα πατερικά κείμενα, ο.π., σσ. 509-510.
[2] Η Εκκλησία αντιμετώπισε το πρόβλημα των ψευδοσαλών με τον Ξ΄ (60ο) κανόνα της εν Τρούλω Στ΄ Οικ. Συνόδου. Βλ. ΡΑΛΛΗ Γ. – ΠΟΤΛΗ Μ. «Σύνταγμα τῶν Θείων καὶ Ιερών κανόνων», ο.π., σσ. 440 - 442. PG 137, 716.
[3] ΙΕΡΟΘΕΟΥ ΒΛΑΧΟΥ, Παρακλητικά Α', σελ. 333-334.
[4] «Οἰ δὲ πολίται ἀστειευόμενοι ἔλεγον πρὸς ἀλλήλους: ἄγωμεν, πίωμεν ὅπου ὁ σαλὸς». Βλ.ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, Ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ διὰ Χριστόν σαλὸς , PG 93, στ. 1713.

απόσπασμα από την Πτυχιακή Εργασία

"Οι δια Χριστόν Σαλοί ως ηθικά και ποιμαντικά πρότυπα" 

του αρχιμ. Παύλου Παπαδόπουλου

η οποία υποβλήθηκε στην Α.Ε.Α.Θ.

Πηγή/Αναδημοσίευση:imverias.blogspot.gr

Οι διά Χριστόν Σαλοί (Ανάλεκτα Πεμπτουσίας)

Διαβάστε το νέο τεύχος 
των ΑΝΑΛΕΚΤΩΝ 
εδώ

.......Για πολλούς μήνες το περασμένο φθινόπωρο και το χειμώνα, το ταξίδι της «Πεμπτουσίας» συνοδεύτηκε από μία εξαιρετική μελέτη. Ο συγγραφέας της ήταν ο αρχιμ. Παύλος Παπαδόπουλος και το αντικείμενό της ήταν η διά Χριστόν σαλότητα. Η «Πεμπτουσία» αποφάσισε να συγκεντρώσει τα τμήματα αυτής της εξαιρετικής εργασίας σε ένα σώμα και σήμερα να τα δώσει στη δημοσιότητα με τη μορφή των «Αναλέκτων».

Η αλήθεια είναι πως κατά καιρούς έχουμε δημοσιεύσει πολλά άρθρα που αναφέρονται στο ίδιο θέμα. Είτε αυτά ήταν αυτοτελείς μελέτες είτε είχαν συναξαριακό χαρακτήρα, προσέγγιζαν το ιδιότυπο αυτό αγιολογικό φαινόμενο από πολλές και εξίσου ενδιαφέρουσες πλευρές. Θεωρήσαμε όμως σκόπιμο, να μην τα συμπεριλάβουμε στην παρουσίαση αυτή. Ο λόγος ήταν πως θέλαμε, η μελέτη του π. Παύλου να διατηρήσει τη δική της φυσιογνωμία και να διευκολυνθεί ο αναγνώστης να διαπιστώσει τον πνευματικό πλούτο που έχει να τού προσφέρει η γνωριμία με τις ξεχωριστές αυτές προσωπικότητες στη ζωή της Εκκλησίας.

Ποιοι είναι όμως οι δια Χριστόν σαλοί; Αυτό είναι ένα ερώτημα που δεν επιδέχεται απλοϊκών και μονοδιάστατων απαντήσεων. Σε γενικές γραμμές, μπορεί βέβαια να λεχθεί ότι είναι άνθρωποι, άνδρες ή γυναίκες, που έχουν φθάσει σε μεγάλα μέτρα αρετής αλλά επιδιώκουν τη δημόσια χλεύη με την αντισυμβατική και ενίοτε αντικοινωνική συμπεριφορά τους, ώστε να καταφέρουν να διαφυλάξουν ακμαίο το άνθος της αρετής της ταπείνωσης.
.......Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, ο ενθουσιασμός που χαρακτηρίζει το εκκλησιαστικό πλήρωμα στη συνάντησή του με την αγιότητα, τείνει κάποτε να ταυτίζει τη διά Χριστόν σαλότητα με περιπτώσεις τυπικής ψυχοπαθολογίας. Πέραν της απαιτούμενης αυτοσυγκράτησης, συνεπώς, δεν μπορούμε παρά να αναγνωρίσουμε ότι και το πεδίο αυτό εμφανίζει την ίδια «μυστηριακότητα» που διακρίνει το σύνολο της εκκλησιαστικής ζωής: ο Θεός είναι Εκείνος που γνωρίζει τα κρύφια της ανθρώπινης καρδιάς και τα μύχια της σκέψης των δημιουργημάτων του. Εμείς από την πλευρά μας, οφείλουμε να αγωνιζόμαστε ώστε το Πνεύμα το Άγιον να μας φωτίζει στη διάκριση της αλήθειας.
.......Οπωσδήποτε πάντως, αυτές οι πτυχές σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να σκιάσουν τον πλούτο και το μεγαλείο που καταθέτει στην ποικιλία των χαρισμάτων της πνευματικής ζωής η αυθεντική φανέρωση της διά Χριστόν σαλότητας. Ασκητές οι ίδιοι, αληθινά ελεύθεροι, αποδεσμευμένοι από συμβάσεις και πάθη, από την αρχή ακόμα της εκκλησιαστικής ιστορίας προσφέρουν στους πιστούς χαρισματικά πρότυπα για την οδό που φέρνει τον άνθρωπο στην αληθινή του πατρίδα, την ουράνια Βασιλεία.
.......Μέσα από τις «στάσεις» των σημερινών Αναλέκτων, σας καλούμε να συμμετάσχετε και να απολαύσετε το μοναδικό αυτό ταξίδι.

Πέτρος Παναγιωτόπουλος

Αρχισυντάκτης Θρησκείας

Αναδημοσίευση:http://agioritikesmnimes.blogspot.gr

Δια Χριστόν Σαλοί: Έμπονη αγάπη & μεγάλα μέτρα αρετής

Από την Πεμπτουσία

Συνεχίζοντας τη σειρά των τμηματικών δημοσιεύσεων της εμβριθούς μελέτης του αρχιμ. Παύλου Παπαδόπουλου για τους δια Χριστόν σαλούς ως ηθικά και ποιμαντικά πρότυπα (προηγούμενο άρθρο: http://www.pemptousia.gr/?p=57223), προχωρούμε σήμερα στο τμήμα εκείνο που αναφέρεται στην ελευθερία του ήθους που ανέδειξαν οι αντισυμβατικοί αυτοί εραστές της ταπείνωσης. Βλέπουμε, έτσι, συγκεκριμένα και απτά παραδείγματα της βαθιάς αγάπης και της υψηλής αρετής που κρυβόταν κάτω από τη φαινομενικά αντικοινωνική συμπεριφορά τους.


Έτσι, στην περίπτωση της τιμωρίας ενός αμαρτωλού, ο Άγιος Ανδρέας έκλαψε τόσο πολύ «ὥστε ἐκ πολλῶν δακρύων ὀγκωθῆναι αὐτοῦ τά ὤμματα»[1]. Ο δε Άγιος Συμεών συζητούσε με τις αμαρτωλές γυναίκες με ένα «ύφος» πραγματικά παράξενο και φιλελεύθερο για τα δεδομένα της εποχής εκείνης. Έλεγε, λοιπόν, σε μια τέτοια γυναίκα:

«Θέλεις ἕχω σε φίλη; Καὶ δίδω σοι ἑκατὸν ὁλοκοτίν. Ἐρεθιζόμενη οὖν αὐτῷ ἐπίθοντο. Ἐδείκνυεν γὰρ αὐτῇ καὶ τὸ λογάριν· εἶχε γὰρ ὅσα ἤθελε, τοῦ Θεοῦ ἀοράτως αὐτῷ χορηγοῦντος διὰ τὸ ἕνθεον αὐτόν σκοπόν. Καὶ λοιπὸν ὄρκον ἀπῂτει παρὰ τῆς λαμβανούσης, ὅτι οὐκ ἀθετεῖ αὐτόν»[2].

Ο σαλός λοιπόν, μισεί την αμαρτία, συμπονάει και συμπαραστέκεται στους αμαρτωλούς. Προσπαθεί με κάθε τρόπο, ακόμη και με την τρέλα του, να τους απαλλάξει από τα πάθη τους, να διορθώσει τη ζωή τους και τα φρονήματά τους. Ο αντικειμενικός στόχος της επιστροφής του στον κόσμο είναι να «συμπαθῆσαι καὶ σῶσαι τοὺς πολεμουμένους»[3]. Έχει τέλεια επίγνωση της αποστολής του που δεν ήταν άλλη από το να σταματήσει την αμαρτία να οδηγήσει τους συνανθρώπους του σε μετάνοια και να χαλάσει τις διαπλοκές του Διαβόλου[4].

Όπως βλέπουμε, η διά Χριστόν σαλότητα είναι η μέγιστη έκφραση της χριστιανικής δικαιοσύνης και αγάπης. Ο σαλός συμμετέχει στον πόνο του άλλου έως το τέλος, όπως αναφέρθηκε πριν, πραγματοποιεί την ένωση μεταξύ του Θεού και του ανθρώπινου γένους πάνω στο Σταυρό.

Με μια προσεκτική ανάγνωση των βίων των δια Χριστόν σαλών, διακρίνει κανείς μια σωστή ανθρωπολογική θεώρηση. Επιδεικνύεται καταρχήν, η ελευθερία τους να διαλέξουν τέτοια ακραία μορφή άσκησης, η οποία φαίνεται από την απάντησή τους στην πρόσκληση του Θεού[5].

Η τραγική πορεία των δια Χριστόν σαλών μέσα στον κόσμο στοχεύει πάντα προς αυτή την κατεύθυνση, την παροχή βοήθειας στον πλανεμένο του πλησίον. Πως θα βοηθήσει τον συνάνθρωπό του, ο οποίος βρίσκεται κάτω από την επιρροή του δαιμονικού στοιχείου, πως θα του αποκαλύψει την αλήθεια, η οποία δε βρίσκεται κάτω από τα λογικά και ευπρεπή σχήματα του κόσμου τούτου[6].

Επομένως η αμαρτία ως αστοχία και αρρώστια θεραπεύεται από το Θεό με τη βασική, όμως, προϋπόθεση της ελεύθερης συγκατάθεσης και της συμμετοχής του ανθρώπου.

Ο ρόλος των σαλών είναι να ανακαλύπτουν την αμαρτία και να κάνουν, όσο το δυνατόν, τους αμαρτωλούς να συνειδητοποιούν την αμαρτωλή κατάστασή τους ώστε να την αλλάξουν[7], διά της πρωτοβουλίας τους και της Χάριτος του Θεού, ώστε να πουν μερικοί «καὶ ὁ Θεὸς καὶ αἱ εὐχαί σου σῷζουσίν με»[8].

Όπως σε κάθε ορθόδοξη ασκητική διδασκαλία και ζωή, έτσι και εδώ ο νους και η καρδία του σαλού αποτελούν κεντρικό θέμα της ανθρωπολογίας του. Συγκεκριμένα, ο νους χαρακτηρίζεται ως «πρωτοπαθής»[9], τόσο κατά την προγονική, όσο και σε κάθε μεταπατορική πτώση του ανθρώπου. Όταν ο ασκητής προσεύχεται υπερβαίνει όλα τα γήινα και τα ανθρώπινα[10], χωρίς όμως να τα περιφρονεί, ακριβώς γιατί πληρώθηκε το εσωτερικό του από υπεργήινες καταστάσεις. Σε τέτοιες καταστάσεις, λοιπόν, έφτασαν και οι σαλοί, όπως μαρτυρεί ο Λεόντιος: «ὠρθοδρόμησεν (ο Διάκονος Ἰωάννης) εἰς τὸν τόπον, ὅπου ᾔδει πάντοτε προσεύχεσθαι τὸν ἀββάν Συμεῶνα, καὶ ἰδών αὐτόν ἀπὸ μήκοθεν ἐκτείνοντα τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανόν, ἐφοβήθη· ὤμνυεν γὰρ, ὅτι σφαίρας πυρός ἀνερχομένας ἐξ αὐτοῦ εἰς τὸν οὐρανόν ἐθεώρει, καὶ κύκλῳ αὐτοῦ ὡς κλίβανον καιόμενον, καὶ αὐτόν εἰς τὸ μέσον, ὥστε μὴ τολμῆσαί με πλησιάσαι αὐτῷ, ἕως οὐ τὴν εὐχήν ἐτελείωσεν»[11].

Με την αδιάλειπτη προσευχή, εφαρμόζει πιστά ο σαλός τη διδασκαλία του Παύλου «ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε»[12]. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στον όσιο Ανδρέα[13]. Η διαφορά στην συμπεριφορά του σαλού μεταξύ νύχτας και ημέρας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Βιώνει μια διπλή ζωή όπου, μπροστά στον κόσμο, στους δρόμους, στην αγορά ή στις ταβέρνες, ο σαλός είναι τρελός, ενώ «κατ’ ἱδίαν»[14] στις εκκλησίες, στο καλύβι του ή σε κρυπτό μέρος, είναι ο άνθρωπος της προσευχής, ο κατεξοχήν ασκητής[15]. Σχεδόν κανείς, εκτός του πνευματικού του, δε γνωρίζει την πραγματική ζωή του. Μόνο μετά την κοίμησή του γνωστοποιείται το μυστικό της αληθινής του ζωής στους πάντες και τότε άρχισαν να τον τιμάνε.

Η πλαστή φύση της αγίας σαλότητας είναι πραγματικά προβληματική. Συνδέει ξεκάθαρα το αγιογραφικό φαινόμενο κατά κάποιο τρόπο με το κοσμικό[16]. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να υπάρχουν κάποιοι αληθινοί τρελοί που πάσχουν από διανοητική ασθένεια ώστε να τους μιμούνται οι άγιοι σαλοί και να φοράνε τη μάσκα τους, προκειμένου να χάνονται ανάμεσά τους, κρύβοντας έτσι την αρετή τους από τους ανθρώπους. Με την ιδέα του κόσμου περί της αγιότητας, οι σαλοί ήταν στα μάτια του “πραγματικά” τρελοί, ενώ για το Θεό ήταν πραγματικά σοφοί.[Συνεχίζεται]

[1] Βλ. ΜΑΡΤΙΝΗ ΠΑΝ., Ο σαλός Αγ. Ανδρέας και η σαλότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, ο.π., σ. 30.

[2] ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, Ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ διὰ Χριστόν σαλὸς , PG 93, 1725Α. Πρβλ. ΜΑΡΤΙΝΗ ΠΑΝ., Ο σαλός Αγ. Ανδρέας και η σαλότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, ο.π., σ. 30.

[3] ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, Ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ διὰ Χριστόν σαλὸς, PG 93, 1725 Α.

[4] «Διὰ τούτου γὰρ πολλάκις καὶ ἤλεγχεν, καὶ ἀνέκοπεν ἀμαρτίας, καὶ ὀργήν τινι πρὸς διόρθωσιν ἔπεμπε, καὶ προέλεγέ τινα, καὶ ὅσα ἤθελε ἐποίει… Καὶ ὅσα περ ἄν ἐποίει, εἵχον αὐτὸν ὥσπερ τοὺς πολλοὺς τοὺς ἐκ δαιμόνων διαλαλοῦντας καὶ προφητεύοντας». ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, Ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ διὰ Χριστόν σαλὸς, PG 93, 1725Β.

[5] «οὐ γὰρ ἀπ’ ἐμαυτοῦ βούλομαι τοῦτο πράξαι, ἀλλὰ του Θεοῦ κελεύντός μοι», ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, Ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ διὰ Χριστόν σαλὸς, PG 93, 1705C. «Τρέχε τὸν καλὸν ἀγῶνα γυμνὸς, καὶ γενοῦ σαλὸς δι’ ἐμὲ», ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ πρεσβυτέρου Κων/πόλεως, Βίος ἁγίου Ἀνδρέου τοῦ διὰ Χριστὸν σαλοῦ, PG 111, 636 D.

[6] Βλ. ΜΑΡΤΙΝΗ ΠΑΝ., Ο σαλός Αγ. Ανδρέας και η σαλότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, ο.π., σ. 29.

[7] ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, Ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ διὰ Χριστόν σαλὸς, PG 93: Τα παραδείγματα της έγκυου δούλης, 1717Β, του ταχυδακτυλουργού 1716Β, του φουσκάριου, 1721Β. Επίσης: «Θαῦμα γὰρ φοβερὸν τὸ ἐπ’ αὐτὸν τότε γενόμενον· ἐν τοσοῦτοις γὰρ μαλαγμοῖς οῖς ἐποίησαν ἐπ’ αὐτὸν, ουδαμῶς κινῆσαι ἤ ὁρεξαι αὐτὸν ἵσχυσαν πρὸς τὸ δυσῶδες πάθος. Ὅθεν μεταβαλλόμεναι (ἅλλαξαν συμπεριφορά) ἔλεγον: “Οὗτος νεκρός ἐστιν, ἤ ξύλον”». Βλ. ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ πρεσβυτέρου Κων/πόλεως, Βίος ἁγίου Ἀνδρέου τοῦ διὰ Χριστὸν σαλοῦ, PG 111, 636D. Και το παράδειγμα της μεταστροφής του φιλάργυρου μοναχού, «ἐπὶ τὴν πνευματικὴν ἐργασίαν προκόπτων, καὶ τὴν εὐχαριστίαν καθεκάστην προσέφερε τῷ Θεῷ», PG 111, 757Α – 760Α.

[8] ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, Ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ διὰ Χριστόν σαλὸς, PG 93, 1705 Α.

[9] ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ, Επιστολή 101, PG 37, 188B. Πρβλ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑ, Προς Ξένην, PG 150, 1069A.

[10] «Ἀρπάζεται εἰς προσευχήν ὁ ἔσω ἄνθρωπος, εἰς ἄπειρον βάθος ἐκεῖνου τοῦ αἰῶνος ἐν ἡδύτητι πολλῇ, ὥστε ξενίζεται τὸν νοῦν ὅλον ὄντα μετέωρον καὶ ἡρπασμένον ἐκεῖ, ὥστε κατ’ ἐκεῖνον τὸν καιρόν λήθην ἐγγενέσθαι τοῖς λογισμοῖς τοῦ φρονήματος τοῦ ἐπιγείου, διά τὸ μεστωθῆναι τοὺς λογισμούς καὶ αἰχμαλωτισθήναι εἰς τὰ θεῖα καὶ ἐπουράνια…». ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥ, Φιλοκαλία, Πατερικαί εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», τομ. 7, σσ. 152-153.

[11] ΛΕΟΝΤΙΟΥ ΝΕΑΠΟΛΕΩΣ, Ὁ Ἅγιος Συμεὼν ὁ διὰ Χριστόν σαλὸς, PG 93, 1732C.

[12] Α΄ Θεσ. 5, 17.

[13] «Ἒκτοτε ἄϋπνος διετέλει πάσας τὰς νύκτας, τὴν ἀκατάπαυστον δοξολογίαν προσφέρων Θεῷ· δι’ ὅλης δὲ τῆς ἡμέρας ἧν ἐν μέσῳ θορύβου ἀσχολούμενος, τὰ συνήθη ἔπραττεν ἀγωνιζόμενος». ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ πρεσβυτέρου Κων/πόλεως, Βίος ἁγίου Ἀνδρέου τοῦ διὰ Χριστὸν σαλοῦ, PG 111, 677D.

[14] «Αυτός ὁ θεατρικός καὶ ἐπιδεικτικός χαρακτήρας τοῦ σαλού πραγματικά αὐτοεκφράζεται στο γεγονός ὅτι ὁ ἅγιος, που προσωποποιεί τὸν τρελό καθοδηγεί μια τέλεια διπλή ζωή. Τὴν ημέρα περιπλανάται τοὺς δρόμους, τὴν ἀγορά καὶ τις ταβέρνες, παίζοντας τὰ ἀστεία του. Ωστόσο, τὴ νύχτα ἀποσύρεται σε κρυφό μέρος, σε καμιά γωνία, ἤ ἄμα εἶναι μόνος του στο καλύβι, τότε βγάλλει τὴν μάσκα τῆς μωρίας καὶ βυθίζεται σε ἀδιάλειπτη προσευχή, όπου ενώνεται πνευμαυικά με τους αγίους και συνομιλεί με το Θεό, όσπου να χαράξει τὸ πρωί τῆς ἐπόμενης ημέρας…». Βλ. ERNST BENZ, «Heilige Narrheit», Periodico Kyrios 3, 1938, p. 12.

[15] Μθ. 6, 6. «Σύ ὅταν προσεύχῃ, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖον σου καὶ κλείσας τὴν θύραν σου πρόσευξαι τῷ πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδῶσει σοι».

[16] «Το σημαντικό, βέβαια, είναι ὅτι οἱ “κοσμικοί τρελοί” ἐξαφανίστηκαν ἀπὸ τις πλατείες καὶ τοὺς δρόμους τῆς Εὐρώπης ἀκριβώς τὴν ίδια ἐποχή, που ἔγιναν οἱ ἅγιοι σαλοί ἐλάχιστοι στὴ χριστιανική κοινότητα». Βλ. SAWARD J., Perfect Fools, Folly for Christ’s sake in Catholic and Orthodox Spirituality, Oxford University press, 1980, p. 26.

Δια Χριστόν Σαλοί: Ηθικά και Ποιμαντικά πρότυπα

Η διά Χριστόν σαλότητα αποτελεί ίσως την πιο παράξενη και συγκλονιστική μορφή ορθόδοξης άσκησης. Σαλός σημαίνει τρελός. Έτσι χαρακτηρίζεται ένας άνθρωπος λόγω της ιδιόμορφης, περίεργης ή και παράξενης για την κοινή λογική συμπεριφορά του. Ο τρόπος της ζωής του, τα φερσίματά του και γενικά ή όλη εικόνα του, φαίνεται να ταιριάζει με την εικόνα κάποιου ανθρώπου που έχει σε μικρό ή μεγάλο βαθμό σαλεμένη λογική του[1]. Ένα είδος τρέλας για το Χριστό, πάθαιναν και οι μοναχοί που ασκούνταν στη σαλότητα[2].

Όπως είναι γνωστό, ο μοναχισμός είναι ένας δυναμικός πνευματικός θεσμός ο οποίος επηρέασε βαθιά την ιστορική πορεία της Εκκλησίας, αλλά και την αποστολή της μέσα στον κόσμο. Οι μοναχοί είτε σαν ασκητές στις λαύρες και τα κοινόβια, είτε ως αναχωρητές στην έρημο, γίνονται επιλεκτικά στελέχη της Εκκλησίας και παρ’ όλο που φαινομενικά βρίσκονται μακριά από τον κόσμο, προσεύχονται και ζουν μέσα σ’ αυτόν και τα προβλήματά του. Υπάρχει μία διαρκής επικοινωνία μεταξύ κόσμου και μοναχών.

Οι μοναχοί πρωτοστατούν στους αγώνες κατά των αιρέσεων και ενισχύουν τους χριστιανούς στους διάφορους διωγμούς. Όμως υπήρξαν περιπτώσεις μοναχών και ασκητών οι οποίοι ξάφνιασαν ή ακόμη και σκανδάλισαν τον κόσμο, καθώς οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να συλλάβουν άμεσα το μήνυμα που έστελνε ο ασκητής όταν έφτιαχνε την καλύβα του και «διά βίου» έμενε πάνω σ’ ένα δένδρο (δενδρίτες) ή σ’ ένα στύλο (στυλίτες) ή παρέμενε σε μία τέλεια σιωπή και απομόνωση (έγκλειστοι).

Οι μοναχοί που ανήκουν σ’ αυτή τη μορφή της ορθόδοξης άσκησης, δηλαδή τη σαλότητα, έχουν εγκαταλείψει το κύρος που απορρέει στον άνθρωπο από τη λογική και την αρετή του και κατέχονται από την ανδρεία της ταπείνωσης και της πίστης[3]. Ο σαλός συνδυάζει τη μεγαλύτερη αυτοεγκατάλειψη και αυταπάρνηση με το μεγαλύτερο ηρωισμό, καθώς διεξάγει τον αγώνα του κατά τον σατανά μόνος του και όπως παρατηρεί στο άρθρό του ο Ernst Benz, «παλεύει αδυσώπητα μόνος», έξω από την ασφάλεια του Μοναστηριού[4]. Επίσης, ο άγ. Σεραφείμ στου Σάρωφ με αφορμή τη σαλή Πελαγία († 1884) του Ντιβέγιεβο γράφει πως «Σ’ αυτό το δρόμο ο Κύριος δεν καλεί τους αδύναμους. Διαλέγει αυτούς που είναι ανδρείοι και δυνατοί.[5]»

Η εσωτερική πραγματικότητα της ψυχικής ζωής του σαλού ανθρώπου, είναι τελείως διαφορετική από την εξωτερική του εικόνα. Αυτό συμβαίνει επειδή η σαλότητα αυτού του ανθρώπου δεν είναι παθολογική κατάσταση, με την έννοια της ψυχοπαθητικής συμπτωματολογίας[6], αλλά έκφραση και βεβαίωση μιας σπάνιας πνευματικής και μάλιστα χαρισματικής δυναμικότητος[7]. Είναι χαρισματικοί άγιοι της Εκκλησίας οι οποίοι έχουν μέσα τους πλούσια τη χάρη και τα χαρίσματα του Αγ. Πνεύματος. Προσεύχονται αδιαλείπτως, νηστεύουν, αγρυπνούν, προφητεύουν, γίνονται θεόπτες και θαυματουργούν. Αγαπούν τον συνάνθρωπό τους, πονούν και θλίβονται μέχρι συντριβής για την πτώση του. Γι’ αυτό το λόγο η Εκκλησία έχει αναγνωρίσει κατά το παρελθόν ως αγίους επτά διά Χριστόν σαλούς, των οποίων η μνήμη τιμάται όπως των λοιπών αγίων της[8].

Ο Ευάγριος Σχολαστικός συνοψίζοντας την πολιτεία των σαλών επισημαίνει ιδιαίτερα την απάθεια[9], που αποτελεί υπέρβαση της φύσεως του άρρενος και θήλεως, την απόκτηση της προπτωτικής καθαρότητος, τη βίωση της κατά Θεόν νέκρωσης και ανάστασης που αναδεικνύει τους τέτοιους ασκητές πολίτες του καινού αιώνος.

Οι διά Χριστόν σαλοί έχοντας κατακτήσει την απάθεια και βεβαίως έχοντας σε ύψιστο βαθμό νοερά ενέργεια και σώας τας φρένας[10], ζουν μετά την κλήση της σαλότητας συνήθως στις πόλεις, μ’ έναν τρόπο απόλυτα κενωτικό ως ξένοι και ανέστιοι[11] περιθωριακοί[12], όπου παρουσιάζουν εξωφρενικές εκδηλώσεις, για να φαίνονται τρελοί και αμαρτωλοί, μέσα σε μία κοινωνία που βασίζεται κυρίως στη λογική και την ηθική αξιοπρέπεια. Η μωρία των σαλών συνήθως εκδηλωνόταν με παράδοξες και αμφιλεγόμενες πράξεις, με κύριο στόχο αυτές να προσβάλουν τη συμβατική ηθική και το εκκλησιαστικό κατεστημένο που είχε χάσει την χαρισματική του διάσταση. Όπως ήταν επόμενο, τέτοιες πράξεις δημιουργούσαν βίαιες αντιδράσεις και ισχυρό σκανδαλισμό σε αρκετούς πιστούς[13]. Όμως, η χάρη που δίνεται στο σαλό με την αποδοχή της κλήσης του, τον ικανώνει και τον οδηγεί σε τρόπο άσκησης διαφορετικό από εκείνον που θα μπορούσαν να αντιληφθούν και να ανεχθούν όχι μόνο οι κοσμικοί άνθρωποι, αλλά ακόμα και οι μοναχοί. Φαινομενικά φτάνουν οι σαλοί με τις πράξεις τους μερικές φορές να αρνούνται και τις ασκητικές αρετές[14].

Οι σαλοί με την ιδιότυπη άσκησή τους συντρίβουν όχι μονάχα τις ρίζες της υπερηφάνειας, αλλά ακόμη και τον ίδιο τον υπερήφανο διάβολο. Στην ακολουθία του αγ. Συμεών (21 Ιουλίου) ψάλλουμε: «Μωραῖς προσποιήσεσι, τὸν σοφιστήν ἀπεμώρανας, τῆς κακίας μακάριε, τελῶν τὰ παράδοξα καὶ μωρίαν προσποιήσει σοφῶς ὑποκρίνεται, τὸν σοφιστὴν τῆς κακίας, Συμεὼν μωραίνων σεσοφισμέναις ἐνεργείαις, τοῦ τὰ πάντα σοφίζοντος Πνεύματος». Κατά την πατερική πνευματική εμπειρία, ο μεγάλος ληστής των πνευματικών κόπων είναι ο διάβολος. Και ιδιαίτερα απ’ αυτόν πρέπει να αποκρύπτει ο νηπτικός αγωνιστής τα εν Θεώ πνευματικά κατορθώματα.[…] Η σαλότητα δεν αποτελεί μόνο “μάσκα” και “προσωπείο” που καλύπτει την πραγματική πνευματική του εικόνα, αλλά και τρόπο ταπεινώσεως και αυτoεξουθενώσεως μπροστά στα μάτια των ανθρώπων και των δαιμόνων[15]. Με τα καμώματά τους ξεγελούν και περιπαίζουν τα πονηρά πνεύματα. Αυτό το ομολογεί το εξής απόσπασμα όπου ο άγ. Ανδρέας λέγει: «μωροῖς συμφυρόμενος ὡς μωρός διεπάλαιον∙ καὶ γὰρ αὐτοί ἒξηχοι χρηματίζετε. Μωρούς γὰρ ἐκάλει τοὺς ὀλεθρίους δαίμονας μεθ’ ὧν ἑκάστοτε τὴν πάλην ἐποιεῖτο» [16]. Γι’ αυτό και οι δαίμονες εύχονται να μην εγείρει ο Θεός εναντίον τους ἂλλον τοιοῦτον τύραννον[17].

Οι διά Χριστόν σαλοί αποτελούν μία συγκλονιστική περίπτωση αγιότητας, γιατί οι ίδιοι, στον έσχατο βαθμό ταπεινούμενοι, ζουν τη νέκρωση της ατομικότητας, κατόρθωμα που διαλύει κάθε συμβατικότητα και είναι ανάσταση στη ζωή της ελευθερίας και της αγάπης[18].

Η σαλότητα λοιπόν είναι μία εξαιρετικά σπάνια κλήση, στην οποία δεν είναι εύκολος ο διαχωρισμός του ψεύτικου από το γνήσιο, του αγίου αθώου από την ανίερη απάτη. Κι αυτό επειδή υπάρχουν κάποιοι αυτόκλητοι που υποκρίνονται στη σαλότητα, ακριβώς για να επαινεθούν. Ο όσ. Σεραφείμ του Σαρώφ έλεγε ότι υπάρχουν τρεις δρόμοι που δεν πρέπει να ακολουθήσει κάποιος χωρίς ιδιαίτερη κλήση του Αγίου Πνεύματος: της ηγουμενίας, του ερημιτικού βίου και της διά Χριστόν σαλότητας[19]. Ο ψεύτικος σαλός είναι ανωφελής και καταστρεπτικός όχι μόνο για τους άλλους, αλλά και για τον ίδιο του τον εαυτό. Ο πραγματικός διά Χριστόν σαλός  με την αγιότητα της καρδιάς του, έχει στους γύρω του μία επίδραση που βελτιώνει τις συνθήκες της ζωής τους και κυρίως τους ξυπνά από τον πνευματικό λήθαργο που έχουν περιπέσει.

Η άσκηση της διά Χριστόν σαλότητος δεν είναι για πολλούς[20]. Άλλωστε, οι ίδιοι οι μεγάλοι σαλοί άγιοι, απέτρεπαν από τη δυσκολία αυτής της άσκησης αυτούς που τους παρακαλούσαν να τους ακολουθήσουν[21]. Ο αββάς Ισαάκ ο Σύρος αναφερόμενος σ’ αυτή την ηρωική αγιότητα των εν αταξίαι ευτάκτων όντων[22] καταλήγει να εύχεται, «ταύτην την άνοιαν αξιώσαι ημάς ο Θεός φθάσαι[23]».

Διαβάστε περισσότερα : http://www.pemptousia.gr

Το νησί OCTROB

Ολόκληρη η ταινία Ostrov (Το Νησί) (Russia, 2006)
Πρωταγωνιστούν:
Dmitriy Dyuzhev, Petr Mamonov
Η ταινία είναι Ρωσσικής παραγωγής, με τίτλο OCTPOB δηλαδή Το Νησί. Τον Νοέμβριο του 2006 κυκλοφόρησε στην Ρωσία με μεγάλη επιτυχία η ταινία του ρώσου σκηνοθέτη Παύλου Λούγγιν ΤΟ ΝΗΣΙ.Η ταινία μας παρουσιάζει ένα επεισόδιο του β Παγκοσμίου πολέμου σε νησί στην λευκή θάλασσα όπου αρχίζει η τραγωδία ενός νεαρού ρώσου ναύτη που τον εξαναγκάζουν οι Γερμανοί να εκτελέσει τον αξιωματικό του για να του χαρίσουν την ζωή.
Στην συνέχεια η ταινία μας μεταφέρει στο έτος του 1974 σε ένα μοναστήρι της ιδίας περιοχής όπου ο νεαρός ναύτης ως μοναχός Ανατόλιος τώρα προσπαθεί να ξεπεράσει με την προσευχή της καρδιάς το βαθύ τραύμα της ενοχής για το αμάρτημα του φόνου.Ο σεναριογράφος Δ. Σόμπολεβ, στο ερώτημα σε ποιους απευθύνεται η ταινία σχολιάζει. Κατά την άποψη μου η ταινία απευθύνεται στους ανθρώπους για τους οποίους τα αισθήματα ενοχής έχουν κάποια σημασία, διότι η ύπαρξη αυτού του αισθήματος όπως και της συνειδήσεως επιτρέπουν στον κόσμο να βρίσκουν την ισορροπία τους.Ο σκηνοθέτης Πάβελ Λογγίν που για πρώτη φορά ασχολήθηκε με εκκλησιαστικό θέμα παρατηρεί:Ο θεατής αυτής της ταινίας είναι ο βασανισμένος άνθρωπος που δεν έχασε την ελπίδα να βρει το νόημα της ζωής.
Ακόμη μια δυνατή ταινία από τον μοσχοβίτη αρχιμάστορα Pavel Lounguine [Taxi blues, Luna park]. Το Νησί [Ostrov, 2006, 112'] επαναπροσδιορίζει την πίστη ως ιδανικό, απομονώνοντάς την σ' ένα ερημίτικο υποβλητικό και υγρό περιβάλλον. Μακριά από δόγματα και θέσφατα. Γυμνή απέναντι στις ενοχές, τις προσωπικές αμαρτίες και τα σφάλματα προς τον συνάνθρωπο. Ο Ταρκόφσκι κι ο Ρουμπλιώφ, ο Κανιέφσκι και η Μια Ανεξάρτητη Ζωή του, ο 41ος Παράλληλος και η υπερβολή, μπολιάζουν το κάδρο. Ανορθόδοξες οπτικές, τακτικές και ιδέες που αποικοδομούν το μακρινό παρελθόν και σταλάζουν γαλήνη στην ψυχή, λυτρώνοντάς την από τα δεσμά και τις ενοχές.

         

Ένας φτωχός αλλά σπουδαίος ανθρώπος!

Ευαγγελία Αναστασάκη

Ο Dobre κατάγεται από τη Βουλγαρία και είναι 99 ετών. Όλη του τη ζωή την πέρασε δύσκολα, πολλές φορές σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας. Ζούσε σε τρώγλες και τρεφόταν με ό,τι έβρισκε στα σκουπίδια ή του έδιναν οι «καλοί άνθρωποι» στο σδρόμο όπως λέει ο ίδιος. Ζει σε μια μικρή πόλη της χώρας, το Bajlo, και κάνει καθημερινά πάνω από 30 χιλιόμετρα για να φτάσει στη Σόφια. Εκεί στέκεται για πολλές ώρες στο προαύλιο μιας ορθόδοξης εκκλησίας και ζητιανεύει. Όχι για τον εαυτό τους, αλλά για τους άλλους. Ό,τι χρήματα συγκεντρώσει τα δωρίζει στην εκκλησία, σε γηροκομεία, ορφανοτροφεία αλλά και σε φτωχές οικογένειες «που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από εμένα», όπως επισημαίνει.

Πρόκειται για τον ιδιώτη που κάνει αυτή τη στιγμή τις μεγαλύτερες δωρεές στην εκκλησία, ενώ μέχρι τώρα έχει δωρίσει πάνω από 30.000 ευρώ, χωρίς να κρατήσει τίποτα για τον εαυτό του. Ο ίδιος είναι αυτάρκης, ζει με μια πενιχρή σύνταξη των 80 ευρώ που παίρνει και δείχνει να μην ενοχλείται καθόλου από τις δυσκολίες. Στην πόλη όλοι τον γνωρίζουν με το προσωνύμιο ο «δίκαιος από το Bajlo», αφού και ο ίδιος είναι υπέρμαχος της δικαιοσύνης και της αγάπης. Γιατί ο άνθρωπος αυτός ικετεύει τον συνάνθρωπο όχι για τον εαυτό του αλλά για τους αναξιοπαθούντες. Και συνεχίζει… «Για όσο ζω», λέει ο ίδιος!

Πηγή:http://perierga.gr

Είναι τόσο γνωστός που η εικόνα του χρησιμοποιήθηκε στη Ρουμανία στο project  souls in walls






t Η εικόνα είναι από εδώ και για τις πληροφορίες (και το άρθρο και την εικόνα) ευχαριστώ την φίλη Soap Mania από το facebook!

Και δυο σχετικά βίντεο:

“Το νησί του Ανατόλιου” Μια ρωσική ταινία που αξίζει να δείτε

ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ BLOG: http://nzals.blogspot.gr/


Όπως την είδε ο μοναχός Μωυσής, Αγιορείτης Έχω 35 χρόνια να πάω στον κινηματογράφο. Νέος πήγαινα συχνά. Περισσότερο θέατρο. Μια ημέρα επισκέφθηκα έναν φίλο αγιογράφο στις Καρυές του Αγίου Όρους και μου πρότεινε να μου δείξει μια ταινία στον υπολογιστή του. Προσποιήθηκα ότι βιάζομαι, για ν' αποφύγω. Στην επιμονή του υπέκυψα και δεν μετάνιωσα.
Ήταν μια ταινία του ρώσου σκηνοθέτη P. Lounguine, που δεν τον γνώριζα καθόλου, που με καθήλωσε στο άβολο κάθισμά μου κοντά στο δίωρο. Δεν είμαι τεχνοκριτικός. Θα καταθέσω ταπεινά την ευχάριστη έκπληξη της ωραίας εντυπώσεώς μου. Σ' ένα μικρό νησί του παγωμένου βορρά της Ρωσίας είναι ένα ορθόδοξο μοναστήρι με καμιά εικοσαριά μοναχούς και την τυπική καθημερινή ζωή του. Ξεχωρίζει η μορφή του μοναχού Ανατόλιου. Ζει έξω από το μοναστήρι, σε μια καρβουναποθήκη, κάπως ιδιόρρυθμα. Οι συμμοναστές του δεν φαίνεται να τον συμπαθούν ιδιαίτερα, παρότι εργάζεται κοπιαστικά και τους θερμαίνει με το κάρβουνο. Κάποιοι επισκέπτες όμως τον συμπαθούν και θεωρώ ότι βοηθούνται από την προσευχή του. Αυτό το τελευταίο ξενίζει τους άλλους μοναχούς, που θέλουν να πιστεύουν πως μόνο αυτοί γνωρίζουν να ερμηνεύουν τον τρόπο που επιχέεται η χάρη του Θεού στους ανθρώπους. Είναι τραγικό να υπηρετείς ισόβια το Θεό της αγάπης και να μην αγαπάς αληθινά.
Νομίζω πως ο σκηνοθέτης έχει συλλάβει καλά το βαθύ νόημα της Ορθοδοξίας, κάτι που σπάνια συναντάται, αν και είμαι ανενημέρωτος. Η αυτοδικαιωτική ηθική απομόνωση από την αγιότητα, που είναι πάντα ταπεινή και με πολλή αγάπη.Οι προϊστάμενοι του μοναστηριού έχουν πολλές γνώσεις, πολλά πράγματα και ο κόσμος τους τρέφει μεγάλη εκτίμηση, όμως τους λείπει η αληθινή ταπείνωση και η θυσιαστική αγάπη. Ο Ανατόλιος πλησιάζει τον Θεό γυμνός, δίχως προφυλάξεις, επιφυλάξεις, όρους και δοσοληψίες. Παρουσιάζεται ατόφιος, αυτός που είναι στην πραγματικότητα. Δίχως μάσκες, ψευτοευγένειες και χαζοκαλοσύνες. Ανυπόκριτα γνήσιος, αληθινός, μετανοημένος, με συναίσθηση της αμαρτωλότητάς τους. Ο Ανατόλιος είναι ακτήμων, ελεύθερος, ενάρετος. Κρύβει όμως την αρετή του με τη διά Χριστόν σαλότητα. Αδιαφορεί για την εκτίμηση των ανθρώπων, νοιάζεται πολύ για τη σωτηρία της ψυχής του και βοηθά τους άλλους από πραγματική αγάπη, δίχως να προσδοκά έπαινο, κέρδος, τιμή. Δεν γίνεται όμως μίζερος, παραπονιάρης και κακομοίρης. Δεν προκαλεί τον οίκτο. Η στάση του έχει μια υπέροχη σεμνότητα και γενναιότητα.
Μέσα στην απέραντη μοναξιά του ο Ανατόλιος αισθάνεται ζωντανή την παρουσία του Θεού στη ζωή του και ελπίζει ακράδαντα στη συγχώρεσή του για τα μεγάλα του ανομήματα. Βαδίζει κουρασμένος και ταλαιπωρημένος δίχως τα δεκανίκια της υποστήριξης και της ψευτοπαρηγοριάς. Έχει μια αρχοντιά η ταπείνωσή του κι ένα ηρωισμό η άσκησή του. Δεν ξεγελά κανένα και δεν ξεγελιέται. Ξέρει ποιος είναι, τι κάνει και γιατί το κάνει. Τον φωτίζει ο Θεός και γίνεται άφοβος κι ελπιδοφόρος.
Θα μπορούσε η Ορθοδοξία να εμπνεύσει την τέχνη. Δυστυχώς, αυτό δεν συμβαίνει. Υπάρχει μια δυσπιστία κι επιφύλαξη των καλλιτεχνών, των λογοτεχνών και των διανοούμενων στις πηγές της ορθόδοξης πίστης. Ο καταπληκτικός Ντοστογιέφσκι των ";αδελφών Καραμαζόφ";, ο υπέροχος Παπαδιαμάντης των ωραιότατων διηγημάτων, ο Ταρκόφσκι των ταινιών με νόημα και ουσία, ο Σολωμός των κατανυκτικών στίχων έχουν από τους Νεοέλληνες λησμονηθεί. Ο ρώσος σκηνοθέτης P. Lounguine διάβασε Γεροντικά και Συναξάρια και κατάλαβε καλά τι σημαίνει ορθόδοξη πνευματικότητα. Έτσι το "νησί του" μας διδάσκει ότι άνθρωπος δεν είναι μόνο όποιος τρώει και κοιμάται, κερδίζει και εξουσιάζει. Αληθινός άνθρωπος είναι όποιος γνωρίζει να υπομένει, ν' αγαπά κι ελπίζει. Ο Ανατόλιος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος.

Η μεγάλη ή η μικρή οθόνη μάς παρουσιάζουν συνεχώς τον αγχωμένο υπεράνθρωπο, τον εξουσιαστή, τον εξυπνάκια, τον υποκριτή, τον ανερχόμενο πατώντας επί πτωμάτων ή τον παλιάνθρωπο που αισχρολογεί, ασχημονεί, υβρίζει, ψεύδεται, απατά και κολακεύει. Σπάνια η αγιότητα στον κόσμο και δεν παρουσιάζεται πια.

Ο Ανατόλιος δεν μπορεί πλέον να είναι ήρωας καμιάς ελληνικής ταινίας.

Δεν είναι ένας διά Χριστόν σαλός της αρχαίας αγιοτρόφου ορθόδοξης παράδοσης, αλλά ένας ενοχλητικός, άξεστος, βαρύς, θεοπάλαβος καλόγερος. Κι όμως η παράδοση κρυμμένη υπάρχει και στο Άγιον Όρος και αλλού.
Ευχαρίστησα τον καλό φίλο για την ευκαιρία που μου έδωσε να δω έστω κι έτσι την ωραία αυτή ταινία, που με γέμισε σκέψεις και μερικές θέλησα να μεταφέρω εδώ. Δεν ξέρω τι κατάφερα, πάντως αν σας δοθεί η ευκαιρία δείτε την ταινία αυτή και νομίζω δεν θα μετανιώσετε. Έχει κάτι να πει. Μη μείνουμε σε αυτές που δεν λένε τίποτε, μα τίποτε ...;

Αναδημοσίευση: http://misha.pblogs.gr/2008/08/to-nhsi-toy-anatolioy-mia-rwsikh-tainia-poy-axizei-na-deite.html
Πηγή: http://samakos9.blogspot.gr/2013/06/blog-post_6161.html