Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό; Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης

Το βουνό, που κάποτε ήταν σκοτεινό και γεμάτο καπνό, τώρα είναι τίμιο και άγιο, στο οποίο πάτησαν, Κύριε, τα πόδια σου. Διότι η φρικτή σου Μεταμόρφωση φανέρωσε στους καιρούς μας ένα μυστήριο που ήταν προαιώνια κρυμμένο...


α) Το νόημα της γιορτής της Μεταμόρφωσης

Στο όρος Θαβώρ, ο Χριστός «μεταμορφώθηκε» (άλλαξε μορφή), φανερώνοντας «τήν δόξαν» της θεότητάς του. Έδειξε, έτσι, ότι «βροτός τό ορώμενον, αλλά Θεός τό κρυπτόμενον» (ο κόσμος έβλεπε σ' αυτόν έναν άνθρωπο, που μέσα του όμως έκρυβε το Θεό). Η «δόξα» του Χριστού φανερώθηκε στη Μεταμόρφωση με το άκτιστο* φως. Ο Θεός κατά την ουσία του δεν έχει καμιά αναλογία και σχέση με την κτίση. Γι' αυτό κανένα κτίσμα δεν μπορεί να γνωρίσει την ουσία του, που είναι «απρόσιτη» και «αμέθεκτη». Ο Θεός, όμως, γεφυρώνει αυτή την απόσταση και μας δίνει τη δυνατότητα να τόν γνωρίσουμε, όσο, βέβαια, η περιορισμένη μας φύση μάς το επιτρέπει, μέσα από τις ενέργειες του, που είναι «μεθεκτές».

Αυτές τις ενέργειες τις ονομάζουμε άκτιστες, γιατί είναι ενέργειες του άκτιστου Θεού. Ονομάζονται ακόμη: φως, δόξα, βασιλεία, δύναμη, αγάπη. Το φως του Θεού δεν έχει καμιά σχέση με το φυσικό φως, διότι είναι υπερφυσικό και αιώνιο, είναι άκτιστο.

Αυτό το άκτιστο φως που είχε ο Χριστός ως Θεός, άφησε να φανεί, λίγο πριν το Πάθος του, στο όρος Θαβώρ, για να φανερωθεί η θεότητά του και η αληθινή ταυτότητά του, και να ενισχυθούν οι μαθητές του, όπως λέει και το κοντάκιο της γιορτής της Μεταμόρφωσης.

 1. Μεταμορφώθηκες πάνω στο όρος και οι μαθητές είδαν το άκτιστο φως σου, όσο τους ήταν δυνατόν. (Αυτό έγινε) ώστε, όταν σε δουν σταυρωμένο, να καταλάβουν ότι θέλησες εσύ ο ίδιος να πάθεις, και να κηρύξουν στον κόσμο, ότι εσύ είσαι αληθινά αυτός που προέρχεται από τον Πατέρα, όπως το φως από την πηγή του.

2. Εσύ που μεταμορφώθηκες στο όρος Θαβώρ, μέσα στο άκτιστο φως, Χριστέ ο Θεός, και φανέρωσες στους μαθητές σου το φως της θεότητάς σου, φώτισε και μας με το φως της γνώσης σου, και οδήγησέ μας στο δρόμο των εντολών σου, ως μόνος αγαθός και φιλάνθρωπος.


Φανερώθηκε, έτσι, το Το φως του Χριστού είναι «δόξα» και των άλλων Προσώπων της Αγίας Τριάδος. Η θέα του ακτίστου φωτός από τον άνθρωπο λέγεται «θεοπτία» και ταυτίζεται με τη «θέωση», την ένωση με το Θεό. Αυτή είναι και η μόνη δυνατότητα της γνώσης του Θεού στην παράδοση των αγίων της Εκκλησίας μας.

β) Η γνώση του Θεού στην Π. Διαθήκη

Ο Θεός φανερωνόταν στην Π.Δ. «διά συμβόλων» (φωτιά, άνεμος, δρόσος), που ήταν όμως άκτιστα και όχι φυσικά φαινόμενα. Μέσα από αυτά τα σημεία του Θεού ο άνθρωπος γνώριζε την ύπαρξη και την παρουσία του. Οι άγιοι της Π.Δ. δεν έφθασαν στην πλήρη θεογνωσία, στη θέωση, διότι τότε υπήρχε ο θάνατος και ο Αδης. Αυτά καταργήθηκαν, όπως μαθαίνουμε από την Καινή Διαθήκη, με τη Σάρκωση, Σταύρωση και Ανάσταση του Χριστού, ο οποίος προσφέρει την τέλεια θεογνωσία.

γ) Ο Χριστός, η «ένσαρκη» φανέρωση του Θεού στον κόσμο

Με τη Σάρκωση του Χριστού, εισέρχεται ο Θεός στην ιστορία. Στο πρόσωπο του Θεανθρώπου Χριστού μπορούμε να τον γνωρίσουμε. (Ιωάν. 14, 9). Η Εκκλησία, ως σώμα Χριστού, είναι ο χώρος όπου ο άνθρωπος αποκτά τη δυνατότητα να ενωθεί με το Χριστό και να φθάσει στη γνώση του με τρόπο βιωματικό. Η ανθρώπινη φύση του Χριστού είναι ενωμένη «ασύγχυτα και αχώριστα» με τη θεότητά του. Όποιος, λοιπόν, ενωθεί μαζί της, ενώνεται και με τη θεία και άκτιστη ενέργεια, που εκπέμπει ο Χριστός ως Θεάνθρωπος, γεγονός που πραγματοποιείται με τη Θεία Ευχαριστία. Στο Χριστό, συνεπώς, αποκτούμε πλήρη και αληθινή γνώση του Θεού. Γι' αυτό η Γραφή (Πράξ. 4. 12) λέει, ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας.

Ο Χριστός όμως φανέρωσε και τον προορισμό μας, διότι στη Μεταμόρφωση  μας «ἔδειξε τό ἀρχέτυπον κάλλος» , που είναι ο ίδιος, και το ύψος στο οποίο καλούμεθα να φθάσουμε. Με την πνευματική ζωή (άσκηση, συμμετοχή στα μυστήρια), μπορούμε και εμείς να φθάσουμε στο φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και τη θέωση, όπως οι άγιοί μας, που ζουν ενωμένοι με το Χριστό.

(Δοξαστικό της Λιτής*) 1. Αυτός, που παλαιά μίλησε με το Μωυσή πάνω στο όρος Σινά μέσα από σύμβολα, λέγοντας «Εγώ είμαι, ο αιωνίως υπάρχων», σήμερα στο όρος Θαβώρ, με τη μεταμόρφωσή του στους μαθητές του, έδειξε την αρχική ομορφιά του ανθρώπου, που είναι εικόνα του Χριστού, με το να αναλάβει στο πρόσωπο του την ανθρώπινη ουσία... 

2. ...Οι μαθητές σου, Λόγε, έπεσαν στη γη, μη μπορώντας να βλέπουν την αθέατη όψη (της θεότητάς σου). Οι άγγελοι υπηρετούσαν με φόβο και τρόμο, οι ουρανοί έφριξαν, η γη τρόμαξε, βλέποντας πάνω στη γη τον Κύριο του ακτίστου φωτός.

3. Ελάτε να ανεβούμε στο όρος του Κυρίου μας και στον οίκο του Θεού μας, και να δούμε το άκτιστο φως της Μεταμόρφωσής του, φως που έχει ως μονογενής Υιός από τον Πατέρα Του... μέσα στο φως ας πάρουμε φως... και υψωμένοι πνευματικά, ας υμνήσουμε την ομοούσια Τριάδα στους αιώνες.

Ορθόδοξη Πίστη και Λατρεία ( Παλιό βιβλίο Θρησκευτικών Α Λυκείου)

Η Ελπίδα για τη Μεταμόρφωση του Κόσμου: Το Φως της «Νέας Κτίσης»

Η χριστιανική ελπίδα δεν είναι μια ουτοπική θεωρία, αλλά μια δυναμική πρόσκληση για τη ριζική ανακαίνιση ολόκληρης της δημιουργίας, η οποία ξεκινά από το γεγονός της Ανάστασης.

Το πραγματικά νέο στοιχείο που έφερε ο Χριστός είναι η Ανάσταση, η οποία συνέβη σε ιστορικό και όχι μυθολογικό χρόνο. Προσφέρει τη βεβαιότητα ότι ο θάνατος νικήθηκε και ο χρόνος μεταμορφώθηκε σε μια πορεία προς την αιωνιότητα.

Η αναμόρφωση των κοινωνιών είναι αδύνατη αν δεν ξεκινήσει από τα βάθη της ανθρώπινης συνείδησης. Ο Χριστός είναι ο μόνος αληθινός επαναστάτης, γιατί η δική Του επανάσταση είναι η Επανάσταση της Αγάπης, η οποία μπορεί να φέρει τη δικαιοσύνη χωρίς να καταστρέψει το ανθρώπινο πρόσωπο.

 Η μεταμόρφωση δεν αφορά μόνο τον άνθρωπο, αλλά ολόκληρη τη φύση, η οποία «συστενάζει και συνωδίνει» περιμένοντας την απελευθέρωση από τη φθορά. Ο άνθρωπος καλείται να λειτουργεί ως «ιερέας της κτίσης», οδηγώντας τον κόσμο σε κοινωνία με τον Δημιουργό και αποκαθιστώντας το «αρχαίο κάλλος».

 Ο Μητροπολίτης Μελίτων μας καλεί να γίνουμε «ποιητές της δικής μας ζωής», φέρνοντας το φως της Βασιλείας του Θεού στην καθημερινότητά μας. Η ελπίδα μας στρέφεται στην «Όγδοη Ημέρα», την ατελεύτητη βασιλεία, όπου ο θάνατος, το μίσος και ο πόνος θα καταργηθούν και ο Θεός θα είναι τα πάντα για όλους. Η Ορθοδοξία δεν είναι το τέλος, αλλά η αρχή μιας αναζήτησης και μιας «νέας δημιουργίας»

3.4 Η ελπίδα για τη μεταμόρφωση του κόσμου

Έχω ένα όνειρο…

Έχω ένα όνειρο… 

Έχω ένα όνειρο ότι μια μέρα ακόμη και η Πολιτεία του Μισισίπι, μια έρημη πολιτεία, πνιγμένη από τη λάβρα της αδικίας και της καταπίεσης, θα μεταμορφωθεί σε μια όαση ελευθερίας και δικαιοσύνης.

 Έχω ένα όνειρο ότι τα τέσσερα παιδιά μου μια μέρα θα ζήσουν σε ένα έθνος, όπου δε θα κριθούν από το χρώμα του δέρματός τους, αλλά από το περιεχόμενο του χαρακτήρα τους.

 Έχω ένα όνειρο σήμερα. Έχω ένα όνειρο ότι μια μέρα η πολιτεία της Αλαμπάμα… θα μεταμορφωθεί σε μια πολιτεία, όπου τα μικρά μαύρα αγόρια και κορίτσια θα μπορέσουν να πιαστούν χέρι με χέρι με τα μικρά λευκά αγόρια και κορίτσια και να περπατήσουν μαζί σας αδελφές και αδελφοί.

 Έχω ένα όνειρο σήμερα.

 Έχω ένα όνειρο ότι μια μέρα κάθε κοιλάδα θα υψωθεί, κάθε λόφος και βουνό θα χαμηλώσει, οι ανώμαλοι τόποι θα γίνουν ομαλοί και οι στραβοί τόποι θα γίνουν ευθείς και η δόξα του Κυρίου θ’ αποκαλυφθεί και όλη η σάρκα μαζί θα την αναγνωρίσει…

 Όταν αφήσουμε την ελευθερία να ηχήσει, όταν την αφήσουμε να ηχήσει από κάθε χωριό και κάθε κωμόπολη, από κάθε πολιτεία και κάθε πόλη, θα μπορέσουμε να επισπεύσουμε εκείνη τη μέρα που όλα τα παιδιά του Θεού, μαύροι άνθρωποι και λευκοί άνθρωποι, εβραίοι και εθνικοί, προτεστάντες και καθολικοί, θα μπορέσουν να ενώσουν τα χέρια και να τραγουδήσουν τα λόγια του παλιού νέγρικου ύμνου: «Επιτέλους, ελεύθεροι! Επιτέλους, ελεύθεροι! 

Ευχαριστούμε τον Παντοδύναμο Θεό, επιτέλους είμαστε ελεύθεροι!».

 Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, I Have a Dream 

Η δύναμη της αμοιβαίας μεταμόρφωσης

39. Οι χριστιανοί όχι μόνο έχουν μάθει να συνυπάρχουν με ανθρώπους άλλων θρησκευτικών παραδόσεων, αλλά και έχουν μεταμορφωθεί μέσα από αυτήν τη συνύπαρξη. Έχουμε ανακαλύψει άγνωστες πτυχές της παρουσίας του Θεού στον κόσμο και ξεχασμένα στοιχεία των δικών μας χριστιανικών παραδόσεων. Επίσης, έχουμε προσέξει περισσότερο τα πολλά χωρία από τη Βίβλο, τα οποία μας καλούν να είμαστε περισσότερο ευαίσθητοι απέναντι στους άλλους… 

42. Μπορεί λοιπόν κανείς να αντλήσει συμπεράσματα από αυτά τα παραδείγματα και από παρόμοιες εμπειρίες στην καθημερινή ζωή, για ένα όραμα αμοιβαίας φιλοξενίας μεταξύ των ανθρώπων διαφορετικών θρησκευτικών παραδόσεων. Από την χριστιανική προοπτική, αυτό σχετίζεται στενά με το λειτούργημα της συμφιλίωσης. Προϋποθέτει τόσο τη μαρτυρία μας στους «άλλους» για τον Θεό εν Χριστώ, όσο και την προθυμία μας να επιτρέψουμε στον Θεό να μας μιλήσει μέσω των «άλλων». Όταν γίνεται αντιληπτή κατ’ αυτόν τον τρόπο, η ιεραποστολή δεν αφήνει περιθώρια για θριαμβολογίες. Συμβάλλει στην κατάργηση των αιτίων της θρησκευτικής εχθρότητας και της βίας που συχνά τη συνοδεύουν. Η φιλοξενία απαιτεί από τους χριστιανούς να αποδεχθούν τους άλλους ως δημιουργημένους κατ’ εικόνα Θεού, γνωρίζοντας ότι ο Θεός μπορεί να μας μιλά μέσω των άλλων για να μας διδάξει και να μας μεταμορφώσει, όπως ακριβώς μπορεί να χρησιμοποιεί εμάς για να μεταμορφώσει τους άλλους.

 43. Η βιβλική διήγηση και οι εμπειρίες στο οικουμενικό κίνημα φανερώνουν ότι μια τέτοια αμοιβαία μεταμόρφωση βρίσκεται στο επίκεντρο της αυθεντικής χριστιανικής μαρτυρίας. Η ανοιχτοσύνη απέναντι στους «άλλους» μπορεί να αλλάξει τους «άλλους», όπως μπορεί να αλλάξει κι εμάς. Μπορεί να τους προσφέρει νέες προοπτικές για τον Χριστιανισμό και το Ευαγγέλιο. Μπορεί επίσης να τους οδηγήσει σε μια νέα κατανόηση της δικής τους πίστης. Μια τέτοια ανοιχτοσύνη, καθώς και η μεταμόρφωση που προκύπτει από αυτήν, μπορεί με τη σειρά της να εμπλουτίσει τη ζωή μας με απροσδόκητους τρόπους. 

Πρόταση προς συζήτηση επιτροπών του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών Πίστη και Τάξη, Διαθρησκειακές Σχέσεις, Ιεραποστολή και Ευαγγελισμός

Η αναγκαιότητα προσωπικού και συλλογικού αγώνα των χριστιανών για τη μεταμόρφωση του εαυτού και του κόσμου

Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ και Μοτοβίλωφ* 

(*Σημ. Ο κτηματίας Νικόλαος Μοτοβίλωφ, που το 1831 θεραπεύθηκε θαυματουργικά μετά από σοβαρή ασθένεια από τον όσιο Σεραφείμ, συνδέθηκε πολύ με τον όσιο και αξιώθηκε να συζητήσει πολύ μαζί του για πνευματικά θέματα. Τη συζήτηση που ακολουθεί την κατέγραψε ο ίδιος ο Μοτοβίλωφ σε σημειώσεις, οι οποίες αργότερα εκδόθηκαν από τον π. Παύλο Φλωρένσκυ).

 – Γέροντα, είπα, όλη την ώρα μιλάτε για τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, την οποία πρέπει ν αποκτήσουμε, αλλά πώς και πού μπορώ να την δω; Τα καλά έργα είναι ορατά. Άραγε το Άγιο Πνεύμα μπορεί να γίνει ορατό; Πώς μπορώ να γνωρίζω αν Αυτό είναι μαζί μου ή όχι;

 – Η χάρη του Αγίου Πνεύματος, η οποία μας έχει δοθεί στο βάπτισμα, λάμπει στην καρδιά μας, παρά τις αμαρτίες και τα σκοτάδια που μας περικυκλώνουν. Αυτή εμφανίζεται μέσα σε άρρητο φως σ’ εκείνους, με τους οποίους ο Κύριος αναγγέλλει την παρουσία Του. Οι άγιοι Απόστολοι αισθάνθηκαν χειροπιαστά την παρουσία του Αγίου Πνεύματος.

 Εγώ τότε ρώτησα: 

– Πώς θα μπορούσα να γίνω και εγώ προσωπικά μάρτυρας αυτού του πράγματος; Ο π. Σεραφείμ με αγκάλιασε και μου είπε: 

– Αγαπητέ μου, εμείς είμαστε και οι δύο τώρα μέσα στο Άγιο Πνεύμα. Γιατί δεν με κοιτάζεις;

– Γέροντα, δεν μπορώ να σας κοιτάξω, διότι το πρόσωπό σας έγινε φωτεινότερο από τον ήλιο και τα μάτια μου έχουν θαμπωθεί.

 – Μη φοβάσαι, διότι και εσύ έχεις γίνει τώρα φωτοφόρος όπως και εγώ. Έχεις και εσύ τώρα γεμίσει από το Άγιο Πνεύμα, αλλιώς δεν θα μπορούσες να με δεις έτσι όπως με βλέπεις. […] 

Τον κοίταξα και με διαπέρασε ρίγος. Φανταστείτε τον ήλιο στην πιο δυνατή λάμψη της μεσημβρινής ακτινοβολίας του και στο κέντρο του ηλίου να βλέπετε το πρόσωπο ενός ανθρώπου, που συνομιλεί μαζί σας. Βλέπετε τις κινήσεις των χειλιών του, την έκφραση των ματιών του, ακούτε τη φωνή του, αισθάνεστε ότι το ένα του χέρι είναι απλωμένο γύρω από τον ώμο σας, αλλά δεν βλέπετε ούτε αυτό το χέρι, ούτε το πρόσωπο, παρά μόνο το εκτυφλωτικό φως που απλώνεται παντού γύρω σας και φωτίζει με τη λάμψη του το χιόνι που καλύπτει το ξέφωτο και τις χιονονιφάδες που πέφτουν.

 – Τι αισθάνεσαι; με ρώτησε.

 – Ησυχία και ειρήνη ανέκφραστη, είπα.

 – Και τι ακόμη αισθάνεσαι; 

– Να γεμίζει η καρδιά μου από άρρητη χαρά.

 – Αυτή η χαρά που αισθάνεσαι είναι μηδαμινή, όταν συγκριθεί με εκείνη τη χαρά για την οποία έχει γραφεί: «ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν Αὐτόν». Σε μας δόθηκε μια σκιά μόνο της χαράς αυτής, τι να πει κανείς για την πραγματική χαρά; Τι αισθάνεσαι ακόμη, άνθρωπε του Θεού; 

– Ανέκφραστη θερμότητα, είπα. 

– Τι είδους θερμότητα; Είμαστε στο δάσος, τώρα είναι χειμώνας και παντού γύρω μας χιόνι… Τι είδους θερμότητα είναι αυτή που αισθάνεσαι; 

Και εγώ αποκρίθηκα:

 – Όπως όταν λούζομαι με ζεστό νερό. Αισθάνομαι ακόμη ευωδία τέτοια, που ποτέ μέχρι τώρα δεν έχω αισθανθεί.

 – Ξέρω, ξέρω, είπε εκείνος, σε ρωτώ επίτηδες. Αυτή η ευωδία που αισθάνεσαι είναι η ευωδία του Αγίου Πνεύματος. Και αυτή η θερμότητα για την οποία μιλάς δεν υπάρχει στην ατμόσφαιρα, αλλά μέσα μας. Θερμαινόμενοι από αυτήν οι ερημίτες δεν φοβούνταν τον χειμώνα, διότι φορούσαν τον χιτώνα της χάριτος ο οποίος αντικαθιστούσε το ένδυμα. «Ἡ Βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν». Η κατάσταση στην οποία τώρα βρισκόμαστε το αποδεικνύει. Να τι σημαίνει να είσαι πλήρης Πνεύματος Αγίου.

 – Θα θυμάμαι το έλεος αυτό που μας επισκέφθηκε σήμερα; ερώτησα.

 – Πιστεύω ότι ο Κύριος θα σε βοηθήσει να το διαφυλάξεις στην καρδιά σου, διότι αυτό δόθηκε όχι μόνο για μας, αλλά διά μέσου ημών και για τον υπόλοιπο κόσμο. Πορεύου εν ειρήνη! 

Ο Κύριος και η Παναγία ας είναι μαζί σου! Όταν τον άφησα, το όραμα δεν είχε παύσει: ο γέροντας βρισκόταν στην ίδια θέση που είχε στην αρχή της συνομιλίας μας και το άρρητο φως που είχα ιδεί με τα μάτια μου συνέχιζε να τον περιβάλλει. 

Αρχιμ. Ιουστίνος Πόποβιτς, Οσίου Σεραφείμ του Σαρώφ Βίος

Η Μεταμόρφωση της ζωής

Μέσα στα όρια της γης υπάρχει ακόρεστη πείνα και άσβεστη δίψα θεογνωσίας, διότι ο αγώνας μας είναι να φθάσουμε τον Άφθαστο, να δούμε τον Αόρατο, να γνωρίσουμε Αυτόν που βρίσκεται πέρα από κάθε γνώση.

 Η ορμή αυτή αυξάνει ακατάπαυστα σε κάθε άνθρωπο, όταν το Φως της Θεότητας ευδοκήσει να τον καταυγάσει, έστω και με κάποια αμυδρά προσέγγισή Του, διότι τότε στους νοερούς οφθαλμούς μας αποκαλύπτεται σε ποια άβυσσο διαμένουμε.

 Η όραση αυτή καταπλήσσει όλο τον τότε η ψυχή του δεν γνωρίζει ανάπαυση και δεν μπορεί να τη βρει, μέχρις ότου ελευθερωθεί πλήρως από το σκοτάδι που την διακατέχει, μέχρις ότου γεμίσει από την Ακόρεστη Τροφή, μέχρις ότου το Φως αυτό αυξηθεί στην ψυχή και ενωθεί μαζί της τόσο, ώστε Φως και ψυχή να γίνουν ένα, προκαταγγέλλοντας τη θέωσή μας στη Θεία δόξα.

 Η Μεταμόρφωση του Κυρίου αποτελεί στερεό θεμέλιο της ελπίδας για τη μεταμόρφωση όλης της ζωής μας –η οποία τώρα είναι γεμάτη από κόπο, ασθένειες, φόβο– σε ζωή άφθαρτη και θεοειδή. Εν τούτοις, η ανάβαση αυτή στο υψηλό όρος της Μεταμορφώσεως συνδέεται με μεγάλο αγώνα. 

Όχι σπάνια εμείς εξασθενούμε από την αρχή αυτού του αγώνα και απελπισία φαίνεται να κυριεύει την ψυχή…

 Προ ετών, κατά την ημέρα της Μεταμορφώσεως, ρώτησα κάποιον ασκητή ο οποίος, όπως αναμφίβολα πιστεύω, αξιώθηκε πολλές φορές να δει αυτό το Φως… Δεν έβλεπα την οδό μπροστά μου∙ δεν γνώριζα πώς να εισέλθω σε αυτή τη ζωή, από πού να αρχίσω∙ αισθανόμουν τον εαυτό μου μέσα σε γνόφο και ρώτησα: «Τι να κάνω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;». Και μου δόθηκε η απάντηση: «Να προσεύχεσαι, όπως ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο οποίος για χρόνια έκραζε, “Κύριε, φώτισόν μου το σκότος”, και εισακούσθηκε».

 Αρχιμ. Σωφρόνιος Σαχάρωφ, Άσκηση και Θεωρία

Η Μεταμόρφωση του Χριστού με μορφή διαλόγου

Άσκηση με θέμα τη Μεταμόρφωση του Χριστού, την περιγραφή της στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου και την απόδοσή της στην ορθόδοξη ζωγραφική τέχνη. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξοικείωση των μαθητών με το ευαγγελικό κείμενο (Ματθ. 17, 1-9, στο πρωτότυπο κείμενο και σε νεοελληνική απόδοση), η μελέτη της εικονογραφίας της σκηνής και η διαπίστωση ότι η χριστιανική τέχνη απεικόνιζε κάθε φορά το αντίστοιχο απόσπασμα της Αγίας Γραφής, λειτουργώντας ως «βιβλίο των αγραμμάτων». Το μαθησιακό αντικείμενο δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές αφενός να συμπληρώσουν το κείμενο της ευαγγελικής περικοπής και αφετέρου να δραματοποιήσουν τη σκηνή της Μεταμόρφωσης, εξερευνώντας μια μεταβυζαντινή φορητή εικόνα (Θεοφάνης ο Κρης, περ. 1546) και προβάλλοντας τα λόγια καθεμίας από τις εικονιζόμενες μορφές.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ

Οι μαθητές καλούνται να μελετήσουν το σχετικό απόσπασμα της Αγίας Γραφής, αποδοσμένο σε Νέα Ελληνικά, και να συμπληρώσουν τα κενά, με βάση τις φράσεις που τους δίνονται. Για την περαιτέρω διευκόλυνση των μαθητών, για κάθε κενό του κειμένου προβάλλεται η σωστή φράση, γραμμένη στο πρωτότυπο κείμενο. Το μαθησιακό αντικείμενο προσφέρεται για τη μελέτη της εξέλιξης της ελληνικής γλώσσας από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες μέχρι σήμερα και μπορεί να αξιοποιηθεί στο πλαίσιο των μαθημάτων τόσο των Θρησκευτικών όσο και των Αρχαίων Ελληνικών.

Η Μεταμόρφωση του Χριστού στη δυτική τέχνη (συλλογή εικόνων)

Συλλογή δεκαπέντε εικόνων με θέμα τη Μεταμόρφωση του Χριστού και τον τρόπο απόδοσής της στην τέχνη της Δύσης. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους με την εικονογραφία της Μεταμόρφωσης στη δυτική ζωγραφική. Απώτερος στόχος είναι να προβούν οι μαθητές σε δημιουργικές συγκρίσεις μεταξύ των εικόνων, αναφορικά με τον αριθμό, τη θέση και τη στάση των εικονιζόμενων προσώπων. Πιο συγκεκριμένα, η συλλογή περιλαμβάνει πίνακες ζωγραφικής, τοιχογραφίες, οροφογραφίες και ακουαρέλες, που χρονολογούνται από τον 15ο έως και τον 19ο αιώνα. Για κάθε εικόνα, μάλιστα, δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης, καθώς και σχετικός υπερσύνδεσμος.

Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό; Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης

α) Το νόημα της γιορτής της Μεταμόρφωσης 

 Στο όρος Θαβώρ, ο Χριστός «μεταμορφώθηκε» (άλλαξε μορφή), φανερώνοντας «τήν δόξαν» της θεότητάς του. Έδειξε, έτσι, ότι «βροτός τό ὁρώμενον,  ἀλλά Θεός τό κρυπτόμενον» (ο κόσμος έβλεπε σ’ αυτόν έναν άνθρωπο, που μέσα του όμως έκρυβε το Θεό). Η «δόξα» του Χριστού φανερώθηκε στη Μεταμόρφωση με το άκτιστο* φως. Ο Θεός κατά την ουσία του δεν έχει καμιά αναλογία και σχέση με την κτίση. Γι’ αυτό κανένα κτίσμα δεν μπορεί να γνωρίσει την ουσία του, που είναι «απρόσιτη» και «αμέθεκτη». Ο Θεός, όμως, γεφυρώνει αυτή την απόσταση και μας δίνει τη δυνατότητα να τον γνωρίσουμε, όσο, βέβαια, η περιορισμένη μας φύση μάς το επιτρέπει, μέσα από τις ενέργειές του, που είναι «μεθεκτές». Αυτές τις ενέργειες τις ονομάζουμε άκτιστες, γιατί είναι ενέργειες του άκτιστου Θεού. Ονομάζονται ακόμη: φως, δόξα, βασιλεία, δύναμη, αγάπη. Το φως του Θεού δεν έχει καμιά σχέση με το φυσικό φως, διότι είναι υπερφυσικό και αιώνιο, είναι άκτιστο. Αυτό το άκτιστο φως που είχε ο Χριστός ως Θεός, άφησε να φανεί, λίγο πριν το Πάθος του, στο όρος Θαβώρ, για να φανερωθεί η θεότητά του και η αληθινή ταυτότητά του, και να ενισχυθούν οι μαθητές του, όπως λέει και το κοντάκιο της γιορτής της Μεταμόρφωσης.

 

Φανερώθηκε, έτσι, το «πρό αἰώνων κεκαλυμμένον μυστήριον». Το φως του Χριστού είναι «δόξα» και των άλλων Προσώπων της Αγίας Τριάδος. Η θέα του ακτίστου φωτός από τον άνθρωπο λέγεται «θεοπτία» και ταυτίζεται με τη   «θέωση», την ένωση με το Θεό. Αυτή είναι και η μόνη δυνατότητα της γνώσης του Θεού στην παράδοση των αγίων της Εκκλησίας μας. 

 β) Η γνώση του Θεού στην Π. Διαθήκη  

Ο Θεός φανερωνόταν στην Π.Δ. «διά συμβόλων» (φωτιά, άνεμος, δρόσος), που ήταν όμως άκτιστα και όχι φυσικά φαινόμενα. Μέσα από αυτά τα σημεία του Θεού ο άνθρωπος γνώριζε την ύπαρξη και την παρουσία του. Οι άγιοι της Π.Δ. δεν έφθασαν στην πλήρη θεογνωσία, στη θέωση, διότι τότε υπήρχε ο θάνατος και ο Άδης. Αυτά καταργήθηκαν, όπως μαθαίνουμε από την Καινή Διαθήκη, με τη Σάρκωση, Σταύρωση και Ανάσταση του Χριστού, ο οποίος προσφέρει την τέλεια θεογνωσία.

 

γ) Ο Χριστός, η «ένσαρκη» φανέρωση του Θεού στον κόσμο 

 Με τη Σάρκωση του Χριστού, εισέρχεται ο Θεός στην ιστορία. Στο πρόσωπο του Θεανθρώπου Χριστού μπορούμε να τον γνωρίσουμε. (Ιωάν. 14, 9). Η Εκκλησία, ως σώμα Χριστού, είναι ο χώρος όπου ο άνθρωπος αποκτά τη δυνατότητα να ενωθεί με το Χριστό και να φθάσει στη γνώση του με τρόπο βιωματικό. Η ανθρώπινη φύση του Χριστού είναι ενωμένη «ασύγχυτα και αχώριστα» με τη θεότητά του. Όποιος, λοιπόν, ενωθεί μαζί της, ενώνεται και με τη θεία και άκτιστη ενέργεια, που εκπέμπει ο Χριστός ως Θεάνθρωπος, γεγονός που πραγματοποιείται με τη Θεία Ευχαριστία. Στο Χριστό, συνεπώς, αποκτούμε πλήρη και αληθινή γνώση του Θεού. Γι’ αυτό η Γραφή (Πράξ. 4, 12) λέει, ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. Ο Χριστός όμως φανέρωσε και τον προορισμό μας, διότι στη Μεταμόρφωση «ἔδειξε τό ἀρχέτυπον κάλλος» μας, που είναι ο ίδιος, και το ύψος στο οποίο καλούμεθα να φθάσουμε. Με την πνευματική ζωή (άσκηση, συμμετοχή στα μυστήρια), μπορούμε και εμείς να φθάσουμε στο φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και τη θέωση, όπως οι άγιοί μας, που ζουν ενωμένοι με το Χριστό.

                                                              Ορθόδοξη πίστη και Λατρεία σελ 69-73
 

Η Μεταμόρφωση του Χριστού - Οι βασικές μορφές της σκηνής

Δραστηριότητα εξερεύνησης μιας φορητής εικόνας με θέμα τη Μεταμόρφωση του Χριστού (Θεοφάνης ο Κρης, περ. 1546). Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι η παρατήρηση της εικονογραφίας της σκηνής και ο εντοπισμός των βασικών μορφών της. Η δραστηριότητα στοχεύει, επίσης, στην εξοικείωση των μαθητών με την ανατολική ζωγραφική τεχνοτροπία, καθώς και στον συσχετισμό της συγκεκριμένης εικόνας τόσο με άλλες αποδόσεις του ίδιου θέματος στην τέχνη όσο και με το ευαγγελικό κείμενο. Εκτός από τη διαδραστική εικόνα, το μαθησιακό αντικείμενο περιλαμβάνει, επίσης, το σχετικό χωρίο από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου (Ματθ. 17, 1-9, στο πρωτότυπο κείμενο και σε νεοελληνική απόδοση), προκειμένου να κατανοήσουν οι μαθητές ότι η χριστιανική τέχνη λειτουργούσε ως «βιβλίο των αγραμμάτων».

Γιατί ευλογούνται τα σταφύλια την εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος

Του Γ.Σκαλτσή, Καθηγητου Α.Π.Θ

Η ΕΥΛΟΓΙΑ των σταφυλιών κατά τη Μεταμόρφωση κατανοείται μέσα από τις θεολογικές, ανθρωπολογικές και κοσμολογικές διαστάσεις της εορτής αυτής.

῾Ο Κύριος «ημέρας  εξ» η «ωσεί ημέρας οκτώ», μετά την πρόρρηση του Πάθους Του,«εις όρος υψηλόν… μετεμορφώθη έμπροσθεν αυτών (Πέτρου, ᾿Ιακώβου και ᾿Ιωάννου), και έλαμψε το πρόσωπον αυτού ως ο ήλιος,τα δε ιμάτια αυτού εγένετο λευκά ως το φως».
Αυτός είναι ο Δημιουργός του κόσμου,αλλά και ο κυρίαρχος των εσχάτων. Αυτός είναι η άμπελος «εν ουρανοίς μεν έχουσα την ρίζαν, επί γης δε τα κλήματα·άμπελος κλαδευομένη το σώμα, αλλ᾿ ου  την ρίζαν· άμπελος μετά τρίτην ημέραν  του κλαδευθήναι βλαστάνουσα τον βότρυν της αναστάσεως».

Είναι φυσικό, λοιπόν, με τη Μεταμόρφωση του Κυρίου να φωτίζεται και να δοξάζεται ολόκληρος ο κόσμος.

῾Η κτίση  φαιδρύνεται και αποκτά τη λαμπρότητα που είχε κατά το χρόνοτής δημιουργίας.Γι᾿ αυτόν ακριβώς το λόγο και η κτίση, ανταποκρινόμενη  δοξολογικά σ᾿ αυτή τη δωρεά και την ελπίδα, αναφέρεται πρόςτό Δημιουργό της και τον ευχαριστεί, αλλά και η ᾿Εκκλησία  στην πιο κατάλληλη εορτή, της Δημιουργίας και των ᾿Εσχάτων της ανανέωσης και της ελπίδας, συνηθίζει να ευλογεί τον κόσμο  και τις απαρχές του, επιβεβαιώνοντας έτσι ότι η ανανέωση αρχίζει από το Θεό, περνά μέσα από τη φύση και καταλήγει στη σωτηρία του ανθρώπου.

῾Η ευλογία των σταφυλιών, των αντιπροσωπευτικών αυτών απαρχών του κόσμου, είναι μία λειτουργική πράξη που τονίζει–ιδιαίτερα τη δοξολογική και ευχαριστιακή προσφορά της ύλης  και των καρπών της γης στο Δημιουργό Θεό και κτίστη των απάντων. Πολύ περισσότερο μάλιστα, όταν ο καρπός αυτός της  αμπέλου μας δίδει το κρασί, που ο Χριστός ευλόγησε στην Κανά, για να τονίσει την εν Χριστώ μεταμόρφωση του κόσμου,αλλά και μας το παρέδωσε στο Μυστικό Δείπνο, ως το στοιχείο  εκείνο, που μαζί με το ψωμί, την ώρα της θείας Λειτουργίας  αφθαρτοποιούνται χαρισματικά, μεταποιούμενα σε Κυριακό «σώμα και αίμα», θεία Ευχαριστία.
 Εκτός τούτων, η ευλογία των σταφυλιών τονίζει και την ανάγκη συνεχούς πνευματικής καρποφορίας και μεταμορφωτικής  πορείας του ανθρώπου, καθόσον «οι τω ύψει των αρετών διαπρέ-ψαντες, και της ενθέου δόξης αξιωθήσονται»

*Περιοδ. «᾿Εφημέριος», Σεπτέμβριος 2000, σελ. 11-14.

Πηγή 

Δραστηριότητα στην ενότητα 13:Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης

    
Πατήστε πάνω στην εικόνα για να ανοίξει το κουίζ. 
Καλή επιτυχία!!!!

Υλικό από το Ψηφιακό σχολείο (Οι σύνδεσμοι οδηγούν στην πηγή)

13. Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό; Προσέγγιση της γιορτής της μεταμόρφωσης.

Πριν δούμε τα βασικά σημεία του μαθήματος πατήστε πάνω στην εικόνα και δείτε τι εκφράζουν τα πρόσωπα 
 
 

Βασικά σημεία μαθήματος

Στο Χριστό ο κόσμος έβλεπε έναν άνθρωπο , που μέσα του όμως έκρυβε το Θεό.

Πριν από τα γεγονότα του Πάθους, ο Κύριος, στο όρος Θαβώρ , "μεταμορφώθηκε", άλλαξε μορφή, φανερώνοντας στους μαθητές του τη δόξα της θεότητάς του.

Αυτό το έκανε για να ενισχύσει και να στηρίξει την πίστη τους , γι' αυτά που επρόκειτο να ακολουθήσουν (το Πάθος)

Στη Μεταμόρφωση λοιπόν, έχουμε τη φανέρωση της θεϊκής δόξας. Όταν λέμε φανέρωση τη θεϊκής δόξας εννοούμε πως γνωρίζουμε τις θείες ενέργειες, όχι όμως και τη θεϊκή ουσία η οποία είναι εντελώς απρόσιτη στον άνθρωπο.

Η θέα της θεϊκής δόξας, του "ακτίστου φωτός" ,όπως ονομάζεται, λέγεται στη θεολογική ορολογία "θεοπτία'' και ταυτίζεται με τη θέωση, την ένωση με το Θεό.

Η Εκκλησία ως σώμα Χριστού, είναι ο χώρος όπου ο άνθρωπος , με τη συμμετοχή του στα μυστήρια, την άσκηση και την προσευχή, αποκτά τη δυνατότητα να προσεγγίσει το Θεό βιωματικά, να φτάσει στη θέωση.

Η Μεταμόρφωση του Χριστού έδειξε στον άνθρωπο τον προορισμό του, το "αρχέτυπο κάλλος" του, το πώς θα είναι η ζωή στη Βασιλεία του Θεού μετά τη Δευτέρα Παρουσία.