Παναγία, η Μητέρα του Χριστού

Η Παναγία, η Μητέρα του Χριστού, κατέχει κεντρική και δεσπόζουσα θέση στη ζωή της Εκκλησίας και στην ορθόδοξη παράδοση, αποτελώντας το απόλυτο πρότυπο αγιότητας και υπακοής στο θέλημα του Θεού.

 Καταγωγή και Πρώτα Χρόνια

• Γονείς και Γέννηση: Η Μαρία ήταν παιδί της προσευχής των γονιών της, του Ιωακείμ και της Άννας, οι οποίοι την απέκτησαν σε μεγάλη ηλικία μετά από θερμές παρακλήσεις στον Θεό. Η γέννησή της γιορτάζεται στις 8 Σεπτεμβρίου και θεωρείται πηγή χαράς για όλη την οικουμένη, καθώς από αυτήν ανέτειλε ο «Ήλιος της Δικαιοσύνης», ο Χριστός.
• Εισόδια στο Ναό: Σε ηλικία τριών ετών, οι γονείς της την αφιέρωσαν στον Ναό των Ιεροσολύμων, εκπληρώνοντας το τάμα τους. Εκεί παρέμεινε δέκα χρόνια (μέχρι τα 14), προετοιμάζοντας τον εαυτό της μέσω της προσευχής για να γίνει το «κατοικητήριο» του Θεού. Το γεγονός αυτό τιμάται στις 21 Νοεμβρίου.

Ο Ευαγγελισμός και η Σάρκωση

• Η Θεϊκή Πρόσκληση: Ο Αρχάγγελος Γαβριήλ εμφανίστηκε στη Ναζαρέτ και της ανήγγειλε ότι θα γεννήσει τον Υιό του Υψίστου.
• Η Ελεύθερη Συγκατάθεση: Η Παναγία αποδέχθηκε ελεύθερα την αποστολή της με τη φράση «ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ρῆμά σου». Η συγκατάθεσή της ήταν απαραίτητη για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους, καθώς ο Θεός σέβεται την ανθρώπινη ελευθερία.
• Η Νέα Εύα: Σε αντίθεση με την Εύα που έδειξε ανυπακοή, η Παναγία ονομάζεται «Νέα Εύα», γιατί με την υπακοή της ανατρέπει τις συνέπειες του προπατορικού αμαρτήματος.

 Η Παναγία ως Θεοτόκος

• Θεολογία του Προσώπου: Η Εκκλησία την ονομάζει Θεοτόκο (αυτή που γέννησε τον Θεό), επιβεβαιώνοντας ότι ο Ιησούς είναι τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος.
• Αειπάρθενος και Παναγία: Ο όρος Αειπάρθενος δηλώνει ότι παρέμεινε παρθένος πριν, κατά και μετά τη γέννηση του Χριστού, ενώ ο όρος Παναγία εκφράζει την πλήρη αγιότητά της.
• Προστάτης Ιωσήφ: Ήταν αρραβωνιασμένη με τον δίκαιο Ιωσήφ, ο οποίος υπήρξε ο προστάτης της και του θείου βρέφους, χωρίς να είναι ο φυσικός πατέρας του Ιησού.

 Συμμετοχή στο Έργο του Χριστού

• Η Ζωή του Κυρίου: Η Παναγία παρακολούθησε όλη την πορεία του Ιησού, από τη Γέννηση στη Βηθλεέμ και την Υπαπαντή στον Ναό, μέχρι την επιστροφή του δωδεκαετούς Ιησού από τα Ιεροσόλυμα.
• Το Πάθος και η Ανάσταση: Συμμετείχε στον πόνο του Υιού της κατά τη Σταύρωση, βιώνοντας βαθιά θλίψη (μοιρολόι της Παναγίας). Ήταν παρούσα στην Αποκαθήλωση και την Ταφή Του. Μετά την Ανάσταση, οι Μυροφόρες γυναίκες (ανάμεσά τους και η Μαρία) ήταν οι πρώτες που έλαβαν το χαρμόσυνο μήνυμα από τον άγγελο.

 Η Κοίμηση και η Μετάσταση

• Το Τέλος της Επίγειας Ζωής: Η Παναγία κοιμήθηκε και τάφηκε στη Γεσθημανή. Ο θάνατός της ήταν πραγματικός, αλλά το σώμα της «μετέστη» (μεταφέρθηκε) στους ουρανούς, καθώς έγινε άφθαρτο.
• Η Αγία Ζώνη: Κατά την ανάληψή της, παρέδωσε την Αγία Ζώνη της στον Απόστολο Θωμά ως ευλογία, καθώς εκείνος ήταν ο μόνος που απουσίαζε κατά την ώρα της κοίμησής της. Η γιορτή της Κοίμησης στις 15 Αυγούστου αποκαλείται από τον λαό «Πάσχα του καλοκαιριού».

 Η Παναγία στη Λατρεία και την Τέχνη

• Πλατυτέρα των Ουρανών: Στην κόγχη του Ιερού Βήματος εικονίζεται ως η «Πλατυτέρα», η γέφυρα που ενώνει τη γη με τον ουρανό, έχοντας τα χέρια της σε στάση δέησης για όλο τον κόσμο.
• Προσωνύμια: Ο ελληνικός λαός της έχει αποδώσει εκατοντάδες ονόματα (πάνω από 300-700), όπως Οδηγήτρια, Γλυκοφιλούσα, Ελεούσα, Μεγαλόχαρη, Σουμελά, Εκατονταπυλιανή, που φανερώνουν την αγάπη και την εμπιστοσύνη στη μεσιτεία της.
• Μεσίτρια: Θεωρείται η πνευματική Μητέρα όλων των χριστιανών και η διαρκής μεσίτρια που μεταφέρει τις παρακλήσεις των πιστών στον Υιό της

Οι σπανιότερες εικόνες της Υπεραγίας Θεοτόκου

Η παρουσία της Παναγίας στο Άγιον Όρος είναι διαρκής και αδιαμφισβήτητη. Η χάρη της γίνεται αισθητή από τους αγιορείτες μοναχούς, που την τιμούν ως προστάδιδά τους, αλλά και από όλους όσους στρέφονται σε αυτή, ζητώντας τη στήριξη και τη βοήθειά της. Το ιερό της πρόσωπο διαπερνά την ύπαρξή μας, μας εμπνέει, μας παρηγορεί και μας διαπαιδαγωγεί, άλλοτε άμεσα, με τη φανέρωσή της, και άλλοτε μέσω των ιερών της εικόνων.
Τα προσωνύμια που της έχουν αποδοθεί είναι αναρίθμητα, όπως αναρίθμητες είναι και οι εικόνες της. Αν και οι περισσότερες είναι αρκετά γνωστές, εντούτοις υπάρχουν ορισμένες σπάνιες αναπαραστάσεις που συχνά ξενίζουν και προκαλούν τον θαυμασμό των πιστών.


Η εικόνα της Παναγίας Εγκυμονούσας είναι ελάχιστα γνωστή. Μάλιστα, πολλοί θεολόγοι υποστηρίζουν πως πρόκειται για μια αιρετική αναπαράσταση, καθώς ο τύπος της αποκλίνει από όλες τις γνωστές αναπαραστάσεις της Θεοτόκου. Ωστόσο, παρόμοια έργα συναντώνται στη βυζαντινή τέχνη από τον 11ο αιώνα και μετά. Το Θείο Βρέφος απεικονίζεται συνήθως μέσα σε ένα στρογγυλό μενταγιόν, στο ύψος του στήθους της Θεοτόκου, συμβολίζοντας έτσι τον λόγο του Θεού που ενσαρκώθηκε στην κοιλιά της της Θεομήτορος. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η εικόνα της Παναγίας Εγκυμονούσας βοηθά όλες τις έγκυες γυναίκες, καθώς και τα ζευγάρια που προσπαθούν να αποκτήσουν παιδιά. Μία από τις ελάχιστες εικόνες που ακολουθούν τον συγκεκριμένο τύπο βρίσκεται στην πόλη της Κατερίνης, στην εκκλησία του Αγίου Στυλιανού.


Εικόνα της Παναγίας Γοργόνας Η συγκεκριμένη αναπαράσταση της Υπεραγίας Θεοτόκου απαντάται αρκετά συχνά στον ελλαδικό χώρο. Ωστόσο, πιστοί από άλλες χώρες ή και περιοχές εκτός της νησιωτικής Ελλάδας, μένουν έκπληκτοι μπροστά στην αναπαράσταση της Παναγίας ως γοργόνας.Η ιδιαίτερη εντύπωση που προκαλεί η αναπαράσταση οδήγησε τον Έλληνα ποιητή Μυριβήλη να γράψει με μεγάλο θαυμασμό για την ασυνήθιστη εικόνα, που είναι εμπνευσμένη από τοιχογραφία του παρεκκλησίου της Παναγίας στο νησί της Λέσβου.

Σύμφωνα με τον τύπο της Παναγίας Γοργόνας, η Θεοτόκος αναπαρίσταται από τη μέση και πάνω με ανθρώπινη μορφή, ενώ από τη μέση και κάτω το σώμα της αποκτά ουρά ψαριού, όπως ακριβώς στις γοργόνες της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας.

Η ερμηνεία της εμφάνισης της αναπαράστασης αυτής σχετίζεται πιθανόν με το γεγονός πως το παρεκκλήσι της Παναγίας στη Λέσβο βρίσκεται κοντά σε ένα ψαροχώρι. Οι κάτοικοι της περιοχής είναι πιθανό να ένωσαν, με τον ιδιότυπο αυτό τρόπο, την ορθόδοξη πίστη με την τοπική προφορική τους παράδοση.
Τα πρώτα βήματα του Χριστού


Η παλαιότερη απεικόνιση της θεματικής αυτής εντοπίζεται στον 17ο αιώνα και είναι τοποθετημένη στην Ιερά Μονή Λειμώνος, στο νησί της Λέσβου. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός πως ο Ιησούς Χριστός απεικονίζεται σε ηλικία 2-3 ετών και όχι ως βρέφος ή πολύ μικρό παιδί που κάνει τα πρώτα του βήματα. Απλώνει τα χέρια του προς την Υπεραγία Θεοτόκο, η οποία ανοίγει με χαρά την αγκαλιά της.

Μια πιθανή εξήγηση για την προέλευση της συγκεκριμένης απεικόνισης, είναι η αναφορά του απόκρυφου Ευαγγελίου του Ιακώβου στην πρώιμη παιδική ηλικία της ίδιας της Μητέρας του Θεού, καθώς και στα επτά πρώτα της βήματα. Πιθανόν, η αφήγηση αυτή να ενέπνευσε μια αντίστοιχη αναπαράσταση της παιδικής ηλικίας του Ιησού Χριστού.


Εικόνα της Παναγίας που γνέθει

Πρόκειται για αναπαράσταση κατά την οποία η Θεοτόκος γνέθει με νήματα, ενώ παράλληλα νανουρίζει το Θείο Βρέφος που ξαπλώνει στην κούνια μπροστά από τα πόδια της. Είναι μια δυτικότροπη αναπαράσταση, η οποία ωστόσο απαντάται και σε ανάλογα βυζαντινά έργα.

Η εικόνα θεωρείται σπάνια, εξαιτίας του ανθρωποκεντρικού της χαρακτήρα. Η Παναγία αποδίδεται ως θνητή γυναίκα που επιδίδεται σε ανάλογες καθημερινές εργασίες. Πλέκει για να εξασφαλίσει τα απαραίτητα ενδύματα, ενώ παράλληλα φροντίζει το παιδί της, που κοιμάται δίπλα της.

Ανάλογες αναπαραστάσεις της Θεοτόκου που γνέθει απαντώνται κατά κανόνα σε σκηνές του Ευαγγελισμού, όπου η Παρθένος απεικονίζεται μαζί με τον Αρχάγγελο Γαβριήλ.

Η σκηνή αυτή έχει ένα δεύτερο, συμβολικό νόημα το οποίο αποκαλύπτεται στον Μεγάλο Κανόνα του Αγίου Ανδρέα Κρήτης:


«Ὡς ἐκ βαφῆς ἁλουργίδος, Ἄχραντε, ἡ νοητὴ πορφυρὶς τοῦ Ἐμμανουὴλ ἔνδον ἐν τῇ γαστρί σου ἡ σὰρξ συνεξυφάνθη· ὅθεν Θεοτόκον ἐν ἀληθείᾳ σὲ τιμῶμεν.».






Η Μητέρα του Θεού «έπλεξε» το Θείο Βρέφος με το τίμιο αίμα της. Αυτό καθιστά την απεικόνιση ακόμη πιο σπουδαία, καθώς δεν αποδίδει εικαστικά τη στιγμή του Ευαγγελισμού, ούτε και μια συμβολική ερμηνεία της φύσης του Θείου Βρέφους, αλλά τον ήδη γεννημένο, ενσαρκωμένο Λόγο, ξαπλωμένο στην κούνια κάτω από τη σκέπη της Υπεραγίας Μητρός του.

Ιδιαίτερη σημασία έχει, ακόμη, η τοποθεσία της εικόνας. Το συγκεκριμένο έργο βρίσκεται στην Αίγυπτο. Αν και ο αιγυπτιακός πολιτισμός μοιάζει σήμερα πολύ μακρινός, εντούτοις δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η χώρα αυτή είναι στενά συνδεδεμένη με τις Γραφές. Εκεί κατέφυγε η Παναγία και ο Ιωσήφ, προσπαθώντας να διαφύγουν από τον βασιλιά Ηρώδη, όταν εκείνος διέταξε την εξόντωση όλων των νηπίων. Επιπλέον, στην Παλαιά Διαθήκη υπάρχει πλήθος αναφορών στον ρόλο της χώρας της Αιγύπτου, που σχετίζεται με τη ζωή του μελλοντικού Σωτήρα:

«Ιδού Κύριος κάθηται ἐπὶ νεφέλης κούφης καὶ ἥξει εἰς Αἴγυπτον, καὶ σεισθήσεται τὰ χειροποίητα Αἰγύπτου ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ, καὶ ἡ καρδία αὐτῶν ἡττηθήσεται ἐν αὐτοῖς.». (Ησαΐας 19:1)

«…καὶ γνωστὸς ἔσται Κύριος τοῖς Αἰγυπτίοις, καὶ γνώσονται οἱ Αἰγύπτιοι τὸν Κύριον ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ καὶ ποιήσουσι θυσίας καὶ εὔξονται εὐχὰς τῷ Κυρίῳ καὶ ἀποδώσουσι.». (Ησαΐας 19:21)

Ακόμη, το Ευαγγέλιο του Ματθαίου αναφέρει:

«Ἀναχωρησάντων δὲ αὐτῶν ἰδοὺ ἄγγελος Κυρίου φαίνεται κατ᾿ ὄναρ τῷ Ἰωσὴφ λέγων· ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἴσθι ἐκεῖ ἕως ἂν εἴπω σοι· μέλλει γὰρ Ἡρῴδης ζητεῖν τὸ παιδίον τοῦ ἀπολέσαι αὐτό. Ὁ δὲ ἐγερθεὶς παρέλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ νυκτὸς καὶ ἀνεχώρησεν εἰς Αἴγυπτον…» (2:13-14)

Η εικόνα είναι τοποθετημένη στο πατριαρχικό μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στο Κάιρο, όπου και είχε καταφύγει ο Ιησούς.


Το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται στη γειτονιά του παλιού Καΐρου. Με την πάροδο των χρόνων, τα τείχη στέγασαν το μοναστήρι, το νοσοκομείο, το ορφανοτροφείο για τα φτωχά παιδιά, το γηροκομείο, το σχολείο και το νεκροταφείο. Μεταξύ άλλων, η μονή υπέστη μια τρομερή πυρκαγιά, η οποία προκάλεσε ανεπανόρθωτες ζημιές στα κτήρια. Το 1904 ο Πατριάρχης Φώτιος (1900-1925) ανέλαβε τις εργασίες αποκατάστασης.

Αναμφίβολα, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και αρχαιότερα μνημεία του χριστιανισμού, όχι μόνο στην Αίγυπτο, αλλά και σε ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο. Η πρώτη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου χτίστηκε στη θέση αυτή ήδη από τον 4ο αιώνα μ.Χ., ενώ το μοναστήρι ιδρύθηκε περίπου 100 χρόνια αργότερα, γύρω στο 530 μ.Χ.


Η Παναγία του Χάρου από το νησί των Λειψών



Η εικόνα της Παναγίας του Χάρου θεωρείται ιδιαίτερα σπάνια, καθώς αποτελεί τη μόνη αναπαράσταση κατά την οποία η Θεοτόκος δεν κρατάει στα χέρια της το Θείο Βρέφος, αλλά αγκαλιάζει τρυφερά τον σταυρό. Η εικόνα θεωρείται προστάτιδα του ελληνικού νησιού των Λειψών, στα νοτιοανατολικά της χώρας.


Η Παναγία του Χάρου πήρε το όνομά της από τον σταυρό που φέρει στην αγκαλιά της, συγκεκριμένα από το γεγονός ότι ο νεκρός Χριστός στον σταυρό του μαρτυρίου και ο Χάρος σχετίζονται μεταξύ τους εννοιολογικά. Σύμφωνα με την ορθόδοξη θεολογική ερμηνεία, η σταύρωση γέννησε την ελπίδα για σωτηρία, σηματοδότησε την απόκτηση της αιώνιας ζωής, την ανάσταση και τη νίκη επί του θανάτου.

Η εικόνα τιμάται στις 23 Αυγούστου. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα χαρμόσυνο γεγονός που γιορτάζεται σε ολόκληρο το νησί. Από το 1943 η θαυματουργή εικόνα κοσμείται με κρίνα. Τα άνθη τοποθετούνται την άνοιξη, μαραίνονται και ανθίζουν ξανά κατά την ημέρα του εορτασμού, κοσμώντας την εικόνα με την ομορφιά και το άρωμά τους.

Ο θρύλος που σχετίζεται με τα λουλούδια αυτά, αφορά την ιστορία ενός νεαρού κοριτσιού. Το 1943 το κορίτσι πρόσφερε λευκά κρίνα στην εικόνα, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη θεραπεία που της παραχώρησε η Θεοτόκος. Τα λουλούδια μαράθηκαν, όπως ήταν αναμενόμενο. Ωστόσο, τον Ιούλιο άρχισαν σταδιακά να γεμίζουν εκ νέου με μπουμπούκια. Μέχρι τις 23 Αυγούστου, την ημέρα εορτασμού της εικόνας, το πρόσωπο της Θεοτόκου πλαισιωνόταν από φρέσκους φωτεινούς ανθούς.


Το θαύμα αυτό συνέχισε να επιτελείται ετησίως σε κάθε μεγάλη πανήγυρη της Παναγίας του Χάρου. Αποτελεί ευλογία για κάθε προσκυνητή, που καταφθάνει στο νησί για να δοξάσει τη Θεοτόκο. Είναι ένα αδιάψευστο σημάδι της παρουσίας της Θεομήτορος και μια ακλόνητη απόδειξη προς τον δύσπιστο νου των ανθρώπων, οι οποίοι αδυνατούν να εξηγήσουν το φαινόμενο.

Η θαυματουργή εικόνα φυλάσσεται στο μοναστήρι της Παναγίας στο νησί των Λειψών, ένα χιλιόμετρο από το ομώνυμο χωριό. Τόσο η εικόνα, όσο και το ίδιο το μοναστήρι, χρονολογούνται από το 1600. Η ίδρυση της μονής αποδίδεται σε δύο μοναχούς από την Πάτμο, όπου σύμφωνα με την παράδοση ο Ιωάννης ο Θεολόγος κατέγραψε το Ευαγγέλιο και την Αποκάλυψη.

Πηγή

Παναγία: Η στοργική μάνα κάθε ανθρώπου

Πηγή

 Με τον Αρχιμ. Επιφάνιο Οικονόμου, προϊστάμενο του Μητροπολιτικού Ναού Αγίου Νικολάου Βόλου.

Η Παναγία, η Μητέρα της Ζωής, αποτελεί τον ζωντανό δεσμό ανάμεσα στον ουρανό και τη γη. Είναι η κλίμακα που ανέβασε τον άνθρωπο στον ουρανό και κατέβασε τον Θεό στη γη, όπως μαρτυρεί η θεολογία της Εκκλησίας.

Στο πρόσωπό της βρίσκουμε την τρυφερότητα, τη στοργή και την ασφάλεια που κάθε παιδί αισθάνεται προς τη μητέρα του. Ο Χριστός την ανέδειξε μητέρα όλων μας, μητέρα της Εκκλησίας, χαρίζοντάς μας μια ανοιχτή αγκαλιά σε κάθε στιγμή της ζωής.

Στο βίντεο αναδεικνύεται η σχέση της Παναγίας με τους πιστούς, η αγάπη και η προστασία που προσφέρει, αλλά και ο ρόλος της ως Μεσίτριας ενώπιον του Υιού της κατά την ημέρα της Κρίσεως.

Το βιβλίο με τα ονόματα της Παναγίας

Ψηφιακό βιβλίο - παρουσίαση με θέμα τους διαφορετικούς εικονογραφικούς τύπους για την απόδοση της Θεοτόκου στη χριστιανική τέχνη. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους με την ορθόδοξη ζωγραφική τεχνοτροπία. Απώτερος στόχος είναι να προβούν οι μαθητές σε δημιουργικούς συσχετισμούς και συγκρίσεις, αναφορικά με τις απεικονίσεις και τα ονόματα της Θεοτόκου. Πιο συγκεκριμένα, μέσα από το ψηφιακό βιβλίο προβάλλονται φορητές εικόνες, τοιχογραφίες και μεταγενέστερες αγιογραφίες ανατολικής τεχνοτροπίας, με θέμα τη Θεοτόκο. Να σημειωθεί, επίσης, ότι για κάθε εικόνα δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης.

Ο Παρακλητικός Κανόνας

Η θέση του Παρακλητικού Κανόνα στη Λατρεία της Εκκλησίας 

 Οι Παρακλητικοί Κανόνες αποτελούν ιδιαίτερο τμήμα της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Υμνογραφίας. Ο Παρακλητικός Κανόνας ή Παράκληση αποτελεί μελοποιημένο κείμενο προσαρτημένο (συνήθως), στην ακολουθία του Εσπερινού, έχοντας τη δομή της Ακολουθίας του Όρθρου. Ένας Παρακλητικός Κανόνας μπορεί να ψαλεί και ξεχωριστά από οποιαδήποτε Ακολουθία ή Μυστήριο. Παρακλητικοί Κανόνες έχουν γραφεί κυρίως για το πρόσωπο του Χριστού, της Υπεραγίας Θεοτόκου, του Ιωάννου του Προ δρόμου, καθώς και για κάθε άγιο ξεχωριστά. Οι Παρακλητικοί Κανόνες ψάλλονται σε διάφορες περιστάσεις ανάγκης και θλίψης των Χριστιανών, σε Ιερούς Ναούς, σπίτια, νοσοκομεία κ.τλ. Για τον λόγο αυτό, έχουν συνήθως παρακλητικό ή/και ικετευτικό περιεχόμενο, εκφράζοντας την προσδοκία για την εκπλήρωση συγκεκριμένου αιτήματος των μελών της Εκκλησίας. Κατά τη διάρκεια της Ακολουθίας του Κανόνα, μνημονεύονται και τα ονόματα των προσώπων, υπέρ των οποίων τελείται.

Η σύνθεση και τα είδη του Παρακλητικού Κανόνα 

 Ο «Κανόνας», στα αρχαία ελληνικά σημαίνει την ίσια βέργα, που χρησιμοποιείται για να κρατά κάτι σε ευθεία. Στη βυζαντινή υμνογραφία «Κανόνας» είναι ένας μακροσκελής ύμνος, αποτελούμενος από μικρότερες ενότητες, που ονομάζονται Ωδές. Κάθε Ωδή αποτελείται από τον Ειρμό, που είναι η πρώτη στροφή της και χρησιμεύει ως υπόδειγμα στα τροπάρια που ψάλλονται σύμφωνα με τον ήχο του Ειρμού και από το Εφύμνιο, που επαναλαμβάνεται σε κάθε τροπάριο (όπως το «Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς» στον Παρακλητικό Κανόνα προς τη Θεοτόκο). Στους Κανόνες, ο Ειρμός ακολουθείται από τρία, τέσσερα ή περισσότερα τροπάρια. Κάθε Ειρμός είναι ανόμοιος και ανεξάρτητος μελωδικά, αν και, συνήθως, οι Ειρμοί παρουσιάζουν νοηματική ομοιότητα. Οι αρχαιότεροι και οι πλέον συνήθεις από τους Παρακλητικούς Κανόνες είναι οι δύο που απευθύνονται στη Θεοτόκο. Ονομάζονται Μικρός και Μεγάλος Παρακλητικός Κανόνας και έχουν τριάντα δύο τροπάρια ο καθένας (δηλαδή τέσσερα τροπάρια σε κάθε Ωδή). Ο Μεγάλος  Παρακλητικός Κανόνας ονομάζεται έτσι, γιατί τα τροπάρια και οι Ειρμοί του είναι φανερά εκτενέστερα. Περιεχόμενο των Παρακλητικών Κανόνων της Παναγίας είναι η προ βολή και η τιμή του προσώπου της. Με τη χρήση των Παρακλητικών Κανόνων τα μέλη της Εκκλησίας μπορούμε να την δοξολογήσουμε και να την παρακαλέσουμε, διότι, στάθηκε άξια να γεννήσει τον Υιό του Θεού.

i. Ο Μικρός Παρακλητικός Κανόνας 

O Μικρός Παρακλητικός Κανόνας είναι ποίημα του Μοναχού Θεοστήρικτου (9ος μ.Χ. αιώνας) ή του Θεοφάνη του Ομολογητή. Ως σημείο αναφοράς του έχει τις θερμές παρακλήσεις προς το πρόσωπο της Θεοτόκου. Είναι ιδιαίτερα γνωστός και λαοφιλής Παρακλητικός Κανόνας που ψάλλεται πριν από τον Δεκαπενταύγουστο, εναλλάξ με τον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα, αλλά και σε κάθε περίπτωση «ανάγκης και θλίψεως». 

 ii. Ο Μεγάλος Παρακλητικός Κανόνας 

Ο Μεγάλος Παρακλητικός Κανόνας είναι ποίημα του Αυτοκράτορα Θεοδώρου Δούκα Λάσκαρη (13ος αιώνας). Ο τίτλος του «Δούκα» μάς δείχνει ότι συνέθεσε τον Κανόνα πριν την άνοδό του στον θρόνο της Νικαίας τον Νοέμβριο 1254. Ο Κανόνας αυτός αποτελεί μια ατομική προσευχή προς τον Θεό και διανθίζεται από θερμές παρακλήσεις προς τη Θεοτόκο. Ψάλλεται μονάχα κατά την περίοδο της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου, εναλλάξ με τον Μικρό Παρακλητικά Κανόνα. Το περιεχόμενό του σχετίζεται με την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Λαϊκή ευσέβεια και Παρακλητικός Κανόνας 

 Με τους Παρακλητικούς Κανόνες προς τιμήν της Παναγίας εξαίρεται η κεντρική και κυρίαρχη θέση της στη ζωή της Εκκλησίας. Η αγάπη των πιστών για το πρόσωπό της καθιστά τον Παρακλητικό Κανόνα μια ιερή συνήθεια, με την οποία, τα μέλη της Εκκλησίας αναπτύσσουν μια ιδιαίτερη σχέση μαζί της, όπως και με κάθε άγιο ή αγία. Με τους Παρακλητικούς κανόνες, τα πιστά μέλη της Εκκλησίας, εναποθέτουν τις ελπίδες   τους στο πρόσωπο της Παναγίας και όλων των αγίων, πιστεύοντας πως: «Οὐδεὶς προστρέχων ἐπὶ σοί, κατῃσχυμένος ἀπὸ σοῦ ἐκπορεύεται, ... ἀλλ’ αἰτεῖται τὴν χάριν, καὶ λαμβάνει τὸ δώρη μα, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς αἰτήσεως». Οι Παρακλητικοί κανόνες βοηθούν τους πιστούς να εκφράσουν την αίσθηση της αμαρτωλότητάς τους προς το πρόσωπο της Παναγίας και να ζητήσουν βοήθεια από εκείνη ή και κάθε άγιο ή αγία, για οποιονδήποτε ψυχικό ή σωματικό πόνο. Εναποθέτουν όλες τις ελπίδες τους σε αυτήν, γιατί γνωρίζουν ότι είναι φιλεύσπλαχνη και ότι ως Μητέρα του Θεού είναι πηγή ελέους και το μόνο καταφύγιο του κόσμου. Η μεγάλη αγάπη των πιστών στο πρόσωπο των αγίων, καθώς και η ανάγκη να προστρέξουν σε αυτούς, για βοήθεια και μεσιτεία προς τον Κύριο, τους οδηγεί στην τέλεση των Παρακλητικών Κανόνων, που είναι αφιερωμένοι σε αυτούς. Μέσω αυτών, δηλώνεται η πίστη και η εμπιστοσύνη στη μεσιτεία τους προς τον Χριστό και η ελπίδα εκπλήρωσης των αιτημάτων τους.

 Ενδεικτικές Δραστηριότητες 

 1η Δραστηριότητα 

Διαβάζουμε την ωδή, το κοντάκιο και τα τροπάρια του Παρακλητικού Κανόνα που ακολουθούν. Με ποιες φράσεις περιγράφονται τα προβλήματα και οι ανάγκες μας και με ποιες οι λυτρωτικές παρεμβάσεις που ζητούμε από την Θεοτόκο; 

«Των λυπηρῶν ἐπαγωγαὶ χειμάζουσι τὴν ταπεινήν μου ψυχήν, καὶ συμφορῶν νέφη, τὴν ἐμὴν καλύπτουσι καρδίαν, Θεονύμφευτε, ἀλλ’ ἡ φῶς τετοκυῖα, τὸ θεῖον καὶ προαιώνιον, λάμψον μοι τὸ φῶς τὸ χαρμόσυνον.» Ωδη α΄ Ήχος πλ.δ΄ Τροπάριο β΄ 

Απόδοση Η αλληλουχία των θλίψεων βασανίζει την ταπεινή μου ψυχή, και τα σύννεφα των συμφορών καλύπτουν την καρδιά μου, Θεονύμφευτε. Αλλά εσύ που γέννησες το φως, το θεϊκό και προαιώνιο, λάμψε και σε μένα το φως το χαρμόσυνο. 

 Προστασία τῶν Χριστιανῶν ἀκαταίσχυντε, μεσιτεία πρὸς τὸν Ποιητὴν ἀμετάθετε, μὴ παρίδῃς ἁμαρτωλῶν δεήσεων φωνάς· ἀλλὰ πρόφθασον ὡς ἀγαθή, εἰς τὴν βοήθειαν ἡμῶν, τῶν πιστῶς κραυγαζόντων σοι· τάχυνον εἰς πρεσβείαν, καὶ σπεῦσον εἰς ἱκεσίαν, ἡ προστατεύουσα ἀεί, Θεοτόκε τῶν τιμώντων σε. 

Απόδοση Θεοτόκε, εσύ είσαι η προστασία των Χριστιανών που δεν πρόκειται ποτέ να τους απογοητεύσει. Εσύ είσαι εκείνη που μεσιτεύεις σταθερά υπέρ των ανθρώπων προς τον Ποιητή τους (τον Θεό). Σε παρακαλούμε να μην παραθεωρήσεις τις δεήσεις που σου απευθύνουμε εμείς, οι αμαρτωλοί, αλλά να έρθεις γρήγορα για να μας βοηθήσεις, εμάς που σε παρακαλούμε με δυνατή φωνή: έλα γρήγορα για να μεσιτεύσεις στον Θεό για εμάς και για να ακούσεις την ικεσία μας· εσύ που πάντοτε προστατεύεις εκείνους που σε τιμούν. 

 Πρεσβεία θερμή, καὶ τεῖχος ἀπροσμάχητον, ἐλέους πηγή, τοῦ κόσμου καταφύγιον, ἐκτενῶς βοῶμέν σοι· Θεοτόκε Δέσποινα πρόφθασον, καὶ ἐκ κινδύνων λύτρωσαι ἡμᾶς, ἡ μόνη ταχέως προστατεύουσα. Απόδοση Εσύ που είσαι η θερμή πρεσβεία μας προς τον Θεό, το ανίκητο τείχος, η πηγή του ελέους, το καταφύγιο του κόσμου, σου φωνάζουμε παρακαλώντας σε: πρόφθασε, Δέσποινα Θεοτόκε και λύτρωσέ μας, η μόνη που μας προστατεύεις με ταχύτητα. 

 Μεταβολὴ τῶν θλιβομένων, ἀπαλλαγὴ τῶν ἀσθενούντων ὑπάρχουσα, Θεοτόκε Παρθένε, σῶζε πόλιν καὶ λαόν, τῶν πολεμουμένων ἡ εἰρήνη, τῶν χειμαζομένων ἡ γαλήνη, ἡ μόνη προστασία τῶν πιστῶν. Απόδοση Θεοτόκε, εσύ που μεταβάλλεις τους θλιβομένους, που απαλλάσσεις τους αρρώ στους από την ασθένειά τους, σώσε το λαό σου και την πόλη σου, εσύ που είσαι η ειρήνη των αντιμαχομένων, η γαλήνη αυτών που δοκιμάζονται, η μόνη προστασία των πιστών»

  2η Δραστηριότητα 

Καταιγισμός ιδεών με τη λέξη «Παράκληση». 

 3η Δραστηριότητα 

 Μελέτη περίπτωσης: Ο υμνογράφος της Εκκλησίας, Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης. Η ζωή και το υμνογραφικό έργο του. 

 4η Δραστηριότητα 

 Βρίσκουμε στο διαδίκτυο τον Παρακλητικό Κανόνα του αγίου/της αγίας μας. Τον εκτυπώνουμε και υπογραμμίζουμε στο κείμενο ποια μέρη του έχουν δοξολογικό, ποια ευχαριστιακό και ποια παρακλητικό περιεχόμενο. 

 5η Δραστηριότητα 

 Ατομική εργασία: «Θα παρακαλούσα τον Θεό για…». Αφού διαβάσουμε τον Παρακλητικό Κανόνα προς τη Θεοτόκο, σκεφτόμαστε, ποια από τα αιτήματα που απευθύνονται στη Μητέρα του Κυρίου, μας εκφράζουν. Τα συμπληρώνουμε με άλλα, δικά μας. Διαβάζουμε την εργασία μας στην τάξη και ομαδοποιούμε συνολικά τα αιτήματα με βάση το περιεχόμενό τους. 

 6η Δραστηριότητα 

 Κατασκευάζουμε ένα κολάζ με θέμα τον Μικρό Παρακλητικό Κανόνα, αντλώντας το υλικό μας από το διαδίκτυο. 

 7η Δραστηριότητα 

Στο παρακάτω κείμενο υπογραμμίζουμε τους τομείς της ζωής μας, στους οποίους αναφέρονται οι παρακλήσεις και τα αιτήματά μας προς την Παναγία. 

«Οι παρακλήσεις προς τη Θεοτόκο αναφέρουν τις επικλήσεις των πιστών με δεήσεις και ικεσίες προς την Παναγία, για να λάβουν τη βοήθειά της στους καιρούς των πειρασμών, των πόνων, των θλίψεων και κάθε είδους προστασία από το θείο πρόσωπό Της. Και τονίζεται χαρακτηριστικά: “Δέξαι παρακλήσεις αναξίων σων ικετών”. 

 Πρώτον παρακαλούμε την Παναγία με αίσθημα πίστεως και πόνου για να μας βοηθήσει στη ζωή μας από τους πειρασμούς, λέγοντάς της: “Πολλοίς συνεχόμενος πειρασμοίς, προς σε καταφεύγω, σωτηρίαν επιζητών. Ω Μήτερ του Λόγου και Παρθένε, των δυσχερών και δεινών με διάσωσον”.

 Δεύτερον, ζητάμε από την Παναγία να μας απελευθερώσει από τα πάθη μας: «Παθών με ταράττουσι προσβολαί, πολλής αθυμίας εμπιπλώσαι μου την ψυχήν”. Όπως το πάθος της υπερηφανείας, του θυμού, της ζήλειας, του φθόνου, της κατακρίσεως, της πολυλογίας, της γαστριμαργίας κ.ά., που βασανίζουν την καρδιά του ανθρώπου και την καθιστούν ακάθαρτη. Ο αγώνας του Χριστιανού πρέπει να είναι καθημερινός για να παραμένει ήσυχος και γαλήνιος στην ψυχή του, χωρίς να τον καταδικάζει για τίποτα η συνείδησή του. Γι’ αυτό ζητάμε να μας θεραπεύσει τις ασθένειες της ψυχής μας λέγοντας: “ Ίασαι αγνή, των παθών μου την ασθένειαν”. 

Τρίτον, ζητάμε από την Παναγία να μας ελευθερώσει από τους κινδύνους της καθημερινής ζωής μας δια της θείας προστασίας της, λέγοντάς της: “Διάσωσον,από κινδύνους τους δούλους σου Θεοτόκε”. Πολλοί οι κίνδυνοι του ανθρώπου που φέρουν εύκολα τη συμφορά στη ζωή του. Ατυχήματα, επαγγελματικές δυσκολίες, οικογενειακές ακαταστασίες κ.ά. Γι’ αυτό παρακαλούμε την Παναγία να μας λυτρώσει από τους κινδύνους με την προστασία της και να γίνει “πύργος ασφαλείας”, “τείχος απροσμάχητον”. 

Τέταρτον, ζητάμε από την Παναγία με τις δεήσεις μας να μας ενισχύσει και να μας ελευθερώσει από τις θλίψεις και τις ασθένειές μας. “Σου δέομαι της αγαθής, εκ φθοράς νοσημάτων ανάστησον” και “επίβλεψον εν ευμενεία πανύμνητε Θεοτόκε, επί την εμήν χαλεπήν του σώματος κάκωσιν”. Μέσα στον πόνο περισσότερο σκεπτόμαστε τον Θεό και αναζητάμε τη βοήθειά Του. Νιώθουμε την ανθρώπινη αδυναμία μας και την Παντοδυναμία του Θεού. Εκείνος που δεν επόνεσε πολύ, δεν μπορεί να νιώσει τον πόνο του άλλου. Χρειάζεται ο πόνος της ασθένειας ή των δυσκολιών της ζωής μας για να αισθανθούμε την ανάγκη του άλλου και να νιώσουμε ποιοι μας αγαπούν πραγματικά. Ο πόνος φέρνει τη μετάνοια στον άνθρωπο και είναι ένας τρόπος σωτηρίας της ψυχής του. Ο Ίδιος ο Κύριος επόνεσε πάρα πολύ πάνω στο Σταυρό και έδειξε το δρόμο του πόνου που λυτρώνει και αγιάζει τον άνθρωπο. Ο πόνος νικά τα πάθη του ανθρώπου και φέρνει αρετές μέσα στην ψυχή του πιστού. Ο εγωϊστής ταπεινώνεται μέσα στον πόνο της ασθένειάς του και ζητά τη βοήθεια του Θεού και της Παναγίας. Μέσα στη δυστυχία των θλίψεών του κατανοεί την ευτέλεια της ζωής του και αναζητά την ευτυχία κοντά στον Θεό. Ο πόνος θεραπεύει αδυναμίες και πάθη που φθείρουν την ψυχή. Ο πόνος φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά και ο ένας παρηγορεί τον άλλον και προσφέρει τη βοήθειά του με αγάπη και θυσία. Πολλές φορές ο πόνος οφείλεται σε μεγάλη αμηχανία πράξεων μέσα στη θλίψη της ψυχής και μπορεί να είναι αποτέλεσμα μοναξιάς, συκοφαντίας, κακίας, μίσους και ζήλειας. Γι’ αυτό έχουμε ανάγκη να λέγου με τον πόνο μας στον άλλο, για να ξαλαφρώσουμε ψυχικά και να αναπαυόμαστε κοντά στην αγάπη του άλλου. Και η Παναγία επόνεσε πολύ ψυχικά για την άδικη κακομεταχείριση και σταύρωση του Υιού της. Και γίνεται η προστάτις των θλιβομένων και αδικουμένων, όταν την παρακαλούμε: “Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς”. 

 Πέμπτον, παρακαλούμε την Παναγία δια της μεσιτείας στον Πανάγαθο να μας εξαλείψει το πλήθος των αμαρτιών μας: “Ταις της Θεοτόκου πρεσβείαις ελεήμον, εξάλειψον τα πλήθη των εμών εγκλημάτων”, δηλαδή τα αμαρτήματά μας. Παρακαλούμε να μας σώσει δια της θείας βοηθείας της και να μας οδηγήσει σε μετάνοια. Μας προτρέπει ο Παρακλητικός Κανόνας στην αληθινή μετάνοια, στην εξομολόγηση και στη θεία Κοινωνία. Να ζήσουμε μια ζωή μετανοίας, για να μην μολύνεται η ψυχή μας από πλήθος αμαρτιών. Γι’ αυτό η αμαρτία θεωρείται έγκλημα για την ψυχή μας, διότι αυτή αποστατεί από το θέλημα του Θεού και οδηγείται στο σκοτάδι του θελήματος του αμαρτωλού κόσμου. Μακριά από τον Θεό, “απολλύμεθα υπό πλήθους πταισμάτων”. Εκείνος που τιμά αληθινά την Παναγία δέεται για τη σωτηρία της ψυχής του και ζει διαρκώς εν μετανοία παρακλητική. https://iliaxtida.wordpress.com/2010/10/03/%CF%8C-%CE%AE-gamm-2

 8η Δραστηριότητα 

 Βρίσκουμε τα προσωνύμια που οι πιστοί έχουν δώσει στην Παναγία (π.χ. Βρεφοκρατούσα, Οδηγήτρια κ.λπ.). Με τι σχετίζονται και σε τι αναφέρονται; 

9η Δραστηριότητα 

Διαβάζουμε τα τροπάρια των ωδών που ακολουθούν. Με ποιες λέξεις ή φράσεις επικαλούμαστε ή αναφερόμαστε στη Θεοτόκο; Τις υπογραμμίζουμε και αναλύουμε τη σημασία τους. 

 «“Επειδή πολιορκούμαι (βασανίζομαι, πιέζομαι) από πολλούς πειρασμούς, προς εσένα καταφεύγω ζητώντας σωτηρία· ω Μητέρα του Λόγου και Παρθένε, από τα δύσκολα και τα φοβερά σώσε με”. 

 “Με ταράζουν επιθέσεις των παθών γεμίζοντας την ψυχή μου με πολλή στενοχώρια· ειρήνευσε Κόρη (την ψυχή μου) με τη γαλήνη του γιού και Θεού σου, Πανάμωμε”. 

 “Εσένα Παρθένε, που γέννησες τον σωτήρα και Θεό, σε παρακαλώ θερμά να γλυτώσω από τα φοβερά, γιατί σε σένα τώρα καταφεύγοντας, σηκώνω ψηλά και την ψυχή και την σκέψη μου”. 

 “Εμένα, που είμαι άρρωστος στο σώμα και στην ψυχή, αξίωσέ με να έχω επίσκεψη και φροντίδα από σένα, που είσαι η μόνη, που έγινες μητέρα του Θεού, επειδή είσαι αγαθή και γέννησες τον αγαθό”». Τροπάρια της Α΄ ωδής του Μικρού Παρακλητικού Κανόνα, από το βιβλίο του Κ. Γανωτή, Ο Μικρός Παρακλητικός Κανών εις την Υπεραγίαν Θεοτόκον, Θήρα, εκδ. «Πυρφόρος», 2005, σ. 17. 

«“Προστασία και σκέπη της ζωής μου σε θεωρώ εσένα Παρθένε, που γέννησες τον Θεό. Εσύ, σαν κυβερνήτης του πλοίου της ζωής μου οδήγησέ με προς το λιμάνι σου, εσύ, που είσαι η αιτία των αγαθών, το στήριγμα των πιστών, η μόνη που αξίζεις τους ύμνους”. 

 “Σε ικετεύω, Παρθένε, την ψυχική ταραχή μου και τη ζάλη της στενοχώριας να μου διασκορπίσεις· γιατί εσύ, νύμφη του Θεού, τον αρχηγό της γαλήνης, το Χριστό, γέννησες μόνη πανάχραντε (δηλαδή, πεντακάθαρη)”. 

 “Εσύ, που τον ευεργέτη γέννησες, τον αίτιο των καλών, ανάβλυσέ μας τον πλούτο της ευεργεσίας σε όλους μας· γιατί όλα μπορείς να τα κάνεις, επειδή τον ικανό στη δύναμη, τον Χριστό, γέννησες από τον Θεό μακαρισμένη (καλότυχη)”. 

 “Εμένα, που βασανίζομαι από βαριές αρρώστιες και αρρωστημένα πάθη, εσύ βοήθησέ με». 

 Τροπάρια της Γ΄ ωδής του Μικρού Παρακλητικού Κανόνα, από το βιβλίο του Κ. Γανωτή, όπ.π., σ. 22.

 «“Των παθών μου την ταραχή, εσύ που γέννησες τον κυβερνήτη Κύριο, και την τρικυμία ηρέμησε των αμαρτημάτων μου νύμφη του Θεού”. 

 “Της ευσπλαχνίας τη μεγάλη αφθονία σου δώσε σε μένα, που σε παρακαλώ (σου το ζητώ), εσύ, που γέννησες τον σπλαχνικό και σωτήρα όλων, όσοι σε υμνούν”.

 “Καθώς απολαμβάνουμε πάναγνε τις δικές σου δωρεές, σου ψάλλουμε ύμνο ευχαριστίας εμείς, που σε ξέρουμε ότι είσαι Μητέρα του Θεού”. 

 “Εμείς, που σε έχουμε ελπίδα και στήριγμα και της σωτηρίας τείχος ασάλευτο, πανύμνητε, από κάθε δυσκολία λυτρωνόμαστε”». Τροπάρια της Α΄ ωδής του Μικρού Παρακλητικού Κανόνα, από το βιβλίο του Κ. Γανωτή, όπ.π., σ. 28.

Πηγή:  Γεώργιος Φίλιας, Δημήτριος Χοϊλούς, Κωνσταντίνος Πρέντος,Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας Β´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, σελ:87-94

Παναγια, η μητερα του Χριστου (κουιζ)

Κουίζ δύο ερωτήσεων (αντιστοίχισης, πολλαπλών επιλογών), με θέμα το πρόσωπο και τις γιορτές της Παναγίας. Στόχος του μαθησιακού αντικειμένου είναι να δοκιμάσουν οι μαθητές τις γνώσεις τους σχετικά με τη μητέρα του Θεού, σύμφωνα με τη χριστιανική πίστη, καθώς και τις τιμές που αποδίδονται σε αυτή από τους χριστιανούς.

Η Παναγία των Βλαχερνών (συλλογή φωτογραφιών)

Συλλογή δώδεκα φωτογραφιών με θέμα τον ναό της Παναγίας των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους με ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Ορθοδοξίας. Πιο συγκεκριμένα, η συλλογή περιλαμβάνει αναπαραστάσεις και σκίτσα του αρχικού ναού του 5ου μ.Χ. αιώνα, ο οποίος καταστράφηκε το 1434, καθώς και σύγχρονες φωτογραφίες από το εξωτερικό και το εσωτερικό του ομώνυμου μικρού ναού που κτίστηκε το 1867 στην ίδια θέση. Να σημειωθεί, επίσης, ότι για κάθε φωτογραφία δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης, καθώς και σχετικός σύνδεσμος προς τη Wikipedia.

Η Παναγία με τον Χριστό στη δυτική τέχνη (συλλογή εικόνων)

Συλλογή δεκαέξι εικόνων με θέμα την Παναγία και τον Χριστό και την απόδοσή τους στη χριστιανική τέχνη της Δύσης. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους με την εκκλησιαστική ζωγραφική. Απώτερος στόχος είναι να προβούν οι μαθητές σε δημιουργικούς συσχετισμούς και συγκρίσεις, αναφορικά με την εικονογραφία της Θεοτόκου και του Θείου Βρέφους. Πιο συγκεκριμένα, η συλλογή περιλαμβάνει πίνακες ζωγραφικής δυτικής τεχνοτροπίας, που χρονολογούνται από τον 14ο έως και τον 19ο αιώνα. Να σημειωθεί, επίσης, ότι για κάθε εικόνα δίνεται σχετικός υπερσύνδεσμος.

Τα 500 ονόματα της Παναγίας και οι συμβολισμοί τους

Αμέτρητα είναι τα ονόματα, ή «Θεοτοκωνύμια» όπως λέγονται, που έχει δώσει ο λαός στην Παναγία. Μέχρι στιγμής υπολογίζεται πως ξεπερνούν τα 500. Άλλα βγαλμένα από ύμνους, άλλα από τον τόπο που βρίσκεται κάποιος Ναός ή Μοναστήρι κι άλλα εξαιτίας του τρόπου που έχει αγιογραφηθεί.

«Η ονοματοδοσία γίνεται συνήθως ανάλογα με τον τόπο ή τον τρόπο που έχει γίνει η εικονογράφηση», λέει ο διδάκτωρ Θεολογίας Α. Καριώτογλου.

Μητέρα, προστάτιδα, τιμώμενη, ιερό πρόσωπο. Η Παναγία κατέχει πρωταρχική θέση στην τιμή και στον σεβασμό των χριστιανών σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Της έχουν αφιερώσει μεγαλοπρεπείς εκκλησίες και ταπεινά ξωκλήσια. Την αποκαλούν Θεοτόκο, αλλά της έχουν δώσει και πολυάριθμα προσωνύμια, όπως διαβάσαμε στο dogma.gr

Σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, είτε νησιωτική είτε ηπειρωτική, απαντώνται εφευρετικά και παράξενα ονόματα της Παναγίας.

Ο διδάκτωρ Θεολογίας κ. Αλέξανδρος Καριώτογλου, ο οποίος διδάσκει ως επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας, δίνει την επιστημονική διάσταση για την πληθώρα των ονομάτων.

«Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι με τους οποίους εκφράζονται τα ονόματα της Παναγίας. Ανάλογα με τον τόπο ή ανάλογα με τον τρόπο που έχει γίνει η εικονογράφηση». Όπως συμπληρώνει ο κ. Καριώτογλου, «μπορεί να υπάρχει και ένας τρίτος τρόπος ονοματοδοσίας, ανάλογα με τη σχέση του Χριστού με την Παναγία».

Ο κ. Καριώτογλου επισημαίνει συγκεκριμένα: «Εκτός από την Παναγία τη Γλυκοφιλούσα, που ο Χριστός αγγίζει το μάγουλο της μητέρας του, σε όλες τις άλλες παραστάσεις υπάρχει μια σχετική απόσταση, η οποία συμβολίζει την ισορροπημένη σχέση που πρέπει να έχει η μητέρα με το παιδί».

Μπορεί, βέβαια, η Θεομήτωρ να έχει εκατοντάδες χαρακτηρισμούς, όμως σε κάθε ναό, μέσα στο ιερό, υπάρχει πάντα η Παναγία η Πλατυτέρα των Ουρανών, όπου «απεικονίζεται με τα χέρια ανοιχτά και στη μέση της βρίσκεται η μορφή του Χριστού», σημειώνει ο κ. Καριώτογλου.

Από τις πιο γνωστές Παναγίες, που πήραν το όνομά τους ανάλογα με τη γεωγραφική θέση ή την τοποθεσία που βρίσκονται οι αντίστοιχες εκκλησίες, είναι οι εξής: η Παναγία η Κανάλα στην Κύθνο, η Παναγία Σουμελά, η Παναγία η Λιμνιά στη Λίμνη Ευβοίας, η Παναγία Κύκκου στην Κύπρο, η Παναγία η Ιεροσολυμίτισσα, η Παναγία η Αγιασώτισσα στην Αγιάσο και η Παναγία η Φοδελιώτισσα στο Φόδελε του Ηρακλείου Κρήτης.

Υπάρχουν, όμως, και άλλοι χαρακτηρισμοί που προσδιορίζουν το σημείο όπου βρίσκεται χτισμένος ο ναός, όπως: Παναγία Σπηλιανή, που βρίσκεται στο Πυθαγόρειο Σάμου αλλά και στη Νίσυρο, Παναγία Γκρεμιώτισσα που βρίσκεται στην Ιο, Παναγία Σαραντασκαλιώτισσα στον Μαραθόκαμπο Σάμου, Παναγία Θαλασσινή στην Άνδρο, που είναι χτισμένη σε βράχο μέσα στη θάλασσα, Παναγία η Κρεμαστή στην Ηλεία όπου η Μονή κρέμεται από έναν βράχο.

Τα προσωνύμια της Παναγίας, όμως, της αποδίδονται και ανάλογα με τον τρόπο που είναι ζωγραφισμένη η εικόνα της.

Οπως υπενθυμίζει ο κ. Καριώτογλου, η Παναγία αποκαλείται και Γλυκοφιλούσα, Ελεούσα, Βρεφοκρατούσα, Μεγαλομάτα, Θρηνούσα, Δεξιά ακόμα και Τριχερούσα. Η εικόνα της Παναγίας της Τριχερούσας βρίσκεται στη Μονή Χιλανδαρίου στο Αγιον Ορος.

Η απεικόνιση της Παναγίας με τρία χέρια αποδίδεται στην εξής ιστορία: «Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός κρατώντας το κομμένο δεξί του χέρι, το οποίο του κόπηκε από τους εικονομάχους, παρακάλεσε την Παναγία να μη μείνει ανάπηρος. Χάρη σε θαύμα της Παναγίας συγκολλήθηκε το άκρο και εκείνος της αφιέρωσε ασημένιο ανάθημα σε σχήμα χεριού. Η θέση του στη συγκεκριμένη εικόνα το κάνει να φαίνεται σαν ένα τρίτο χέρι της Παναγίας».

Ακόμη μία εκδοχή για την απόδοση ενός προσωνυμίου στη Θεοτόκο είναι ο συσχετισμός της με γεγονότα ή φυσικά φαινόμενα.

Μια πολύ γνωστή Παναγία είναι η Φιδούσα (ή κατ’ άλλους Φιδιώτισσα) στην Κεφαλονιά. Κάθε χρόνο, κοντά στον Δεκαπενταύγουστο, στο χωριό Μαρκόπουλο της Κεφαλονιάς εμφανίζονται και κυκλοφορούν στις εικόνες των ναών του χωριού μικρά και ακίνδυνα φίδια.

Επίσης, στη Σάμο υπάρχει το μοναστήρι της Παναγίας της Βροντιανής, που ονομάστηκε έτσι γιατί στο υψόμετρο που βρίσκεται φυσάει δυνατός άνεμος ο οποίος βροντάει.

Η Θαλασσομαχούσα

Ακόμη, στη Ζάκυνθο, στη Μονή Στροφάδων, βρίσκεται η εικόνα της Παναγίας της Θαλασσομαχούσας. Σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα, που κάποτε εκλάπη, πάλεψε με τα κύματα και έφτασε στο Μοναστήρι χωρίς να καταστραφεί στη θάλασσα.

Σε άλλες περιπτώσεις η Παναγία ονομάζεται ανάλογα με την ημερομηνία που γιορτάζει. Ετσι, στη Σαντορίνη απαντάται η Παναγία η Τριτιανή που γιορτάζει την τρίτη ημέρα του Πάσχα και στη Σίφνο η Παναγία η Δεκαπεντούσα, που γιορτάζει το Δεκαπενταύγουστο.

«Η ύπαρξη αυτής της πλούσιας ονοματολογίας δεν σημαίνει απλώς μια συναισθηματική σχέση του λαού με την Παναγία, αλλά κυρίως το γεγονός ότι μέσα από αυτόν τον πλούτο των ονομάτων επισημαινόταν η σημασία του προσώπου για τη Σωτηρία του κόσμου: η Μαρία έγινε το σκεύος εκλογής για να γίνει ο Θεός άνθρωπος και να διασωθεί το ανθρώπινο γένος και ο κόσμος από τη φθορά του θανάτου.

Αλλωστε και η γιορτή της Κοίμησης αυτό ακριβώς συμβολίζει, την καταπάτηση του Θανάτου. Γι αυτό και τιμάται ως το Πάσχα του καλοκαιριού», καταλήγει ο κ. Καριώτογλου.

Πριν από μερικά χρόνια οι μαθητές του 3ου Γυμνάσιου Κερατσινίου, με επιβλέπουσα την καθηγήτρια τους κα Γαρεφαλάκη Μαρία προσπάθησαν να συγκεντρώσουν όσα το δυνατόν περισσότερα από τα ονόματα που έχει χαρίσει στην Παναγία η λαϊκή πίστη και παράδοση.

Το αποτέλεσμα είναι αν μη τι άλλο εντυπωσιακό.

1. Αγγελόκτιστος
2. Αγία Σκέπη
3. Αγιάσσου
4. Αγιοδεκτινή
5. Αγιοηλιώτισσα
6. Αγιολούσαινα
7. Αγίου όρους
8. Αγνή
9. Αγριδιώτισσα
10. Αγριλιώτισσα
11. Αειμακάριστος
12. Αειμεσιτεύουσα
13. Αθηνιώτισσα
14. Αιγύπτια
15. Αιματούσα
16. Αιμίαλου
17. Αιρκώτισσα
18. Ακαθή
19. Ακατάβλητος
20. Ακατάφλεκτη
21. Ακήραση
22. Ακρωτηριανή
23. Αλανιώτισσα
24. Αλεξανδριανή
25. Αλεξίου Κομνηνού
26. Αλεπινή
27. Αληθινή
28. Αλλοιώτισσα
29. Αλόχη
30. Αματίτση
31. Αμεμπτος
32. Αμετάθετος
33. Αμολιανή
34. Αμόλυντος
35. Αμπελακίων
36. Αμπελοκήπισσα
37. Αμωμη
38 Ανασσα
39. Αναφωνήτρια
40. Αντινίτισσα
41. Αντιφωνήτρια
42. Ανωμερίτισσα
43. Αξιον Εστί
44. Απείρανδρος
45. Απειρόγαμος
46. Απρόσιτος
47. Αρακιώτισσα
48. Αράπισσα
49. Αρβανίτισσα
50. Αρειας
51. Αρμενοκρατούσα
52. Αρσανά
53. Αρτάκης
54. Αρχαγγελιώτισσα
55. Αρχισπορίτισσα
56. Ασπραγγέλου
57. Ασπροβουνιώτισσα
58. Ασπροπαναγιά
59. Ασύγκριτη
60. Αυγουστιανή
61. Αφέντρικα
62. Αφθορος
63. Αφροδίτισσα
64. Αχειροποίητος
65. Αχραντος
66. Αψιδιώτισσα
67. Βαλουκλιώτισσα
68. Βανιώτισσα
69. Βαραγγιώτισσα
70. Βαρδιανιώτισσα
71. Βαρκού
72. Βασίλισσα
73. Βασιληγενέτειρα
74. Βατοπεδινή
75. Βατούσαινα
76. Βελανιδιά
77. Βελεστίνου
78. Βελλά
79. Βεργουπουλιανή
80. Βηματάρισσα
81. Βιγλιώτισσα
82. Βιδιανή
83. Βιργιωμένη
84. Βλασαρού
85. Βλαχέρνα
86. Βλέπουσα
87. Βλυχιόρικα
88. Βοήθεια
89. Βορεινή
90. Βούλιστα
91. Βουναρκώτισσα
92. Βουνογιάτρισσα
93. Βουνού
94. Βουρνιώτισσα
95. Βράχου
96. Βρεσθενίτισσα
97. Βρεφοκομούσα
98. Βρεφοκρατούσα
99. Βρεφουργήσασα
100. Βρεχούσα
101. Βροντιανή
102. Βρόντου
103. Βροχής
104. Βρυσιανή
105. Γαλακτίνης
106. Γαλακτοτροφούσα
107. Γαλανή
108. Γαλανούσα
109. Γαλατιανή
110. Γαλατούσα
111. Γαλαχτοτροφία
112. Γαλαχτοφορούσα
113. Γαλουχιότισσα
114. Γενεσίου Θεοτόκου Σαβαθιανών
115. Γέννας
116. Γερόντισσα
117. Γεσθημανίτισσα
118. Γηνατού
119. Γηρομεριού
120. Γιαλούσα
121. Γιάτρισσα
122. Γκαβή
123. Γκιζιλκιζιώτισσα
124. Γκουβερνιώτισσα
125. Γλυκιώτισσα
126. Γλυκοκυματούσα
127. Γλυκοφιλούσα
128. Γλωσσά
129. Γοιρδελάκη
130. Γοργόνα
131. Γοργοεπήκοος
132. Γουμένισσα
133. Γουμερά
134. Γουνιώτισσα
135. Γούντα
136. Γουρλομάτα
137. Γραφιώτισσα
138. Γρηγορίτσα
139. Γρηγορούσα
140. Γύψενη
141. Γωνιά
142. Δαδιού
143. Δαδιώτισσα
144. Δακρυρροούσα
145. Δαμάστα
146. Δέηση
147. Δεκαπεντούσα
148. Δένδρου
149. Δεξιοκρατούσα
150. Δεόμενη
151. Δερμάτα
152. Δέσποινα
153. Δημοκράνια
154. Διακονούσα
155. Διασώζουσα
156. Δικαιόκριτος
157. Δικαιότατη
158. Διότισσα
159. Δόβρα
160. Δομνιανίτισσας
161. Δοξάρισσα
162. Δουβέργαινα
163. Δακρύβρεχτος
164. Εγγυήτρια
165. Εκατονταπυλιανή
166. Εκκλησιάρχουσα
167. Εικονίστρια
168. Ελεημονήτρια
169. Ελαία
170. Ελαιοβρύτισσα
171. Ελειμονήτρια
172. Ελεοβρύτης
173. Ελέους
174. Ελεούσα
175. Ελευθερώτρια
176. Ελπιδοφόρα
177. Ελπϊς Πιστών
178. Ελωνα
179. Ενθρονη
180. Εξακουστή
181. Εξοχική
182. Επακούουσα
183. Επανωχωριανή
184. Επισκοπιανή
185. Επουράνιος
186. Επουράνιος Πύλη
187. Επταβηματούσα
188. Ερυπιανή
189. Εσφαγμένη
190. Ευαγγελίστρα
191. Ευρετή
192. Εύσπλαχνος
193. Ζαλακιώτισσα
194. Ζεραχιώτισσα
195. Ζεριχιώτισσα
196. Ζερμπτίτσης
197. Ζυλή
198. Ζωάρκεια
199. Ζωήρρυτος
200. Ζωηφόρος
201. Ζωοδότειρα
202. Ζωοδότρα
203. Ζωοδόχος
204. Ζωοπηγή
205. Ζωοπόρος
206. Ζωοτόκος
207. Ηγήτρια
208. Ηγουμένη
209. Ηδύπνους
210. Ηλιόκαλη
211. Ηλιοτόκος
212. Θαλασσινή
213. Θαλασσίτρα
214. Θαλασσομάχισσα
215. θαλασσομαχούσα
216. Θαρεινή
217. Θεάλεχτη
218. Θεοδίδαχτη
219. Θεοδόξαστη
220. Θεόκλητη
221. Θεοκνήτωρ
222. Θεοκόσμητη
223. Θεόληπτος
224. Θεομάνα
225. Θεομητροπρεπεστέρα
226. Θεοσκέπαστη
227. Θεοτίμητη
228. Θεοτόκος
229. Θεουργία
230. Θεόφραστος
231. Θεόφρων
232. Θερμιανή
233. Θευαγέστατη
234. Θρηνούσα
235. Θρηνωδούσα
236. Θωμιανή
237. Ίαμα
238. Ίαση
239. Ιερόβλαστος
240. Ιερομύτης
241. Ιεροσολυμιτική
242. Ιεροσολυμίτισσα
243. Ιλαρώτατη
244. Ιμερόεσσα
245. Ισηγορία
246. Καγιά
247. Καθαριώτισσα
248. Καθαρών
249. Καθρέπτης
250. Κακαβιώτισσα
251. Καλαθή
252. Καλαμιώτισσα
253. Καλάμου
254. Καλιγού
255. Καλλίτοκος
256. Καλού Νερού
257. Καλυβιανή
258. Καμακάρι
259. Καματερός
260. Καμένη
261. Καμπιώτισσα
262. Κάμπου
263. Κανάλα
264. Κανδήξη
265. Κανταριώτισσα
266. Καπνικαραία
267. Καρδιοβαστάζουσα
268. Καρδιώτισσα
269. Καρποφορούσα
270. Καρύπη
271. Καστριανή
272. Κάστρου
273. Καστρουλέρου
274. Κατάκαρπος
275. Καταλωνική
276. Κατάπαυση
277. Καταπολιανή
278. Καταφυγή
279. Καψοδερματούσα
280. Κερά
281. Κέρνιτσα
282. Κεχαριτωμένη
283. Κεχρινιώτισσα
284. Κηπουραίων
285. Κισσιώτισσα
286. Κιτιού
287. Κλειδί του Παραδείσου
288. Κλεισούρας
289. Κλεφτοπαναγιά
290. Κοιμητηρίων
291. Κόκκινη
292. Κολοκυθιώτισσα
293. Κολυβιανή
294. Κορκοδειλιά
295. Κορυφή
296. Κορφιάτισσα
297. Κοσμοπόθητος
298. Κοσμοσωτείρα
299. Κοσυφοίνισσα
300. Κότσικα
301. Κουκουζέλισσα
302. Κουμπελίδικη
303. Κουνοπιώτισσα
304. Κουρίου
305. Κουροτρόφος
306. Κουτσουρώ
307. Κουφή
308. Κουφή Πέτρας
309. Κοφινή
310. Κρεμαστή
311. Κρομμυδιώτισσα
312. Κτιστή
313. Κτιτόρισσα
314. Κυκκώτισσα
315. Κυπαιότισσα
316. Κυρά Ξένη και κυρία των Αγγέλων
317. Κώμη
318. Λαγουδιανή
319. Λαμπρότατη
320. Λαμπροφορία
321. Λαοδηγήτρια
322. Λαού
323. Λαρνιώτισσα
324. Λαυριώτισσα
325. Λάχνη
326. Λεσινιώτισσα
327. Λεφένα
328. Λεχούσα
329. Λιβαδιώτισσα
330. Λιόσα
331. Λιόσα
332. Λογκοβάρδα
333. Λοιμιώτισσα
334. Λουβαρά
335. Λυκοδήμου
336. Λυκούρεσι
337. Μαγαζιώτισσα
338. Μαγδαληνή
339. Μαδύτου
340. Μακελάρια
341. Μαλεβή
342. Μανδαλάκη
343. Μανεδή
344. Μαντιλούσα
345. Μαραθούντα
346. Μαρία
347. Μαστών
348. Μαύρη
349. Μαυριώτισσα
350. Μαυρομμάτα
351. Μαχαιρωμένη
352. Με τους κρίνους
353. Μεγαλομάρτυρος
354. Μεγαλόχαρη
355. Μεσοσπορίτισσα
356. Μητέρα
357. Μητέρα Θεού επί τον θρόνο
358. Μικρά
359. Μογρονήσι
360. Μολυβδοσκέβαστη
361. Μοναρκά
362. Μυροβλύτισσα
363. Μυρτενή
364. Μυρτιδιώτισσα
365. Μυφελαιώτισσα
366. Νάπα
367. Νάσσα
368. Νέα
369. Νέγρων
370. Νεοφάνεισσα
371. Νεροφορούσα
372. Νικητάτου
373. Νικοποιός
374. Νταλλιανή
375. Νυμφοτόκος
376. Ξενοβλήτης
377. Ξένων
378. Ξεσκλαβώτρα
379. Ξεσπορίτισσα
380. Ξηροκαμπίτισσα
381. Ξηρορείτισσα
382. Ξυνήγορος
383. Οδηγήτρια
384. Οικειώτατη
385. Οικονόμισσα
386. Ολβιόδωρος
387. Ολυμπιώτισσα
388. Ομόθεος
389. Ομονοούσα
390. Ορθοκωστά
391. Οσιώτατη
392 Ουρανού και Γης
393. Παγγαιότισσα
394. Πάθους
395. Παιδεύσασα
396. Παλαιοκαστρίτισσα
397. Παλαιολογίνα
398. Παλατιανή
399. Παλίνου
400. Παμμακάριστος
401. Παναγιόχορτο
402. Πανάχραντος
403. Πανάχραντος
404. Παντάνασσα
405. Παντευλόγητη
406. Πάντιμος
407. Παντόχαρα
408. Πάντων χαρά
409. Παραμυθία
410. Παρηγορήτρα
411. Παρθένα
412. Παμμακάριστος
413. Παυσολύπη
414. Πειραιώτισσα
415. Πελαγονίτισσα
416. Πεπελινίτσης
417. Περίβλεπττος
418. Περλιγού
419. Πετραϊδα
420. Πλαγιά
421. Πλατανιώτισσα
422. Πλατυτέρα
423. Πολίτισσα
424. Πολυσπορίτισσα
425. Πονολύτρια
426. Πόνου
427. Πορταϊτισσα
428. Πορτιανή
429. Πουλάτη
430. Πρέσβειρα
431. Προαναγγελλομένη
432. Προπύλη
433. Προσηγορία
434. Προσίστισσα
435. Προστάτρια
436. Προσφυγιά
437. Προυσιώτισσα
438. Πυριότισσα
439. Πυροβολήθεισα
440. Ραγίου
441. Ραχοπήδη
442. Ρόδο το Αμάραντο
443. Ρόμβη
444. Ρουμελιώτισσα
445. Σαμακιώτισσα
446. Σεπτεμβριανή
447. Σημάου
448. Σκάλα του Ουρανού
449. Σκαλωτή
450. Σκιαδενή
451. Σκοπιότισσα
452. Σοίριζα
453. Σοτομβριανή
454. Σουμελά
455. Σπηλιώτισσα
456. Στεφάνα
457. Σώματα
458. Σωτήρα
459. Ταξιδιάρα
460. Ταταρνώτισσα
461. Τήνου
462. Tης Βάτου
463. Τίμια Σκέπη
464. Τιμιωτέρα
465. Τοπλoύ
466. Του Χάρου
467. Τουρλιανή
468. Τριχερούσα
469. Τροβάτου
470. Τρουλή
471. Τρυπητή
472. Τρυφερούσα
473. Τσαμπίκα
474. Τσυκκώτισσα
475. Υπέρμαχος
476. Υψηλή
477. Φανερουλιώτισσα
478. Φανερωμένη
479. Φαρμακολύτρα
480. Φιδιότισσα
481. Φιδοττοταμιανή
482. Φιδούσα
483. Φίδωσα
484. Φλεβαριανή
485. Φοβερά Προστασία
486. Χαιρετισμών
487. Χαλκοπρατειών
488. Χελιδονού
489. Χιλιονοματούσα
490. Χοζοβιώτισσα
491. Χρυσαφίτισσα
492. Χρυσοβαλάντη
493. Χρυσογαλούσα
494. Χρυσοδαφνιώτισσα
495. Χρυσοκαστριώτισσα
496. Χρυσοκελλαριά
497. Χρυσοπηγή
498. Χρυσοσκαλίτισσα
499. Χρυσοσπιλιώτισσα
500. Ψυχοσώστα
501. Ψυχοσώτρια

Πηγή 

Νανούρισε η Παναγία τον Χριστό;

από

π. Στέφανος Muse

O Ιησούς τραγουδούσε με τους Μαθητές Του (Ματθ. 26:30). Αυτό το γνωρίζουμε πολύ καλά. Άλλες πηγές ισχυρίζονται ότι χόρευε κιόλας μαζί τους (Πράξ. του Ιωάννου). Είχε αρκετή τρυφερότητα ώστε να θρηνήσει για την Ιερουσαλήμ, αλλά και σε μια ιδιωτική Του στιγμή, πάνω στον τάφο του Λαζάρου. Μας έδωσε και άλλα σημεία που αποκαλύπτουν την ψυχολογική ωριμότητα ενός παιδιού με «ασφαλή προσκόλληση» κατά τον ψυχολογικό όρο, το οποίο θα ήταν ικανό να ζήσει ισορροπημένη ζωή. 

Ο Ιησούς ήταν κοινωνικός, πήγαινε στους γάμους, περνούσε χρόνο με φίλους Του και παρακολουθούσε τη Συναγωγή. Αποσυρόταν τακτικά στη μόνωση και την ησυχία για να επικοινωνήσει με τον Πατέρα. Όταν ο Πέτρος Τον αναζήτησε και του ζήτησε να αφήσει τον «έρημον τόπον» και να επιστρέψει στην Καπερναούμ για να θεραπεύσει αρρώστους και να ασχοληθεί με τα άμεσα προβλήματα των ανθρώπων, ο Ιησούς αρνήθηκε, λέγοντας ότι «εξελήλυθε» για να κηρύξει. 

Έβαζε ενεργά και σαφή όρια, που Του επέτρεπαν να δεχθεί εναγκαλισμό όταν άρμοζε και να τον αρνηθεί όταν δεν ταίριαζε (Ιω. 20:17). Συμφιλιωμένος με το σώμα Του, δεν ένιωσε να απειλείται όταν μια γυναίκα έλουσε απρόσμενα με μύρο τα πόδια Του, τα έβρεξε με τα δάκρυά της και λύνοντας δημόσια τα μαλλιά της «εξέμασσε και κατεφίλει τους πόδας Αυτού, ενώ Εκείνος «ανέκειτο εν τη οικία του Φαρισαίου». Ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει όσους θεωρούσαν τους εαυτούς τους καλύτερους,  αλλά και αρκετά ταπεινός για να πλύνει τα πόδια των Μαθητών, ζωσμένος το λέντιο, σημείο ελέους και ταπεινής διακονίας.

Δειπνούσε με επιφανείς αλλά και με παρίες. Κυκλοφορούσε μιλώντας ανοιχτά ανάμεσα στους ανθρώπους, ωστόσο μπορούσε και να ταξιδεύει ινκόγνιτο όταν οι περιστάσεις και η αποστολή Του το απαιτούσαν (Ιω. 7:10). Οι Μαθητές θυμούνται ότι ο Ιησούς είχε το σθένος και τον αυτοέλεγχο να απαντά στις αιτάσεις των Φαρισαίων και των δημοσίων αξιωματούχων που του έθεταν ερωτήσεις αλλά και να εκφράζει την αναγκαία τρυφερότητα και συμπόνοια προκειμένου να ανακουφίσει και να παρηγορήσει άλλους την ώρα που ένιωθαν βαθειά ντροπιασμένοι. 

Σ’ όλη τη θυελλώδη διακονία Του δεν αντλούσε την αίσθηση του εαυτού από τις γνώμες των άλλων για το Πρόσωπό Του, ακόμη κι όταν οι εκδηλώσεις λατρείας ήταν τόσες ώστε να αρκούν για να Τον ανακηρύξουν Βασιλιά, επειδή η κενοδοξία δεν είχε θέση εντός Του. «Ότι ου χρείαν είχεν ίνα τις μαρτυρήσει περί ανθρώπου∙ αυτός γαρ εγίνωσκε τι ην εν τω ανθρώπω» (Ιω. 2:25). Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος λέει ότι όποιος επιτύχει την αυτογνωσία είναι ανώτερος από εκείνον που ανασταίνει εκ των νεκρών». Μια τέτοια γνώση προέρχεται από την ταπείνωση, τη διαύγεια και την απλότητα που γεννιούνται από τη μετάνοια και κανείς δεν είναι πιο ταπεινός από τον Ιησού. Ο γέροντας Αρσένιος παρατήρησε ότι «Η ταπείνωση είναι γνήσια μόνον όταν είναι παρών ο Χριστός», επειδή ο Χριστός είναι ο Ίδιος η υπέρτατη ταπείνωση της επιθυμίας του Θεού να κενωθεί και με υπομονή να υποστεί τα πάντα, να πεθάνει και να κατεβεί στον Άδη για κείνους που αγαπά.

Πώς λοιπόν τα έκανε αυτά ο Ιησούς; Μα, είναι Θεός. Σε μια πρώτη ανάγνωση, αυτό φαίνεται αρκετό, δεν είναι όμως ακριβώς έτσι. Είναι και τέλειος άνθρωπος και η θεία και η ανθρώπινη φύση Του είναι  ασυγχύτως και αδιαιρέτως ενωμένες στο πρόσωπό Του. Με άλλα λόγια, η θεότητά Του επηρεάζεται από την ανθρωπινότητά Του με κάθε δυνατό τρόπο από τους ίδιους πειρασμούς, τις αναπτυξιακές δυσκολίες και προκλήσεις που επηρεάζουν κάθε άνθρωπο από τη σύλληψη μέχρι τη γέννηση και την βρεφική ηλικία, την παιδική ηλικία και την ενήλικη ωριμότητα. Χμμμ…

Ως ανθρώπινο πλάσμα, εντελώς ανυπεράσπιστο κατά τη γέννηση, ο Ιησούς χρειαζόταν καλούς γονείς για να τον εισαγάγουν στην κοινότητα των ανθρώπων. Κι αν ο Ιησούς είχε ένα θυμώδη, βάναυσο αλκοολικό πατέρα ή είχε γεννηθεί με εμβρυικό αλκοολικό σύνδρομο ή από γονείς χρήστες, με κατεστραμμένο ήδη τον εγκέφαλό Του από τις ουσίες; Κι αν αντί να Του διηγούνται ιστορίες για τον Ισραήλ και τους πνευματικούς του ήρωες, ο Ιωσήφ και η Μαρία Τον είχαν εγκαταλείψει στην ψηφιακή φροντίδα των Μέσων να περνά ατέλειωτες ώρες παίζοντας βιντεοπαιχνίδια και παρακολουθώντας βλακώδη, διεγερτικά τηλεοπτικά σόου, διανθισμένα με ατέλειωτες διαφημίσεις σχεδιασμένες για να διεγείρουν τα πάθη; Κι αν τον γέμιζαν με κάθε είδους παιχνίδι και «γκατζετάκια» αλλά δεν του πρόσφεραν αληθινή προσοχή και παρουσία; Ας υποθέσουμε ότι δούλευαν και οι δύο πολλές ώρες και περνούσαν ελάχιστο χρόνο μαζί Του ή Τον άφηναν στη φύλαξη άλλων αμέσως μόλις απογαλακτιζόταν… Κι αν, γυρίζοντας στο σπίτι, ήταν κατάκοποι από τον μόχθο της ημέρας και δεν είχαν το κουράγιο να Τον χαρούν ή να δείξουν το ζωτικό για κάθε παιδί ενδιαφέρον; Κι αν η μητέρα του δεν Τον νανούρισε και δεν Του σήκωνε τρυφερά τα μαλλιά απ’ το μέτωπο,  με μάτια φωτισμένα από χαρά και  αγάπη και θάμβος, έτσι που να της χαμογελά κι Εκείνος με χαρά, να κουτρουβαλά στην κατηφόρα για να πέσει στην αγκαλιά της, και να χαρεί το καλωσόρισμα και το γλυκό της χάδι;

Αν ο Ιησούς είχε μια μάνα που φύλαγε κριτική και απόρριψη για τον Γιό της, έτοιμη να Τον διορθώσει, ανίκανη να διακρίνει τους φόβους και τις ανησυχίες Του και να Του προσφέρει παρηγοριά; Κι αν όταν έκλαιγε, αυτή δεν έτρεχε κοντά; Αν όταν φοβόταν δεν είχε την υπομονή και τη γαλήνη της ψυχής να Τον μερώσει και να Τον λικνίσει μέχρι ν’ αποκοιμηθεί; Κι αν Τον στερούσε απ’ την αισθητηριακή ζεστασιά και σύνδεση της μητρικής της παρουσίας από φόβο ότι «πώς να ρισκάρει να είναι γνήσια και απλά ανθρώπινη με του Ίδιου του Θεού το γιό;»

Είναι μια περίοδος στη αναπτυξιακή πορεία κάθε παιδιού κατά την οποία μπαίνουν τα θεμέλια για την κατοπινή θεολογική κατανόηση (ανωτροπικό ή υπερβατικό βίωμα), τη συναισθηματική ωριμότητα και την ικανότητα για υγιή, ασκητική αυταπάρνηση. Συμβαίνει πριν καν αποκτήσουμε κατανόηση του λόγου. Συμβαίνει, παραδόξως, μέσω της ίδιας της αισθητηριακότητας, μέσω της ενσυναίσθησης και της ζεστασιάς της μητρικής αγάπης, από την οποία εκουσίως και ασκητικά θα απέχει αργότερα, βαδίζοντας προς τον σταυρό.

Τα θεμέλια της ώριμης πνευματικής ζωής τίθενται πρώτα με τον σταθερό χτύπο της καρδιάς της μάνας μέσα στη μήτρα, τον ήχο της φωνής της που αρχίζει να σχηματίζει τα νευρωνικά δίκτυα του εμβρύου μέσα στην προστατευτική θέρμη της μητρικής κοιλιάς. Αργότερα το νανούρισμα, η τρυφερή φροντίδα και το ζωηρό ενδιαφέρον για το παιδί της είναι ό,τι ουσιαστικότερο για την πνευματική ωριμότητά του∙ αν οι ευκαιρίες αυτές χαθούν και οι ανάγκες δεν καλυφθούν, χίλια κηρύγματα δεν θα μπορέσουν να τις υποκαταστήσουν. 

Τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς το ουσιώδες συστατικό της μητρικής στοργής, δεν καταφέρνουν να ευημερήσουν και αυτό γίνεται φανερό κατά ποικίλους τρόπους. Ο ασκητικός αγώνας παραμορφώνεται. Επειδή δεν μπόρεσαν να γνωρίσουν την αληθινή αγάπη, μπορεί να την αποστραφούν νομίζοντας ότι είναι αγιώτερη μια στάση στωικής, άκαρδης ψυχρότητας. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης παρατήρησε ότι «ημείς αγαπώμεν αυτόν, ότι αυτός πρώτος ηγάπησεν ημάς», αυτό είναι ο οδηγός μας. Ενώ η αγάπη αυτή είναι το θεμελιώδες οντολογικό γεγονός στη ζωή μας, το θεμελιώδες ψυχολογικό γεγονός είναι η ασφαλής προσκόλληση στη μητέρα και στον πατέρα μας. Αν στο παιδί μας ηθικολογούμε, θα μάθει να ηθικολογεί, αν το ειρωνευόμαστε, θα μάθει να ειρωνεύεται. Αν το κρίνουμε, το χτυπάμε, το ντροπιάζουμε, το εκφοβίζουμε, θα μάθει να κρίνει, να ντροπιάζει, να εκφοβίζει και να εγκαταλείπει τους άλλους. Αν το αγνοούμε και το απορρίπτουμε, θα μάθει να αγνοεί και να μην αποδέχεται τον εαυτό του και τους άλλους. Αλλιώς, θα περάσει μια ζωή σε αναζήτηση της αγάπης που δεν πήρε. 

Στον Ιησού, ανακαλύπτουμε έναν ώριμο άνθρωπο που ήταν πατρικός και μητρικός μαζί, που ήταν δυνατός και τρυφερός, σε αρμονία με τις αισθήσεις του,  ασκητικός και οριοθετημένος. Μας δείχνει ότι η ένωση της θείας με την ανθρώπινη φύση είναι μυστήριο, που δεν εγκαταλείπει τη γη για τον ουρανό, ούτε τον ουρανό για χάρη της γης, αλλά ξέρει να προσεύχεται: «Γεννηθήτω το θέλημά Σου ως εν ουρανώ και επί της γης». Ενώνοντας αδιαιρέτως σε ένα πρόσωπο τον αόρατο, άκτιστο, ασώματο Θεό με την ευθραυστότητα, την ανημπόρια και τις κτιστές επιθυμίες της σωματικής πείνας και των αναγκών της ψυχής, ο Ιησούς αποκαλύπτει σ’ εμάς ένα μοναδικό μονοπάτι προς την ανθρώπινη πληρότητα. Κατοίκησε στην ίδια μας τη σάρκα και μας πρόσφερε την εν Αυτώ ζωή, η οποία είναι άκτιστη. Θα μας υψώσει σωματικά στην αιώνια ζωή, χορτασμένους από τη θεία άκτιστη ευχαριστιακή Χάρη, χωρίς ούτε για μια στιγμή να ξεχνάμε ότι φέρουμε στα σώματά μας τα σημάδια μιας φοβερής και θαυμαστής συνάμα βασιλικής ιερωσύνης. 

Η αιώνια λειτουργία κατά την οποία Του προσφέρουμε κάθε πτυχή της ζωής μας - «τα Σα εκ των Σων κατά πάντα και δια πάντα» - γίνεται εφικτή μόνον επειδή από το τίποτε της ανήμπορης, εύθραυστης κτιστής ζωής μας, ο Θεός θεώρησε καλό να γεννηθεί ο Μονογενής Του Υιός και να Τον κλείσει στην αγκαλιά της μια μάνα, κόρη ανθρώπων, που Τον αγαπά και Τον προσέχει. Δόξα τω Θεώ και τη Θεοτόκω, γιατί χωρίς τον αιώνιο Λόγο και το «ενσώματο» ναι της Παναγίας, χωρίς την καθ’ οδόν προθυμία της να ακολουθήσει νοερά τη θεία βουλή, το σχέδιο της σωτηρία μας δεν θα είχε καρποφορήσει. Απομένει για μας να ετοιμάσουμε έναν τόπο γι’ Αυτόν στο κέντρο της δικής μας γης ο καθένας, έτσι ώστε να μπορέσει να γεννηθεί στη φάτνη της καρδιάς μας, ενώνοντας ουρανό και γη. Ας προσφέρουμε τη λατρεία μας στον Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, που διαλύει τα σκότη με το φως Του, φέροντας στη σάρκα του το φάρμακο της αθανασίας για όλους εκείνους που ειλικρινά Τον προσδοκούν και Τον δέχονται.

Μετάφραση Πολυξένη Τσαλίκη

Εικόνα: Τοιχογραφία του Πανσέληνου, στο ναό του Πρωτάτου (Άγιο Όρος).

πηγή κειμένου: Αντίφωνο

Σπάνια κειμηλιακή βυζαντινή εικόνα από την Θεοτόκο του Φάρου

Πηγή/Αναδημοσίευση:http://leipsanothiki.blogspot.gr

Η σπάνια κειμηλιακή βυζαντινή εικόνα του 12ου αιώνα.
Κάποτε μέρος της διακόσμησης της εκκλησίας "Θεοτόκος του Φάρου"
στην Κωνσταντινούπολη. Σήμερα στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι.
Φέρει κάτω δεξιά ενσωματωμένο λίθο από τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού.

Η Θεοτόκος του Φάρου ήταν μία βυζαντική εκκλησία στην Κωνσταντινούπολη. Ήταν κτισμένη στο νότιο τμήμα του Μεγάλου ή Ιερού Παλατίου των βυζαντινών αυτοκρατόρων (το εκτενές συγκρότημα ανακτόρων στην Κωνσταντινούπολη, που στέγαζε την αυτοκρατορική οικογένεια και τις διοικητικές υπηρεσίες κατά την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας), και ονομάστηκε έτσι λόγω του φάρου που βρίσκονταν δίπλα της ακριβώς. Στην εκκλησία ετούτη φυλάσσονταν η σημαντικότερη συλλογή χριστιανικών κειμηλίων όλου του κόσμου.

Τοπογραφική αναπαράσταση ενός μέρους από το Ιερό ή Μέγα Παλάτιον
των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων στην Κωνσταντινούπολη.
Η εκκλησία "Θεοτόκος του Φάρου" στην οποίαν συγκεντρώθηκαν σταδιακά
τα σπουδαιότερα χριστιανικά κειμήλια όλου του κόσμου
είναι η υπ' αριθμόν 37 στο κάτω μέρος του σχεδίου.

Κατά τη διάρκεια της άλωσης της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους Σταυροφόρους το 1204, η εκκλησία απέφυγε την καταστροφή και τη δήωση, αφού ο Βονιφάτιος ο Μομφερρατικός κινήθηκε γρήγορα με τον στρατό του για να καταλάβει το Μεγάλο Παλάτι και έτσι τα χριστιανικά κειμήλια της εκκλησίας του Φάρου πέρασαν με ασφάλεια στα χέρια του νέου και πρώτου αυτοκράτορα της Λατινικής αυτοκρατορίας της Κωνσταντινούπολης Βαλδουίνου του Α΄.

 

Κατά τη διάρκεια όμως των επόμενων δεκαετιών τα ιερά κειμήλια θα διασκορπιστούν στην Δυτική Ευρώπη είτε ως δώρα σε ηγεμόνες και ανθρώπους με επιρροή είτε θα πωληθούν για να ενισχύσουν οικονομικά την ανεπαρκή σε ταμειακά διαθέσιμα Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης.

Από εικονογραφήμένο γαλλικό χειρόγραφο του μέσου του 14ου αιώνα.
Ο Λουδοβίκος Θ' , βασιλιάς της Γαλλίας, παραλαμβάνει ανυπόδητος,
τον Ακάνθινο Στέφανο και τα άλλα λείψανα του Τιμίου Πάθους του Χριστού,
που βρίσκονταν μέχρι τότε στην εκκλησία "Θεοτόκος του Φάρου" στην Κωνσταντινούπολη.

Πολλά από αυτά, ιδιαίτερα αυτά που αφορούσαν το Πάθος του Χριστού, αποκτήθηκαν σε αστρονομική για την εποχή τιμή από τον Λουδοβίκο τον Θ΄ ή Άγιο Λουδοβίκο, βασιλιά της Γαλλίας, ο οποίος για να τα στεγάσει έχτισε το γοτθικό αντίστοιχο της εκκλησίας του Φάρου, την Sainte-Chapelle στο Παρίσι.
  

Από τα κειμήλια αυτά που προέρχονταν από την εκκλησία του Φάρου μόνο τέσσερα επιβίωσαν την καταστροφή των χριστιανικών κειμηλίων και λειψάνων από τους γάλλους επαναστάτες κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης: ο Ακάνθινος Στέφανος του Χριστού, ένα μεγάλο τεμάχιο Τιμίου Ξύλου, ήλος της Σταύρωσης (τώρα όλα αυτά στο Θησαυρό της Παναγίας των Παρισίων) και μία εικόνα με ενσωματωμένο λίθο από τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού (τώρα στο Μουσείο του Λούβρου).

Τρία σπουδαία χριστιανικά κειμήλια της Παναγίας των Παρισίων,
κάποτε στην Θεοτόκο του Φάρου:
Ο Ακάνθινος Στέφανος, Τίμιο Ξύλο (μέσα στην οριζόντια θήκη)
και Ήλος της Σταύρωσης (μέσα στην κάθετη θήκη).
Τα δύο καρφιά αρστερά και δεξιά της θήκης με τον ήλο της Σταύρωσης
είναι μεσαιωνικά αντίγραφα του πραγματικού (τρίτης κατηγορίας λείψανα
σύμφωνα με την Ρωμαιοκαθολική εκκλησία, δηλαδή λείψανα που ήρθαν σε
επαφή με πραγματικά λείψανα πρώτης κατηγορίας).

    

Διαβάστε περισσότερα για την εικόνα παρακάτω και δείτε αναλυτικές φωτογραφίες.

Η σπάνια κειμηλιακή βυζαντινή εικόνα του 12ου αιώνα.
Η εικόνα όπως εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο του Λούβρου.
Από την εικόνα έχει αφαιρεθεί ο ενσωματωμένος Τίμιος Λίθος
από τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού
(σύγκρινε με την πρώτη εικόνα αυτής της ανάρτησης).

Η μόνη σωζόμενη βυζαντινή εικόνα από την εκκλησία του Φάρου σχεδιάστηκε για να ενσωματώσει Τίμιο Λίθο από τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού. Πρόκειται για μία ανάγλυφη αργυρεπίχρυση ξύλινη εικόνα που παριστάνει την επίσκεψη των Μυροφόρων γυναικών στον Τάφο του Χριστού. Η εικόνα είναι μέχρι κορεσμού γεμάτη με επιγραφές, χαρακτηριστικό που δεν είναι τυπικό για την εικονογραφία της περιόδου των Κομνηνών. Επιγραφές υπάρχουν στο πλαίσιο που περιβάλλει την κεντρική σύνθεση, αλλά και πάνω από κάθε μέρος της κεντρικής σύνθεσης.

    

Αριστερά παριστάνονται δύο Μυροφόρες με την επιγραφή: εἶχε δὲ αὐτὰς τρόμος καὶ ἔκστασις. Στο κέντρο Άγγελος Κυρίου με την επιγραφή: δεῦτε ἴδετε τὸν τόπον ὅπου ἔκειτο·ὁ Κ(ύριο)Σ να δείχνει τον ανοιχτό τάφο Ὁ Τάφος τοῦ Κ(υρίο)Υ με τα άθικτα οθόνια και το κενό σουδάριο. Από κάτω ακριβώς βρίσκεται ο ενσωματωμένος Τίμιος Λίθος από τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού, ενώ αριστερότερα του λίθου και σε μικρό μέγεθος στρατιώτες με την επιγραφή: καὶ οἱ φυλάσσοντες ἀπενεκρώθησαν.

    

Η πίσω πλευρά της εικόνας φέρει μία συρόμενη διακοσμητική θυρίδα με παράσταση σταυρού που περιβάλλεται από γεωμετρικά και φυτικά σχέδια, ενώ μέσα σε δύο ρόδακες διαβάζουμε τα nomina sacra ΙΣ ΧΣ. Η αφαίρεση της θυρίδας αποκαλύπτει την πίσω πλευρά της ξύλινης εικόνας που είναι επιζωγραφισμένη με μπλε σκούρο χρώμα και φέρει σε μεγάλη κεφαιογράμματη γραφή την επιγραφή: ἴδε ὁ τόπος ὅπου ἔθηκαν αὐτόν.

 

Η εικόνα, επειδή έφερε Τίμιο λίθο από τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού, θεωρούνταν ιερό λείψανο από τους βυζαντινούς.

Η πίσω πλευρά της εικόνας.
Στην πραγματικότητα πρόκειται για διακοσμητική θυρίδα
που σύρεται πάνω στην ξύλινη εικόνα.
Διακοσμητικός σταυρός με φυτικά και γεωμετρικά σχέδια.
Μέσα σε ρόδακες ΙΣ ΧΣ.

Επιγραφή στο πίσω μέρος της εικόνας σε μπλε φόντο:
ἴδε ὁ τόπος ὅπου ἔθηκαν αὐτόν.

Ο Άγγελος Κυρίου (λεπτομέρεια).

Οι Μυροφόρες (λεπτομέρεια).

Ο Τίμιος Λίθος από τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού
ενσωματωμένος στο κάτω μέρος της εικόνας.