Χρονολογικό πλαίσιο της εποχής των Πατριαρχών

Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες

Τις διηγήσεις για τους Πατριάρχες τις βρίσκουμε στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, τη Γένεση, στα κεφάλαια 12-50. Οι μεγάλοι πρωταγωνιστές αυτών των διηγήσεων είναι ο Αβραάμ και οι απόγονοί του Ισαάκ, Ιακώβ και Ιωσήφ.

Σε ποια εποχή έζησαν οι Πατριάρχες;

Κάπου ανάμεσα στο 19ο αι. έως το 15ο αι. π.Χ.

Πού διαδραματίστηκαν οι ιστορίες;

Στην περιοχή της Mέσης Ανατολής. Σπουδαίοι λαοί και πολιτισμοί – όπως μαθαίνουμε και στο μάθημα της φετινής μας Ιστορίας – αναπτύχθηκαν εδώ από την 4η χιλιετία π.Χ.: Αιγύπτιοι, Σουμέριοι, Χετταίοι, Ασσύριοι και οι σημίτες Ακκάδιοι, Βαβυλώνιοι, Φοίνικες. Χώρα καταγωγής των Πατριαρχών ήταν η Μεσοποταμία, το σημερινό δηλαδή Ιράκ. Όπως είπαμε και στο προηγούμενο μάθημα, πρόκειται για την περιοχή όπου αναπτύχθηκαν από πολύ νωρίς οι καλλιέργειες. Με τα αγαθά που εξασφάλιζαν η γεωργία και η κτηνοτροφία – και αργότερα η χρήση των μετάλλων – οι άνθρωποι μπορούσαν να παράγουν πολλά πράγματα (υφάσματα, έπιπλα, μεταλλικά εργαλεία κ.ά.)· να χτίζουν και να οχυρώνουν πόλεις· να δημιουργούν όμορφα έργα τέχνης (ναούς, ανάκτορα, αγάλματα κ.ά.)· να καλλιεργούν πνευματική ζωή (γεωμετρία, αριθμητική, αστρολογία, νομοθεσία, γραφή, θρησκεία). Έτσι, σε όλη την περιοχή αναπτύχθηκαν πολλά επαγγέλματα και ζωηρό εμπόριο. Στο χάρτη μπορούμε να επισημάνουμε τα ονόματα γνωστών πανάρχαιων πόλεων, που αποτελούσαν γέφυρες επικοινωνίας και εμπορίου: Ουρ, Σούσα, Βαβυλώνα, Ακκάδ, Μάρι, Ασσούρ, Νινευί, Χαρράν, Ιεριχώ. Την εποχή των Πατριαρχών πολυ-

πληθή καραβάνια διέσχιζαν προς όλες τις κατευθύνσεις την περιοχή. Οι ταξιδιώτες εκτός από τα εμπορεύματα μετέφεραν μαζί τους διηγήσεις, θρύλους και τραγούδια της πατρίδας τους, αλλά και λατρευτικές συνήθειες, θρησκευτικές δοξασίες* και μύθους για πολλούς θεούς για τους οποίους πίστευαν ότι όριζαν τη μοίρα των ανθρώπων.

Πώς ζούσαν οι Πατριάρχες μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον;

Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νομάδες. Περιπλανούνταν δηλαδή μαζί με τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές. Ήταν οργανωμένοι σε πατριές, ομάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο. Η σχέση αυτή δημιουργούσε αδελφοσύνη μεταξύ των μελών της ομάδας και καθόριζε το πώς πρέπει να ζεί όποιος ανήκε σ’ αυτήν. Ο αρχηγός της πατριάς (= Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο με μεγάλη ισχύ* και αναγνώριση.

Μέσα στο πολυθεϊστικό περιβάλλον της Ουρ, μιας πόλης στη δυτική όχθη του Ευφράτη, ζούσε η ημινομαδική* πατριά του Θάρα, πατέρα του Αβραάμ. Ο Θάρα με όλη του την οικογένεια μετανάστευσε στη Χαρράν. Πόσο χρόνο παρέμειναν εκεί δεν το γνωρίζουμε. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι στη Χαρράν αρχίζει η ιστορία των Πατριαρχών με την κλήση ενός αφανούς σημίτη*, του Αβραάμ, από το Θεό. Είναι η ιστορία που διαδραματίζεται* καθώς οι Πατριάρχες πορεύονται συνεχώς: από τη Χαρράν έως τη Χαναάν, από κει στην Αίγυπτο και πάλι πίσω στη Χαναάν κι έπειτα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, και πάλι στη χώρα των Φαραώ.

Θρησκευτικά Α Γυμνασίου: Παλαιά Διαθήκη, η προϊστορία του χριστιανισμού, σελ: 22

Ο κόσμος της Παλαιάς Διαθήκης

Η Μέση Ανατολή 

Τα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται Μέση Ανατολή.

Οι χώρες που βρίσκονται σήμερα εκεί είναι το Ιράκ, το Ιράν, η Συρία, ο Λίβανος, το Ισραήλ, η Ιορ-

δανία, η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος. Όπως διαπιστώνουμε στο χάρτη, τα ποτάμια χάριζαν ευφορία στην περιοχή. Μπορούμε μάλιστα να παρατηρήσουμε ένα καταπράσινο τόξο που εκτείνεται από την εκβολή των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη (στον Περσικό Κόλπο) και φτάνει έως την κοιλάδα του Νείλου (στην Αίγυπτο). Σ’ αυτή την εύφορη περιοχή δημιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισμοί, επινοήθηκε η γραφή και ο τροχός και άνθισαν μερικοί από τους σπουδαιότερους πολιτισμούς του κόσμου. Σήμερα, οι αρχαιολογικοί τους χώροι έχουν ενταχθεί στον κατάλογο της παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco* και οι θησαυροί τους κοσμούν μουσεία σ’ όλο τον κόσμο.

Η Γη Χαναάν είναι η χώρα που ο Θεός υποσχέθηκε στο λαό του. Γι’ αυτό και ονομάστηκε Γη της Επαγγελίας (= χώρα της υπόσχεσης), όπως επίσης και Γη Ισραήλ (= χώρα των Ισραηλιτών). Είναι η γη στην οποία διαδραματίστηκαν* τα περισσότερα γεγονότα της Παλαιάς, αλλά και της Καινής Διαθήκης.

Στα βιβλία της Αγίας Γραφής συναντούμε πολλά ονόματα περιοχών αυτής της χώρας. Είναι αλήθεια ότι η μορφολογία* του εδάφους και το κλίμα μιας χώρας παίζουν πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων που την κατοικούν. Γι’ αυτό ας γνωρίσουμε περισσότερο αυτά τα χαρακτηριστικά της Παλαιστίνης. Προσέξτε το χάρτη 3.

Μέσα σε μια τόσο στενή λωρίδα γης συναντούμε μεγάλες αντιθέσεις. Στα δυτικά της η χώρα βρέχεται από τη Μεσόγειο Θάλασσα. Η

παραθαλάσσια ακτή της απλώνεται γεμάτη αμμόλοφους και χωρίς φυσικά λιμάνια. Ακολουθεί μια στενή λωρίδα καταπράσινης εύφο-

ρης γης. Εδώ ευδοκιμούν σιτάρι, κριθάρι, συκιές, ελιές, ροδιές, πορτοκαλιές. Η επόμενη στενή λωρίδα γης προς τα ανατολικά είναι

καλυμμένη με βουνά και λόφους. Γνωστότερα μας είναι το Θαβώρ και το Γαριζίν. Ανατολικότερα τα βουνά πέφτουν απότομα σχηματίζοντας μια βαθιά κοιλάδα που τη διασχίζει ο ποταμός Ιορδάνης. Ο Ιορδάνης διατρέχει τη χώρα από βορρά προς νότο. Χύνεται στη λίμνη της Γεννησαρέτ και καταλήγει στη Νεκρά Θάλασσα. Εξαιτίας των

ορμητικών νερών του δεν ήταν πλωτός και αποτελούσε φυσικό εμπόδιο στην επικοινωνία ανάμεσα στην ανατολική και δυτική Παλαιστίνη. Πέρα από τον Ιορδάνη εκτείνεται το οροπέδιο της Υπεριορδανίας και μετά απλώνεται άνυδρη έρημος. Επειδή η χώρα βρίσκεται ανάμεσα στην έρημο και στη θάλασσα, το κλίμα της παρουσιάζει εντυπωσιακές διαφορές από λωρίδα σε λωρίδα και από τόπο σε τόπο. Έτσι, αλλού βρέχει συχνά κι ευνοούνται οι καλλιέργειες. Αλλού πάλι οι βροχές είναι σπάνιες κι επικρατεί ξηρασία. Εξαιτίας της οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης συχνά υπέφεραν από πείνα. Παρ’ όλα αυτά η Παλαιστίνη ήταν πάντα γι’ αυτούς η χώρα όπου ρέει γάλα και μέλι.

Η Νεκρά Θάλασσα αποτελεί ένα μοναδικό φαινόμενο. Έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε αλάτι και γι’ αυτό δεν υπάρχει πλούσια βλάστηση και πουλιά στις όχθες της ούτε ζουν ψάρια στα νερά της

Η σημερινή Παλαιστίνη - το σημερινό Ισραήλ  

Στις μέρες μας αυτή η περιοχή συχνά πρωταγωνιστεί στις ειδήσεις των ΜΜΕ, δυστυχώς με τραγικά νέα. Κι αυτό γιατί από το 1948, που ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ, βρίσκεται σε συνεχείς διαμάχες με τους Άραβες γείτονές του. Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι ζουν σήμερα μέσα σε μια εκρηκτική πολεμική ατμόσφαιρα με αποτέλεσμα χιλιάδες νεκρούς και πρόσφυγες. Οι προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στους δύο λαούς σκοντάφτουν σε μια σειρά από εμπόδια, κι έτσι η σημερινή κατάσταση στην Παλαιστίνη παραμένει μια ανοιχτή πληγή για όλο τον κόσμο.

1. Ποιες σημερινές χώρες συμπεριλαμβάνει η Μέση Ανατολή;

2. Γιατί η Παλαιστίνη ήταν πολύ σημαντική περιοχή στα χρόνια της Παλαιάς Διαθήκης;

3. Από πού προέρχεται το όνομα Παλαιστίνη;

4. Εξηγήστε τις άλλες ονομασίες που χρησιμοποιούνται για τη χώρα στην Αγία Γραφή;

5. Τι σημαίνει ο χαρακτηρισμός της Παλαιστίνης από τους Εβραίους ως «Γη της Επαγγελίας»;

6. Ποια είναι η μορφολογία* της Παλαιστίνης;

7. Ποια είναι τα σπουδαιότερα βουνά, λίμνες, ποτάμια της;

8. Πώς είναι το κλίμα της;

9. Τι προβλήματα αντιμετωπίζουν οι σημερινοί κάτοικοι της περιοχής

Θρησκευτικά Α Γυμνασίου: Παλαιά Διαθήκη, η προϊστορία του χριστιανισμού, σελ: 19 -21

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης, άνθρωποι μιας άλλης εποχής

Κρατώντας στα χέρια μας την Παλαιά Διαθήκη είναι ανάγκη να έχουμε στο νου μας ότι οι άνθρωποι για τους οποίους μιλάει, επομένως και οι συγγραφείς της, δεν ήταν σαν κι εμάς, απλώς αλλιώς ντυμένοι! Τι είδους άνθρωποι ήταν λοιπόν;

Ανήκαν σε ένα λαό σημιτικής* καταγωγής, που είναι γνωστός με τα ονόματα Εβραίοι, Ισραηλίτες, Ιουδαίοι, και ζούσαν σε μια εποχή πολύ διαφορετική από τη δική μας. Όλα στη ζωή τους ήταν διαφορετικά: αλλιώς έτρωγαν, ντύνονταν, μιλούσαν, σκέφτονταν. 

Ας το σκεφτούμε καλύτερα: Εμείς σήμερα ζούμε στην κοινωνία της εύκολης επικοινωνίας, της πληροφορίας, της ταχύτητας,των αλλαγών. Εκείνοι γνώριζαν πολύ λιγότερα πράγματα απ’ ό,τι εμείς. Στην αρχή ζούσαν νομαδική* ζωή κι αργότερα, όταν εγκαταστάθηκαν μόνιμα στη Χαναάν, έγιναν και αγρότες. Ένιωθαν απόλυτα δεμένοι με τη γη στην οποία γεννιόνταν και μεγάλωναν. Και βέβαια αλλιώτικες ήταν και οι σχέσεις τους με τους άλλους ανθρώπους. Ισχυρότατοι δεσμοί τους ένωναν με τις πολυμελείς οικογένειές τους, τη φυλή και το λαό στον οποίο ανήκαν. Στο κέντρο της ζωής τους, όπου κι αν βρίσκονταν, κάθε μέρα απ’ τη στιγμή της γέννησης ως το θάνατό τους, υπήρχε ο Θεός. Αυτό ίσχυε για όλους: τους άντρες και τις γυναίκες, το βασιλιά, τους ιερείς, τους γεωργούς, τους βοσκούς και τους εμπόρους. Φυσικά ίσχυε και για τους συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης.

Ο Θεός στο κέντρο της ζωής και της καρδιάς τους. 

Συχνά ακούμε να λέγεται ότι η Αγία Γραφή, άρα

και η Παλαιά Διαθήκη, είναι ένα βιβλίο θεόπνευστο. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι ο Θεός «φώναξε» από τον ουρανό ή ψιθύρισε «στο αυτί» κάποιων ανθρώπων. Τι εννοούμε, λοιπόν, λέγοντας ότι ο Θεός ενέπνευσε τους ανθρώπους; Εννοούμε ότι μίλησε στις καρδιές τους, εκεί όπου ο άνθρωπος παίρνει ελεύθερα αποφάσεις και τίποτε δε μπορεί να του επιβληθεί με τη βία. Τους φανέρωσε (= αποκάλυψε) αλήθειες που μόνοι τους οι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν να καταλάβουν: ότι ο Θεός είναι ένας και κυρίαρχος όλου του κόσμου· ποιο είναι το καλό και το κακό· πώς να φέρονται ο ένας στον άλλο· πώς να φροντίζουν την πλάση όλη· ποιος είναι ο προορισμός των ανθρώπων και του κόσμου. Και το πιο σπουδαίο: με ποιον τρόπο ο άνθρωπος σχετίζεται με το Θεό. Όλα αυτά είναι οι θεόπνευστες αλήθειες που ο Θεός φανέρωνε σταδιακά στα γεγονότα της ιστορίας του ισραηλιτικού λαού.

Ανάμεσα σ’ αυτό το λαό βρέθηκαν κάποιοι άνθρωποι που πίστευαν βαθιά στο Θεό. Όλη τους η ζωή έγινε μάτια και αυτιά που έβλεπαν και άκουγαν τις θεόπνευστες αλήθειες και τις αναγνώριζαν μέσα στην καθημερινή ζωή. Όμως όλα αυτά δεν τα κράτησαν για τον εαυτό τους. Θέλησαν να τα μοιραστούν με τους άλλους ανθρώπους και γι’ αυτό έγραψαν κείμενα.

Μιλώντας για το Θεό με ανθρώπινα λόγια!

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης έγραφαν, όπως είναι φυσικό, στη γλώσσα που μιλούσαν και χρησιμοποιούσαν τις γνώσεις της εποχής τους. Πάντα βέβαια ως κύριο σκοπό είχαν να εκφράσουν στα κείμενά τους τις θεόπνευστες αλήθειες, όσο καλύτερα γινόταν. Πώς το πετύχαιναν αυτό; Κάτι που έχει σημασία να καταλάβουμε εμείς σήμερα είναι ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής – και ιδιαίτερα οι Ανατολίτες – αγαπούσαν πολύ τις ιστορίες. Έτσι, λοιπόν, και οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης χρησιμοποίησαν ιστορίες που γνώριζαν από τους παλαιότερους ή τις συνέθεταν οι ίδιοι. Τα ιδιαίτερα χαρίσματά τους (ευφυΐα, ευαισθησία, φαντασία) τους βοηθούσαν να χτίζουν με μαστοριά τα κείμενά

τους χρησιμοποιώντας κατάλληλες εικόνες και σύμβολα. Ζωντανές δηλαδή εκφράσεις από τις παραδόσεις του τόπου τους και από την καθημερινή ζωή, που δύσκολα ξεχνιούνται. Π.χ. παρουσιάζουν το Θεό ως ποιμένα, δηλαδή βοσκό. Η εικόνα αυτή, καθώς ήταν πολύ γνώριμη στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, τους βοηθούσε να καταλαβαίνουν κάτι περισσότερο για το Θεό και να τον νιώθουν κοντά τους. Άλλοτε πάλι παρουσιάζουν το Θεό να μιλάει, να θυμώνει, να μαλώνει τους ανθρώπους, όπως ένας αυστηρός πατέρας, που όμως νοιάζεται για το παιδί του και θέλει να του βάλει μυαλό. Τις εκφράσεις αυτές, όπου ο Θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος, τις ονομάζουμε ανθρωπομορφικές.

Με τις εικόνες, λοιπόν, τα σύμβολα και τις ανθρωπομορφικές εκφράσεις οι άνθρωποι εκείνης της εποχής μπορούσαν να καταλαβαίνουν καλύτερα το νόημα των βιβλικών διηγήσεων.

Όσα εξηγήσαμε παραπάνω μπορούμε να τα συμπυκνώσουμε στην πρόταση: η Παλαιά Διαθήκη είναι βιβλίο θεόπνευστο (= λόγος εμπνευσμένος από το Θεό), αλλά και έργο ανθρώπινο (= από τα χέρια και με τα λόγια των ανθρώπων).

Εμείς σήμερα μπροστά στην Παλαιά Διαθήκη

Τι χρειάζεται, λοιπόν, να έχουμε στο νου μας, καθώς φέτος θα εργαζόμαστε με κείμενα από τα βι-

βλία της Παλαιάς Διαθήκης;

• Πρώτα απ’ όλα ότι έχει νόημα να μαθαίνουμε αυτές τις διηγήσεις, ώστε να μπορούμε να τις αφή-

γηθουμε και οι ίδιοι.

• Να μην ξεχνάμε ότι το θέμα της Παλαιάς Διαθήκης είναι η σχέση του Θεού με τους ανθρώπους.

• Να «ταξιδεύουμε» πίσω στο χρόνο προσπαθώντας να συναισθανόμαστε σαν άνθρωποι της εποχής

εκείνης τι κρύβεται πίσω από τις ιστορίες και τις εικόνες των κειμένων.

• Όμως και ως σύγχρονοι άνθρωποι να εκφράζουμε τα ερωτήματα, τις ιδέες, τις σκέψεις και τα συ-

ναισθήματα που γεννούν τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης σε μας τους ίδιους.

• Να ανακαλύπτουμε τη σημασία που μπορεί να έχουν οι αλήθειες των κειμένων για τη ζωή και την

πρόοδο του σημερινού κόσμου.

1. Ποια είναι η φυλετική καταγωγή των συγγραφέων της Παλαιάς Διαθήκης;

2. Πώς αλλιώς ονομάζονται οι Εβραίοι;

3. Ποια ήταν η θέση του Θεού στη ζωή των Εβραίων;

4. Τι εννοούμε λέγοντας ότι ο Θεός αποκαλύφθηκε στους ανθρώπους;

5. Τι εννοούμε όταν λέμε ότι η Παλαιά Διαθήκη είναι ένα θεόπνευστο βιβλίο;

6. Ποιες αλήθειες ονομάζουμε θεόπνευστες;

7. Τι εννοούμε λέγοντας ότι η Παλαιά Διαθήκη είναι και έργο ανθρώπινο;

8. Πού στηρίχτηκαν οι συγγραφείς για να γράψουν τα κείμενά τους;

9. Να αναφέρετε σύμβολα και ανθρωπομορφικές εκφράσεις που χρησιμοποιούμε κι εμείς σήμερα

προκειμένου να μιλήσουμε για το Θεό.

1. Βρείτε σύμβολα και εικόνες σε κείμενα άλλων μαθημάτων σας (Ελληνικά, Μαθηματικά, Φυσική,

Χημεία κ.ά.) ή σε βιβλία που διαβάζετε οι ίδιοι, καθώς και σύμβολα της εποχής μας.

2. Βρείτε στοιχεία για τη νοηματική γλώσσα.

3. Με αφορμή τον 22ο Ψαλμό επιχειρείστε μια δημιουργική σύνθεση (ζωγραφική, κείμενο, κολλάζ,

δραματοποίηση, μουσική κ.ά.).

4. Προετοιμαστείτε να παρουσιάσετε τα επιχειρήματά σας στην τάξη: Τι θα λέγατε σε κάποιον που

ισχυρίζεται ότι, όταν θεωρούμε την Παλαιά Διαθήκη βιβλίο θεόπνευστο, εννοούμε ότι ο Θεός το

«υπαγόρευσε» σε κάποιους ανθρώπους;

1. Στη διάρκεια της επόμενης εβδομάδας μαζέψτε υλικό από τον ημερήσιο και περιοδικό τύπο σχε-

τικά με την περιοχή της Παλαιστίνης. Κάντε έναν κατάλογο των ζητημάτων στα οποία το υλικό α-

ναφέρεται.

2. Ενημερωθείτε γύρω από τα προϊόντα που εισάγουμε και εξάγουμε στο Ισραήλ, το Λίβανο, τη Συ-

ρία και την Ιορδανία.

3. Υποθέστε ότι παίρνετε μέρος σε διαγωνισμό που προσφέρει ένα δωρεάν ταξίδι στους Αγίους

Τόπους σ’ αυτόν που θα εξηγήσει τους σπουδαιότερους λόγους για τους οποίους αξίζει ένα τέτοιο

ταξίδι. Τι θα γράφατε;

Θρησκευτικά Α Γυμνασίου: Παλαιά Διαθήκη, η προϊστορία του χριστιανισμού, σελ: 16-19

Η Παλαιά Διαθήκη: μια ολόκληρη βιβλιοθήκη!

Η ποικιλία των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης

Το πρώτο μέρος της Αγίας Γραφής, είναι η  Παλαιά Διαθήκη. Ανοίγοντάς την είναι σαν να μπαίνουμε σε μια μικρή βιβλιοθήκη, όπου υπάρχουν πολλών ειδών βιβλία. Π.χ. το βιβλίο της Ρουθείναι μια οικογενειακή ιστορία. Ο Ιώβ είναι ένα δράμα γραμμένο ως

ποίημα. Ο Ιησούς του Ναυή και οι Κριτέςείναι κείμενα με επικό* χαρακτήρα, τα βιβλία των Βασιλειών είναι ιστορικά, το Λευϊτικό νόμοι, οι Παροιμίες γνωμικά* και οι Ψαλμοί θερμές προσευχές και εκφραστικά ποιήματα. 

Ωστόσο, όλα αυτά τα τόσο διαφορετικά βιβλία έχουν κάτι κοινό: είναι θρησκευτικά. Μιλούν δηλαδή για τη στενή σχέση των ανθρώπων με το Θεό που τη βλέπουν μέσα στα γεγονότα της καθημερινής ζωής, αλλά και μέσα στα σπουδαία γεγονότα της ανθρώπινης ιστορίας. Το καθένα όμως με το δι-

κό του ιδιαίτερο τρόπο. Ανάλογα, λοιπόν, με το περιεχόμενό τους τα 49 βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: ιστορικά, ποιητικά-διδακτικά και προφητικά.

Πώς και πότε γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης;

Πρώτα πρώτα είναι ανάγκη να γνωρίζουμε ότι τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης πριν γίνουν γραπτά κείμενα ήταν προφορικές παραδόσεις. Λόγια δηλαδή και αφηγήσεις που οι Εβραίοι, άντρες και γυναίκες, επαναλάμβαναν ο ένας στον άλλον έξω απ’ τις σκηνές τους στην έρημο, σε φτωχικά σπίτια ή

σε παλάτια, νύχτες με φεγγάρι ή μέρες ηλιόλουστες, κρυφά ή φανερά, χαρούμενοι ή λυπημένοι. Στην καρδιά αυτών των αφηγήσεων βρισκόταν πάντα η βαθιά βεβαιότητα ότι ο Θεός είναι ο μεγάλος πρωταγωνιστής στη ζωή των ανθρώπων. 

Οι περισσότερες από τις αφηγήσεις αυτές – όπως άλλωστε όλες οι πληροφορίες πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας – μεταδίδονταν με τρόπους που ήταν εύκολο να απομνημονευθούν: διηγήσεις, εικόνες, αποφθέγματα, ποιήματα. Μ’ αυτόν τον τρόπο χαράζονταν ανεξίτηλα στη μνήμη των ανθρώπων κι ο καθένας μπορούσε να τις καταλάβει. Αιώνες πέρασαν μέχρις ότου κάποιοι αρχίσουν να καταγράφουν αυτές τις αφηγήσεις. Σιγά σιγά δημιουργήθηκε μια συλλογή κειμένων. Αυτή η συλλογή αποτέλεσε τις ιερές γραφές του ισραηλιτικού λαού. 

Μετά τον ερχομό του Χριστού, και οι χριστιανοί συμπεριέλαβαν αυτή τη συλλογή στη δική τους Αγία Γραφή, ως το πρώτο της τμήμα. Επειδή οι αφηγήσεις αφορούσαν εποχές παλαιότερες από την εποχή του Χριστού, της έδωσαν τον τίτλο Παλαιά Διαθήκη.

Έχει νόημα να επισημάνουμε ότι τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, όπως άλλωστε και όλης της Αγίας Γραφής, δε γράφτηκαν με τη σειρά που τα βρίσκουμε στον Κανόνα.

Σε ποια γλώσσα γράφτηκαν τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης;

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης έγραψαν τα κείμενά τους στη μητρική τους γλώσσα που ήταν τα εβραϊκά. Υπάρχουν όμως και κάποια γραμμένα στα ελληνικά (όπως π.χ. η Σοφία Σολομώντος

 και το Μακκαβαίων Γ

Η Παλαιά Διαθήκη αχώριστα δεμένη με την Καινή στη ζωή της Εκκλησίας

Γιατί άραγε τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, οι ιερές δηλαδή γραφές του ισραηλιτικού λαού, είναι και για τους χριστιανούς ιερά; Γιατί περιέχονται στη χριστιανική Αγία Γραφή αχώριστα δεμένα με τα βιβλία της Καινής Διαθήκης;

Πρώτα πρώτα χρειάζεται να μην ξεχνάμε πού στηρίζουν την πίστη τους οι χριστιανοί: στο γεγονός ότι ο Θεός φανερώθηκε στον κόσμο για να σώσει τους ανθρώπους· δηλαδή να τους φανερώσει την αλήθεια, να τους θεραπεύσει από το κακό και να δώσει αληθινό νόημα στη ζωή τους. Αυτή η φανέρωση (= Απο-

κάλυψη) έγινε για πρώτη φορά στα πολύ παλιά χρόνια σ’ έναν άνθρωπο, τον Αβραάμ. Μ’ αυτόν ο Θεός έκλεισε την πρώτη συμφωνία σωτηρίας (= Διαθήκη). Στη συνέχεια η Διαθήκη κλείστηκε όχι μόνο με τον Αβραάμ και τους απογόνους του, αλλά και μ’ όλο το λαό που προήλθε απ’ αυτούς, τον Ισραήλ (=

Παλαιά Διαθήκη). Στον Ισραήλ ο Θεός έδωσε τις μεγάλες υποσχέσεις για τη σωτηρία των ανθρώπων. Και με τον Ισραήλ προετοίμασε τον κόσμο να δεχτεί και να καταλάβει το Χριστό. Όλη αυτή η μακραίωνη πορεία και προετοιμασία περιγράφεται στα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης.

Μέσα στον ισραηλιτικό λαό γεννήθηκε και έζησε και ο Ιησούς Χριστός. Ο Χριστός έκλεισε μια νέα συμφωνία σωτηρίας με τους ανθρώπους (= Καινή Διαθήκη). Όχι πια μόνο με τον ισραηλιτικό λαό, αλλά με όλους τους λαούς της γης. Έτσι, η υπόσχεση του Θεού στον Αβραάμ για τη σωτηρία του κόσμου

εκπληρώθηκε και η Παλαιά Διαθήκη ολοκληρώθηκε.

Στο σημείο αυτό χρειάζεται να εξηγήσουμε και κάτι άλλο. Ο Χριστός με τη διδασκαλία και τη ζωή του ερμήνευσε στους ανθρώπους τα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης. Τους έκανε να δουν τα παλιά με καινούρια μάτια. Για να το καταλάβουμε καλύτερα αυτό, μπορούμε να φανταστούμε ότι καθόμαστε στο μισοσκότεινο δωμάτιό μας, που το γνωρίζουμε σπιθαμή προς σπιθαμή, και ξαφνικά μπαίνει μέσα λαμπρό το φως του ήλιου. Τα χρώματα ζωντανεύουν και μπορούμε να δούμε και την παραμικρή λεπτομέρεια. Ταυτόχρονα, όλα μοιάζουν σαν καινούρια! Έτσι έγινε κι όταν ο Χριστός ήρθε στη γή. Η Παλαιά Διαθήκη «φωτίστηκε» από τη διδασκαλία του και τη ζωή του αλλιώς. Γι’ αυτό οι χριστιανοί μπόρεσαν να ανακαλύψουν στην Παλαιά Διαθήκη καινούριες αλήθειες και μηνύματα (πέρα απ’

αυτές που αναγνωρίζει ο Ιουδαϊσμός).

Ως χριστιανικό βιβλίο, λοιπόν, η Παλαιά Διαθήκη κατέχει σημαντική θέση στη λατρεία της Εκκλησίας. Στις ακολουθίες διαβάζονται κείμενά της. Πολλοί ύμνοι αναφέρονται σε πρόσωπα και γεγονότα που βρίσκουμε στις σελίδες της. Στην εικονογράφηση των ναών συναντάμε πολλά θέματά της.

Επειδή στο μάθημα των Θρησκευτικών έχουμε ως στόχο να καταλάβουμε το έργο και τη διδασκαλία του Χριστού, αλλά και τη ζωή της Εκκλησίας, είναι απαραίτητο να γνωρίσουμε την Παλαιά Διαθήκη.

Τα μέσα γραφής στην εποχή της Παλαιάς Διαθήκης

Επιγραφές και κείμενα επίσημου χαρακτήρα χαράζονταν πάνω σε σκληρή επιφάνεια με μια μυτερή γραφίδα. Για μικρότερα κείμενα (επιστολές, αποδείξεις κ.ά.) χρησιμοποιούνταν όστρακα*. Κείμενα φιλολογικά (παραδόσεις, αφηγήσεις, νόμοι) γράφονταν με γραφίδα από καλάμι και μελάνη. Το υλικό πάνω στο οποίο γράφονταν ήταν φύλλα από πάπυρο, ένα ελαφρύ και ωραίο υλικό που φτιαχνόταν από τα καλάμια του Νείλου. Όμως καταστρεφόταν γρήγορα, δεν μπορούσε να διπλωθεί και γι’ αυτό τυλιγόταν σε ρολό. Αρκετά αργότερα, γύρω στο 2ο αι. π.Χ., τεχνίτες της Περγάμου έφτιαξαν ένα υλικό λεπτό και συνάμα στερεό από άσπρο δέρμα μικρού κατσικιού ή αρνιού. Το υλικό αυτό ονομάστηκε περγαμηνή και ήταν πολύ καλύτερο από τον πάπυρο, αφού μπορούσε να γραφεί κι απ’ τις δυο μεριές, καθώς και να διπλωθεί. Οι γραφείς, λίγοι και σεβαστοί για την τέχνη τους, φορούσαν στη ζώνη τους ειδικό «μελανοδοχείο».

Τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας

Τα πιο παλιά χειρόγραφα των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης που έχουμε είναι του 2ου αι. π.Χ. και βρέθηκαν τυχαία, μαζί με πολλά άλλα, στα σπήλαια του Κουμράν, κοντά στη Νεκρά Θάλασσα, το 1947. Εκεί κάποιοι νεαροί βεδουίνοι* βοσκοί, ψάχνοντας να βρουν μια κατσίκα που έχασαν, βρήκαν πιθάρια με χειρόγραφα. Το περιεχόμενό τους: δέρματα παλιά και τσαλακωμένα που θα τους φάνηκαν μάλλον σαν σκουπίδια παρά σαν κάτι πολύτιμο! Στο κάτω μέρος της σελίδας βλέπουμε τμήμα από το πιο παλιό χειρόγραφο της Παλαιάς Διαθήκης, το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα!

1. Ποια είναι τα είδη των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης;

2. Τι προηγήθηκε της συγγραφής των βιβλίων;

3. Σε ποια γλώσσα γράφηκαν τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης;

4. Για ποιους λόγους η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη θεωρούνται από τους χριστιανούς ένα ενιαίο

βιβλίο;

5. Ποια είναι η θέση της Παλαιάς Διαθήκης στη ζωή της Εκκλησίας και στη ζωή των χριστιανών;

6. Τι είναι τα χειρόγραφα του Κουμράν;

7. Τι εννοούμε λέγοντας ότι τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης είναι βιβλία θρησκευτικά;

8. Ποιοι έδωσαν σ’ αυτή τη συλλογή βιβλίων το όνομα «Παλαιά» Διαθήκη και γιατί;

9. Για ποια άλλη θρησκεία τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης είναι ιερά;

1. Συγκεντρώστε (ρωτώντας και μεγαλυτέρους σας) παροιμιώδεις εκφράσεις της Παλαιάς Διαθήκης

που χρησιμοποιούμε στον καθημερινό μας λόγο. Κάντε μια λίστα που θα τη συμπληρώνετε στη

διάρκεια όλης της χρονιάς.

2. Φτιάξτε έναν κατάλογο με ονόματα (συγγραφέων, επιστημόνων, ηθοποιών κ.ά.), που είναι παρμέ-

να από την Παλαιά Διαθήκη.

3. Επισκεφθείτε με 2-3 συμμαθητές σας το ναό της ενορίας σας και καταγράψτε θέματα της Πα-

λαιάς Διαθήκης που μπορείτε να επισημάνετε στην εικονογράφησή του.

4. Βρείτε ένα ποίημα για τη θάλασσα. Στη συνέχεια βρείτε επιστημονικές πληροφορίες γι’ αυτήν

(π.χ. από το βιβλίο της Γεωγραφίας). Γράψτε τα δίπλα δίπλα. Τι θα λέγατε για τη σχέση τους;

Θρησκευτικά Α Γυμνασίου: Παλαιά Διαθήκη, η προϊστορία του χριστιανισμού, σελ: 13-15

Προσεγγίζεται ορθά η Παλαιά Διαθήκη σήμερα;

Πηγή 

Ήδη από τα πρώιμα χρόνια της εκκλησίας διαφαίνεται η σημαντικότητα της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς οι Άγιοι Πατέρες όχι μόνο κατείχαν βαθύνοια στα εν προκειμένω, αλλά ουκ ολίγες φόρες αναφέρονταν και στα γεγονότα αυτής. Πειστήριο άλλωστε υφίσταται η ίδια η παράδοση της εκκλησιάς, αφού το λειτουργικό της γίγνεσθαι αποτελείται από πλήθος αναφορών στα γεγραμμένα της Παλαιάς Διαθήκης.

Στο πέρασμα των χρόνων η εμβάθυνση στην Παλαιά Διαθήκη δεν αποτέλεσε προτεραιότητα για τον μέσο χριστιανό, απεναντίας επικράτησε η θεώρηση πως η ανάγνωση της Καινής Διαθήκης είναι κάτι παραπάνω από αρκετή. Αυτή η άποψη διατηρείται έως και σήμερα δημιουργώντας παρερμηνείες στα εδάφια της Αγίας Γραφής, λόγω της επιδερμικής γνώσης αυτής από τους πιστούς. Τέλος η λανθασμένη προσέγγιση της Παλαιάς Διαθήκης αποτελεί ένα σύνηθες ατόπημα, καθώς η κατανόηση της είναι a priori πολυπαραγοντική και απαιτεί συγκεκριμένη μεθοδολογία για την ορθή ερμηνεία της, στην οποία δεν επενδύεται η πρέπουσα προσοχή και ο κατάλληλος χρόνος

Κοντολογίς, η Παλαιά Διαθήκη διαθέτει πολυσήμαντα μηνύματα απαραίτητα για την κατανόηση της Ορθοδόξου Θεολογίας και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν πρέπει να υποσκάπτεται η αξίας της σαν να επρόκειτο για βιβλίο δευτέρας διαλογής

Προσεγγίζεται ορθά η Παλαιά Διαθήκη σήμερα; – κ. Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, ομότιμο καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

 

 

2. Ο Θεός συναντά τον άνθρωπο. Οι εμπειρίες της συνάντησης καταγράφονται στις βιβλικές διηγήσεις.

Δεββώρα, Σαμψών, Δαβίδ: Οι ηγέτες ως υπηρέτες του λαού στο ταξίδι:

 «Τα γεγονότα που εξιστορούνται (στο βιβλίο των Κριτών) ανήκουν σε χρονική περίοδο δύο περίπου εκατονταετηρίδων, περίοδο μεταβατική για τον περιούσιο λαό που εισέρχεται στη Γη της επαγγελίας, τη γεμάτη από πολεμικές επιχειρήσεις και αγώνες προς τους ντόπιους κατοίκους και τους γειτονικούς αρπακτικούς λαούς». Χαστούπης Αθανάσιος (2017). Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη. Αθήνα: Έννοια. Απόδοση στη Νέα Ελληνική Δ. Μπαλιάτσας

 Οι Κριτές: απλοί άνθρωποι της καθημερινότητας που αναλαμβάνουν ευθύνη για χάρη του λαού (Βιβλίο Κριτών). 

Οι Κριτές, για τους οποίους γίνεται λόγος στο ομώνυμο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, ήταν πολιτικοί ή στρατιωτικοί ηγέτες του λαού, που έδρασαν πριν την εποχή των βασιλιάδων. Επιλέγονταν από τον Θεό σε δύσκολους καιρούς, που οι γειτονικοί λαοί απειλούσαν τους Ισραηλίτες και αποστολή τους ήταν να λυτρώσουν το λαό και να αναδείξουν το μεγαλείο του Κυρίου. Μεγάλοι Κριτές ήταν οι Οθνιήλ, Εούδ, Δεββώρα και Βαράκ, Γεδεών, Ιεφθάε, Σαμψών, Σαμουήλ. 

Η αποστολή των Κριτών «11 …Οι Ισραηλίτες δυσαρέστησαν με τις πράξεις τους τον Κύριο, και λάτρεψαν το Βάαλ. 12 Εγκατέλειψαν τον Κύριο, τον Θεό των προγόνων τους, που τους είχε βγάλει από την Αίγυπτο, και λάτρεψαν άλλους θεούς, αυτούς που λάτρευαν οι γύρω τους λαοί· προσκύνησαν αυτούς τους θεούς κι εξόργισαν έτσι τον Κύριο. 13 Εγκατέλειψαν τον Κύριο και λάτρεψαν το Βάαλ και την Αστάρτη, 14 κι ο Κύριος ξέσπασε οργισμένος εναντίον τους. ... 15 Παντού όπου πήγαιναν να πολεμήσουν, ο Κύριος ήταν εναντίον τους και δε νικούσαν. ... Κι αυτό τους έριχνε σε βαθιά κατάθλιψη 16 Τότε ο Κύριος τους έδωσε για αρχηγούς Κριτές, οι οποίοι τους γλίτωναν από τους επιδρομείς. ... 18 Κάθε φορά που ο Κύριος τους έστελνε έναν Κριτή, ήταν ο ίδιος μαζί του και γλίτωνε τους Ισραηλίτες από τους εχθρούς τους όσον καιρό ζούσε ο Κριτής· ο Κύριος τους λυπόταν, όταν οι εκμεταλλευτές και οι καταπιεστές τους τούς έκαναν να στενάζουν» (Κρ. 2, 11-18). 

 Δεββώρα και Σαμψών: Κραυγές επιστροφής στην αγκαλιά του Θεού!

  Δεββώρα 

Η Κριτής Δεββώρα δίκαζε τις υποθέσεις του λαού καθισμένη κάτω από ένα φοίνικα, τον φοίνικα της Δεββώρας. Καλεί το Βαράκ και του αναφέρει πως ο Κύριος του ζητά να εκστρατεύσει εναντίον του Σίσερα αρχιστράτηγου του Χαναναίου βασιλιά Ιαβίν. Ο Βαράκ ζητάει να έρθει μαζί του και η Δεββώρα. Γίνεται σκληρή μάχη από την οποία νικητές βγαίνουν οι Ισραηλίτες. Στη συνέχεια ψάλλεται και από τους δύο λαμπρός ύμνος προς τιμήν του Κυρίου που αρχίζει ως εξής: «2 Τον Κύριο δοξολογήστε, γιατί καλοί αρχηγοί δίνουν στον Ισραήλ προστάγματα, γιατί ο λαός πρόθυμος έτρεξε να πολεμήσει. 3 Ακούστε, βασιλιάδες! Δώστε, ηγεμόνες, προσοχή! Εγώ στον Κύριο θα τραγουδήσω· στον Κύριο θα ψάλω, στον Θεό του Ισραήλ» (Κρ. 5, 2-3).

Σαμψών 

 Ο Κριτής Σαμψών ήταν αφιερωμένος στον Θεό προτού ακόμη γεννηθεί. Ήταν πολύ δυνατός και όταν ήταν μικρός σκότωσε ένα λιοντάρι και στη συνέχεια νικάει τους Φιλισταίους. Στη Γάζα ξεφεύγει από ενέδρα που του στήνουν οι κάτοικοι της πόλης. Γνωρίζει μία γυναίκα τη Δαλιδά που προσπαθεί να μάθει το μυστικό της δύναμής του. Ο Σαμψών της αποκαλύπτει ότι αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι είναι αφιερωμένος στον Θεό. Απόδειξη ήταν ότι ποτέ δεν είχε κόψει τα μαλλιά του. Η Δαλιδά προδίδει το μυστικό του Κριτή στους Φιλισταίους, που της ζητούν να του κόψει τα μαλλιά. Εκείνη το κάνει και τότε οι Φιλισταίοι συλλαμβάνουν τον αδύναμο πλέον Σαμψών και τον τυφλώνουν. Όμως τη μέρα της γιορτής του ειδώλου τους Δαγών,   «…φώναξε ο Σαμψών στον Κύριο και είπε: “Κύριε, Θεέ, θυμήσου με, σε παρακαλώ, και κάνε με δυνατό μονάχα ετούτη τη φορά, Θεέ, για να εκδικηθώ μια για πάντα τους Φιλισταίους για τα δύο μου μάτια”. 29 Μετά έπιασε τις δύο κεντρικές κολόνες που στήριζαν τον ναό κι ακούμπησε πάνω τους, στη μια με το δεξί του χέρι και στην άλλη με το αριστερό, 30 και είπε: “Ας πεθάνω κι εγώ μαζί με τους Φιλισταίους”. Έσπρωξε με όλη του τη δύναμη κι έπεσε ο ναός πάνω στους άρχοντες και σ’ όλο τον λαό που ήταν εκεί» (Κρ. 16, 28-30). 

 

Δαβίδ: Ένας σπουδαίος βασιλιάς που συγχωρεί αλλά και αμαρτάνει βαριά, επιστρέφοντας όμως στον Θεό με δάκρυα μετανοίας!  

 Παρά τους αγώνες των Κριτών οι Ισραηλίτες, επειδή ήθελαν να μιμηθούν τους γειτονικούς λαούς, άρχισαν να ζητάνε βασιλιά για να τους κυβερνήσει. Ο Κριτής Σαμουήλ εκφράζει αντιρρήσεις, όμως ο λαός επιμένει. Βασιλιάς γίνεται ο Σαούλ, απομακρύνεται όμως από τον Θεό, και έτσι ο Σαμουήλ χρίει για ηγέτη, ένα βοσκόπουλο της Βηθλεέμ, το Δαβίδ. Ο Δαβίδ αργότερα βρίσκεται στην αυλή του Σαούλ για να τον ψυχαγωγεί παίζοντας το ψαλτήρι. Σε αναμέτρηση των Ισραηλιτών με τους Φιλισταίους νικάει τον γίγαντα Γολιάθ. Ο λαός τον λατρεύει, ενώ ο Σαούλ τον ζηλεύει και προσπαθεί να τον εξοντώσει. Μετά το θάνατο του Σαούλ στο θρόνο ανεβαίνει ο Δαβίδ (1005-966 π.Χ. περίπου). Είναι ισχυρός ηγεμόνας, νικάει τους εχθρούς και με τη βοήθεια του Θεού μεγαλώνει το κράτος του. Κάνει πρωτεύουσά του την Ιερουσαλήμ που θεωρούνταν απόρθητη. Ήταν πιστός στον Κύριο, ωστόσο γνώρισε μία παντρεμένη γυναίκα τη Βηρσαβεέ, που ήταν σύζυγος του στρατηγού του Ουρία του Χετταίου. Για να τη νυμφευτεί, βάζει σε μία μάχη να σκοτώσουν το στρατηγό και κάνει σύζυγό του τη Βηρσαβεέ.  Όταν πέθανε τον έθαψαν στην Ιερουσαλήμ, την πόλη Δαβίδ.  Στο θρόνο τον διαδέχεται ο γιός του Σολομώντας (966-926 π.Χ.) που έκτισε Ναό προς τιμήν του Θεού. Στα Άγια των Αγίων του Ναού τοποθετήθηκε η Κιβωτός της Διαθήκης που ήταν το ορατό σύμβολο της παρουσίας του Θεού ανάμεσα στο λαό. 

 Μέσα από τη μετάνοια υπάρχει πάντοτε διέξοδος! Οι Ψαλμοί του Δαβίδ ως πηγή έμπνευσης για τον σύγχρονο άνθρωπο (Ψαλμός 50) Στην Παλαιά Διαθήκη ανήκει το βιβλίο των Ψαλμών, που περιλαμβάνει 150 ποιήματα που συνδέονται με τη λατρεία του Θεού. Είναι κείμενα αγαπητά σε όλους και περιέχουν ύμνους στον Θεό, προσευχές, ικεσίες και ευχαριστίες για τα καλά του Κυρίου. Συγγραφέας τους, σύμφωνα με την παράδοση, είναι ο Δαβίδ. Ψάλλονταν με τη βοήθεια μουσικών οργάνων και αποτελούσαν μέρος της λατρείας στο Ναό. Χαρακτηριστικός ψαλμός είναι ο Ψαλμός 50, που δημιουργήθηκε από το Δαβίδ όταν ζητούσε το έλεος του Θεού. Αποσπάσματά του παρουσιάζονται στη συνέχεια

«3 Σπλαχνίσου με, Θεέ, μες στην αγάπη σου· με στην αμέτρητη ευσπλαχνία σου συγχώρησε τα ανομήματά μου.....5 Το ξέρω εγώ καλά το κρίμα μου, το σφάλμα μου αδιάκοπα είναι στα μάτια μου μπροστά. 6 Σ’ εσένα, σ’ εσένα προπαντός αμάρτησα, κι ό,τι κακό ενώπιόν σου, το έκανα· έτσι θα είσαι δίκαιος στην απόφασή σου και άψογος στην κρίση σου. 7 Δες ότι μες στην αμαρτία γεννήθηκα· στην ανομία ζω από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής μου. 8 Γιατί εσύ αγαπάς την αλήθεια που δε φαίνεται, και τη σοφία σου μυστικά μού τη μαθαίνεις. 9 Καθάρισέ με, με ύσσωπο κι οι αμαρτίες μου θα εξαλειφθούν· πλύνε με, κι απ’ το χιόνι λευκότερος θα γίνω  12 Φτιάξε μου, Θεέ, μια καθαρή καρδιά· και νέο πνεύμα, σταθερό εντός μου βάλε. 13 Μη μ’ αποδιώξεις μακριά σου· μη μου πάρεις τ’ άγιο σου Πνεύμα. 14 Της λύτρωσής σου δώσ’ μου πάλι τη χαρά και με πρόθυμο πνεύμα στήριξέ με... »

Οι Ψαλμοί αποτελούν πηγή έμπνευσης για το σύγχρονο άνθρωπο, αφού εξωτερικεύουν τα συναισθήματα και βοηθούν την επαφή με τον Θεό. Η Εκκλησία μας, όπως είναι γνωστό, τους χρησιμοποιεί στη λατρεία και το «Ψαλτήρι» είναι πολύ δημοφιλές βιβλίο για τους χριστιανούς.

 Ο Χριστός ως «νέος» Δαβίδ και Σολομώντας

 Οι δύο μεγάλοι βασιλιάδες Δαβίδ και Σολομώντας αποτελούν προτύπωση του Ιησού Χριστού, αφού ο Κύριος είναι ο Οδηγός όλων μας, όπως οι ηγέτες του Ισραήλ ήταν αρχηγοί του λαού. Ο Χριστός είναι ο Σωτήρας μας, ο Υιός του Θεού που μας οδηγεί στη σωτηρία. 

Όπως ήδη γνωρίζετε, η Παλαιά Διαθήκη αναφέρει ότι μία γυναίκα, η Δεββώρα, ήταν Κριτής και δίκαζε τις υποθέσεις του λαού, σε μία εποχή που η θέση των γυναικών δεν ήταν ισότιμη με αυτή των ανδρών. Σε τι σκέψεις μας οδηγεί η ιστορία της για την αντιμετώπιση των γυναικών από την Αγία Γραφή; 

«Ο βασιλιάς Δαβίδ μεταφέρει την Κιβωτό της Διαθήκης στην Ιερουσαλήμ». Μελέτησε την τοιχογραφία του Θεοφάνη από τη Μονή Σταυρονικήτα του Αγίου Όρους. Γιατί όλοι κρατούν μουσικά όργανα; Τι συναισθήματα παρουσιάζονται να έχουν και γιατί; 

 

Πηγή: Σωτήριος Δεσπότης, Νικόλαος Παύλου, Αθανάσιος Στογιαννίδης, Θέματα από την Αγία Γραφή, Α´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, σελ: 80-87

«Εγώ Είμαι Αυτός που είμαι» («Ἐγὼ εἰμὶ ὁ Ὤν»)

«Ο Μωυσής έβοσκε τα πρόβατα του Ιοθόρ, του πεθερού του, ιερέα της Μαδιάμ. Κάποτε […] έφτασε στο βουνό του Θεού, το Χωρήβ. Τότε του φανερώθηκε ο άγγελος του Κυρίου μέσα σε πύρινη φλόγα που έβγαινε από μια βάτο. Ο Μωυσής είδε πως ενώ η βάτος είχε πάρει φωτιά κι ήταν μέσα στις φλόγες, δεν καιγόταν να γίνει στάχτη. […] Όταν ο Κύριος είδε ότι ο Μωυσής πλησίαζε για να παρατηρήσει, του φώναξε μέσα από τη βάτο: “[…] Εγώ”, του λέει, “είμαι ο Θεός των προγόνων σου, ο Θεός του Αβραάμ, ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ”. […] “Είδα τη δυστυχία του λαού μου στην Αίγυπτο, και άκουσα την κραυγή τους εξαιτίας των καταπιεστών τους. Ξέρω τα βά σανά τους. Γι’ αυτό κατέβηκα να τους γλιτώσω από τους Αιγυπτίους και να τους φέρω από αυτή τη χώρα, σε μια χώρα μεγάλη και εύφορη, στη χώρα όπου ρέει γάλα και μέλι, εκεί που τώρα κατοι κούν οι Χαναναίοι, οι Χετταίοι, οι Αμορραίοι, οι Φερεζαίοι, οι Ευαίοι και οι Iεβουσαίοι. Και τώρα που η κραυγή των Ισραηλιτών έφτασε ως εμένα, και είδα πως τους καταπιέζουν οι Αιγύπτιοι, τώρα εγώ σε στέλνω στο Φαραώ, να βγάλεις το λαό μου, τους Ισραηλίτες, από την Αίγυπτο” ( Έξ. 3, 7). Ο Μωυσής είπε στον Θεό: “Ποιος είμαι εγώ, για να πάω στο Φαραώ και να βγάλω τους Ισραηλίτες από την Αίγυπτο;” “Εγώ θα είμαι μαζί σου”, του απάντησε ο Θεός. […] Αλλά ο Μωυσής είπε πάλι: “Καλά, εγώ θα πάω στους Ισραηλίτες και θα τους πω, “ο Θεός των προγόνων σας με έστειλε σ’ εσάς”. Αυτοί όμως θα με ρωτήσουν “ποιο είναι το όνομά του;” Τι θα τους πω;” Τότε ο Θεός απάντησε στο Μωυσή: “Εγώ είμαι εκείνος που είμαι”».

Τα επόμενα 200 περίπου έτη οι 75 απόγονοι του Ιακώβ πλημμύρισαν την Αίγυπτο. Ο τύραννος Φαραώ, φοβούμενος μήπως επικρατήσουν, τους υποχρέωσε στις πιο βαριές εργασίες και τέλος εφάρμοσε τη «γενοκτονία»: σκότωνε όλα τα αρσενικά βρέφη. Με θαυμαστό τρόπο ένα όμορφο βρέφος τριών μηνών, σώθηκε από το νερό του Νείλου από την κόρη του Φαραώ. Γι’ αυτό ονομάστηκε «Μωυσής» κι ανατράφηκε στο παλάτι χωρίς όμως να χάσει την ταυτότητά του. Μετά από 40 χρόνια, σκότωσε δύο που βασάνιζαν άλλους. Κατέφυγε στην έρημο για να δουλέψει ως βοσκός. Ο ελευθερωτής «άγγελος του Κυρίου», εμφανίζεται σε έναν ταπεινό θάμνο που φλέγεται αλλά δεν καίγεται. Αποκαλύπτει στον Μωυσή το παράδοξο όνομά Του (που ταυτόχρονα δεν είναι όνομα): Εγώ Είμαι εκείνος που είμαι (ή αυτός που συνυπάρχει). Ο «απροσδιόριστος» Θεός διαφυλάσσει την ελευθερία Του και ταυτόχρονα «υπάρχει» μαζί με τους σκλάβους. Ο ίδιος ο Μωυσής ομολογεί την αδυναμία του, όπως και το γεγονός ότι είναι ψευδός. Και πάλι ο Κύριος του δίνει κουράγιο και έναν συμπαραστάτη: τον αδελφό του .

 Οι δέκα πληγές του Φαραώ: Ο Θεός αποκαλύπτει το θέλημά του με τρόπο παιδαγωγικό ( Έξ. 7, 14 - 11, 10) 

 «Ο Κύριος είπε στο Μωυσή: «Ο Φαραώ παραμένει άκαμπτος και αρνείται ν’ αφήσει το λαό να φύγει. […] Είπε ακόμα ο Κύριος στο Μωυσή: «Πες στον Ααρών να πάρει το ραβδί του και ν’ απλώσει το χέρι του προς τα νερά της Αιγύπτου […], ώστε τα νερά να γίνουν αίμα σ’ όλη την Αίγυπτο. […] Ο Μωυσής με τον Ααρών έκαναν όπως ακριβώς τους είχε διατάξει ο Κύριος. Σήκωσε το ραβδί του ο Ααρών και χτύπησε τα νερά του Νείλου, μπροστά στα μάτια του Φαραώ και των αυλικών του, κι όλο το νερό του ποταμού έγινε αίμα. Τα ψάρια ψόφησαν, και βρώμησε ο Νείλος, έτσι που οι Αιγύπτιοι δεν μπορούσαν να πιούν νερό απ’ αυτόν. Ολόκληρη η χώρα της Αιγύπτου γέμισε αίμα. […]

Ο Κύριος είπε στο Μωυσή: «Ακόμη ένα πλήγμα θα φέρω στο Φα ραώ και στους Αιγυπτίους. Μετά απ’ αυτό θα σας αφήσει να φύγετε. Και μάλιστα τότε θα σας διώξει από ‘δω οριστικά» […]. Ο Μωυσής είπε στο Φαραώ: «Ο Κύριος λέει: “Εγώ θα περάσω τα μεσάνυχτα μέσα από την Αίγυπτο. Κάθε πρωτότοκος γιος στη χώρα θα πεθάνει· από τον πρωτότοκο του Φαραώ, το διάδοχο του θρόνου, ως τον πρωτότοκο της δούλης που εργάζεται στους μύλους, κι ως τα πρωτογέννητα των ζώων. Θα γίνει τόσο μεγάλος θρήνος σ’ ολόκληρη την Αίγυπτο, που όμοιός του δεν έγινε ποτέ στο παρελθόν ούτε και πρόκειται να γίνει στο μέλλον”». 

 Ο Μωυσής, 80 ετών εμφανίσθηκε μπροστά στον Φαραώ. Του ζήτησε τρεις μέρες να φύγει ο λαός στην έρημο για να λατρεύσει τον Θεό Του. Εκείνος πολλαπλασιάζει τις αγγαρείες. Πλέον ο Μωυσής με τον Ααρών δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνον τον Αιγύπτιο αφέντη αλλά και τους ομοεθνείς που γογγύζουν. Καθώς ο Φαραώ γινόταν όλο και πιο σκληρός, ο Κύριος επέτρεψε με τις δέκα πληγές να «ματώσουν» όλα όσα λάτρευαν οι Αιγύπτιοι. Ταυτόχρονα με τον τρόπο αυτό φανέρωνε ποιος είναι ο Δημιουργός του Κόσμου. Πρώτα επηρεάστηκε ο θεός τους Νείλος και μόνον προς το τέλος τα ζώα και τα σώματα των ανθρώπων. Κι ενώ ο Κύριος προειδοποιούσε, η ύβρις και η αλαζονεία του Φαραώ υψώνονταν.

Από τη Γη της τρυφής στην έρημο και από τη σκλαβιά στην ελευθερία: Η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας και το Πάσχα των Εβραίων (Έξ. 12, 1-14)  «Τότε ο Κύριος είπε στο Μωυσή και στον Ααρών, στην Αίγυπτο: “Ο μήνας αυτός θα είναι για σας η αρχή του έτους. […] Να πείτε στην ισραηλιτική κοινότητα: Τη δεκάτη μέρα αυτού του μήνα, καθένας να πάρει από ένα αρνί ή κατσίκι για την οικογένειά του. […] Και να τώρα με ποιον τρόπο θα το φάτε: Θα είστε ζωσμένοι τη ζώνη σας, με τα σανδάλια στα πόδια και με το ραβδί στο χέρι. Θα το φάτε γρήγορα. Αυτή θα είναι η γιορτή του Πάσχα, για να τιμήσετε εμένα, τον Κύριο. Κι εγώ τη νύχτα εκείνη θα περάσω μέσα από την Αίγυπτο και θα θανατώσω κάθε πρωτότοκο στη χώρα: τα πρωτότοκα των ανθρώπων και τα πρωτογέννητα των ζώων. Εγώ ο Κύριος θα εκτελέσω την απόφασή μου ενάντια σ’ όλους τους θεούς της Αιγύπτου. Αλλά στα σπίτια που θα βρίσκεστε εσείς, το αίμα θα είναι το σημάδι που θα σας προστατέψει. Θα το δω και θα σας προσπεράσω. Έτσι θα γλιτώσετε από το χτύπημα του θανάτου”». Άγγελος περιδιαβαίνει τα σοκάκια της Αιγύπτου. Θρήνος και οδυρμός στα σπίτια των Αιγυπτίων. Κάποτε εκείνοι σκότωναν όλα τα αρσενικά παιδιά των σκλάβων τους. Τώρα χάνουν τα πρωτότοκα αγόρια! Πλέον ο ίδιος ο Φαραώ διατάζει τον Μωυσή και τον αδελφό του να φύγουν από τη χώρα του. Έχουν ήδη περάσει 430 χρόνια σκλαβιάς! «Σύννεφο» καθοδηγεί 600.000 Ισραηλίτες μπροστά στη θάλασσα την Ερυθρά (= την κόκκινη). Ο Θεός ετοιμάζεται για την τελική μάχη του με τον αμετανόητο βασιλιά Φαραώ. Εκείνος δεν θέλει να στερηθεί την εργασία των σκλάβων και έχει αποστείλει600 άρματα εναντίον τους. Οι Εβραίοι λιποψυχούν και γογγύζουν. Κι ο Μωυσής πράος, ήσυχος χωρίς να κουνά τα χείλη, φωνάζει στον Θεό! Προσεύχεται. Και το σύννεφο μεμιάς στέκεται ανάμεσα στους Εβραίους και τους Αιγυπτίους· φωτεινό για τους πρώτους σκοτεινό για τους δεύτερους. Το ραβδί του Μωυσή χτυπά τη θάλασσα. Νοτιάς δυνατός χωρίζει τη θάλασσα στα δύο. Μπροστά στους Εβραίους ανοίγεται ένας τεράστιος δρόμος 10 χλμ! Μόλις περνάει και ο τελευταίος, η θάλασσα με το κτύπημα της ράβδου «καταπίνει» τους υπερήφανους στρατιώτες του Φαραώ. Η περιπέτεια της ελευθερίας δεν ξεκινά με ηρωικά κατορθώματα των σκλάβων αλλά με μια σκηνή που θυμίζει τη Δημιουργία!

  Το Πάσχα στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη: ομοιότητες και διαφορές  

Το φαγητό του εβραϊκού Πάσχα σήμερα Η λέξη «Πάσχα» (Πεσάχ) σημαίνει το πέρασμα, τη διάβαση, όπως και προστατεύω (Ησ. 31, 5). Κάθε άνοιξη οι βοσκοί έσφαζαν-θυσίαζαν ένα χρονιάρικο αρνί για να προστατευθεί το κοπάδι τους από τη δαιμονική κακοτυχία και να «δουν» το άγνωστο μέλλον. Στην Παλαιά Διαθήκη το Πάσχα συνδέθηκε με το πέρασμα του εξολοθρευτή αγγέλου από τα σπίτια και το θάνατο των πρωτοτόκων εκείνη τη «μεγάλη» νύχτα της Εξόδου. Οι Ισραηλίτες έπρεπε να σφάξουν και όρθιοι να καταναλώσουν οικογενειακά ένα αρσενικό χρονιάρικο αρνί. Αυτό έπρεπε να είναι χωρίς μώμο (ψεγάδι) και με το αίμα του «σφράγισαν» τα κατώφλια των καλυβών τους ώστε να διασωθούν τα παιδιά τους. Αυτή τη γιορτή του Πάσχα γιόρταζαν και γιορτάζουν λαμπρά οι Ισραηλίτες στις 14 Νισάν (Μαρτίου - Απριλίου). Θυμούνται εκτός από τη λευτεριά τους, τη Δημιουργία του κόσμου και αναμένουν με λαχτάρα έναν νέο Μωυσή ελευθερωτή. Ο Κύριος, στο τελευταίο Πάσχα της επίγειας ζωής του, στο «Μυστικό Δείπνο» που γιόρτασε με τους μαθητές του στο Ανώγι πρόσφερε τον Εαυτό Του αντί του πασχάλιου αμνού για να σωθεί ο κόσμος από τις αμαρτίες.

1. Γράψτε τα συναισθήματα που παρουσιάζεται να έχει ο Μωυσής εμπρός στη φλεγόμενη βάτο, στην εικόνα που παρουσιάζεται παρακάτω. Ποια ήταν η εντολή του Κυρίου, μόλις πλησίασε το χώρο

2.

Όπως αφηγείται η Παλαιά Διαθήκη, ο Φαραώ μετάνιωσε που άφησε να φύγουν οι Ισραηλίτες, μετά τις πληγές. «Τότε ο Φαραώ έζεψε τις άμαξές του και πήρε μαζί του τους πολεμιστές του» ( Έξ 14,6). Η πολεμική άμαξα σκαλισμένη σε ασβεστόλιθο, που βρέθηκε στο Ναό του Σηθ στην Άβυδο, μας θυμίζει τη σκηνή. Μετά από αυτά που διάβασες στο κείμενο του Ιωάννη Μούρτζιου ποια είναι η γνώμη σας για αυτή την αναφορά της Παλαιάς Διαθήκης; Γιατί καταγράφει την άστοχη ενέργεια του Φαραώ; 

3. Στις εικόνες παρουσιάζονται στιγμιότυπα από το τραπέζι του εβραϊκού Πάσχα, το βιβλίο πασχαλινών προσευχών, φαγητά και ποτά. Μπορείς να ξεχωρίσεις κάποια από αυτά; Γράψε δίπλα τους τι είναι.

Πηγή: Σωτήριος Δεσπότης, Νικόλαος Παύλου, Αθανάσιος Στογιαννίδης, Α´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ,  Θέματα από την Αγία Γραφή, σελ: 57-60

 

 

Βίβλος: ένα ταξίδι γεμάτο εμπειρίες!

1. Τα βιβλία της Καινής και της Παλαιάς Διαθήκης και οι χρονολογίες συγγραφής τους 

 Η Αγία Γραφή, η οποία ονομάζεται και «Βίβλος», δεν είναι ένα βιβλίο. Είναι ένα σύνολο 76 συνολικά βιβλίων (49 της Παλαιάς και 27 της Καινής Διαθήκης), τα οποία μέσα στην ορθόδοξη παράδοση και ζωή θεωρούνται θεόπνευστα. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι τα βιβλία αυτά απεστάλησαν «μαγικά» από τον Θεό στη γη. Η Βίβλος για την Εκκλησία είναι η Αγία Γραφή, καθώς εκεί καταγράφεται η ζώσα εμπειρία ενός τριαδικού Θεού, δηλαδή ενός Θεού προσωπικού και συντροφικού, που φανερώνεται στον άνθρωπο και συνομιλεί μαζί του, ανεξάρτητα από τη φυλή, το φύλο, την καταγωγή ή την εθνότητα του. 

1α. Η σημασία της Παλαιάς Διαθήκης: Η συγγραφή της Παλαιάς Διαθήκης διήρκεσε περίπου μια ολόκληρη χιλιετία μέχρι να γεννηθεί ο Κύριος Ιησούς. Πρόκειται για κείμενα στα οποία καθρεπτίζονται οι συγκρούσεις και οι αντιφάσεις της ζωής – όπως π.χ. η ζήλια και ο φθόνος του Κάιν απέναντι στον Άβελ. Τέτοιες καταστάσεις, που οδηγούν σε συγκρούσεις, μάλλον μάς είναι γνωστές από την καθημερινότητα στο σχολείο, αλλά και τη σχέση μας με τους άλλους. Επίσης, η Παλαιά Διαθήκη, γνωστή και ως «Πρώτη Διαθήκη», αποκαλύπτει πόσο εύθραυστη είναι η ζωή του ανθρώπου, γεμάτη ρίσκο και κινδύνους. Ο άνθρωπος δεν είναι ικανός να αντιμετωπίσει μόνος τον πόνο και τον θάνατο. Και ακριβώς για τον λόγο αυτό, χρειάζεται να συνδέσει τη ζωή του με την πηγή της ζωής, τον ελευθερωτή Θεό, όπως ακριβώς ένα κινητό όσο εξελιγμένο κι αν είναι, πρέπει να φορτισθεί για να μπορεί να λειτουργήσει.

 1β. Η σημασία της Καινής Διαθήκης: Το πρώτο χρονολογικά βιβλίο της Καινής Διαθήκης (Α΄ Επιστολή του Αποστόλου Παύλου προς Θεσσαλονικείς) συγγράφηκε περίπου το 50 μ. Χ. από την Κόρινθο, ενώ το τελευταίο (η Αποκάλυψη) στα τέλη του 1ου αι. Το κεντρικό σημείο αναφοράς στην Καινή Διαθήκη είναι η παρουσία του Θεανθρώπου Ιησού Χριστού στη γη. Αυτή πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο της βασιλείας του πρώτου Ρωμαίου αυτοκράτορα του Οκταβιανού Αυγούστου (27 π.Χ.-14 μ.Χ.).  Για σαρανταένα ολόκληρα χρόνια αυτός ο αυτοκράτορας έφερε τη γαλήνη, την τάξη, το αίσθημα της ασφάλειας, καθώς και κάποια ευημερία σε μία αυτοκρατορία πολυπολιτισμική, πολυθρησκευτική και «παγκοσμιοποιημένη». Ωστόσο, αυτές οι πολιτικές συνθήκες δεν συγκινούσαν τον απλό άνθρωπο, ο οποίος ζώντας σε μεγάλες πόλεις, ερχόταν αντιμέτωπος μ’ ένα περιβάλλον ηθικής και οικονομικής εξαθλίωσης, διότι η ιδιοκτησία της γης είχε μαζευτεί στα χέρια των ολίγων. Ο άνθρωπος της καθημερινότητας ένοιωθε ένα τεράστιο κενό μέσα στην ψυχή του. Μέσα σ’ έναν τέτοιο κόσμο, ο Ιησούς Χριστός φέρνει κάτι ολότελα καινούργιο και επαναστατικό: προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να απαλλαχτεί από τον φόβο του θανάτου και την απόγνωση, δωρίζοντάς του τον καινούριο κόσμο της Βασιλείας του Θεού, την Εκκλησία, το ίδιο του το Σώμα. Η Εκκλησία, όπως δηλώνει η ετυμολογία της λέξης, αποτελεί μία πρόσκληση, μία «έκκληση». Για ποιο πράγμα; Είναι πρόσκληση και έκκληση για έξοδο από τον εγωισμό μας· μια έξοδο που έχει ως στόχο να συναντήσουμε τον προσωπικό Θεό, και να αγκαλιάσουμε τον συνάνθρωπό μας και την κτίση ολάκερη. Η Εκκλησία, το Σώμα του Χριστού, δεν είναι απλώς μία θρησκεία, δηλ. δεν προσπαθεί να ικανοποιήσει τον ευσεβή πόθο του ανθρώπου να συναντήσει κάτι ή κάποιον που υπερβαίνει τις ανθρώπινες δυνάμεις. Ούτε επίσης αποτελεί όπιο, δηλ. το παυσίπονο ενός ετοιμοθάνατου που υποφέρει· πολύ περισσότερο η Εκκλησία προσφέρει στον άνθρωπο το φάρμακο της αθανασίας, όπως θα δούμε σε επόμενες ενότητες. Η Εκκλησία τοποθετεί την Αγία Γραφή πάνω στα άγια λείψανα των μαρτύρων της, εκεί που το ψωμί και το κρασί μεταβάλλονται σε Σώμα και Αίμα του Ιησού Χριστού. Πριν τη θεία Κοινωνία ο «λόγος του Λόγου» της, μεταμορφώνει και αυτός τις ζωές μας, μεταγγίζοντας αληθινή ελπίδα.

 2. Η δράση του Θεού μέσα στην ιστορία των ανθρώπων 

Το κατεξοχήν θέμα της Βίβλου Η Βίβλος είναι γεμάτη αφηγήσεις και περιπέτειες! Στα κείμενά της δεν θα πάρουμε απάντηση στο ερώτημα ποιος είναι ο Θεός· αυτό το οποίο κατά κύριο λόγο μαθαίνουμε μέσα από τη Βίβλο, είναι το πώς δρα ο Θεός. Έτσι, βλέπουμε ότι ο Θεός είναι φίλος του ανθρώπου (φιλάνθρωπος) και του χαρίζει την ελευθερία από κάθε τι που τον σκλαβώνει. Οι αφηγήσεις της Βίβλου χαρακτηρίζονται ως δραματικές, διότι περιγράφουν γεγονότα τα οποία εκτυλίσσονται με απρόσμενο τρόπο, δηλ. έχουν κατάληξη που δεν την περιμένουμε. Αρκετές φορές οι αφηγήσεις δεν έχουν ευτυχές τέλος (happy end), ενώ άλλοτε προσκαλείται ο ίδιος ο αναγνώστης να συμπληρώσει ή και να πραγματοποιήσει το τέλος της αφήγησης (π.χ. τη μαρτυρία της Ανάστασης στο Κατά Μάρκον ή το Ευαγγέλιο στα Έθνη στις Πράξεις). Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει, σε καμία περίπτωση, ότι την Αγία Γραφή μπορεί κανείς να την διαβάζει, να την ερμηνεύει και να την συμπληρώνει όπως θέλει. Απεναντίας, εδώ υποδηλώνεται ότι η Αγία Γραφή προσκαλεί όλα τα μέλη της Εκκλησίας να εφαρμόσουν και να οικειωθούν στη ζωή τους την εν Χριστώ ζωή που αποτυπώνεται στα κείμενά της. Επίσης, στην Αγία Γραφή υπάρχουν και περικοπές που διαθέτουν όχι έναν, αλλά πολλούς Επιλόγους, όπως π.χ. το Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο. Ανεξάρτητα από την ποικιλία αυτή, η συγγραφή και η ανάγνωση των βιβλικών διηγήσεων έχει πάντοτε έναν μοναδικό σκοπό: Να συνειδητοποιήσουμε ως μέλη της Εκκλησίας δύο πράγματα: πρώτον, ότι η παρουσία του Θεού στη ζωή μας αποτελεί το σπουδαιότερο δώρο, που μας χαρίστηκε χωρίς κανένα αντάλλαγμα, από ανεξάντλητη αγάπη για εμάς· και δεύτερον, ότι επειδή έχουμε λάβει το δώρο αυτό, οφείλουμε να γίνουμε ευεργέτες των συνανθρώπων μας. Με ποιον τρόπο; Με το να αγωνιζόμαστε ενάντια σε οτιδήποτε καταστρέφει τον άνθρωπο και την κτίση, χαρίζοντας απλόχερα τη συμπαράστασή μας στους αδυνάτους αυτού του κόσμου, διότι πάνω τους αντικρίζουμε μοναδικές Εικόνες του Χριστού.

3. Ο διάλογος ως βασικό χαρακτηριστικό των βιβλικών διηγήσεων 

 Η Βίβλος δεν αποτελεί έναν κουραστικό μονόλογο του Θεού. Απεναντίας, σε αυτήν κυριαρχεί, από την αρχή μέχρι το τέλος της, το στοιχείο του διαλόγου. Ο διάλογος αυτός έχει ως σημείο αφετηρίας τον ίδιο τον Θεό, καθώς εκείνος δημιουργεί τον άνθρωπο, κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή δική Του. Και επειδή ο άνθρωπος «εικονίζει» τον τριαδικό Θεό, για τον λόγο αυτό μπορεί να επικοινωνεί μοναδικά με τον Δημιουργό του και τον «άλλον». Η πρόσκληση του Θεού για διάλογο διέπει όλη την Αγία Γραφή. Στην καρδιά αυτής της πρόσκλησης βρίσκεται πάντοτε ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος λαμβάνει σάρκα και οστά, γίνεται άνθρωπος για χάρη του ανθρώπου, συνομιλεί μαζί του, διδάσκει, θαυματουργεί, σταυρώνεται, πεθαίνει και ανασταίνεται. Μέσα στα βιβλία της Αγίας Γραφής ο αναγνώστης συναντά τους ανθρώπους να διαλέγονται με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους: Άλλοτε, αντιλαλούν οι κραυγές διαμαρτυρίας προς τον Θεό για την αδικία που φαίνεται να θριαμβεύει· άλλοτε, παρατηρούνται στιγμιότυπα έντονης διαφωνίας μεταξύ των πρωταγωνιστών, όπως π.χ. το 2ο κεφάλαιο της Επιστολής Προς Γαλάτας, όπου ο Παύλος επιπλήττει τον Πέτρο.  

4. Ο ρεαλισμός των βιβλικών διηγήσεων  

Διαβάζοντας τα κείμενα της Βίβλου, διαπιστώνει κανείς ότι τα πρόσωπα δεν παρουσιάζονται συνήθως χαμογελαστά και «μακιγιαρισμένα», όπως κατά κόρον συμβαίνει στους μεγάλους αστέρες του κινηματογράφου και πολλούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι «ήρωες» της Αγίας Γραφής (όπως ο Δαβίδ και ο Απόστολος Πέτρος) παρουσιάζονται με μεγάλες πτώσεις αλλά και ανατάσεις. Τα πρόσωπα, λοιπόν, σκιαγραφούνται όπως ακριβώς είναι στην πραγματικότητα, χωρίς ωραιοποιήσεις αλλά και χωρίς να αποκρύπτεται τίποτα, ούτε τα ελαττώματα αλλά ούτε και τα προτερήματα. 5. Βίβλος: κείμενα στα οποία αποτυπώνονται εμπειρίες ζωής! Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τη Βίβλο ως την περιγραφή ενός μεγάλου ταξιδιού. Είναι μία πορεία γεμάτη εκπλήξεις, ή μάλλον μία συν-οδοιπορία του Θεού και μάλιστα του Λόγου με τους ανθρώπους. Στο πλαίσιο αυτής της συμπόρευσης ο άνθρωπος βιώνει την παρουσία του Θεού μέσα στην ιστορία. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα ταξίδι γεμάτο εμπειρίες! Η περιπέτεια ξεκινά με το ταξίδι του Αβραάμ, ο οποίος αποχωρίζεται την πατρική του εστία, και μαζί με τη γυναίκα του, τη Σάρρα του «ανοίγεται» σε άγνωστα και ξένα μέρη, έχοντας μοναδικό όπλο την πίστη και την αφοσίωση σ’ έναν Θεό, ο οποίος συνομιλεί μαζί του και εκείνος Τον αναγνωρίζει και Τον ευχαριστεί ως πρόσωπο μοναδικό και ανεπανάληπτο. Το ταξίδι της Βίβλου φτάνει σ’ ένα σημείο κορύφωσης με το Βιβλίο της Αποκάλυψης, για να συνεχιστεί μέσα στη ζωή της ίδιας της Εκκλησίας 

  Στο έργο του «Ὁμιλία εἰς τὸ “ἐξῆλθε δόγμα παρὰ Καίσαρος Αὐγούστου” καὶ εἰς τὴν ἀπογραφὴ τῆς Ἁγίας Θεοτόκου» ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μιλάει για τη σχέση Παλαιάς και Καινής Διαθήκης.

 Όπως τονίζει «Προέλαβεν τὴν Καινὴν ἡ Παλαιὰ, καὶ ἡρμήνευσε τὴν Παλαιὰν ἡ Καινή. Πολλάκις εἶπον, ὅτι δύο Διαθῆκαι, καὶ δύο ἀδελφαὶ, καὶ δύο παιδίσκαι, τὸν ἕνα Δεσπότην δορυφοροῦσι. Κύριος παρὰ Προφήταις καταγγέλλεται, Χριστὸς ἐν Καινῇ κηρύσσεται·…». (ΜPG 50,796). 

Ερμηνεία: «Πρόλαβε την Καινή Διαθήκη η Παλαιά Διαθήκη, και ερμήνευσε την Παλαιά η Καινή. Έχω πει πολλές φορές, ότι οι δύο Διαθήκες (είναι)σαν δύο αδελφές και δύο κόρες, και υπηρετούν τον μοναδικό Θεό. Ο Κύριος παρουσιάζεται στους προφήτες, ο Χριστός κηρύσσεται στην Καινή Διαθήκη.…»

Πηγή: Σωτήριος Δεσπότης, Νικόλαος Παύλου, Αθανάσιος Στογιαννίδης, Α´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Θέματα από την Αγία Γραφή, σελ: 7-14

Αβραάμ και Σάρα, Άγαρ και Ισμαήλ

  Η κλήση του Αβραάμ: έξοδος από την πατροπαράδοτη εστία. Γιατί; (Γέν. 12, 1-3)

  «Ο Κύριος είπε τον Άβραμ: “Φύγε από τη χώρα σου, από τους συγγενείς σου κι από το σπίτι του πατέρα σου, και πήγαινε σε μια χώρα που εγώ θα σου δείξω. Θα κάνω από σένα ένα μεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. Θα κάνω το όνομά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους. […] Μ’ εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης”». Ο Άβραμ, το τρίτο παιδί του Θάρα, γίνεται ο «πρώτος» της βιβλικής ιστορίας. Πιστεύει – εμπιστεύεται απόλυτα τον Θεό Πατέρα και τον υπακούει. Μέσω αυτού όλα τα διασκορπισμένα έθνη θα γευθούν την ευλογία, τη ζωή και τη χαρά, που πάντα ήθελε να τους προσφέρει ο Δημιουργός τους. 75 χρονών, ξεκινά μαζί με τη στείρα γυναίκα του και τον ορφανό ανιψιό Λωτ του το ταξίδι στο Άγνωστο. Ο Κύριος του υπόσχεται γη και πολλούς απογόνους. Συνάπτει μαζί του «διαθήκη» – συμφωνία. Αλλάζει το όνομα του πατριάρχη (Άβραμ = ο πατέρας μου είναι ένδοξος σε Αβραάμ = πατέρας πλήθους. Γέν. 17, 1-8). Ως σημάδι αυτής της σχέσης τού δίνει την περιτομή. Εκείνος περνά πολλά τεστ ζώντας ως ξένος και αποκτώντας τελικά ο ίδιος έναν τάφο.

 Ο Θεός αποκαλύπτεται σε μία ξένη: η κλήση της Άγαρ και η γέννηση του Ισμαήλ (Γέν. 16, 1-13)

 «Η Σάρα, η γυναίκα του Άβραμ, δεν του γεννούσε παιδιά. Στην υπηρεσία της είχε μια δούλη Αιγύπτια, που ονομαζόταν Άγαρ. Είπε λοιπόν η Σάρα στον Άβραμ: “Ο Κύριος μου στέρησε την ικανότητα να γεννώ. Πήγαινε, λοιπόν, στη δούλη μου, και ίσως αποκτήσω μέσω αυτής ένα γιο”. Ο Άβραμ άκουσε τα λόγια της Σάρας. Έτσι, δέκα χρόνια μετά την εγκατάστασή του στη Χαναάν, η γυναίκα του η Σάρα του έδωσε την Άγαρ, την Αιγύπτια δούλη της, για γυναίκα. Ο Άβραμ, λοιπόν, συνευρέθηκε με την Άγαρ κι εκείνη έμεινε έγκυος. Όταν η Άγαρ είδε ότι ήταν έγκυος, άρχισε να φέρεται στην κυρά της με περιφρόνηση. Τότε είπε η Σάρα στον Άβραμ: “Εσύ είσαι η αιτία για την προσβολή που μου γίνεται. […]”. Ο Άβραμ απάντησε στη Σάρα: “Ορίστε η δούλη σου, στη διάθεσή σου. Κάνε της ό,τι σου αρέσει”. Τότε η Σάρα άρχισε να κακομεταχειρίζεται την Άγαρ, κι εκείνη έφυγε από κοντά της. Κοντά σε μια νεροπηγή στην έρημο, […]τη συνάντησε ένας άγγελος του Κυρίου και της είπε: […]  “Γύρνα πίσω στην κυρά σου και υποτάξου σ’ αυτήν”. Της είπε ακόμα: “Θα σου δώσω τόσους πολλούς απογόνους, που κα νείς δε θα μπορεί να τους μετρήσει. Τώρα είσαι έγκυος· θα γεννήσεις γιο και θα τον ονομάσεις Ισμαήλ, γιατί ο Κύριος άκουσε τον πόνο σου […]”. Η Άγαρ απέδωσε στον Κύριο που της μιλούσε το όνομα: “Εσύ είσαι ο Ελ-Ροΐ” (ο Θεός που με βλέπει), επειδή σκέφτηκε: “Είδα άραγε εδώ εκείνον που με βλέπει;”». Δύο φορές η Άγαρ (= Ξένη - η Άλλη) εξορίζεται από τη Σάρα (= Κυρά – Αφέντισσα) στη σκληρή έρημο και κινδυνεύει θανάσιμα.

Ο «άγγελος του Κυρίου» την καλεί με το όνομά της. Την προστατεύει και της δίνει υποσχέσεις, όπως έκανε και με τον Πατριάρχη! Τελικά γεννήθηκε ο Ισμαήλ (= ο Θεός με άκουσε) και εκείνη γίνεται μητέρα εκατομμυρίων Αράβων. Μετά από φιλοξενία σε τρεις «άντρες», που περιπλανιόνταν στην έρημο, ο Κύριος υπόσχεται στον Αβραάμ παιδί και η Σάρρα γελά. Κι όμως 20 χρόνια μετά, ο Πατριάρχης περνά το πιο σκληρό τεστ. Κι εκείνος που είχε αφήσει τα πάντα γι’ αυτόν τον Θεό, Τον υπακούει. Εμπιστεύεται ότι ακόμη και νεκρό Εκείνος θα αναστήσει το παιδί του, που όντως στο τέλος αποτρέπει τη θυσία.

 Η ευλογία του Θεού μόνο για τους οικείους και τους «εκλεκτούς»; Το μήνυμα της Βίβλου πέρα και πάνω από κάθε εθνότητα 

Στο κείμενο που διαβάσαμε στην προηγούμενη ενότητα μπορούμε να εστιάσουμε την προσοχή μας σε κάτι που ίσως μας προκαλεί ορισμένα ερωτηματικά. Είδαμε ότι ο Θεός αποκαλύπτεται στον Αβραάμ. Κάποια στιγμή φανερώνεται ένα πρόβλημα που υπάρχει στη γυναίκα του, τη Σάρα. Δεν τεκνοποιεί, δηλ. δεν μπορεί να φέρει ένα παιδί στον κόσμο. Και τότε συμβαίνει το εξής: η ίδια η Σάρα προτείνει στον Αβραάμ να προσπαθήσει εκείνος να τεκνοποιήσει με τη δούλη της, την Άγαρ, η οποία είναι Αιγύπτια. Στη συνέχεια, και αφού η Άγαρ μένει έγκυος, η Σάρα την αντιμετωπίζει με τρόπο αρνητικό. Αποτέλεσμα αυτής της συμπεριφοράς είναι η Άγαρ να φύγει στην έρημο. Εκεί στην έρημο, ο Θεός αποκαλύπτεται στην Άγαρ και συνάπτει διαθήκη μαζί της. Τι σημαίνει αυτό; Όταν ο Θεός συνάπτει Διαθήκη, τότε αυτός ο άνθρωπος καθίσταται εκλεκτός, δηλ. εκλέγεται από τον ίδιο τον Θεό, για να επιτελέσει μία σπουδαία απο στολή για χάρη όλου του κόσμου. Στη συγκεκριμένη αυτή βιβλική διήγηση το πρόσωπο που εκλέγεται, όμως, είναι μία ξένη, καταγόμενη από την Αίγυπτο. Τι σκέψεις και συναισθήματα μάς προκαλεί η απόφαση αυτή του Θεού, να συνάψει Διαθήκη μ’ έναν που δεν είναι Ιουδαίος; 

 Η εκλογή στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη (Ρωμ. 9, 10-16) (α) Ο Θεός της Βίβλου, όταν ενεργεί σε τούτον τον κόσμο το πράττει μαζί με τον άνθρωπο και όχι χωρίς τη συνεργασία του. (β) Ο άνθρωπος, που επιλέγει ο Θεός, δεν είναι τέλειος – υπερήρωας. Ο Αβραάμ από φόβο δύο φορές δηλώνει στον βασιλιά (12, 10-20 και 20, 1-18) ότι η Σάρρα είναι αδελφή και όχι γυναίκα του. Πονηρός θα αποδειχθεί και ο Ιακώβ, όπως και ο Πέτρος προδότης. Δεν είναι η τελειότητα κριτήριο επιλογής αλλά η πνευματική ευαισθησία εκείνου που προσκαλείται και το αντίστοιχο αισθητήριο, το πόσο ανοικτός είναι για να «βάλει» τον Θεό στη ζωή - δράση του. (γ) Η εκλογή ενός λαού δεν οφείλεται σύμφωνα με το Δτ. 7, 6 κε. στο γεγονός ότι αυτός είναι καλύτερος από τα άλλα έθνη, αλλά αποκλειστικά και μόνον στην αγάπη του Θεού. Το ότι οι εκλεκτοί κάποτε αναγκάζονται να εγκαταλείψουν το περιβάλλον τους, αυτό δεν γίνεται επειδή κάποιοι θεωρούνται ακάθαρτοι, αλλά επειδή ο «εκλεκτός» δεν είναι ακόμη τόσο δυνατός ώστε να μην παρασυρθεί από το «ρεύμα». (δ) Η εκλογή γίνε ται από τη «μάζα» και τον κόσμο αλλά για χάρη του κόσμου. Η ευλογία μας παρέχεται για να γίνουμε ευλογία για τους «άλλους». Καθείς έχει λάβει ικανότητες και χαρίσματα για να τα προσφέρει στο κοινό καλό. Η ευλογία στη Βίβλο δεν λειτουργεί αυτόματα - μαγικά ούτε αποτελεί μόνιμη κατάσταση. Παντού και πάντα διαφυλάσσεται η ελευθερία του Θεού και των ανθρώπων. Σε πολλές περιπτώσεις ο λαός δεν ανταποκρίθηκε στην εκλογή και υπέστη την κρίση του Θεού. Πάντα όμως το έλεός Του έδινε εγγυήσεις για τη μονιμότητα της κλήσης του ενώ πάντα διατηρείται ένα μικρό υπόλοιπο (= λείμμα). Η εκλογή αφορά και σε πρόσωπα, όπως του Σαούλ, του Δαυίδ, άλλων βασιλέων (εκπροσωπούν όλη την Κοινότητα) αλλά και των προφητών (και ιδίως του Ησαΐα και Ιερεμία), του πάσχοντος Δούλου αλλά και αλλοεθνείς: τους Ασσυρίους και το βασιλέα των Περσών Κύρο. 

 

Πηγή: Σωτήριος Δεσπότης, Νικόλαος Παύλου, Αθανάσιος Στογιαννίδης,Α´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ  ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ,Θέματα από την Αγία Γραφή ,            σελ :40-48

Από τον Κάιν και τον Άβελ στον πύργο της Βαβέλ

Κάιν και Άβελ: γιατί ο άνθρωπος ασκεί βία στον «αδελφό» του; (Γέν. 4,2 – 15 – Αποσπάσματα)

  «Ο Αδάμ συνευρέθηκε με την Εύα τη γυναίκα του, κι εκείνη έμεινε έγκυος και γέννησε τον Κάιν […]. Έπειτα γέννησε τον αδερφό του τον Άβελ. Ο Άβελ έγινε βοσκός προβάτων και ο Κάιν γεωργός. Ύστερα από καιρό, ο Κάιν πρόσφερε στον Κύριο θυσία από τους καρπούς της γης. Ο Άβελ πρόσφερε κι αυτός από τα πρωτότοκα πρόβατα του κοπαδιού του […]. Ο Κύριος είδε με ευμένεια τον Άβελ και τη θυσία του. Στον Κάιν όμως και στη δική του θυσία δεν έδειξε ευμένεια. Τότε εξοργίστηκε ο Κάιν και σκυθρώπιασε. Κι ο Κύριος του είπε: «Γιατί οργίστηκες και σκυθρώπιασες; Αν πράξεις το σωστό, θα ξαναβρείς το κέφι σου. Αν όχι, η αμαρτία δεν παύει να παραμονεύει σαν θηρίο στην πόρτα». Τότε ο Κάιν είπε στον Άβελ, τον αδερφό του: «Πάμε στα χωράφια». Κι εκεί στα χωράφια, όρμησε ο Κάιν εναντίον του Άβελ και τον σκότωσε». Η ιστορία του Κάιν και του Άβελ φανερώνει ότι η εχθρότητα και ανταγωνισμός, που κυριαρχούν πολλές φορές στις ανθρώπινες σχέσεις, οδηγούν σε τραγωδίες. Με βάση τις εμπειρίες που βίωναν στο περιβάλλον τους οι συγγραφείς των βιβλίων της Παλαιάς Δια θήκης προβάλλουν τις ολέθριες συνέπειες της αδελφοκτονίας που οφείλεται στην πτώση του ανθρώπου. 

  Η δολοφονία του Άβελ είναι ο πρώτος θάνατος, καθώς τουλάχιστον σωματικά ο Αδάμ και η Εύα δεν πέθαναν μόλις έφαγαν τον καρπό. Καθένα από τα δύο παιδιά ατομικά και όχι μαζί λαχταρούσε πώς και πώς να αποδείξει ότι δεν είναι παιδί ενός κατώτερου Θεού. Ωστόσο, ο Θεός δεν έδειξε ευμένεια στη θυσία του Κάιν. Γνωρίζουμε ότι στην Αγία Γραφή, η προσφορά στον Κύριο θέλει καρδιά γεμάτη αγάπη. Κι όμως ο Θεός, που έδωσε στον Κάιν το προνόμιο να είναι πρωτότοκος, στέκεται δίπλα του ώστε να μην τον κυριεύσει η αμαρτία. Κι όταν γίνεται το έγκλημα, και πάλι τον ρωτά όπως τον Αδάμ, ώστε να ομολογήσει την πράξη. Κι όμως ο Κάιν ειρωνικά απαντά: «Μήπως είμαι φύλακας του αδελφού μου;» Ο Θεός, ενώ διαπιστώνει ότι ο Κάιν θα είναι αιώνιος φυγάς, και πάλι του βάζει σημάδι, ώστε να μη γίνει ο ίδιος αντικείμενο βίας. Τελικά «ιστορία» δεν δημιουργεί μόνο η γενιά του Κάιν που κτίζει «πόλεις» αλλά γεννάται και ένα τρίτο παιδί, ο Σηθ: η γενιά του αγαπούσε τον Θεό.. 

 Η κιβωτός του Νώε: Κατακλυσμός και ελπίδα (Γέν. 6-9 – αποσπάσματα)

«Όταν ο Κύριος είδε πόσο είχε αυξηθεί η κακία των ανθρώπων στη γη και ότι όλες τους οι σκέψεις ήταν πάντα μόνο πονηρές, μετάνιωσε που είχε δημιουργήσει τον άνθρωπο στη γη και λυπήθηκε κατάκαρδα. Τότε είπε: «Θα εξαφανίσω από την επιφάνεια της γης τους ανθρώπους που δημιούργησα». […] Ο Θεός, όταν είδε τη γη πως είχε διαφθαρεί, γιατί όλοι είχαν πάρει στραβό δρόμο, είπε στο Νώε: «Για μένα έφτασε το τέλος των ανθρώπων. […] Θα τους εξαφανίσω, λοιπόν, μαζί με τη γη. Εσύ όμως κάνε μια κιβωτό από ξύλα ρητινοφόρου δέντρου […]. Κι εγώ θα φέρω κατακλυσμό νερών για να καταστρέψω κάθε σάρκινο ον […] θα μπεις στην κιβωτό εσύ και μαζί σου οι γιοι σου, η γυναίκα σου και οι γυναίκες των γιων σου. Επίσης μαζί σου στην κιβωτό θα μπουν από ένα ζευγάρι απ’ όλα τα ζώα, όλα τα όντα, για να επιζήσουν μαζί σου – ένα αρσενικό κι ένα θηλυκό […]. Για σαράντα μερόνυχτα έβρεχε στη γη. […] Ό,τι ανέπνεε και βρισκόταν πάνω στη στεριά πέθανε. […] Όλα εξαφανίστηκαν και δεν απέμεινε παρά ο Νώε και ό,τι ήταν μαζί του μέσα στην κιβωτό. Τα νερά έμειναν στη γη για εκατόν πενήντα ημέρες». Η αμαρτία πληθύνθηκε στον κόσμο. Κι ο Κύριος «μετάνιωσε» που έκανε τον άνθρωπο. Θέλησε να καθαρίσει το «πρόσωπο της γης» από τη «μου τζούρα» της ασυδοσίας. Ανακοινώνει το σχέδιό του στο «δίκαιο» Νώε που ακολουθούσε τις εντολές του. Έπρεπε να κτίσει ένα παράξενο τριώροφο καράβι για να μη χαθούν τα ζώα. 120 ολόκληρα χρόνια ο Θεός ανέβαλε την τιμωρία και ο Νώε έκτιζε την κιβωτό (μια μινιατούρα της ίδιας της Δημιουργίας και του Ναού), και ο κόσμος ειρωνευόταν. Ώσπου Νοέμβριο μήνα οι καταρράκτες του ουρανού άνοιξαν από το ίδιο χέρι που έκλεισε την κιβωτό. Και πλέον ήταν αργά για κάποιους. Μετά από 150 μέρες (μισό χρόνο) παραμονής στο σκοτεινό καράβι και την «αίσθηση» ότι μάλλον ξεχάστηκαν όλοι από τον Κύριο, το περιβάλλον καθάρισε και τελικά ένα περιστέρι έφερε το κλαδί της ελιάς. Ήταν πρωτοχρονιά όταν πάτησε και πάλι το πόδι του ο Νώε στη γη και το πρώτο που έκανε είναι μια θυσία, ένα «ευχαριστώ» στον Θεό. Από τότε για να μην τρέμει ο άνθρωπος με την παραμικρή βροχούλα, «ανατέλλει» το ουράνιο τόξο, σύμβολο της αγάπης του Κυρίου.

Μετά τον κατακλυσμό ο Θεός διαβεβαιώνει τον Νώε, και μέσω αυτού όλη την ανθρωπό τητα ότι δεν πρόκειται ποτέ να ξανασυμβεί παρόμοια καταστροφή. Με αυτό τον τρόπο αναδεικνύεται η ευθύνη του ανθρώπου για το φυσικό περιβάλλον, αφού πλέον είναι στο χέρι του να το διαχειρίζεται με ορθό τρόπο, για να μην υπάρχουν ακραία φαινόμενα που θα υποβαθμίσουν την ποιότητα της ζωής στον πλανήτη μας. 

. Ο πύργος της Βαβέλ (Γέν. 11,1 - 9 – αποσπάσματα) 

 «Αρχικά οι κάτοικοι της γης μιλούσαν όλοι μία γλώσσα και χρησιμοποιούσαν τις ίδιες λέξεις. Καθώς μετακινούνταν από την ανατολή, βρήκαν μια πεδιάδα στη χώρα της Σεναάρ κι εγκαταστάθηκαν εκεί. Τότε είπαν μεταξύ τους: “Ελάτε να κατασκευάσουμε πλίθρες και να τις ψήσουμε στη φωτιά”. Έτσι για τις οικοδομές άρχισαν να χρησιμοποιούν πλίθρες αντί για πέτρες και πίσσα αντί για λάσπη. Μετά είπαν: “Ελάτε να χτίσουμε μια πόλη, κι έναν πύργο που η κορφή του να φτάνει στους ουρανούς. Έτσι θα γίνουμε ονομαστοί και δε θα διασκορπιστούμε πάνω στη γη”. Κατέβηκε, λοιπόν, ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο. Και είπε ο Κύριος: “Τώρα όλοι αυτοί αποτελούν ένα λαό με κοινή γλώσσα […]. Από ‘δω και πέρα τίποτε απ’ όσα θα σκέφτονται να κάνουν δε θα τους είναι αδύνατο. Εμπρός, ας κατέβουμε κι ας επιφέρουμε εκεί σύγχυση στη γλώσσα τους, ώστε να μην καταλαβαίνει ο ένας τη γλώσσα του άλλου”». Οι άνθρωποι για να αφήσουν «όνομα» - φήμη αιώνια, συσπειρώνονται όχι για να καλλιεργήσουν τη γη. Επιστρατεύουν όλη την τεχνολογία για να κτίσουν έναν πύργο και να γεφυρώσουν το χάσμα με τον ουρανό. Δεν ομονοούν ενάντια στον Θεό αλλά χωρίς Εκείνον. Ο Κύριος δεν τιμωρεί με εκδίκηση. Δεν στέλνει κεραυνό και φωτιά ούτε σεισμό να θανατώσει τους υβριστές κάτω από τα ερείπια. Όπως σκύβει ένας πατέρας για να δει τον πύργο που κτίζει ο γιος του στην άμμο, έτσι κάνει και Εκείνος. Δίνει διαφορετικές γλώσσες και οι άνθρωποι σκορπάνε στο πρόσωπο της γης για να μην ενωθούν και πάλι για κάτι που ουσιαστικά θα τους καταστρέψει. Η ιστορία του πύργου της Βαβέλ βοηθάει τον σημερινό άνθρωπο να καταλάβει τις δυνατότητές του. Παρά την τεχνολογική πρόοδο που έχει σημειώσει, πρέπει να καταλάβει τα όριά της και να φροντίζει να τη χρησιμοποιεί για την ωφέλεια της ανθρωπότητας και όχι για την καταστροφή της.

 Από τη σύγχυση που προκάλεσε ο πύργος της Βαβέλ στην ενότητα που χαρίζει το Άγιο Πνεύμα την Πεντηκοστή («Ὅτε καταβὰς τὰς γλώσσας συνέχεε, διεμέριζεν ἔθνη ὁ Ὕψιστος· ὅτε τοῦ πυρὸς τὰς γλώσσας διένειμεν, εἰς ἑνότητα πάντας ἐκάλεσε») 

 Καθώς διαβάζουμε τη βιβλική διήγηση για τον πύργο της Βαβέλ είναι εύλογο να διερωτηθούμε, για ποιον λόγο τελικά δεν έχει καμία επιτυχία η προσπάθεια των ανθρώπων να φτιάξουν έναν μεγάλο πύργο; Το να αναζητήσουν την ενότητα μεταξύ τους είναι άραγε κάτι το μεμπτό, δηλ. κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως αμαρτία; Για να απαντήσουμε στην απορία μας αυτή, δεν έχουμε παρά να ρίξουμε μια ματιά στο απολυτίκιο του σπουδαίου γεγονότος της Εκκλησίας, το οποίο γιορτάζεται 50 ημέρες μετά την Ανάσταση του Χριστού. Η εορτή αυτή ονομάζεται «Πεντηκοστή» και στο απολυτίκιό της διαβάζουμε ότι η κατασκευή του πύργου της Βαβέλ είχε ως αποτέλεσμα, η ανθρωπότητα να χωριστεί σε διαφορετικά επιμέρους έθνη, και καθένα από αυτά να μιλά μία διαφορετική γλώσσα, δηλ. η ανθρωπότητα διαιρέθηκε και διασκορπίστηκε. Την ημέρα της Πεντηκοστής όμως, όπως μας λέει το κοντάκιο αυτό, έγινε ακριβώς το αντίθετο: ο Θεός κάλεσε όλους τους ανθρώπους σε μία ζωή ενότητας, αγάπης και ειρήνης. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην επιθυμία του ανθρώπου για ενότητα, αλλά στον τρόπο με τον οποίον προσπαθεί να την πραγματοποιήσει. Στον πύργο της Βαβέλ κοπιάζει ο άνθρωπος να βρει την ενότητα αυτή, αφήνοντας τον Θεό μακριά του. Και γι’ αυτό αποτυγχάνει, όπως ακριβώς και οι Πρωτόπλαστοι. Την ημέρα της Πεντηκοστής

η ενότητα γίνεται μία ορατή πραγματικότητα, διότι δεν ξεκινά με ανθρώπινες προσπάθειες, αλλά με την παρουσία του χορηγού της ζωής, του ίδιου του Θεού και στη γλώσσα εκάστου λαού.

 

 

 

 

Πηγή:Σωτήριος Δεσπότης, Νικόλαος Παύλου, Αθανάσιος Στογιαννίδης,Α´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ,Θέματα από την Αγία Γραφή,  σελ: 31-38