30 χρόνια κλωνοποίηση: Από την Ντόλι στην Ελίζαμπεθ Αν

Η Ελίζαμπεθ Αν είναι το πρώτο κλωνοποιημένο κουνάβι και ήρθε στον κόσμο εικοσιπέντε χρόνια μετά το πρώτο κλωνοποιημένο πρόβατο. Ενδιαμέσως έχουν κλωνοποιηθεί πολλών ειδών ζώα από άλογα και αγελάδες μέχρι μύγες ενώ ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης εξηγεί μιλώντας στο Ο3 γιατί εδώ και επτά χρόνια έχει σταματήσει οποιαδήποτε προσπάθεια κλωνοποίησης ανθρώπου.

Κλώνος - Clone (Ντοκιμαντέρ)

To National Geographic εξετάζει το συναρπαστικό θέμα της κλωνοποίησης, όπου απομακρυσμένες επιστημονικές δυνατότητες έρχονται τώρα σε λειτουργία. Από τη γενετική μηχανική των ζώων και των ανθρώπων για ανθρώπινο όφελος, με τις πραγματικότητες της αναπαραγωγικής κλωνοποίησης, το Ντοκιμαντέρ Κλώνος διερευνά πόσο κοντά είμαστε στην κλωνοποίηση ανθρώπων, τις δυνατότητες και τις συνέπειες που μπορεί να επιφέρει στην ανθρώπινη φυλή.

Από τον Αδάμ στην Dolly;

Kάποτε η ιδέα της κλωνοποίησης αποτελούσε απλώς ένα καλογραμμένο σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή ίσως για πολλούς μια καλοστημένη χολιγουντιανή ταινία θρίλερ. Ο ανθρώπινος νους αδυνατούσε να συλλάβει την ιδέα της εξ ολοκλήρου αναδημιουργίας ενός οποιουδήποτε οργανισμού με τρόπο που παρεκκλίνει από τις κοινές/βασικές γνώσεις περί βιολογίας.

Ωστόσο, τον Φεβρουάριο του 1997 η γέννηση του προβάτου Dolly άνοιξε την πόρτα σε μια καινούργια εποχή όσον αφορά, τόσο τον κλάδο της σύγχρονης γενετικής και βιοϊατρικής, όσο και της νομικής και ηθικής επιστήμης. Η Dolly, το πρώτο ενήλικο σπονδυλωτό που δημιουργήθηκε από την κλωνοποίηση ενός άλλου ενήλικου ζώου ήταν ένα τόσο ηχηρό συμβάν που κατάφερε όχι μόνο να συγκλονίσει την τότε κοινωνία αλλά και να πυροδοτήσει τις πιο έντονες αντιπαραθέσεις στο πεδίο του Ιατρικού Δικαίου και της Βιοηθικής.

Έκτοτε, πολλές είναι οι θέσεις που έχουν υποστηριχθεί από πλειάδα επιστημόνων και θεωρητικών, με αρκετούς να τάσσονται υπέρ της εξέλιξης και διαιώνισης του γενετικού υλικού μέσω της κλωνοποίησης ή όπως έχει χαρακτηριστεί μέσω της «μη σεξουαλικής μονογονικής διαδικασίας για την παραγωγή πανομοιότυπων οργανισμών». Από την άλλη, πολλοί ήταν και είναι εκείνοι που αντιμάχονται την κλωνοποίηση, υποστηρίζοντας πως αντιβαίνει στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια σε τέτοιο βαθμό που πρέπει να φέρει αξιόποινο χαρακτήρα. Στο πλευρό των τελευταίων έχει ταχθεί και η Εκκλησία, η οποία αντέδρασε έντονα, θεωρώντας τη συγκεκριμένη γενετική πρακτική ως βλασφημία.

Το ζήτημα της κλωνοποίησης ήρθε αντιμέτωπο με την ίδια αρνητική και θεοκρατική αντίδραση που είχε συναντήσει πριν από δεκαετίες και η ετερόλογη τεχνητή γονιμοποίηση¹, η οποία αρχικά ήταν απαγορευμένη και αποτελούσε ποινικό αδίκημα, με βάση τις αντιλήψεις της τότε δυτικής θεολογίας. Πολλές φορές, λοιπόν, μπορεί πίσω από ποινικές απαγορεύσεις να κρύβονται πολιτικά ιδεολογήματα της κρατούσας ιδεολογίας.

Τα εν λόγω δρώμενα φυσικά και δε μπορούσαν να αφήσουν τον νομικό κόσμο αδιάφορο, ο οποίος κλήθηκε να πάρει θέση και να αναπροσαρμόσει την νομοθεσία του στις καινούριες γενετικές πρακτικές. Ποια είναι, λοιπόν, η θέση της νομικής επιστήμης στο περίπλοκο και συνάμα επίκαιρο ζήτημα; Δέουσα φαίνεται η ανάγκη να αναλυθεί αρχικά η κλωνοποίηση στις δύο βασικές κατηγορίες της, στις οποίες και διακρίνεται:

• Αναπαραγωγική κλωνοποίηση: Όπως προκύπτει άλλωστε και από τον χαρακτηρισμό της, ορίζει την εξ ολοκλήρου δημιουργία ενός οργανισμού πανομοιότυπου με τον αρχικό οργανισμό-δότη του γενετικού υλικού (DNA), έχει δηλαδή σκοπό την αναπαραγωγή του ατόμου.

• Θεραπευτική κλωνοποίηση: Αυτό το είδος κλωνοποίησης έχει σκοπό τη θεραπεία ασθενειών, αυτός είναι και ο κύριος λόγος που το δίκαιο φαίνεται αρκετά πιο επιεικές απέναντι σε αυτή.

Τι συμβαίνει άραγε με τα δύο είδη κλωνοποίησης στην έννομη τάξη;

Η αναπαραγωγική κλωνοποίηση φαίνεται να είναι το κύριο αντικείμενο διχασμού του νομικού κόσμου, καθώς είναι αυτό που προμηνύει τις μεγαλύτερες αλλαγές στην κοινωνία, υποσχόμενο να συνταράξει όχι

μόνο τον κόσμο τις βιοϊατρικής αλλά και τον ίδιο τον θεσμό της οικογένειας. Στην ελληνική έννομη τάξη το εν λόγω είδος κλωνοποίησης απαγορεύεται ρητά σύμφωνα με τον ν. 3089/2002, οι προβλέψεις του οποίου ενσωματώθηκαν στον ελληνικό Αστικό Κώδικα (εφεξής ΑΚ). Η συγκεκριμένη, δε, διάταξη περί της απαγόρευσης της αναπαραγωγικής κλωνοποίησης ενσωματώθηκε στο άρθρο 1455 ΑΚ. Η διάσπαση της ανθρώπινης ατομικότητας και μοναδικότητας και η καταστρατήγηση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας αποτελούν τους κύριους υποκινητές του νομοθετήματος. Είναι γεγονός πως η αναπαραγωγή πανομοιότυπων οργανισμών θα μετατρέψει το άτομο σε κατά παραγγελία είδος, δημιουργώντας όχι ανθρώπους, άλλα ετεροκαθοριζόμενους κλώνους, οι οποίοι αντικειμενοποιούνται στον βωμό προσωπικών και ματαιόδοξων σκοπών.

Η ανάπτυξη της προσωπικότητας των κλώνων είναι πράγματι κάτι που θα τους διαφοροποιήσει από τους αρχικούς φορείς του γενετικού τους υλικού, ωστόσο ο κίνδυνος του ολισθήματος (slippery slope) προς την ευγονική² είναι πιθανός και ως επί το πλείστον ανεπιθύμητος. Και μόνο η επιλογή του φύλου μπορεί να λειτουργήσει σαν μέθοδος ευγονικής, οδηγώντας σε αθέμιτες κοινωνικές διακρίσεις. Η μόνη περίπτωση -όπως ορίζει το άρθρο 1455 ΑΚ- που επιτρέπει τον προκαθορισμό του φύλου είναι «εάν πρόκειται να αποφευχθεί σοβαρή κληρονομική νόσος που σχετίζεται με το φύλο».

Πέραν των ηθικών και νομικών ζητημάτων που προκύπτουν, υποκρύπτονται και ορισμένοι κίνδυνοι που αφορούν τη σωματική υγεία και ανάπτυξη των κλώνων. Επιστήμονες-επικριτές της αναπαραγωγικής κλωνοποίησης ισχυρίζονται πως τα περισσότερα κλωνοποιημένα θηλαστικά παρουσιάζουν ανώμαλη ανάπτυξη και φέρουν αναπνευστικά και κυκλοφορικά προβλήματα. Στον κόσμο της ιατρικά υποβοηθούμενης αναπαραγωγής από την άλλη, το συγκεκριμένο είδος κλωνοποίησης αποτελεί την καταλληλότερη και αποτελεσματικότερη εναλλακτική μέθοδο, όταν το ζευγάρι αδυνατεί να τεκνοποιήσει και επιθυμεί το τέκνο να προέρχεται βιολογικά από τους ίδιους. Ωστόσο, εδώ γεννάται το κρίσιμο ερώτημα του τι ακριβώς θα είναι το νέο μέλος της οικογένειας; Τέκνο των γονέων του ή απλώς ένας κλώνος τους;Η θεραπευτική κλωνοποίηση, από την άλλη πλευρά, προωθεί την έρευνα, την επιστημονική εξέλιξη και την ίαση του ατόμου. Από το άρθρο 1455 ν. 3089/2002 και το άρθρο 7 ν. 3305/2005, προκύπτει πως «επιτρέπεται η κρυοσυντήρηση γενετικού υλικού, ζυγωτών και γονιμοποιημένων ωαρίων, η διαφύλαξη και η μελλοντική χρήση τους για ερευνητικούς ή θεραπευτικούς σκοπούς, με τη χρήση πολυδύναμων γονιμοποιημένων βλαστοκυττάρων». Τα συγκεκριμένα μπορούν να εξελιχθούν μόνο σε ιστούς κι όργανα και όχι σε πλήρη ανθρώπινο οργανισμό. Η δημιουργία βλαστοκυττάρων εντάσσεται, άλλωστε, και στην επιστημονική και ερευνητική δραστηριότητα που προστατεύεται από το άρθρο 16 παρ. 1 Σ. Με τον παραπάνω τρόπο θα δοθεί λύση στο αιώνιο πρόβλημα των ασύμβατων μοσχευμάτων και παράλληλα θα μειωθούν ή ίσως και εξαλειφθούν τα ποσοστά των κρουσμάτων του αποτρόπαιου εγκλήματος της εμπορίας ανθρωπίνων οργάνων.

Η ελληνική έννομη τάξη, θέλοντας να προσαρμοστεί στο πεδίο των εν λόγω επιστημονικών εξελίξεων, απαγορεύει ρητά την αναπαραγωγική κλωνοποίηση. Αφήνει, ωστόσο, ανοιχτό το πεδίο της έρευνας στη θεραπευτική κλωνοποίηση, την κλωνοποίηση μη ανθρώπινων οργανισμών και την κλωνοποίηση εμβρύων για θεραπευτικούς σκοπούς.

Σημειώσεις

^1.Ετερόλογη τεχνητή γονιμοποίηση: Η ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή κατά την οποία το γενετικό υλικό προέρχεται ολικά ή μερικά από τρίτο δότη. Έφερε αξιόποινο χαρακτήρα και απαγορευόταν αυστηρά με το πρόσχημα πως η συγκεκριμένη πρακτική υποβίβαζε τον άντρα.

^2.Ευγονική: Η βελτίωση ενός πληθυσμού μέσω επιλεγμένης αναπαραγωγής με την πεποίθηση ότι τα επιθυμητά χαρακτηριστικά θα επικρατήσουν και τα ανεπιθύμητα θα εξαλειφθούν.

Πηγές

• Ιατρικό δίκαιο, Στοιχεία βιοηθικής, Δημήτριος Ψαρουλης, Πολυχρόνης Βούλτσος

• Ν. 3089/2002

• Ν. 3305/2005 

• https://www.news.gr/ygeia/article/156370/ola-osa-tha-thelate-na-xerete-gia-thn-klonopoihsh-e.html

Αναδημοσίευση από: https://www.offlinepost.gr/2019/12/09/

Κλωνοποίηση και προσωπικότητα

 

Ανακάλυψα στο ίντερνετ ένα κατηχητικό βοήθημα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών το οποίο έχει επιμεληθεί ο Πρωτ. Θεμιστοκλής Μουρτζανός με θέμα : 

Σύγχρονα τραγούδια: αφορμή συζήτησης με τους νέους μας
(συνέχεια)

Θέμα 18: Κλωνοποίηση και προσωπικότητα

Στοχοθεσία: Α. Ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδική προσωπικότητα και δεν έχει αντίγραφο, ακόμη κι αν κάποιος του μοιάζει απόλυτα. Η διαφορά έγκειται στην ψυχή

Β. Οι γονείς σήμερα λειτουργούν υπερπροστατευτικά και θέλουν παιδιά αντίγραφά τους, χωρίς προσωπικότητα, αλλά ενεργούμενα από αυτούς

Γ. Η Εκκλησία δεν αρνείται την επιστημονική πρόοδο, αλλά  την αλαζονεία της

Νανούρισμα

(Μουσική και Τραγούδι Μιχάλης Σταυρακάκης, Στίχοι Δημήτρης Αποστολάκης από τον δίσκο των Χαϊνηδων, Ο Ξυπόλητος Πρίγκηπας)

Κοιμάται ο ήλιος στα βουνά κι η πέρδικα στα δάση

Κι εσύ πανσέ και γιασεμί , κλείσε τα μάτια μια στιγμή ο ύπνος να σε πιάσει!

Μετάξι από τη Βενετιά και μάλαμα απ’  την Προύσα τα όνειρά σου να ντυθούν

Σαν τα δικά μου μη χαθούν που τόσο αγαπούσα!

Σ’ αυτό τον τόπο οι καιροί φέρνουνε καταιγίδες, μα σώζονται όταν ξεσπούν

Από καρδιές που αγαπούν τα όνειρα κι οι ελπίδες.

Κι είναι κραυγή και προσταγή και πάθος του χωμάτου

Απ’ τον καρπό του, άμα φας, σα μεγαλώσεις , ν’ αψηφάς τα βέλη του θανάτου.

Δώσε καρδιά μου στο παιδί τον πιο γλυκό σου χτύπο,

Για να του κάνει συντροφιά μες σε βροχή και συννεφιά, όταν εγώ θα λείπω.

Και δε με νοιάζει αν θα χαθώ, αφού θα ζεις για μένα.

Είναι της φύσης ο σκοπός κι είσαι του έρωτα καρπός και μιας αγάπης γέννα.

Ερμηνευτικά σχόλια

Κοιμάται ο ήλιος: Το τραγούδι είναι ένα σύγχρονο νανούρισμα, γραμμένο από ένα σπουδαίο μουσικό παραδοσιακό συγκρότημα, του Χαϊνηδες της Κρήτης. Θα μας δώσει την αφορμή να δούμε κάποια από τα στοιχεία του ερχομού ενός ανθρώπου στον κόσμο, και ταυτόχρονα να περάσουμε σ’ ένα πολύ σπουδαίο ζήτημα τα εποχής μας που είναι η κλωνοποίηση.

Κι η πέρδικα στα δάση:  Η άντληση εικόνων από τη φύση είναι χαρακτηριστικό των νανουρισμάτων των δημοτικών μας τραγουδιών. Υποδηλώνει αυτή τη φυσική ένταξη και λειτουργία του ανθρώπου, που ρυθμίζει τη ζωή του με βάση τη φύση. Όπως η φύση, έτσι κι ο άνθρωπος ησυχάζει. Η εποχή μας βέβαια έχει διαστρέψει αυτή τη φυσική ζωή και προβάλλει ως πρότυπο τη ζωή που ξεκινά μετά τα μεσάνυχτα. Μάλιστα, όσοι διασκεδάζουν αυτές τις μεταμεσονύκτιες ώρες θεωρούνται ότι είναι στην πραγματικότητα, ενώ όσοι κοιμούνται, μάλλον θεωρούνται οπισθοδρομικοί (εξ ου και οι καυγάδες για το ωράριο επιστροφής των παιδιών στο σπίτι, μετά τη διασκέδαση)

Σαν τα δικά μου μη χαθούν: Παλιά και διαδεδομένη αντίληψη. Τα παιδιά καλούνται να εκπληρώσουν τα όνειρα των γονιών τους. Είναι μια υπερπροστατευτική αντίληψη, η οποία δεν επιτρέπει την ελεύθερη ανάπτυξη της παιδικής προσωπικότητας. Ωστόσο, εδώ το τραγούδι λειτουργεί σωστά, ο γονιός προστατεύει τα όνειρα του παιδιού του και δεν θέλει να πικραθεί

Καταιγίδες: Μέσα από τις δυσκολίες της ζωής τα παιδιά θα σωθούν, αν αγαπούν τα όνειρα και τις ελπίδες, γιατί αυτά θα τους δώσουν τη δύναμη να νικήσουν

Από τον καρπό του: Ο άνθρωπος ξεπερνά τη σκέψη του θανάτου, γιατί ζει με πάθος τη ζωή του. Αυτό είναι μια υπόμνηση για όλους τους νέους, να ζούμε με πάθος (όχι με πάθη) τη ζωή μας

Όταν εγώ θα λείπω: Το παιδί πρέπει να μάθει να ζει με τους χτύπους της καρδιάς, δηλαδή με την αγάπη, ακόμα κι αν ο γονιός θα λείψει. Η απουσία δεν συνεπάγεται μόνο το θάνατο, αλλά το μεγάλωμα και το κάλεσμα του παιδιού από τη ζωή να πορευτεί μόνο του…

Και δε με νοιάζει αν χαθώ: Το παιδί εξασφαλίζει την αθανασία στο γονιό, καθώς διασώζει το πρόσωπό του, το όνομά του, την ταυτότητά του, τη ζωή του!

Είναι της φύσης ο σκοπός…του έρωτα καρπός και μιας αγάπης γέννα: Ο Θεός και η φύση ορίζουν τα παιδιά ως σκοπό της οικογένειας. Τα παιδιά όμως πρέπει να είναι καρπός του έρωτα και της κοινωνίας δύο προσώπων και επίσης αποτέλεσμα γέννας. Εδώ είναι που έρχονται τα ποικίλα ερωτήματα, εξαιτίας της επιστήμης

 

Συμπεράσματα- Ερωτήσεις

1. Η Εκκλησία πιστεύει ότι ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδική προσωπικότητα. Δεν θεωρεί ότι υπάρχει μία μέθοδος ανατροφής του ούτε ότι το παιδί πρέπει να λειτουργεί σύμφωνα με τις επιθυμίες των γονέων του ή ως αντίγραφό τους. Χρειάζεται να μεγαλώνει με αξίες και το δικαίωμα της ελευθερίας. Παράλληλα, η αγάπη και η τρυφερότητα δημιουργούν ώριμους και ολοκληρωμένους ανθρώπους. Το ίδιο όμως και η καλλιέργεια της ευθύνης

2. Η εποχή μας αρέσκεται στην ομοιομορφία. Η μαζοποίηση από την μία και η κλωνοποίηση ανθρώπων από την άλλη αποσκοπούν στο να ισοπεδώσουν την ανθρώπινη προσωπικότητα, καθότι δεν υπάρχει σεβασμός στην διαφορετικότητα,. Ο κλωνοποιημένος άνθρωπος θα είναι αντίγραφο κάποιου άλλου και θα έρχεται στον κόσμο ή για να παρατείνεται στο πρόσωπό του η ζωή του δότη DNA ή για να γεννιούνται άνθρωποι με συγκεκριμένα, κατά παραγγελία,  χαρακτηριστικά  ή άνθρωποι χωρίς προσωπικότητα, δούλοι των ισχυρών. Η Εκκλησία δεν αρνείται την θεραπευτική κλωνοποίηση, την παραγωγή δηλαδή ελλειπόντων ιστών και ζωτικών οργάνων, όχι όμως ανθρώπων που θα θυσιασθούν για να ζήσουν άλλοι.

3. Η Εκκλησία δεν αρνείται την επιστημονική πρόοδο. Δεν απορρίπτει τις επιστημονικές μεθόδους, αρκεί αυτές να μην παραβιάζουν το θεμελιώδες αξίωμα και δόγμα της Εκκλησίας, που δεν είναι άλλο από το ΝΑΙ στη ΖΩΗ! Η Επιστήμη ενίοτε διακρίνεται από την αλαζονεία της παντοδυναμίας. Ο δρ. Σιντ, Αμερικανός γενετιστής, υποστήριξε ότι θα κλωνοποιήσει άνθρωπο και θα γίνει πιο ισχυρός από το Θεό! Ακόμα, πάντως, κι αν ο άνθρωπος κλωνοποιηθεί, με πολλούς κινδύνους, η Επιστήμη δε γίνεται ανώτερη από το Θεό, καθώς δημιουργεί από προϋπάρχουσα ύλη (το DNA). Ο Θεός ποίησε τον κόσμο εκ του μηδενός, κι αυτό το δέχεται και η επιστήμη

4. Πολλές φορές έχει συκοφαντηθεί η Εκκλησία εξαιτίας των ακροτήτων των Ρωμαιοκαθολικών, που προέβησαν σε διώξεις εναντίον των επιστημόνων για τα θέματα της κίνησης της γης ή του ήλιου, σχετικά με το αν η γη είναι επίπεδη ή σφαιρική κ.ο.κ. Στην Ορθοδοξία δεν είχαμε ποτέ διώξεις και θανατικές καταδίκες για θέματα που αφορούσαν την επιστημονική πρόοδο.

5. Πολλοί ισχυρίζονται ότι η Αγία Γραφή συγκρούεται με την επιστήμη. Η Αγία Γραφή όμως δεν κάνει επιστήμη, αλλά απαντά στο Ποιος δημιούργησε τον κόσμο. Η Επιστήμη καλείται να απαντήσει στο πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος και να λύσει άλλα επιστημονικά προβλήματα.

6. Θεωρείτε ότι  μας ενδιαφέρει να γεννηθεί ένας άνθρωπος για φυσικούς λόγους ή δεν υπάρχει πρόβλημα, αν γεννηθεί και για τεχνητούς λόγους;

7. Είναι σωστό ηθικά να κλωνοποιούνται άνθρωποι για να αποκτήσουμε ένα παιδί που χάθηκε, ένα αγόρι ή ένα κορίτσι που επιθυμούμε ή για να παρασκευάσουμε  ένα παιδί χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα υγείας;

8. Είναι σωστή από ηθικής πλευράς η παρασκευή εμβρύων και η καταστροφή άλλων;

9. Γιατί η Εκκλησία στέκεται επιφυλακτικά έναντι της κλωνοποίησης, αλλά και άλλων επιστημονικών μεθόδων, όπως είναι η γενετική του σωλήνα, η αντισύλληψη ως τρόπος αποφυγής των ευθυνών του ανθρώπου κ.ο.κ.;

10. Να σχολιάσετε τους εξής στίχους από τον 103 Ψαλμό του Δαβίδ, τον λεγόμενο Προοιμιακό (διαβάζεται στον Εσπερινό) «…Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου , Κύριε, πάντα εν σοφία εποίησας… Ανοίξαντός σου την χείρα, τα σύμπαντα πλησθήσονται χρηστότητος, αποστρέψαντος δέ σου το πρόσωπον, ταραχθήσονται…»

Πηγή