Είσοδος και ένταξη στην Εκκλησία: Το μυστήριο του βαπτίσματος

Το μυστήριο του Βαπτίσματος αποτελεί τη θεμελιώδη πράξη εισόδου και ένταξης του ανθρώπου στο Σώμα του Χριστού, την Εκκλησία. Ετυμολογικά η λέξη «μυστήριο» προέρχεται από το ρήμα «μύω», που σημαίνει κλείνω τα μάτια και το στόμα για να μη φανερώσω κάτι μυστικό, ενώ το «βάπτισμα» δηλώνει τη βύθιση σε υγρό στοιχείο. Το μυστήριο αυτό συστάθηκε από τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος πριν την Ανάληψή Του έδωσε την εντολή στους μαθητές Του να πορευθούν σε όλα τα έθνη και να τα βαπτίσουν στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Πρότυπο για το μυστήριο αποτελεί η Βάπτιση του Κυρίου στον Ιορδάνη ποταμό από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, όπου φανερώθηκε ο Τριαδικός Θεός και αγιάστηκε η φύση των υδάτων.

Θεολογικά, το Βάπτισμα νοείται ως μια πνευματική αναγέννηση, ένα «λουτρό παλιγγενεσίας» μέσα από το οποίο ο πιστός αποβάλλει τον «παλαιό άνθρωπο» της φθοράς και της αμαρτίας για να «ντυθεί» τον ίδιο τον Χριστό. Η τριπλή κατάδυση και ανάδυση στο αγιασμένο νερό της κολυμβήθρας συμβολίζει τη συμμετοχή του βαπτιζομένου στην τριήμερη ταφή και την Ανάσταση του Χριστού, δηλώνοντας ότι πεθαίνει ως προς το κακό για να αναστηθεί σε μια νέα ζωή γεμάτη ελπίδα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο άνθρωπος λαμβάνει τη χάρη της υιοθεσίας, γινόμενος κατά χάρη παιδί του Θεού και κληρονόμος της Βασιλείας Του.

Τα υλικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται έχουν βαθύ συμβολικό περιεχόμενο, με το νερό να αποτελεί το στοιχείο καθαρισμού και ζωτικότητας. Η επάλειψη με το λάδι πριν την κατάδυση θυμίζει τους αθλητές της αρχαιότητας, προετοιμάζοντας τον νεοφώτιστο ως «πνευματικό αθλητή» για τον αγώνα ενάντια στους πειρασμούς και το κακό. Στην Ορθόδοξη παράδοση, το Βάπτισμα ακολουθείται αμέσως από το μυστήριο του Χρίσματος, όπου ο ιερέας σφραγίζει τον πιστό με Άγιο Μύρο, μεταδίδοντάς του τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος, όπως την αγάπη, τη χαρά και την ειρήνη. Μια άλλη σημαντική συμβολική πράξη είναι η τριχοκουρία, το κόψιμο δηλαδή λίγων τριχών από το κεφάλι σταυροειδώς, που δηλώνει την αφιέρωση του ατόμου στον Θεό και την αποδοχή της θυσίας και της υπακοής.

Ο ανάδοχος (νονός) παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς εγγυάται για την πίστη του βαπτιζομένου —ιδιαίτερα στον νηπιοβαπτισμό που επικράτησε από τον 5ο-8ο αιώνα— και αναλαμβάνει να καθοδηγήσει το νέο μέλος στην πνευματική του πορεία. Η τελετή περιλαμβάνει επίσης την απόταξη του σατανά και τη σύνταξη με τον Χριστό, η οποία επισφραγίζεται με την απαγγελία του Συμβόλου της Πίστεως. Τα ολόλευκα ρούχα που φορά ο νεοφώτιστος συμβολίζουν την καθαρότητα της ψυχής, ενώ η αναμμένη λαμπάδα και ο Σταυρός αποτελούν σύμβολα του θείου φωτισμού και της ομολογίας πίστης που θα τον συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή. Τελικά, το Βάπτισμα δεν είναι μια μαγική πράξη, αλλά η αρχή ενός αγώνα που βρίσκει το πλήρωμά του στη συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία, όπου ο πιστός ενώνεται οργανικά με τον Χριστό και τους αδελφούς του

Συμβολισμοί του μυστηρίου του βαπτίσματος (αντιστοίχιση)

Άσκηση αντιστοίχισης σχετικά με τους συμβολισμούς του μυστηρίου του βαπτίσματος. Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι να αντιστοιχιστούν σωστά οι επιμέρους συμβολισμοί του μυστηρίου (νερό, λάδι, κόψιμο μαλλιών, τριπλή κατάδυση στην κολυμβήθρα, άγιο μύρο) με τη σημασία τους.

Η είσοδος και η ένταξη στην Εκκλησία: τα μυστήρια του Βαπτίσματος και του Χρίσματος

α) Ιστορία του Βαπτίσματος

Είναι μεγάλη τιμή και ξεχωριστό προνόμιο το να είμαστε μέλη της Εκκλησίας του Χριστού. Η ένταξή μας στην άγια ποίμνη της Εκκλησίας γίνεται με το μυστήριο του Βαπτίσματος. Το σύστησε ο ίδιος ο Κύριος με την εντολή που έδωσε στους μαθητές του να βαπτίζουν τους ανθρώπους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος (Ματθ. 28,19). Ο ίδιος βαπτίστηκε και η βάπτισή του έγινε τύπος και υπογραμμός του δικού μας Βαπτίσματος.

Στην πρώτη χριστιανική εποχή, οι άνθρωποι βαπτίζονταν μεγάλοι, όπως γίνεται σήμερα στις χώρες της ιεραποστολής και στην Ελλάδα με αρκετούς οικονομικούς πρόσφυγες. Η κατήχησή τους κρατούσε τρία χρόνια και τη νύχτα του Πάσχα βαπτίζονταν ομαδικά. Ανάλογα με το στάδιο της κατήχησης λέγονταν: ακροώμενοι, κυρίως κατηχούμενοι και φωτιζόμενοι. Οι πρώτοι άκουγαν το λόγο του Θεού, χωρίς άλλη υποχρέωση. Οι δεύτεροι παρακολουθούσαν το πρώτο μέρος της Θείας Λειτουργίας με την υποχρέωση να ζουν χριστιανικά και οι τρίτοι ήταν εκείνοι που τους χώριζαν από το Βάπτισμα λίγες εβδομάδες. Αλλά και μετά το Βάπτισμα συνεχιζόταν η κατήχηση για τους νεοφώτιστους. Όταν επικράτησε ο νηπιοβαπτισμός (5ος αι.), η κατήχηση ανατέθηκε στον ανάδοχο και στους γονείς του νηπίου.

β) Η τελετή του Βαπτίσματος

Πριν αρχίσει το Βάπτισμα, ο ιερέας και ο ανάδοχος, κρατώντας στην αγκαλιά του το νήπιο, στέκονται στον πρόναο. Ο ιερέας, αφού σφραγίσει το πρόσωπο του παιδιού στο όνομα της Αγίας Τριάδος με το σημείο του σταυρού και εκφωνήσει το όνομα (βλέπε παρακάτω κείμενο), διαβάζει ορισμένες ευχές.

Στο όνομά σου, Κύριε και Θεέ της αλήθειας, και του μονογενούς σου Υιού και του Αγίου σου Πνεύματος, βάζω το χέρι μου πάνω στο δούλο σου (δείνα), που αξιώθηκε να καταφύγει στη βοήθεια που δίνει το άγιο Όνομά σου και να φυλαχτεί κάτω από τις φτερούγες σου. Διώξε απ' αυτόν την παλιά εκείνη πλάνη και γέμισέ τον με πίστη, ελπίδα και αγάπη για σένα, ώστε να μάθει πως εσύ 'σαι ο μόνος και αληθινός Θεός και ο μονογενής σου Υιός, ο Κύριος μας Ιησούς Χριστός, και το Άγιό σου Πνεύμα. Δώσ' του τη δύναμη να τηρεί όλες τις εντολές σου και να φυλάξει τα αρεστά σε σένα γιατί αν τα κάμει αυτά ο άνθρωπος θα ζήσει σύμφωνα μ' αυτά. Γράψε τον στο βιβλίο της ζωής σου και ένωσε τον με την ποίμνη του λαού σου. Ας δοξαστεί από αυτόν το άγιο όνομά σου, και του αγαπητού σου Υιού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και του ζωοποιού σου Πνεύματος...

Στη συνέχεια, με στραμμένο το νήπιο προς τη δύση, γίνεται η απόταξη, η αποκήρυξη του σατανά. Ακολουθεί, με στροφή προς την ανατολή, που είναι (συμβολικά) το φωτεινό βασίλειο του Χριστού, η σύνταξη με αυτόν. Η παράδοση στην αγκαλιά του Χριστού επισφραγίζεται με την απαγγελία του Συμβόλου της Πίστεως. Τέλος, όπως λέει η τελευταία ευχή, παρακαλείται ο Θεός να προσκαλέσει το δούλο του στο άγιο φώτισμα και να τον αξιώσει της μεγάλης του χάρης (επόμενο κείμενο)

Δέσποτα Κύριε και Θεέ μας, προσκάλεσε το δούλο σου (δείνα) στο άγιό σου φώτισμα, και αξίωσέ τον να λάβει τη μεγάλη αυτή χάρη του αγίου σου Βαπτίσματος. Ξέντυσέ τον από την παλιά του κατάσταση, και ανανέωσέ τον για να απολαύσει την αιώνια ζωή και γέμισέ τον με τη δύναμη του Αγίου σου Πνεύματος, για να ενωθεί με το Χριστό σου. Και αυτό για να μην είναι πια παιδί με σαρκικό φρόνημα, αλλά παιδί της δικής σου Βασιλείας...

Το περιεχόμενο των ευχών υπογραμμίζει και το ρόλο του αναδόχου. Ομολογεί για λογαριασμό του παιδιού την πίστη της Εκκλησίας, που πρέπει να 'ναι σαρκωμένη και έκδηλη και στη δική του τη ζωή. Αυτή θα δει το παιδί, όταν μεγαλώσει, και αυτή θα μιμηθεί.

Μετά ακολουθεί η καθαυτό τελετή του Βαπτίσματος. Πρώτα αγιάζεται το νερό και ευλογείται το λάδι με ευχές. Έπειτα λαδώνεται το παιδί από τον ιερέα και στη συνέχεια βυθίζεται τρεις φορές στην κολυμβήθρα. Η τριπλή κατάδυση και ανάδυση στο νερό της κολυμβήθρας σημαίνει τη συμμετοχή του βαπτιζόμενου στην τριήμερη ταφή και την Ανάσταση του Χριστού. Στη συνέχεια, χρίεται με άγιο μύρο, και το ντύνουμε στα ολόλευκα. Ανήκει πια στο Χριστό και στην Εκκλησία.

...Εσύ λοιπόν, Δέσποτα, βασιλιά των πάντων, σπλαχνικέ, χάρισε σ' αυτόν και τη σφραγίδα της δωρεάς του αγίου και παντοδύναμου και αξίου προσκύνησης Πνεύματος σου και τη μετάληψη του αγίου Σώματος και του τιμίου Αίματος του Χριστού σου. Φύλαξε αυτόν στον αγιασμό σου. Στερέωσέ τον στην ορθόδοξη πίστη. Γλυτωσέ τον από τον πονηρό κι απ' όλα τα τεχνάσματά του και με το σωτήριο φόβο σου διατήρησε την ψυχή του σε καθαρότητα και σε αρετή. Έτσι ώστε να σου είναι ευάρεστος με κάθε έργο και λόγο και να γίνει υιός και κληρονόμος της επουράνιας βασιλείας σου...

Τα υλικά που χρησιμοποιούνται στο Βάπτισμα έχουν τη σημασία τους. Το νερό με τις ιδιότητες του καθαρισμού, της καταστροφής (πλημμύρας) και της ζωτικότητας συμβολίζει αυτά που γίνονται: ο πιστός καθαρίζεται από την αμαρτία, θάβει τον παλιό άνθρωπο και αναγεννιέται σε μια νέα ζωή. Αλείφεται με λάδι, όπως οι αθλητές της πάλης, γιατί θα παλέψει ενάντια στο κακό και στην αμαρτία. Έχουμε ακόμη μια συμβολική πράξη: το κόψιμο λίγων τριχών από το κεφάλι, από τέσσερα σημεία σε σχήμα σταυρού. Η πράξη αυτή συμβολίζει αφενός μεν μια μικρή θυσία του βαπτιζόμενου στο Λυτρωτή του και αφετέρου ότι ο νέος χριστιανός ανήκει πλέον στον Χριστό όπως οι δούλοι στην αρχαία εποχή που με την κουρά ανήκαν στον κύριό τους.

γ) Η θεολογία του μυστηρίου του Βαπτίσματος


Το Βάπτισμα ενός παιδιού είναι σημαντικό γεγονός της ζωής του και μια ωραία οικογενειακή γιορτή. Για την Εκκλησία όμως έχει ευρύτερες διαστάσεις: πολιτογραφεί και εγγράφει στα μητρώα της ένα ακόμη μέλος της. Ένα νέο λιθαράκι μπαίνει στην οικοδομή της.

Όταν ο ιερέας, ο ανάδοχος και το παιδί περιφέρονται γύρω από την κολυμβήθρα, ψάλλεται ο στίχος: «Ὅσοι εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθητε, Χριστόν ἐνδύσασθε» Τα λόγια αυτά σημαίνουν πως αυτός που βαπτίστηκε απαλλάχτηκε από την προπατορική αμαρτία. Αν είναι μεγάλος, απαλλάχτηκε από όλες του τις αμαρτίες.

Ακόμη περισσότερο: απέβαλε τη θνητή του φύση και ντύθηκε το άφθαρτο και | αθάνατο ένδυμα του Χριστού, όπως λένε και τα κείμενα του μαθήματος μας. Έτσι, το Βάπτισμα δεν είναι μόνο λουτρό που καθαρίζει, αλλά «λουτρό παλιγγενεσίας» (Τίτ. 3, 5), δηλαδή αναγέννησης, νέας δημιουργίας. «Είναι λύτρο για τους αιχμαλώτους. Συγχώρεση για τα αμαρτήματα. Θάνατος της αμαρτίας. Αναγέννηση για την ψυχή. Ένδυμα φωτεινό.

Άγια και ανεξίτηλη σφραγίδα. Όχημα που φέρνει στον ουρανό. Πραγματική απόλαυση της μακαριότητας του Παραδείσου. Χάρισμα υιοθεσίας. Εγκαθιστά στην ψυχή μας τη Βασιλεία των ουρανών». (Κυρίλλου Ιεροσολύμων, Προκατήχηση 16, ΒΕΠ 39, 46).

δ) Το μυστήριο του Χρίσματος

Στην ακολουθία του Βαπτίσματος, είναι ενσωματωμένο και το μυστήριο του Χρίσματος. Η πράξη της χρίσης είναι γνωστή από την Παλαιά Διαθήκη. Βασιλείς, ιερείς, προφήτες χρίονται πριν αναλάβουν το έργο τους. Ήταν σημάδι κλήσης και αφιέρωσης στο Θεό. Ο Κύριος είναι ο Μεσσίας (=χρισμένος), γιατί ως άνθρωπος χρίστηκε με το Άγιο Πνεύμα κατά τη Βάπτιση του. Στην Καινή Διαθήκη, βλέπουμε τους αποστόλους να θέτουν τα χέρια τους στους βαπτιζόμενους, οι οποίοι με τη χειροθεσία αυτή λάβαιναν το Άγιο Πνεύμα (Πράξ. 8, 17).


Ο ιερέας, ύστερα από κατάλληλη ευχή, χρίει το νεοφώτιστο σ' όλα τα μέρη του σώματος του με Άγιο Μύρο κάνοντας το σημείο του σταυρού και λέγοντας: «Σφραγίς δωρεᾶς Πνεύματος Ἁγίου. Ἀμήν». Η συμβολική αυτή πράξη βεβαιώνει τη δωρεά των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος. 

Έτσι το Χρίσμα έχει μια βαθύτερη σημασία. Με το μυστήριο του Βαπτίσματος γίναμε νεοσύλλεκτοι στρατιώτες του Χριστού. Με το Χρίσμα εξοπλιζόμαστε, τελειοποιούμε τις πνευματικές μας δυνάμεις, γινόμαστε κοινωνοί και μέτοχοι της ζωή του Χριστού. Δε φθάνει που ξαναγεννηθήκαμε, πρέπει και πνευματικά να προοδεύσουμε. Ο καθένας μας ως μέλος της Εκκλησίας πρέπει να είναι: βασιλιάς, που κυριαρχεί στα πάθη του, ιερέας, που προσφέρει στον Κύριο πνευματικές θυσίες και προφήτης, που διδάσκει τους συνανθρώπους του. Επειδή αξιωθήκαμε να χριστούμε, έχουμε το όνομα χριστιανός και είναι τιμή μας αυτό. Οι πρώτοι χριστιανοί όταν σύρονταν στα δικαστήρια και τους ρωτούσε ο δικαστής ποιο ήταν το όνομά τους, απαντούσαν: «Είμαστε χριστιανοί». Ας διδαχτούμε από το παράδειγμά τους. 

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

1. Γιατί η πλήρης κατάδυση στο νερό, όπως την τηρεί η δική μας Εκκλησία, εκφράζει τη σημασία του Βαπτίσματος; Διάβασε και την περικοπή Ρωμ. 6, 3-5, που θα σε βοηθήσει στην απάντησή σου.
2. Τι ήθελαν να δείξουν οι μάρτυρες όταν, αντί για το όνομά τους, έλεγαν πως είναι χριστιανοί;
3. Γιατί μαζί με το Βάπτισμα δίνεται και το Χρίσμα;
4. Το Βάπτισμα είναι αναδημιουργία. Όταν ο Θεός μας έπλασε, δε μας ρώτησε, όπως δε μας ρωτούν για τη βάπτισή μας. Αυτό είναι ένα επιχείρημα υπέρ του νηπιοβαπτισμού. Κάνουν κι άλλα, χρήσιμα για μας, οι γονείς μας χωρίς να μας ρωτούν; Συζήτησέ το.

Ορθόδοξη Πίστη και Λατρεία ( Παλιό βιβλίο Α Λυκείου)

Συμβολισμοί του Μυστηρίου του Βαπτίσματος (αντιστοιχιση)

Άσκηση αντιστοίχισης σχετικά με τους συμβολισμούς του μυστηρίου του βαπτίσματος. Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι να αντιστοιχιστούν σωστά οι επιμέρους συμβολισμοί του μυστηρίου (νερό, λάδι, κόψιμο μαλλιών, τριπλή κατάδυση στην κολυμβήθρα, άγιο μύρο) με τη σημασία τους.

Η δραστηριότητα μπορεί να δοθεί είτε στο τέλος του μαθήματος, ως άσκηση αξιολόγησης ή επανάληψης, είτε στην αρχή του μαθήματος, για διερεύνηση των προϋπαρχουσών γνώσεων των μαθητών.

Η νέα γέννηση (το Μυστήριο του Βαπτίσματος)

Σύσταση και ιστορική εξέλιξη του Μυστηρίου

 
i. Η Βάπτιση του Κυρίου (Μτ. 3, 13-17)
Σύμφωνα με την ευαγγελική διήγηση, ο Χριστός προσήλθε στον ποταμό Ιορδάνη για να βαπτιστεί από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Αν και ο Ιωάννης εξέφρασε την επιφύλαξή του (αναγνωρίζοντας ότι εκείνος είχε ανάγκη να βαπτιστεί από τον Χριστό), όμως η επιμονή του Κυρίου τον οδήγησε να Τόν βαπτίσει. Κατά τη Βάπτισή του, το Άγιο Πνεύμα και η φωνή του Θεού-Πατέρα από τον ουρανό («αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτός είναι ο εκλεκτός μου»), επιβεβαίωσαν τη θεότητα του Χριστού. Ο Χριστός βαπτίστηκε, όχι γιατί είχε ο Ίδιος ανάγκη βάπτισης, αλλά για δύο λόγους: για να αποκαλυφθεί η θεότητά Του και για να διδάξει ότι οι Μαθητές Του (μέσα στο διάβα των αιώνων), θα πρέπει να ακολουθήσουν την ίδια πράξη του Βαπτίσματος, ώστε να ενταχθούν στο σώμα και στη ζωή της Εκκλησίας. Με το Βάπτισμά του, ο Χριστός, εγκαινίασε την αρχή του κηρύγματός Του και του έργου της σωτηρίας των ανθρώπων. Παρομοίως και οι πιστοί, ακολουθώντας το παράδειγμα του Κυρίου, καλούνται -με το Βάπτισμά τους-, να εγκαινιάσουν τη νέα τους ζωή, ως μέλη του σώματος της Εκκλησίας.

ii. Η Βάπτιση των Εθνών (Μτ.28,19)
Λίγο πριν ο Χριστός αναληφθεί στον ουρανό, όπως είχε προαναγγείλει στους Μαθητές Του, τους έδωσε μία τελευταία εντολή: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς», δηλαδή, «Πηγαίνετε να κηρύξετε το μήνυμα του Ευαγγελίου σε όλα τα έθνη,βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και διδάξτε τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα». Μέσα στο πέρασμα των αιώνων, οι Μαθητές του Κυρίου ακολούθησαν -και συνεχίζουν να
ακολουθούν- αυτή την εντολή Του, διδάσκοντας στους ανθρώπους την αλήθεια του Ευαγγελίου, προτρέποντάς τους να τηρούν τις εντολές του Χριστού και, ακολούθως, βαπτίζοντάς τους στο όνομα της Αγίας Τριάδας. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι εδώ και είκοσι αιώνες, η χριστιανική Εκκλησία τηρεί με ακρίβεια τη συγκεκριμένη εντολή του Χριστού: διδάσκει και βαπτίζει.

iii. Τα απαραίτητα υλικά στοιχεία και σκεύη για την τέλεση του Μυστηρίου.
Η ανταπόκριση στην εντολή του Κυρίου για διδασκαλία και βάπτιση των ανθρώπων πραγματοποιείται από την Εκκλησία με το Μυστήριο του Βαπτίσματος. Μέσα από διάφορες εξελίξεις, η τέλεση του Βαπτίσματος απέκτησε μια ολοκληρωμένη μορφή, με την οποία έφτασε έως την εποχή μας. 

Στην ολοκληρωμένη αυτή μορφή τέλεσης του Βαπτίσματος υπάρχουν ορισμένα απαραίτητα
υλικά στοιχεία και χρησιμοποιούνται ορισμένα σκεύη. Τα βασικά υλικά στοιχεία του Βαπτίσμα-
τος είναι το νερό, μέσα στο οποίο καταδύεται και από το οποίο αναδύεται ο βαπτιζόμενος· το λάδι, με το οποίο αλείφεται το σώμα του βαπτιζόμενου· και το άγιο Μύρο, με το οποίο αλείφεται ο βαπτιζόμενος κατά το Μυστήριο του Χρίσματος. Τα απαραίτητα υλικά σκεύη για την τέλεση του Βαπτίσματος είναι η κολυμβήθρα, στην οποία καταδύεται και αναδύεται ο βαπτιζόμενος, το μυροδοχείο, που περιέχει το Μύρο του Χρίσματος και ονομάζεται «αλάβαστρο», ο σταυρός που φορά ο νεοφώτιστος (που μόλις έχει βαπτιστεί), οι λευκές λαμπάδες, που
συμβολίζουν το φως του Θεού (το οποίο δίδεται στον βαπτιζόμενο με το Βάπτισμα), τα λευκά ρούχα, που συμβολίζουν την καθαρότητα της ψυχής μετά το Βάπτισμα, καθώς και ορισμένα δευτερεύοντα, όπως το ψαλίδι, με το οποίο τελείται η τριχοκουρία του βαπτιζόμενου και η πετσέτα, με την οποία τελείται το σφούγγισμα του βαπτιζόμενου, η λεγόμενη «απόλουση».

iv. Ο θεολογικός συμβολισμός των υλικών στοιχείων του Μυστηρίου.
Όλα τα υλικά στοιχεία του Μυστηρίου του Βαπτίσματος έχουν έναν βαθύτερο συμβολισμό,ιδιαίτερα το νερό και το λάδι. Το νερό είναι το στοιχείο, από το οποίο γεννιέται ολόκληρη η δημιουργία, σύμφωνα με τη διήγηση της Γένεσης (πριν δημιουργηθεί ο κόσμος, «το πνεύμα του Θεού επιφερόταν πάνω στα ύδατα»). Στην Παλαιά Διαθήκη το νερό έχει λυτρωτική σημασία, αφού ο Νώε σώζεται από τον κατακλυσμό με την κιβωτό, αλλά και οι Εβραίοι διέρχονται και σώζονται μέσα από τα νερά της Ερυθράς θάλασσας. Στην Καινή Διαθήκη, ο Χριστός αναφέρει στον Μαθητή Του Νικόδημο, ότι ο άνθρωπος «πρέπει να ξαναγεννηθεί μέσα από το νερό». Αλλά και ο απόστολος Παύλος ονομάζει το Βάπτισμα ως «λουτρό παλιγγενεσίας»,παραπέμποντας πάλι στην αναγεννητική λειτουργία του νερού («λουτρό»). Όλα αυτά τα κείμενα μαρτυρούν την ίδια συμβολική σημασία του νερού: ότι αποτελεί το υλικό εκείνο στοιχείο,το οποίο, διαδηλώνει την αρχή μιας νέας ζωής, καθώς και το γεγονός του εσωτερικού καθαρισμού του ανθρώπου.

Το λάδι είχε σε όλους τους αρχαίους λαούς ικανότητες θεραπευτικές, αλλά και δυναμωτικές για το ανθρώπινο σώμα.
Ως υλικό στοιχείο του Βαπτίσματος, το λάδι διατήρησε συμβολικά τις δύο αυτές ιδιότητές του. Έτσι, όταν χρησιμοποιείται στο Βάπτισμα, συμβολίζει τη θεραπεία της ψυχής του
βαπτιζόμενου, ο οποίος ήταν «πνευματικά ασθενής» (όπως κάθε άνθρωπος που βρίσκεται μακριά από τον Θεό) και με το Βάπτισμα «θεραπεύεται» πνευματικά, αποκαθιστώντας τη σχέση του με τον Δημιουργό του. Συμβολίζει, όμως,και την προετοιμασία του βαπτιζόμενου για τον πνευματικό αγώνα που θα ακολουθήσει στη ζωή του μετά το Βάπτισμα,κατά τον οποίο, θα πρέπει να αντιμετωπίσει τους «αντιπάλους», τους πειρασμούς της πνευματικής ζωής. Γι’ αυτό και αλείφεται με λάδι σε ολόκληρο το σώμα του, δηλώνοντας ότι αυτό το σώμα ετοιμάζεται να παλέψει και να νικήσει.

  Η θεολογία του Μυστηρίου
Σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο (στην προς Ρωμαίους επιστολή του), το Βάπτισμα είναι η απόφαση να ακολουθήσει ο πιστός την πορεία του Σταυρού και της Ανάστασης του Χριστού. Όπως σημειώνει ο Παύλος, βαπτιζόμαστε «στον θάνατο του Χριστού», βαπτιζόμαστε, δηλαδή, για να υπομείνουμε έναν σταυρό στη ζωή μας. Ο σταυρός αυτός είναι μία (ή περισσότερες) δοκιμασίες. Ως βαπτισμένοι στο
όνομα του Χριστού (Χριστιανοί), προσκαλούμαστε με το Βάπτισμα να υπομείνουμε και να σηκώσουμε τον σταυρό μας, με τη βεβαιότητα, ότι ακολουθούμε τη σταυρική πορεία του Χριστού, η οποία οδηγεί στην Ανάσταση. Γι’ αυτό λίγο πριν από την κατάδυση και ανάδυση στο νερό, ο ιερέας υπενθυμίζει στον βαπτιζόμενο (αλείφοντας με λάδι την πλάτη του) τα λόγια εκείνα του Χριστού:
«Όποιος θέλει να έλθει κοντά μου, ας σηκώσει τον σταυρό
του και ας με ακολουθήσει». Έτσι, το Βάπτισμα αποτελεί ένα «πνευματικό συμβόλαιο» του   βαπτιζόμενου με τον Χριστό: ο βαπτιζόμενος δεσμεύεται να σηκώσει τον σταυρό του με τη βεβαιότητα, ότι ο Χριστός θα είναι αρωγός και συμπορευτής του, ενώ ο Χριστός δεσμεύεται να οδηγήσει τον βαπτισμένο στη χαρά της Ανάστασης, στη χαρά της τελικής δικαίωσης.
Ο θάνατος και η Ανάσταση αποτελούν τα δύο θέματα που ορίζουν θεολογικά το Βάπτισμα.
Αυτή είναι και η έννοια της κατάδυσης και της ανάδυσης από το νερό: ο βαπτιζόμενος συμβολικά βυθίζεται και χάνεται στο νερό, για να αναδυθεί και να δηλώσει ότι είναι έτοιμος για τους
αγώνες της ζωής. Λίγο μετά την τρίτη ανάδυση, ψάλλεται ένας στίχος από τους Ψαλμούς που
μάς θυμίζει ότι, «εκείνος που βαπτίστηκε στο όνομα του Χριστού, θα πρέπει να ντυθεί τον Χριστό». Και «ντύνομαι τον Χριστό» σημαίνει ότι παραδίδω σε Αυτόν ολόκληρη τη ζωή μου, ότι Τον εμπιστεύομαι ολοκληρωτικά για κάθε βήμα της πορείας μου στον κόσμο. Σημαίνει, όμως,και ότι ζω σύμφωνα με τις εντολές Του, ότι μέσα από τις σκέψεις και τις πράξεις μου όλοι οι άνθρωποι θα αναγνωρίζουν ότι είμαι πραγματικός Μαθητής Του.

 Κατήχηση και Κατηχούμενοι
Σύμφωνα με την εντολή του Χριστού, η Εκκλησία πριν βαπτίσει πρέπει να διδάξει εκείνους που εκδήλωσαν ενδιαφέρον να βαπτιστούν. Η διδασκαλία αυτή ονομάζεται κατήχηση. Το ρήμα «κατηχώ» σημαίνει ότι «ηχώ σε βάθος» αυτά που διδάσκω. Η κατήχηση, με άλλα λόγια, είναι η διδασκαλία της Εκκλησίας προς τους μέλλοντες να βαπτιστούν, τους «κατηχούμενους». Μια διδασκαλία που στοχεύει, όχι απλά να προσφέρει στους κατηχούμενους κάποιες γνώσεις, αλλά να φυτέψει τις αλήθειες αυτές βαθειά μέσα στην ψυχή τους. Στη σημερινή εποχή έχει επικρατήσει ο νηπιοβαπτισμός, με αποτέλεσμα α μην μπορεί να πραγματοποιηθεί η κατήχηση πριν το Βάπτισμα. Έτσι, η κατήχηση μετατίθεται για την περίοδο μετά το Βάπτισμα.

 Η διακονία του αναδόχου στον χώρο της Εκκλησίας
Στη διαδικασία αυτή της κατήχησης, μετά το Βάπτισμα, καλείται να έχει ενεργό συμμετοχή ο ανάδοχος του βαπτιζόμενου. Ο ανάδοχος υπήρξε σε όλη την ιστορία της Εκκλησίας εκείνος που έδινε την εγγύηση για να συμμετάσχει κάποιος στην κατήχηση (όταν επρόκειτο για ενήλικες). Μετά την επικράτηση του νηπιοβαπτισμού ο ανάδοχος εγγυάται, εκ μέρους του βαπτιζόμενου, την αποδοχή του Βαπτίσματος και τη μεταβαπτισματική κατήχησή του. Ο ρόλος του,επομένως, είναι πολύ υψηλός, δύσκολος, με διάρκεια και με πολλές πνευματικές απαιτήσεις,καθόσον λειτουργεί ως ο πνευματικός πατέρας του νεοφωτίστου.

 Ενδεικτικές Δραστηριότητες

1η Δραστηριότητα
Συλλογικός ρόλος: «Προετοιμάζοντας την τέλεση του Μυστηρίου της Βάπτισης». Συνεργαζόμαστε με τον ιερέα της ενορίας μας και ζητούμε να μας αναθέσει τα σχετικά με την προετοιμασία του Ναού για μια Βάπτιση καθήκοντα. 

2η Δραστηριότητα
Καταιγισμός ιδεών με τη λέξη «Κατήχηση».

3η Δραστηριότητα
Επίλυση προβλήματος: «Γιατί είναι σημαντική η κατήχηση στον χώρο της Εκκλησίας».

4η Δραστηριότητα
Κατασκευάζουμε έναν εννοιολογικό χάρτη με θέμα: «Τα μέρη του Μυστηρίου του Βαπτίσματος».

5η Δραστηριότητα
Κατασκευάζουμε ένα πόστερ με τα υλικά στοιχεία του Βαπτίσματος και τους συμβολισμούς τους. Συμβουλευόμαστε και τον ιστότοπο http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/
photodentro-lor-8521-8635

6η Δραστηριότητα

Παρακολουθούμε μια ρωμαιοκαθολική βάπτιση στους ιστότοπους https://www.youtube.com/wa
tch?v=pD7kE8qUz5A&list=PLcy1TnVflXNs7G1NCsRxQZ25dpZmj75dc&index=11 και https://
www.youtube.com/watch?v=2zgmLiXtyI0&list=PLcy1TnVflXNs7G1NCsRxQZ25dpZmj75dc&in
dex=12. Σημειώνουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές με την ορθόδοξη.

7η Δραστηριότητα
Διαβάζουμε το κείμενο που ακολουθεί. Πώς η διάβαση της Ερυθράς Θαλάσσης, οι “τρεις παίδες εν τη καμίνω” και το περιστατικό με τον Ιωνά “εν τη κοιλία του κήτους”, σχετίζονται με το Βάπτισμα;

«Στο παρελθόν, κατά τη διάρκεια του “χρυσού αιώνα” της χριστιανικής Λατρείας,το μυστήριο του Βαπτίσματος ετελείτο την πασχάλια νύκτα, ως οργανικό τμήμα της μεγάλης ετήσιας εορτής του Πάσχα. Ακόμη και σήμερα, που έχουν αποσυνδεθεί μεταξύ τους αυτά τα δύο ιερά γεγονότα, τα τυπικά του Βαπτίσματος και της πασχάλιας λειτουργίας κρατούν ακόμη ανεξίτηλα τα σημάδια της αρχικής τους σύνδεσης και αλληλεξάρτησης. Αυτό, όμως, δεν το ξέρουν πολλοί Χριστιανοί. Δεν ξέρουν, παραδείγματος χάριν, ότι η Λειτουργία του Πάσχα είναι πρωταρχικά “βαπτισματική” Λειτουργία· ότι την παραμονή του Πάσχα, όταν ακούν τα βιβλικά αναγνώσματα για τη διάβαση της Ερυθράς Θαλάσσης, ή για τους “τρεις παίδες εν τη καμίνω” ή για τον Ιωνά “εν τη κοιλία του κήτους”, παρακολουθούν τα πιο αρχαία παραδείγματα βαπτίσματος και συμμετέχουν στη μεγάλη βαπτισματική αγρυπνία».
Α. Σμέμαν, «Εξ ύδατος και Πνεύματος (Λειτουργική μελέτη του Βαπτίσματος)», Αθήνα, Δόμος, 1984, σ. 15.

8η Δραστηριότητα
Διαβάζουμε το κείμενο που ακολουθεί. Πώς κατανοούμε την έννοια της «εσχατολογικής
όψης» του Μυστηρίου του Βαπτίσματος;
«Το πρώτο Μυστήριο στην αναγεννητική διαδικασία του ανθρώπου, αλλά και αρχή και προϋπόθεση όλων των άλλων, είναι το άγιο Βάπτισμα. Τη θεολογία του Βαπτίσματος αναπτύσσουν εκτενώς οι άγιοι Πατέρες, από τους λεγόμενους αποστολικούς, ως τους μεγάλους Πατέρες του δ´ και ε´ αιώνα και στη συνέχειά τους, μέχρι τον άγιο Νικόλαο Καβάσιλα και τον άγιο Συμεών Θεσσαλονίκης. Το Βάπτισμα, με την παρεχόμενη από το Άγιο Πνεύμα Χάρη, κινητοποιεί όλη την πορεία του Χριστιανού προς τη σωτηρία. Ο θάνατος του παλαιού ανθρώπου και η αναγέννηση του πιστού δεν είναι, έτσι, απλό “ηθικό” γεγονός, αλλά μυστηριακό και λειτουργικό, διότι αυτός που πεθαίνει και ανασταίνεται με τον Χριστό αναγεννάται πνευματικά μέσα στο κυριακό σώμα και λαμβάνει τη σφραγίδα της αιώνιας ζωής, ενδυόμενος τον Χριστό. Αυτή είναι η εσχατολογική όψη του Μυστηρίου. Το Βάπτισμα είναι για τον βαπτιζόμενο “προχάραγμα” και “προοίμιο” της εσχατολογικής ζωής της ουράνιας βασιλείας. Γι᾽ αυτό ονομάζεται “πρώτη ανάσταση”, διότι είναι η δύναμη προς την τελική ανάσταση».
Το άγιον Βάπτισμα (Πρακτικά Α´ Πανελληνίου λειτουργικού Συμποσίου),
Αθήνα 2003, σσ. 26, 27, 28 και 36.

9η Δραστηριότητα
Διαβάζουμε το κείμενο που ακολουθεί. Πώς κατανοούμε τη φράση: «το Βάπτισμα και μόνον
αυτό είναι η είσοδός μας στην καινούργια ζωή “εν Αυτώ” και με Αυτόν; (τον Χριστό)». Για ποια
καινούρια ζωή μιλά ο συγγραφέας;

«Όσον αφορά την αρχαία Εκκλησία, είχε τη γνώση και την είχε πριν ακόμα μπορέσει να εκφράσει και να εξηγήσει αυτή τη γνώση με λογικές και συνεπείς προς τους νόμους της λογικής θεωρίες. Γνώριζε ότι στο Βάπτισμα πεθαίνουμε αληθινά και εγειρόμαστε αληθινά με το Χριστό, γιατί το ζούσε αυτό το μυστήριο του Βαπτίσματος. Πρέπει να επιστρέψουμε σ᾽ αυτή τη μυστηριακή γνώση που φώτιζε τη ζωή της πρώτης Εκκλησίας με άρρητη χαρά και που την έκανε ολόκληρη αληθινά πασχάλια και πραγματικά βαπτισματική, αν θέλουμε το Βάπτισμα να ξαναβρεί την αρχική του θέση και την αληθινή του λειτουργία στην Εκκλησία. Και έτσι μόνο μπορούν να τεθούν τα έσχατα ερωτήματα: πώς πεθαίνουμε “καθ᾽ ομοίωση» του θανάτου του Χριστού; Πώς εγειρόμαστε κατά το πρότυπο της Αναστάσεώς
Του; Και γιατί το Βάπτισμα και μόνο αυτό είναι η είσοδός μας στην καινούργια ζωή “εν Αυτώ” και με Αυτόν; Η απάντηση σ᾽ αυτά τα ερωτήματα περιέχεται στην ουσιαστική αλήθεια για το θάνατο του Χριστού ως εκούσιο θάνατο: “Ότι εγώ τίθημι την ψυχήν μου, ίνα πάλιν λάβω αυτήν· ουδείς αίρει αυτήν απ᾽ εμού, αλλ᾽ εγώ τίθημι αυτήν και εξουσίαν έχω πάλιν λαβείν αυτήν” (Ιω. 10, 17-18). Η Εκκλησία διδάσκει ότι κατά την αναμάρτητη φύση Του ο Χριστός δεν υπέκειτο “φυσικά” στο θάνατο, ήταν εντελώς ελεύθερος από την ανθρώπινη θνησιμότητα που είναι η κοινή και αξεπέραστη μοίρα μας. Μπορούσε και να μην πεθάνει. Αν πέθανε, αυτό έγινε επειδή ο Ίδιος επεθύμησε να πεθάνει, διάλεξε να πεθάνει, αποφάσισε να πεθάνει. Μπορούμε τώρα να επιστρέψουμε στο Βάπτισμα και στο ερώτημα για
την ομοίωση του θανάτου και της Ανάστασης του Χριστού και για το πραγματικό νόημα αυτής της ομοίωσης. Γιατί μόνο τώρα μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι η ομοίωση, προτού την εκπληρώσει το τυπικό, βρίσκεται μέσα μας, στην πίστη μας στο Χριστό και στην αγάπη μας γι᾽ Αυτόν και ως εκ τούτου στην επιθυμία μας για ό,τι αυτός επεθύμησε. Να πιστεύεις στο Χριστό σημαίνει, και πάντοτε σήμαινε, όχι μόνο να Τον ομολογείς, όχι μόνο να παίρνεις από Αυτόν, αλλά πάνω απ᾽ όλα να δίνεσαι σ᾽Αυτόν. Αυτή ειναι η σημασία της εντολής Του για να τον ακολουθήσουμε. Η πίστη είναι αυτή που επιθυμεί το Βάπτισμα· η πίστη είναι αυτή που ξέρει ότι το Βάπτισμα είναι αληθινά θάνατος και αληθινά ανάσταση με το Χριστό».
Α. Σμέμαν, Εξ ύδατος και πνεύματος,Αθήνα, Δόμος, 1984, σσ. 85-94.

Πηγή:Γεώργιος Φίλιας, Δημήτριος Χοϊλούς, Κωνσταντίνος Πρέντος,Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας Β´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, σελ:39-47

Βάπτισμα σε καθολική Εκκλησία

Καθολική Βάπτιση

Βάπτιση (Βίντεο)

Βίντεο όπου καταγράφεται απόσπασμα από το μυστήριο του Βαπτίσματος και συγκεκριμένα η τριπλή βύθιση στο νερό.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ

Παρατηρούν στο βίντεο απόσπασμα από το μυστήριο του Βαπτίσματος και εντοπίζουν συμβολισμούς που τελούνται κατά τη διάρκεια της τέλεσης του μυστηρίου και που συνδέονται με τις διδασκαλίες του χριστιανισμού.

Βαπτίσεις ενήλικων Ορθοδόξων (συλλογή φωτογραφιών)

Συλλογή έντεκα φωτογραφιών με θέμα τις βαπτίσεις ενηλίκων τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες του κόσμου. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι αφενός να εξασκηθούν οι μαθητές στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και αφετέρου να προβούν σε δημιουργικές συγκρίσεις, σχετικά με την τέλεση του μυστηρίου του βαπτίσματος σε ενηλίκους. Απώτερος στόχος είναι να κατανοήσουν οι μαθητές τη διαχρονικότητα του βαπτίσματος, αλλά και να διαπιστώσουν ότι το μυστήριο μπορεί να τελεστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και οπουδήποτε υπάρχει νερό. Ακόμη, οι φωτογραφίες συμβάλλουν στην οπτικοποίηση εννοιών και συνδέονται με την καθημερινή πραγματικότητα των μαθητών. Πιο συγκεκριμένα, μέσα από τη συλλογή προβάλλονται φωτογραφίες από τη βάπτιση ενηλίκων σε χώρες της Ασίας, της Ωκεανίας και της Αφρικής (Ινδονησία, νησιά Φίτζι, Σιέρρα Λεόνε, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Τανζανία, Ακτή Ελεφαντοστού), χάρη στη δράση της Ορθόδοξης Ιεραποστολής. Στη συλλογή περιλαμβάνονται, επίσης, φωτογραφίες από τη βάπτιση ενηλίκων στο βαπτιστήριο της Λυδίας, κοντά στους Φιλίππους, καθώς και στον Ψαθόπυργο Αχαΐας, χάρη στο έργο της Εκκλησίας της Ελλάδας. Να σημειωθεί, επίσης, ότι για κάθε εικόνα δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης, καθώς και σχετικός υπερσύνδεσμος.

3.4. ΕΙΣΟΔΟΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ

Το μυστήριο του Βαπτίσματος

 

Κι ένα φύλλο εργασίας από την συνάδελφο Ρόη Ακανθοπούλου

Το μυστήριο του Βαπτίσματος

Η μετάβαση από την προοπτική του θανάτου στην προοπτική της αθανασίας. Στο δεύτερο − και τελευταίο − μέρος της συνομιλίας τους περί Βαπτίσματος, ο Άγγελος Βαλλιανάτος και ο Δημήτρης Μαυρόπουλος συνεχίζουν εντοπίζοντας τις λεπτές σημασίες και αναλύοντας τις επιμέρους εικονίσεις του Μυστηρίου. Ενός μυητικού, συγκεκριμένα, γεγονότος που (όπως υπενθυμίζουν οι δυο δεινοί θεολόγοι μας) τελεσιουργείται ανά πάσα στιγμή του εν ονόματι του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος: Εν ονόματι της Κοινωνίας! Δηλαδή, εν ονόματι της Αγάπης. Η συζήτηση διεξήχθη μέσα στα πλαίσια της εκπομπής «Σήμερα είναι Κυριακή» και μεταδόθηκε από την ΕΡΤ, το 1986.

Το μυστήριο του Βαπτίσματος

 Το Βάπτισμα ως απαρχή της νέας Ζωής. Η συστατική υπόσταση του Μυστηρίου. Η εισαγωγή στη μυστική εμπειρία της Εκκλησίας. Η ένταξη στην πραγματικότητα της Ευχαριστίας. Το δίπολο του θανάτου και της ελευθερίας. Ο σκοπός της βαπτιστικής πράξης. Ο «άλλος» τρόπος και τόπος μιας ανθρώπινης γέννησης. Οι συμβολισμοί, εν τέλει, της ιεροτελεστίας. Ο Δημήτρης Μαυρόπουλος απαντά στις ερωτήσεις του Άγγελου Βαλλιανάτου, μέσα στα πλαίσια της εκπομπής «Σήμερα είναι Κυριακή». ΕΡΤ, 1986.

<!-- more -->

Θα γίνεις νονός / νονά;

(φώτοεδώ)

Άλλη μια υπέροχη ανάρτηση από την Αέναη Επανάσταση Αντιγράφω παρακάτω το κείμενο και τις εικόνες. Οι υπερσύνδεσμοι οδηγούν σε άλλες ενδιαφέρουσες αναρτήσεις της Σοφίας

Ευχαριστώ πολύ τον κ.Θ.Ρηγινιώτη για την υπόδειξη του ωφέλιμου και αναλυτικού του άρθρου για τον/την υποψήφιο/α ανάδοχο. Ευχόμαστε κι εμείς να σας ζήσει και να ωφεληθείτε κι εσείς από την ανάγνωση του άρθρου, όπως κι εμείς, με την πνευματική αναφορά του γεγονότος που έχει πάρει κοσμικές διαστάσεις.  

Επιμέλεια - τονισμοί: 

Σοφία Ντρέκου/Αέναη επΑνάσταση

Γράφει ο Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης - Θεολόγος

Συγχαρητήρια! Πήρες μια πολύ όμορφη απόφαση! Και είναι τόσο όμορφη, γιατί έχεις να προσφέρεις κάτι πολύτιμο στη ζωή ενός καινούργιου ανθρώπου, καθώς θα μεγαλώνει. Ξέρεις, έχεις ένα σπουδαίο ρόλο στη ζωή του βαφτισιμιού σου, μια σπουδαία αποστολή. Γι’ αυτήν ακριβώς την αποστολή η Εκκλησία όρισε να συμμετέχεις στη μεγάλη στιγμή της βάφτισής του, μαζί με τους γονείς του, τον ιερέα και όλους τους φίλους και συγγενείς του.

Η αποστολή αυτή σίγουρα ξέρεις ποια είναι: να εξηγήσεις στο βαφτισιμιό σου – καθώς θα μεγαλώνει – ποιος είναι ο Χριστός, να φέρεις τα βήματά του στην εκκλησία, να του μάθεις να προσεύχεται, να του χαρίσεις τον πολύτιμο θησαυρό της Ορθόδοξης Πίστης, στην οποία εντάχθηκε. Με χαρά για τη συμμετοχή σου σ’ αυτή τη σπουδαία πορεία ζωής, θα ’θελα να μοιραστώ μαζί σου μερικά κομμάτια αυτού του θησαυρού: το πολύτιμο μαργαριτάρι (το Χριστό) και μερικά ανεκτίμητα κομμάτια από το χρυσάφι της Ορθοδοξίας.

1. Ο Θεός των χριστιανών είναι Ένας, αλλά δεν είναι Μόνος. Είναι μια τριάδα Αιώνιων και Παντοδύναμων θεϊκών Οντοτήτων, που τις ονομάζουμε «Πατέρα», «Υιό» και «Άγιο Πνεύμα». Αυτά τα ονόματα τα δίδαξε ο Χριστός, όταν ήρθε στη Γη, και είπε για τον εαυτό Του πως είναι το ένα από τα τρία αυτά μεγάλα πνεύματα, ο Υιός. Τα τρία αυτά Πνεύματα είναι πάντα ενωμένα μεταξύ Τους με την ουσία του Πατέρα (Αυτός έδωσε και δίνει ζωή στα άλλα δύο, μεταδίδοντάς τους την ουσία Του, δηλαδή το άγνωστο και άυλο βασικό στοιχείο που τα κάνει να υπάρχουν) και με την απίστευτη και άπειρη αγάπη που έχουν μεταξύ Τους. Γι’ αυτό, δε λέμε ότι πιστεύουμε σε τρεις Θεούς, αλλά σε Ένα Θεό, που είναι τριαδικός: στην Αγία Τριάδα.

Αυτός ο Τριαδικός Θεός υπάρχει πριν από τη δημιουργία του χώρου και του χρόνου, γι’ αυτό και λέμε ότι υπάρχει «πάντα». Πώς ακριβώς αντιλαμβάνεται Εκείνος το χρόνο, είναι τελείως άγνωστο σε μας, γιατί ο Θεός δεν είναι άνθρωπος, ούτε ον του δικού μας σύμπαντος – είναι ο Δημιουργός του δικού μας σύμπαντος, καθώς και οποιουδήποτε άλλου υπαρκτού σύμπαντος (π.χ. του κόσμου όπου ζουν οι άγγελοι), Αυτός που έθεσε τους φυσικούς νόμους και ξεκίνησε τη ζωή των πλασμάτων, αλλά και τα προστατεύει, ώστε να συνεχίζουν να υπάρχουν.

Τον ακριβή τρόπο, με τον οποίο ο Θεός δημιούργησε το σύμπαν και ξεκίνησε το φαινόμενο της ζωής, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η ζωή στη Γη και κατέληξε στην ύπαρξη του ανθρώπου, τον ανακαλύπτει η επιστήμη. Η Αγία Γραφήμιλάει κυρίως για τη σχέση του Θεού με τον κόσμο και τον άνθρωπο κι όχι για τον τρόπο της δημιουργίας τους, κι ό,τι λέει, όταν διηγείται τη δημιουργία, είναι λίγο και συμβολικό. Αυτό το είπαν ήδη από τον 4ο αιώνα μ.Χ. οι μεγάλοι άγιοι που εξήγησαν την Παλαιά Διαθήκη, όπως ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας και ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, δυο από τους μεγαλύτερους αγίους διδασκάλους της Ορθοδοξίας όλων των εποχών.


2. Πίσω από τη διήγηση της Αγίας Γραφής, που περιέχει και πολλούς συμβολισμούς, διακρίνουμε την ουσία: Ο Τριαδικός Θεός τον κόσμο τον δημιούργησε από αγάπη κι έβαλε τον άνθρωπο στη Γη ως ένα σύνδεσμο, για να ενωθεί με το Θεό, ζώντας μια ζωή αγάπης, κι έτσι να μεταφέρει την αγία και αγαθή ενέργεια του Θεού (τη «θεία χάρη») σε όλα τα πλάσματα του κόσμου. Όμως οι πρώτοι άνθρωποι ξεγελάστηκαν από πονηρά πνεύματα και νόμισαν πως ο Θεός δεν τους αγαπά και πως μπορούν να γίνουν θεοί, όχι ενωμένοι με το Δημιουργό τους, αλλά με τις δυνάμεις τους*. Το λάθος τους (το «προπατορικό αμάρτημα» – αμάρτημα = λάθος) είχε τρομερές συνέπειες: η αρμονία και η αγάπη, που τους συνέδεαν με το Θεό, μεταξύ τους και με τα άλλα πλάσματα του κόσμου, χάθηκαν. Το κακό και ο θάνατος μπήκαν στη ζωή τους. Ολόκληρη η ιστορία της ανθρωπότητας, όπως την ξέρουμε, είναι το τίμημα της αλαζονείας των πρώτων ανθρώπων: μια ιστορία βίας, μίσους και καταπίεσης, με μικρά διαλείμματα ελευθερίας, αγάπης και φωτός.

Όλοι οι άνθρωποι στη ζωή μας επαναλαμβάνουμε το ίδιο λάθος με τους προγόνους μας: διψάμε για δύναμη, θέλουμε να γίνουμε μικροί «θεοί». Έτσι μέσα στους αιώνες το προπατορικό αμάρτημα διαιωνίζεται.

*Εννοείται πως η διήγηση της Αγίας Γραφής για τον απαγορευμένο καρπό που έφαγαν ο Αδάμ και η Εύα είναι συμβολική. Ο καρπός συμβολίζει τη στάση των πρώτων ανθρώπων απέναντι στο Θεό και τον εαυτό τους, που θα ήταν ή γεμάτη αγάπη ή γεμάτη εγωισμό. Επίσης, η Αγ. Γραφή δε λέει ότι ο καρπός ήταν «μήλο»· αυτό είναι ένας μύθος που γεννήθηκε από παρερμηνεία. Τον ονομάζει «δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού», δηλαδή της γνώσης είτε του καλού είτε του κακού, ανάλογα με το τι θα διάλεγαν οι πρώτοι άνθρωποι.

3. Το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδας, ο Υιός, έγινε άνθρωπος – ο Ιησούς Χριστός – και δίδαξε στους ανθρώπους το δρόμο, με τον οποίο μπορούν να επιστρέψουν στο Θεό και να ενωθούν με Αυτόν.

Για την ακρίβεια, ο Χριστός δίδαξε ότι Εκείνος (ο ίδιος ο Χριστός) είναι ο δρόμος που οδηγεί στο Θεό και κάλεσε τους ανθρώπους να ενωθούν μ’ Αυτόν (με το Χριστό), που είναι πάντα ενωμένος με το Θεό Πατέρα, κι έτσι και οι άνθρωποι θα γίνουν ενωμένοι με τον Τριαδικό Θεό. Αυτή η ένωση του ανθρώπου με το Θεό – που γίνεται μέσω του Αγίου Πνεύματος – είναι αυτό που οι γιαγιάδες μας λένε «παράδεισο» και δεν τελειώνει με το θάνατο, αλλά συνεχίζεται στην αιώνια ζωή.

Όποιος προχωρήσει πολύ στο δρόμο που δίδαξε ο Χριστός, περνάει σε μια κατάσταση, που την ονομάζουμε «θέωση», ενώνεται δηλαδή πάρα πολύ με το Θεό, γι’ αυτό αποχτά ακόμα και τη δύναμη να κάνει θαύματα. Οι άνθρωποι που το έκαναν αυτό είναι οι άγιοι. Επειδή οι άγιοι μένουν ενωμένοι με το Θεό όχι μόνο σ’ αυτή τη ζωή, αλλά και μετά το θάνατό τους, γι’ αυτό και προσευχόμαστε σ’ αυτούς και πολλές φορές ένας άγιος, που έχει «κοιμηθεί» πριν από πολλά ή λίγα χρόνια, βοηθάει με μια παρέμβασή του τους ζωντανούς.

Το να γίνουμε κι εμείς άγιοι, αυτό θα ήταν το τέλειο και αυτό ακριβώς θα ήθελε ο Θεός για μας. Αλλά, αν βάλουμε ένα τέτοιο στόχο, μπορεί να κάνουμε ένα λάθος: να θέλουμε ν’ αποχτήσουμε τη δύναμη να κάνουμε θαύματα, κι αυτό κατά βάθος είναι λίγο (ή πολύ!) εγωιστικό. Ένας ρεαλιστικός στόχος για μας, και για το βαφτισιμιό σου, αλλά και για την οικογένειά του και για κάθε άνθρωπο, είναι να μάθουμε ν’ αγαπάμε όλο τον κόσμο, όπως δίδαξε ο Χριστός. Κανείς δε φτάνει κοντά Του, ούτε ενώνεται μ’ Αυτόν, αν δεν περάσει απ’ αυτό το στάδιο: να αγαπήσει όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους, όλους τους ανθρώπους, συγχωρώντας ακόμα και τους εχθρούς του. Αυτός είναι ένας στόχος πολύ πιο όμορφος από το να γίνουμε πλούσιοι και καταξιωμένοι στην κοινωνία, έτσι δεν είναι;

4. Τι είπε ο Χριστός για το δρόμο, που οδηγεί σ’ Αυτόν, δηλ. το δρόμο που οδηγεί στον «παράδεισο»; Είπε πάρα πολλά και σημαντικά. Ξεχωρίζουμε πολύ λίγα: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας, κάντε καλό σ’ αυτούς που σας κάνουν κακό, ευλογείτε αυτούς που σας καταριούνται, προσεύχεστε για εκείνους που σας βλάπτουν, δανείζετε εκεί που δεν ελπίζετε να τα πάρετε πίσω. Αν αγαπάτε μόνο αυτούς που σας αγαπούν ή δανείζετε μόνο εκεί που ελπίζετε σε κέρδος, σε τι διαφέρετε από τους αμαρτωλούς; Το ίδιο κάνουν κι αυτοί. Εσείς όμως να είστε τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας» (δες Ματθ. 5, 43-48. Λουκ. 6, 27-49). «Αν δε γίνεται σαν μικρά παιδιά, δε μπορείτε να μπείτε στη βασιλεία των ουρανών» (δες Ματθ. 18, 1-6).

Είπε επίσης: «Αν κάποιος δε γεννηθεί από νερό και Άγιο Πνεύμα, δε μπορεί να μπει στη βασιλεία των ουρανών» (Ιωάνν. κεφ. 3· εννοεί το βάπτισμα). «Όποιος φάει τη σάρκα μου και πιει το αίμα μου, βρίσκεται μέσα μου κι εγώ μέσα του. Αν όμως δε φάτε τη σάρκα και δεν πιείτε το αίμα του υιού του ανθρώπου, δεν έχετε ζωή μέσα σας» (δες Ιωάνν. 6, 48-59· ενν. τη θεία κοινωνία – «υιό του ανθρώπου» ο Ιησούς ονόμαζε τον εαυτό του, από ένα όραμα του προφήτη Δανιήλ στην Παλαιά Διαθήκη, κεφ. 7).

«Αν συγχωρήσετε τις αμαρτίες κάποιων, θα συγχωρεθούν· αν τις διατηρήσετε, θα παραμείνουν» (Ιωάνν. 21, 23· δες και Ματθ. 18, 18: είναι η εξουσία στους μαθητές Του να συγχωρούν αμαρτίες με το μυστήριο της εξομολόγησης – αυτή την εξουσία οι απόστολοι τη μετέδωσαν στους πρώτους επισκόπους κι έτσι από γενιά σε γενιά έφτασε στους σημερινούς ορθόδοξους ιερείς. Οι αμαρτίες που θα «διατηρηθούν» είναι εκείνες, για τις οποίες ο άνθρωπος δεν έχει μετανιώσει, άρα δε ζητάει συγχώρεση απ’ το Θεό).

Είπε επίσης: «Σας στέλνω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Πολλούς από σας θα μαστιγώσουν και θα σκοτώσουν και θα σας σύρουν μπροστά σε βασιλείς και ηγεμόνες. Όμως μη φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δε μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή», «δε θα χαθεί ούτε μια τρίχα από το κεφάλι σας» (δες Ματθ. 10, 16-36. Λουκ. 21, 12-19).

Τέλος, είπε: «Θα έρθει ώρα που οι νεκροί μέσα στους τάφους θ’ ακούσουν τη φωνή του υιού του Θεού και θ’ αναστηθούν» (δες Ιωάνν. 5, 24-30).

5. Ο Χριστός δε μίλησε μόνο στον καθένα ξεχωριστά, αλλά ίδρυσε την Εκκλησία.
Εκκλησία ονομάζεται το σύνολο των χριστιανών. Εκκλησία δεν είναι το κτήριο, όπου λατρεύουμε το Θεό. Αυτό ονομάζεται «ναός». Επειδή όμως η Εκκλησία (δηλ. οι χριστιανοί) συγκεντρώνεται στο ναό, κατέληξε ο ναός να ονομάζεται κι αυτός «εκκλησία».

Όταν λοιπόν λέω «πάω στην εκκλησία», εννοώ «πάω να συναντήσω τους άλλους». Κι επειδή, όπως είπαμε, τους συναντάω στο ναό, γι’ αυτό κατέληξε να λέω «εκκλησία» και να εννοώ το ναό. Οι χριστιανοί λατρεύουμε το Θεό στην εκκλησία (στο ναό), όχι γιατί ο Θεός βρίσκεται «μόνο εκεί», αλλά γιατί εκεί συναντιόμαστε μεταξύ μας, ώστε όλοι μαζί, ενωμένοι με αγάπη και κατανόηση, σαν ένας, να προχωρήσουμε προς το Θεό. Και σ’ αυτή τη συνάντηση δε συμμετέχουμε μόνο εμείς, αλλά και οι ψυχές που βρίσκονται στον ουρανό, και οι άγιοι, η Παναγία, οι άγγελοι, και φυσικά ο ίδιος ο Χριστός. Όλοι είναι παρόντες σε κάθε λειτουργία. Γι’ αυτό, το να πάω στην εκκλησία είναι πράξη μεγάλης αγάπης: συναντάω τους συνανθρώπους μου (τους αδελφούς μου) και όλα τα ιερά πρόσωπα από γη και ουρανό. Είναι μια μεγάλη συνάντηση αγάπης.

Επειδή όμως δεν πάνε όλοι γεμάτοι αγάπη στην εκκλησία, αλλά εκεί θα βρω και ανθρώπους που δεν έχουν τόσο μεγάλη αγάπη ή ίσως έχουν μεγάλη κακία, γι’ αυτό είναι ακόμα πιο απαραίτητο να πηγαίνω στη λειτουργία! Ο λόγος; Ο Χριστός είπε πως, αν δε συγχωρήσω τους εχθρούς μου, δεν είμαι δικός Του φίλος. Με το να σταθώ λοιπόν δίπλα στους «κακούς ανθρώπους» που θα συναντήσω στην εκκλησία, σιγά σιγά θα μάθω να τους συγχωρώ, να τους αγαπώ, κι ακόμη να προσευχηθώ γι’ αυτούς, για να τους συγχωρέσει ο Θεός και να τους σώσει.

Αν δεν παλέψω μέσα μου να μάθω ν’ αγαπώ ακριβώς αυτούς τους ανθρώπους που πιστεύω πως «δεν αξίζουν» αγάπη, τότε άδικα πάω στην εκκλησία: δε θεωρώ το Χριστό φίλο μου και δεν είμαι καθόλου άξιος να με θεωρεί Εκείνος φίλο Του, μαθητή Του και πιστό σύντροφό Του. Θέλω λοιπόν ακόμα δουλειά – κι αυτή η δουλειά γίνεται μέσα στην καρδιά μου και γίνεται ακριβώς μέσα στην εκκλησία.
Βέβαια, κι έξω από την εκκλησία, αν έχω αγάπη, θα φέρομαι με αγάπη στους άλλους και θα τους βοηθώ όπως μπορώ. Όχι μόνο μ’ ένα πιάτο φαΐ, αλλά και μ’ ένα χαμόγελο, καθώς με την προσευχή μου στο Θεό γι’ αυτούς.

6. Από την εποχή του Χριστού μέχρι σήμερα, χιλιάδες άνθρωποι, άντρες και γυναίκες, βάδισαν αυτό το δρόμο και ενώθηκαν με το Θεό. Είναι οι άγιοι. Οι άγιοι είναι άνθρωποι από κάθε κοινωνική τάξη και επάγγελμα – πλούσιοι και φτωχοί, ελεύθεροι και δούλοι, παπάδες και λαϊκοί, μοναχοί και οικογενειάρχες, μητέρες και πατέρες, γιατροί και έμποροι, δάσκαλοι και μαθητές, βασιλιάδες και ζητιάνοι – που αγάπησαν το Χριστό και τον πλησίον περισσότερο απ’ τον εαυτό τους. Αυτή η αγάπη έγινε το κέντρο της ύπαρξής τους. Είτε έγιναν μοναχοί ή ιερείς, είτε άσκησαν κάποιο επάγγελμα, είτε μεγάλωσαν τα παιδιά τους με πίστη κι αγάπη, είτε έδωσαν τη ζωή τους για την πίστη τους, πάντως κάπως πρόσφεραν τον εαυτό τους, αφού αγωνίστηκαν πολύ να νικήσουν τα πάθη τους (τα αρνητικά στοιχεία του εαυτού τους), ζητώντας γι’ αυτό τη βοήθεια του Χριστού, κοινωνώντας το σώμα και το αίμα Του και βαδίζοντας το δρόμο που δίδαξε Εκείνος και οι μεγάλοι χριστιανοί Διδάσκαλοι: προσευχήθηκαν, εξομολογήθηκαν, αγάπησαν, πόνεσαν, προσφέρθηκαν. Δεν περίμεναν αντάλλαγμα, αλλά το αντάλλαγμα ήρθε από το χέρι του Θεού. Όχι μόνο μετά το θάνατο, αλλά πολλές φορές και ενώ ακόμη ζούσαν: το θείο Φως μεταμόρφωσε την ύπαρξή τους σ’ αυτό που ο Θεός προσκαλεί κάθε άνθρωπο να γίνει, αν θέλει.

Πολλοί άγιοι μετανόησαν από φοβερά εγκλήματα – η μετάνοιά τους ήταν τόσο μεγάλη, γεμάτη ποταμούς δακρύων, που «ράγισε η καρδιά τους», μπήκε μέσα απ’ αυτή τη ρωγμή η θεία χάρη και τους μεταμόρφωσε.

Άγιοι βέβαια υπάρχουν και σήμερα. Από τον άγιο Νεκτάριο († 1920) ώς το Γέροντα Παΐσιο († 1994), εκατοντάδες άγιοι έχουν αναδειχθεί τον 20ό αιώνα σε όλους τους ορθόδοξους λαούς – χωρίς να υπολογίσουμε και τους σύγχρονους μάρτυρες από θρησκευτικούς ή αθεϊστικούς διωγμούς, που ξεπερνούν το εκατομμύριο*.

Ελάχιστοι από τους σύγχρονους αγίους – που έζησαν «δίπλα μας» μια ζωή αγάπης και πίστης, ξεπερνώντας τη δική μας μέτρια ζωή – είναι:
ο άγ. Αρσένιος ο Καππαδόκης († 1924), ο άγ. Σάββας της Καλύμνου († 1948), η αόμματη αγία Ματρώνα της Μόσχας († 1952), ο άγ. Γεώργιος Καρσλίδης (Δράμα, † 1959), ο άγ. Ευθύμιος Τακαϊσβίλι (Γεωργία, † 1951, καθηγητής του πανεπιστημίου της Τυφλίδας), ο άγ. Λουκάς ο Ιατρός (Ουκρανία, † 1961 – καθηγητής πανεπιστημίου και πατέρας τεσσάρων παιδιών, αλλά και ιερέας και αργότερα επίσκοπος, μετά την κοίμηση της συζύγου του), ο άγ. Ιωάννης Μαξίμοβιτς (ΗΠΑ, † 1966), ο άγ. Άνθιμος της Χίου († 1960), ο Χανιώτης άγ. Νικηφόρος ο Λεπρός (Λεπροκομείο Αθηνών, † 1964), η αγία Σοφία της Καστοριάς († 1974), ο άγ. Ιουστίνος Πόποβιτς (Σερβία, † 1979), ο άγ. νεομάρτυρας Φιλούμενος (Άγιοι Τόποι, † 1979) κ.π.ά. Σ’ αυτούς πρέπει να προσθέσουμε τους μεγάλους σύγχρονους αγίους Γέροντες της Ορθοδοξίας, που έχουν κοιμηθεί πρόσφατα και δεν έχουν ακόμη αναγνωριστεί επίσημα ως άγιοι, όπως οι Γέροντες Πορφύριος († 1991), Παΐσιος († 1994), Ιάκωβος της Εύβοιας († 1991), Σωφρόνιος τους Έσσεξ (Αγγλία, † 1993), Κλεόπας της Ρουμανίας († 1998), οι Ρεθεμνιώτες Γέροντες Ιωακείμ του Κουδουμά († 1948), Γεννάδιος († 1983), Ευμένιος των Ρουστίκων († 2005) κ.π.ά.**

* Όπως στη Ρωσία, τη Σερβία, τη Ρουμανία, την Αλβανία κ.α., όπου έχουμε χιλιάδες ορθόδοξους κάθε ηλικίας και φύλου, που βασανίστηκαν και θανατώθηκαν για το Χριστό κατά τον 20ό αιώνα και έγιναν άγιοι, όπως οι μάρτυρες των ρωμαϊκών χρόνων και της Τουρκοκρατίας.

** «Γέροντας» στη γλώσσα της Ορθοδοξίας θα πει πνευματικός διδάσκαλος και οδηγός, ανεξάρτητα από την ηλικία του. Γι’ αυτό στην παραδοσιακή Κρήτη τους ιερείς τους λέμε «γέροντες», ακόμη κι αν είναι νέοι.

Εμείς ας μη γίνουμε άγιοι και πρωταθλητές του ουρανού, ας μη φτάσουμε στη θέωση… Ας κάνουμε όμως μερικά βήματα προς το Χριστό, μερικά βήματα στο δρόμο που οι άγιοι βάδισαν πάρα πολύ.

Ας γίνουμε «μικροί άγιοι», τέτοιοι που γύρω μας υπάρχουν αρκετοί, άνθρωποι καθημερινοί, γεμάτοι πίστη κι αγάπη, που συγχωρούν, προσφέρουν, θυσιάζονται για τον πλησίον, αλλά και προσεύχονται, νηστεύουν, εξομολογούνται και μεταλαβαίνουν, όπως οι παλιοί και σοφοί πατέρες μας. Πολλές φορές τους περιφρονούμε και τους χαρακτηρίζουμε καθυστερημένους ή και υποκριτές, για να δικαιολογήσουμε τον εαυτό μας που ζούμε μια ζωή χωρίς το Χριστό.

Όμως ας τους δούμε χωρίς εγωισμό (θα είναι δύσκολο στην αρχή, γιατί ο εγωισμός είναι βαθιά ριζωμένος μέσα μας και κρύβεται σαν παράσιτο) κι ας διδαχτούμε απ’ αυτούς. Ας παλέψουμε για να μάθουμε ν’ αγαπάμε και να συγχωρούμε τους άλλους, όποιοι κι αν είναι, ό,τι κι αν μας κάνουν. Ας μάθουμε ν’ αγαπάμε το Χριστό και τον πλησίον περισσότερο απ’ τον εαυτό μας. Αυτό σημαίνει πως είμαστε χριστιανοί. Δε θα το καταφέρουμε, βέβαια, ποτέ μόνοι μας. Η Εκκλησία μάς περιμένει, με τα άγια μυστήρια και όλη την πνευματική ζωή που περιέχει, για να μας δείξει το δρόμο και να μας δώσει δύναμη, τη δύναμη του Χριστού.

7. Το να ζει κάποιος πνευματικά και χριστιανικά, δε σημαίνει πως θα κλειστεί σε μοναστήρι ή πως θ’ ασχολείται συνέχεια με τη θρησκεία και το Θεό. Κι αυτά ακόμη είναι ένα είδος πρόσκλησης του Χριστού, για κείνους που μπορούν ν’ αντέξουν μια τέτοια δύσκολη (αν και φωτεινή) ζωή. Ζήσε όπως όλοι οι άνθρωποι, αλλά συγχρόνως ζήσε χριστιανικά. Η Ορθοδοξία είναι ένας πολύτιμος θησαυρός, που, όταν τον αντιληφθείς, θα μεταμορφώσει φωτεινά κάθε πτυχή της ζωής σου. Έτσι, ενώ θα ζεις όπως όλοι, όμως δε θα ζεις με κακία κι εγωισμό, αλλά με ειρήνη και αγάπη. Φυσικά, χρειάζεται αγώνας για ν’ αποκτηθεί αυτή η ειρήνη και η αγάπη, αν είναι η ειρήνη και η αγάπη του Χριστού κι όχι μια ψεύτικη ειρήνη και αγάπη που απλά σου δίνει ηρεμία, αλλά σε αφήνει όπως είσαι και δε σε ενώνει μαζί Του.

Εμείς οι ορθόδοξοι χριστιανοί, οι μαθητές του Χριστού και των αγίων, αυτό τον αγώνα τον θέλουμε. Κάνουμε το σταυρό μας και αγωνιζόμαστε, με ήττες και λάθη, αλλά πάντα προχωράμε, δίπλα στο συνάνθρωπο, μέσα στην εκκλησία, συνδεδεμένοι με το Χριστό, που είναι η Ζωή και το Φως. Ζωή και Φως που δίνουν χαρά εδώ και τώρα, χαρά που συνεχίζεται στην αιωνιότητα.

Αυτό είναι το κάλεσμα της Εκκλησίας και για σένα και για το βαφτιστήρι σου, αυτό είναι το κάλεσμα που έχεις αποστολή να του μεταδώσεις και να τους εξηγήσεις, γι’ αυτό είσαι νονός ή νονά.

Κι αν οι παπάδες σε απογοητεύουν, υπάρχουν και πολύ καλοί και άξιοι παπάδες, που βοηθούν με όλες τους τις δυνάμεις τον κόσμο να πλησιάσει το Χριστό. Αν στην ενορία σου δε βλέπεις τέτοιον παπά, σίγουρα θα βρεις στη διπλανή ενορία ή στην «παραδιπλανή». Όπως ψάχνεις ένα καλό γιατρό ή ακόμη κι έναν καλό τεχνίτη, έτσι θα ψάξεις για τον καλό παπά, αν φυσικά θέλεις το δρόμο του Χριστού, που οδηγεί στην ένωση με Αυτόν και με τον Τριαδικό Θεό, στην αγιότητα και στον παράδεισο.

Και το δρόμο αυτόν, όσο τον βαδίζεις, κάνεις καλύτερη και τη ζωή των δικών σου, κι ένας από τους δικούς σου – πολύ δικός σου – είναι κι ο βαφτισιμιός σου.

Να σου ζήσει, λοιπόν, νονέ! Να σου ζήσει, νονά! Κι ο Χριστός να τον αξιώσει, κι αυτόν κι εσένα, να βαδίσει το δρόμο που ξεκίνησε βγαίνοντας από την κολυμπήθρα. Θα τον βοηθήσεις κι εσύ, θα σας βοηθήσει όλους και θα μας βοηθήσει όλους ο ίδιος ο Χριστός, ο μεγάλος μας Φίλος, ο τελικός μας προορισμός.


Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης - Θεολόγος

«ΘΑ ΓΙΝΕΙΣ ΝΟΝΟΣ; / ΘΑ ΓΙΝΕΙΣ ΝΟΝΑ;»
Η ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ
ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ

Ἐκδόθηκε ἤδη ἀπό τήν Ἱερά Μητρόπολη Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου τρίπτυχο φυλλάδιο μέ τίτλο «Θά γίνεις νονός; / Θά γίνεις νονά;», τό ὁποῖο ἐπιμελήθηκε ὁ Καθηγητής Θεολόγος κ. Θεόδωρος Ρηγινιώτης.

Τό καλαίσθητο αὐτό φυλλάδιο περιέχει μία σύντομη και προσιτή σέ ὅλους Κατήχηση ἀναφορικά μέ τά ἐλάχιστα ἀναγκαῖα στοιχεῖα τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεώς μας, τά ὁποῖα ὀφείλει νά γνωρίζει, νά ἀποδέχεται καί νά ὁμολογεῖ ὅποιος ἥ ὅποια ἐπιθυμεῖ νά ἐνσωματωθεῖ στήν Ἁγία μας Ἐκκλησία μέ τό Ἅγιο Βάπτισμα.

Καί ἐπειδή στήν Ἐκκλησία μας ἐδῶ καί πολλούς αἰῶνες ἔχει καθιερωθεῖ ὁ νηπιοβαπτισμός, τήν ὑποχρέωση γιά τήν Κατήχηση τοῦ (ἤ τῆς) νεοφωτίστου σέ εὔθετο χρόνο ἀναλαμβάνει («ἀναδέχεται») ὁ Ἀνάδοχός του (της).

Ἑπομένως, ἐκεῖνος πού πρωτίστως ὀφείλει νά εἶναι κατηρτισμένος στά τῆς Πίστεως εἶναι ὁ νονός ἤ ἡ νονά τοῦ κάθε βαπτιζομένου.

Μέ τό ἀνωτέρω φυλλάδιο γίνεται μιά συστηματική καί ἐπιμελημένη προσπάθεια νά βοηθηθοῦν οἱ ὑποψήφιοι Ἀνάδοχοι στό πολυεύθυνο πνευματικό ἔργο πού ἐπωμίζονται ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ἀλλά καί τοῦ βαπτιζομένου πού ἀναδέχονται ἀπό τήν Ἁγία Κολυμβήθρα.

Γιά τόν λόγο αὐτό, καλό εἶναι, μαζί μέ ὅποια ἄλλη προετοιμασία, ὁ ὑποψήφιος Ἀνάδοχος νά παραλαμβάνει στά χέρια του αὐτό τό φυλλάδιο, νά τό μελετᾶ καί νά ἐμβαθύνει στό Μεγάλο Μυστήριο τοῦ Ἁγίου Βαπτίσματος.

Τό φυλλάδιο θά δίδεται στούς Ἀναδόχους ἀπό τίς Ἐνορίες τῆς  Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου κατά τήν τέλεση τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος.

Μπορεῖτε νά ἀναγνώσετε, κατεβάσετε καί ἐκτυπώσετε τό φυλλάδιο ἀκολουθώντας τούς παρακάτω συνδέσμους.

ΘΑ ΓΙΝΕΙΣ ΝΟΝΟΣ-ΝΟΝΑ;_ΑΝΑΓΝΩΣΗ.pdf 3.32 MB
ΘΑ ΓΙΝΕΙΣ ΝΟΝΟΣ-ΝΟΝΑ;_ΤΡΙΠΤΥΧΟ.pdf 3.37 MB

Επιμέλεια - τονισμοί: Σοφία Ντρέκου/Αέναη επΑνάσταση

Βάπτισμα και Νηπιοβαπτισμός

Βάπτισμα

Κατά την ορθόδοξη πίστη η αναγέννηση του ανθρώπου πραγματοποιείται με το άγιο βάπτισμα. Δεν πρόκειται εδώ για το βάπτισμα του Ιωάννη, γιατί αυτό διακρίνεται από το Χριστιανικό βάπτισμα (Πράξ. ιθ' 3-5). Το Χριστιανικό βάπτισμα γίνεται εις το όνομα του Πατρός και του υιού και του Αγίου Πνεύματος (Ματθ. κη' 19)
Με το Χριστιανικό βάπτισμα ενδύεται κανείς τον Χριστό, λαμβάνει το Πνεύμα της υιοθεσίας και γίνεται κληρονόμος Θεού και συγκληρονόμος Ιησού Χριστού (Γαλ γ' 26-29. Ρωμ. η' 17). Η αγία Γραφή βεβαιώνει πώς δεν υπάρχουν δύο βαπτίσματα για τούς πιστούς το βάπτισμα με νερό, πού ακολουθείται από το άγιο Χρίσμα, είναι ή «άνωθεν αναγέννηση» του Ιω. γ' 3-5.

Το Χριστιανικό λοιπόν βάπτισμα είναι απαραίτητο για τη σωτηρία (Μάρκ. ιστ' 16. Α' Πέτρ. γ' 20-21). Μ' αυτό αποθνήσκουμε ως προς την αμαρτία και αναγεννώμεθα πνευματικά (Πράξ. β' 38. Ρωμ. στ' 1-11. Τίτ. Υ' 5).
Με το άγιο βάπτισμα λαμβάνουμε το Πνεύμα της υιοθεσίας και γινόμαστε «τέκνα Θεού» (Ρωμ. η' 5-11. Γαλ δ' 5-6), γιατί με το βάπτισμα εvτασσόμαστε στο σώμα του Κυρίου, στην Εκκλησία (Πράξ. β' 41.47. Α' Κορ. lβ' 13. Γαλ Υ' 26-28) «εν σώμα και εν Πνεύμα... μία πίστις, ένα βάπτισμα» (Εφεσ. δ' 4-5). Ή Εκκλησία, πού είναι «στύλος και εδραίωμα της αληθείας» (Α' Τιμ. Υ' 15), ερμήνευσε το Ιω. γ' 3-5 σε αναφορά με το άγιο βάπτισμα.
Ο άγιος Ιουστίνος (†165) συνδέει το βάπτισμα με την αναγέννηση του Ιω. γ' 3-5' μάλιστα το χαρακτηρίζει «τρόπον αναγεννήσεως» (Άπολ Α' 61). Ο Ωριγένης (185-254) Λέγει πώς το Άγιο Πνεύμα υπάρχει «εις μόνους τούς μεταλαβόvτας αυτού εν τη του βαπτίσματος δόσει» (παρά Άθαν., Πρός Σεραπ. επ. Δ', 10). Ο Τερτυλλιανός (†220) αναφέρει πώς «χωρίς το βάπτισμα δεν ανήκει σε κανένα η σωτηρία, όλως ιδιαιτέρως εξ αιτίας του Λόγου του Κυρίου, 'εάν τις δεν αναγεννηθεί εξ ύδατος', δεν έχει την Ζωήν» (Περί βαπτ. 12). Ο Μ. Άθανάσιος αναφέρει πώς ο βαπτιζόμενος «τον μεν παλαιόν απεκδύεται, ανακαινίζεται δε άνωθεν, γεννηθείς τη του Πνεύματος χάριτι» (Πρός Θεραπ., επιστ. Δ',13). (295-373)
Αλλά και στην εποχή των μεγάλων πατέρων, η Εκκλησία με τον ίδιο τρόπο ερμήνευσε τούς Λόγους της Γραφής, ταυτίζοντας τη σωτηρία και την αναγέννηση με το βάπτισμα.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρεται στο διάλογο με τον Νικόδημο (Ίω. γ' 1-21) και ονομάζει το βάπτισμα «λοχείαν», δηλαδή τοκετόν και «νέον δημιουργίας τρόπον... εξ ύδατος και Πνεύματος», «και αν ερωτήση κανείς ‘πως από ύδωρ;', τότε πρέπει να δοθεί η απάvτηση: Όπως ακριβώς εις την αρχήν το πρώτον υποκείμενον στοιχείον ήτό το χώμα και το παν ήτο έργο του Δημιουργού, έτσι και τώρα το μεν ύδωρ είναι το υποκείμενον στοιχείον, το παν δε είναι έργον της χάριτος του Πνεύματος'» (Χρυσ., Εις τό Ιω., ομιλ ΚΕ' 2).
«Διότι τίποτε το αισθητόν δεν μας παρέδωσεν ο Χριστός αλλά με αισθητά μεν πράγματα, όλα όμως νοητά. Έτσι και το βάπτισμα, η μεν δωρεά του ύδατος γίνεται με αισθητόν πράγμα, αλλά το συντελούμενον, δηλαδή η αναγέννησις και ανακαίνισις είναι νοητά. Διότι, εάν μεν ήσουν ασώματος, γυμνά θα σου παρέδιδε τα ασώματα αυτά δώρα. Επειδή όμως η ψυχή είναι στενά συνδεδεμένη με το σώμα, με αισθητά πράγματα σου παραδίδει τα νοητά» (Χρυσ., Εις το Ματθ., όμιλ. ΠΒ' 4)
Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος (381) αναφέρει τρεις γεννήσεις: «την σωματική, την δια του βαπτίσματος και την δια της αναστάσεως» (Λόγος Μ' 2, Εις το άγιον βάπτισμα).
Αλλά και οι Πατέρες της Δυτικής Εκκλησίας, όπως ο Αυγουστίνος, ονομάζουν το βάπτισμα «μυστήριον αναγεννήσεως». Γι' αυτό και όποιος αρνείται τον νηπιοβαπτισμό, βρίσκεται αντιμέτωπος με την αγία Γραφή, αλλά και με το «τυπικό της Εκκλησίας, πού παραδόθηκε από παλαιά και τηρείται πάντοτε» (Αύγουστ., Έπιστ. πρός Σίξτο VII 32. Χ 43).
Το γεγονός της ταύτισης του βαπτίσματος με την αναγέννηση δεν σημαίνει βέβαια πώς το βάπτισμα μας απαλλάσσει από τον προσωπικό αγώνα για την διατήρηση και την καρποφορία του πνευματικού δώρου. Αντίθετα η Εκκλησία εύχεται στον Κύριο να αναδείξει τον νεοφώτιστο «αήττητον αγωνιστήν κατά των μάτην έχθραν φερομένων κατ' αυτού» και να δώσει σ' αυτόν «πάντα μελετάν εν τω νόμω σου και τα ευάρεστά σοι πράττειν».
Όπως αναφέρθηκε, το βάπτισμα μας «ενδύει» τον Χριστό και μας εισάγει στο Σώμα του Χριστού, δηλαδή στη «βασιλεία του Θεού» (Ίω. γ' 3-5), όμως αυτός είναι ο «αρραβών» (Β' Κορ. ε' 5. Έφεσ. α' 14), τον οποίο ο άνθρωπος μπορεί και να χάσει. Άλλωστε η περίοδος του αρραβώνα, ακόμη και στις ανθρώπινες σχέσεις, είναι περίοδος δοκιμασίας. Γι' αυτό και απαιτείται άσκηση και αγώνας (Α' Θεσ. ε' 6-11. Α' Πέτρ. ε' 8-9).

Νηπιοβαπτισμός

Όπως αναφέραμε, στην ορθόδοξη Εκκλησία η αναγέννηση ταυτίζεται με το άγιο βάπτισμα, δεν προηγείται του βαπτίσματος. Το βάπτισμα είναι σωτηρία, γι' αυτό και δεν το στερούμε από τα μικρά παιδιά. Ο Κύριος παρήγγειλε πώς δεν πρέπει κανείς να εμποδίζει τα παιδιά να λάβουν τη χάρη (Ματθ. ιθ' 14).
Ο άγιος Ειρηναίος († 202), αναφέρει πώς ο Χριστός «ήλθε να σώσει δια του εαυτού τού όλους λέγω, όσοι δι' αυτού αναγεννώνται εις Θεόν, βρέφη και παιδιά και νέους και γέρους. Γι' αυτό ήλθε χάριν όλων των ηλικιών και έγινε βρέφος για τα βρέφη, αγιάζων τα βρέφη νήπιος μεταξύ των νηπίων, αγιάζων τούς έχοντας την ηλικίαν αυτήν...» (Ειρ.,MPL 7,784).
Ο Ωριγένης μας πληρoφoρεί για την πράξη της Εκκλησίας της εποχής του: «Τα παιδιά βαπτίζονται εις άφεσιν αμαρτημάτων... μήποτε επεί ουδείς καθαρός από ρύπου, τον ρύπον δε αποτίθεταί τις δια του μυστηρίου του βαπτίσματος, δια τούτο και τα παιδιά βαπτίζονται» (Ύπόμν. εις Ρωμ. ε' 9, βλ. Π. Τρεμπέλα, Δογματική, τόμος 3, σ. 114).
Ο Τερτυλλιανός, κάτω από αιρετικές επιδράσεις αντιτίθεται στην τότε πράξη της Εκκλησίας και αναφέρει: «Γιατί η αθώα ηλικία σπεύδει εις την άφεσιν των αμαρτιών; Επιθυμεί ίσως να συμπεριφερθεί σε πρόσκαιρα πράγματα με μεγαλύτερα προσοχή, και τα θεϊκά αγαθά να εμπιστευθεί σε κάποιον, στον όποιον δεν εμπιστεύεται ακόμη τα γήινα;» (Τερτυλ, Περί βαπτ. 18).
Ο άγιος Κυπριανός († 258), μας πληροφορεί οτι «δεν επιτρέπεται να αρνηθούμε σε κανένα άνθρωπο, πού γεννήθηκε, το έλεος και τη χάρη του Θεού. Διότι, αφού ο Κύριος λέγει στο ευαγγέλιό του πώς ο Υιός του ανθρώπου δεν ήλθε να Καταστρέψει τις ψυχές των ανθρώπων, αλλά να τις σώσει (Λουκ. θ' 56), δεν επιτρέπεται, καθόσον εξαρτάται από μας, να απολεσθεί καμία ψυχή. Διότι τι λείπει ακόμη σε αυτόν πού σχηματίσθηκε στην κοιλία της μητέρας του με το χέρι του Θεού;». «Εάν κάτι θα μπορούσε να εμποδίσει τούς ανθρώπους να λάβουν τη χάρη, τότε θα ήταν πιο πολύ για τούς ενήλικες και ηλικιωμένους και γέρoντες εμπόδιο οι βαρύτερες αμαρτίες. Εάν όμως παρέχεται άφεση αμαρτιών ακόμη και σε πιο βαριά αμαρτωλούς και σε εκείνους πού προηγουμένως πολλαπλά αμάρτησαν εναντίον του Θεού και δεν αποκλείεται κανείς από το βάπτισμα και τη χάρη, εάν αργότερα επιστρέψει, πόσο λιγότερο επιτρέπεται το να εμποδίζει κανείς ένα παιδί, πού είναι νεογέννητο και δεν διέπραξε καμία αμαρτία, ,αλλά έχει υποστεί μόνο με την πρώτη γέννηση τη δραστικότητα του παλαιού θανάτου, επειδή κι αυτό, όπως και ο Αδάμ εγεννήθη κατά σάρκα! Έτσι μπορεί να φθάσει στην άφεση αμαρτιών γι' αυτό το λόγο πιο εύκολα, επειδή δεν υπάρχουν για συγχώρηση προσωπικές αμαρτίες, αλλά μόνο ξένες αμαρτίες »(Κυπρ., Επιστ. πρός Φίντους (BKV 2,273. 275).
Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, για να κατοχυρώσει τον νηπιοβαπτισμό αναφέρει την περιτομή, πού γινόταν την όγδοη ημέρα από τη γέννηση του παιδιού (Γεν. ιζ' 12) και την επάλειψη των θυρών με αίμα του αμνού (Έξοδ. ιβ' 7) και υπογραμμίζει:
«Έχομεν αιτιολογίαν, την οκταήμερον περιτομήν, πού ήτο μιά τυπική σφραγίς και εδίδετο εις αυτούς, στους οποίους δεν είχεν αναπτυχθεί ακόμη το λογικόν. Ομοίως και η επάλειψις των φλιών των θυρών, η οποία εφύλαττε με τα αναίσθητα, τα πρωτότοκα» (Γρηγ. Θεολογ., Λόγος μ' 28, ΕΠΕ 4,339).
«Έχεις νήπιον; μη δίδεις καιρόν εις την κακίαν, βάπτισέ το από την βρεφικήν ηλικίαν, αφιέρωσέ το εις το Πνεύμα από την ήλικίαν των μαλακών ονύχων» (Γρηγ. Θεολ. Λόγος , 17, ΕΠΕ 4,311).

Εγχειρίδιο αιρέσεων και παραχρηστιανικών ομάδων
π. Αντώνιος Αλεβιζόπουλος
Δρ. Θεολογίας, Δρ. Φιλοσοφίας

Πηγή/Αναδημοσίευση:http://imverias.blogspot.gr/2014/06/blog-post_4317.html

Εκκλησία και Βάπτισμα

Πηγή:impantokratoros.gr

Αδελφοί μας,

Ως Χριστιανοί, όλοι δεχτήκαμε σε κάποια στιγμή της ζωής μας τη μεγάλη ευλογία του Θεού, να βαπτισθούμε και να γίνουμε μέλη του σώματος του Χριστού. Να ενωθούμε μαζί Του, να Τον ντυθούμε, όπως χαρακτηριστικά ψάλλουμε: «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε. Αλληλούϊα».

Τη δική μας τη Βάπτιση συνήθως δεν την θυμόμαστε - φυσικό αυτό αν βαπτισθήκαμε σε νηπιακή ηλικία - αλλά αρκεί το να αγωνιζόμαστε να ζούμε πραγματικά σαν Χριστιανοί και συχνά να συμμετέχουμε στα άλλα Μυστήρια της Εκκλησίας μας που δυναμώνουν τη σχέση μας με τον Χριστό .Όμως αρκετά συχνά συμβαίνει να παρακολουθούμε κάποια Βάπτιση. Είτε σαν καλεσμένοι είτε σαν γονείς η παππούδες η και σαν ανάδοχοι κάποιου μωρού που πρόκειται να βαπτιστεί. Όχι σπάνια μπορεί να παρακολουθήσουμε και τη Βάπτιση ενός ενηλίκου ατόμου.

Το μικρό αυτό φυλλάδιο σκοπό έχει να μας βοηθήσει να ζούμε την κάθε Βάπτιση σαν ένα Μυστήριο της Εκκλησίας μας, όπως είναι, και μάλιστα το πρώτο. Γνωρίζοντας κάποια βασικά πράγματα για τη σημασία των όσων τελούνται, είναι πιο εύκολο για μας να συμμετέχουμε συνειδητά, με προσευχή και ευλάβεια και να αποφεύγουμε το δυστυχώς συχνό φαινόμενο να έχουμε όλοι - ποιος λίγο, ποιος πολύ - μεταβάλει στο δικό μας περιβάλλον το συγκλονιστικό αυτό γεγονός, όπου ένας ακόμη άνθρωπος «υιός και κληρονόμος της επουρανίου γίνεται βασιλείας» (ευχή του Αγίου Μύρου), σε κοσμική εκδήλωση.

Ας δούμε λοιπόν τι ακριβώς μας διδάσκει η Εκκλησία μας για το Άγιον Βάπτισμα και, εφόσον κατανοούμε τα τελούμενα, με τη χάρη βέβαια του Θεού, θα μπορούμε να παρακολουθούμε το Μυστήριο του Βαπτίσματος σωστά και όχι σαν μια ευκαιρία διασκέδασης.

Η ακολουθία του Αγίου Βαπτίσματος, όπως τελείται σήμερα, βασικά διαιρείται σε τρία μέρη;

α) Τις προβαπτισματικές ευχές.
β). Την κυρίως ακολουθία της Βάπτισης.
γ) Τις μεταβαπτισματικές ευχές.

Οι ακολουθίες αυτές, που κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες γίνονταν χωριστά, φυσικά όπως κατά σειρά αναφέρονται, αργότερα, κυρίως με την επικράτηση του νηπιοβαπτισμού, ενώθηκαν χρονικά και έτσι τις παρακολουθούμε μαζί.

Βλέπουμε λοιπόν πως αφού αρχίσει η ακολουθία με το «Ευλογητός ο Θεός» ο ιερέας μαζί με τον βαπτιζόμενο και τον ανάδοχο στέκονται στο νάρθηκα η στο πίσω μέρος του ναού, σε θέση που συμβολικά δηλώνει πως τώρα αρχίζει η είσοδος του βαπτιζομένου στην Εκκλησία. Εκεί ο ιερέας φορώντας μόνο το επιτραχήλιο διαβάζει κάποιες ευχές με τις οποίες και ο ίδιος προσωπικά και όλοι εμείς σαν μέλη ήδη της Εκκλησίας ευχόμαστε ο μελλοντικός καινούργιος Χριστιανός να ζήσει παντοτινά κάτω από τη σκέπη του Θεού και σύμφωνα με το θέλημά Του.

«Έστωσαν οι οφθαλμοί σου ατενίζοντες εις αυτόν (η αυτήν) εν ελέει διαπαντός, και τα ώτα σου του ακούειν της φωνής της δεήσεως αυτού... ίνα εξομολογήσηταί σοι προσκυνών και δοξάζων το όνομά Σου το μέγα και ύψιστον...».

Στη συνέχεια ο ιερέας διατάσσει με το όνομα του Θεού τον διάβολο να φύγει μακριά από τον άνθρωπο τούτο που θα γίνει σε λίγο Χριστιανός. Ας μην ξεχνούμε πως δεν υπάρχει ουδέτερη κατάσταση, όπως ίσως θα μας βόλευε. Η θα είμαστε κοντά στον Θεό η στον διάβολο. Βέβαια ο κάθε άνθρωπος, βαπτισμένος η αβάπτιστος, είναι πλάσμα και «εικόνα» του Θεού. Μακριά όμως από την Εκκλησία ο διάβολος περισσότερο θεωρεί πως έχει δικαιώματα πάνω μας, πως του ανήκουμε. Δεν είναι επομένως ούτε χωρίς σημασία ούτε καθαρά τυπικό που ο ιερέας στο τέλος των ευχών αυτών φυσάει τρεις φορές στο πρόσωπο του βαπτιζομένου ευχόμενος να φύγει κάθε πονηρό πνεύμα από μέσα του και σε λίγο ζητά από τον ίδιο η τον ανάδοχο, αν βαπτίζεται μωρό, να φτύσει τρεις φορές, αφού προηγουμένως δηλώσει ότι «αποτάσσεται» (αρνιέται) τον διάβολο. Χρειάζεται να νιώσουμε πως έχει μεγάλη σημασία στη ζωή μας πραγματικά να έχουμε αρνηθεί τον διάβολο, πραγματικά να τον σιχαινόμαστε και αυτόν και όλα τα έργα του. Διαφορετικά, πως μπορούμε να λέμε ότι είμαστε Χριστιανοί; Αφού λοιπόν απαρνηθεί ο βαπτιζόμενος τον διάβολο, ομολογεί πως θα συμπορεύεται με τον Χριστό από εδώ και πέρα; «Συντάσση τω Χριστώ;». «Συνάσσομαι». Και σαν διακηρύξη του τι ακριβώς ο Χριστιανός πιστεύει, απαγγέλλεται το «Πιστεύω» τρεις φορές. Όλες οι τριπλές επαναλήψεις φράσεων που ακούγονται κατά το Μυστήριο της Βάπτισης είναι και τύπος της Αγίας Τριάδος, αποτελούν όμως και επιβεβαίωση των όσων λέγονται.

Μετά από τις προβαπτιστικές αυτές ευχές, που είδαμε πως είναι μία προετοιμασία για να δεχτεί κάποιος τη χάρη του Αγίου Βαπτίσματος αρχίζει η καθεαυτό ακολουθία της Βάπτισης. Ο ιερέας τώρα πια στέκεται στο κέντρο του ναού κοντά στην κολυμβήθρα μαζί με τον βαπτιζόμενο και τον ανάδοχο, φορώντας επιτραχήλι και φελόνιο και λέγει: «Ευλογημένη η βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». Η φράση αυτή είναι, όπως ξέρουμε, η εισαγωγή, το ξεκίνημα της θείας Λειτουργίας. Την ακούμε όμως και τώρα στη Βάπτιση καθώς και στο Γάμο. Αυτό συμβαίνει γιατί η παλαιά τάξη της Εκκλησίας μας ήταν οι Βαπτίσεις και οι Γάμοι των Χριστιανών να γίνονται κατά τη διάρκεια της θ. Λειτουργίας, ακριβώς όπως τώρα βλέπουμε να γίνονται οι χειροτονίες των κληρικών. Πολύ αργότερα οι Βαπτίσεις και οι Γάμοι αποκόπηκαν από τη θ. Λειτουργία, κράτησαν όμως πολλά στοιχεία που δείχνουν ξεκάθαρα την αρχαία τους ένταξη σ' αυτήν. Μετά την έναρξη λοιπόν της κυρίως ακολουθίας της Βάπτισης ακούγονται αι αιτήσεις του ιερέα, που εύχεται για όλη την Εκκλησία κυρίως όμως γι' αυτόν που πρόκειται να βαπτιστεί. Μετά από μία ακόμη όμορφη ευχή για την πνευματική προκοπή του «...όπως προκόπτοντος αυτού εν ευσεβεία δοξάζηται και δι' αυτού το πανάγιον όνομά Σου...», έχουμε την ευχή του αγιασμού του νερού της κολυμβήθρας, που ως ένα σημείο είναι ίδια με την ευχή του Αγιασμού των υδάτων των Θεοφανείων. Το νερό της κολυμβήθρας επομένως είναι αγιασμός. Την ευχή αυτή του αγιασμού του νερού ακολουθεί η ευχή της ευλογίας του ελαίου. Το λάδι αυτό, σύμβολο αγώνα θεραπείας, άφεσης αμαρτιών, αλείφεται σε όλο το σώμα του μέλλοντος να βαπτισθεί. Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας επιμένουν πολύ στο να είναι ολόσωμη αυτή η άλειψη.

Φθάνουμε τώρα στην πιο βασική στιγμή όλης της ακολουθίας, που είναι οι τρεις καταδύσεις στο αγιασμένο νερό. Την κάθε μια τους συνοδεύει η εκφώνηση του Ονόματος ενός προσώπου της Αγίας Τριάδος. Το τριπλό βούτηγμα στο νερό σημαίνει την τριήμερη ταφή και ανάσταση του Χριστού μας και δεν είναι απλά συμβολικές κινήσεις αυτές. Πραγματικά από την ώρα τούτη ο βαπτιζόμενος είναι μέλος του σώματος του Χριστού. Όπως ο Χριστός πέθανε και αναστήθηκε, έτσι με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, που ενεργεί μέσα στην Εκκλησία μας, αυτός που βαπτίζεται πεθαίνει ως άνθρωπος μακριά από τον Θεό και γεννιέται ως άνθρωπος ενωμένος με το Θεό. Το βούτημα στο νερό ολόκληρου του σώματος να ξέρουμε πως είναι απαραίτητο. Βάπτισμα κάνουμε όχι ράντισμα.

Ακολουθεί η ευχή του Αγίου Μύρου. Ευχαριστούμε τώρα τον Παντοκράτορα Θεό, που θέλοντας όλοι να σωθούμε μας γεμίζει με τα χαρίσματα του Αγ. Πνεύματος. Των χαρισμάτων αυτών ορατό σημείο και σφραγίδα επάνω μας είναι η χρίση με το Άγιο Μύρο. Αφού χριστεί (αλειφθεί) σταυροειδώς με το Άγιο Μύρο ο νεοφώτιστος σε διάφορα σημεία του σώματος, είναι πια ένας καινούργιος Χριστιανός, μια ακέραιη, ολόλαμπρη εικόνα του Θεού και αυτή την ακεραιότητα ευχόμαστε να κρατήσει σε όλη τη ζωή του. Και σαν σημάδια υλικά, χειροπιαστά μιας φωτεινής, αγίας ζωής έχουμε το ντύσιμο του νεοφώτιστου με λευκά ρούχα, μαζί με την ευχή να ζει «ντυμένος» τη δικαιοσύνη και το φως του Χριστού. Ακόμη την παράδοση του επιστηθίου σταυρού, που θα είναι πια το σύμβολο και το όπλο του, και της αναμμένης λαμπάδας που φανερώνει όλων μας και κυρίως του Χριστού μας την προσδοκία να είναι φως στους γύρω του τού κάθε Χριστιανού η ζωή.

Ακολουθεί η περιφορά του ιερέα και του νεοφώτιστου μαζί με τον ανάδοχο γύρω από την κολυμβήθρα. Είναι η περιφορά αυτή ένας πνευματικός «χορός», μια εκδήλωση χαράς και πανηγυρισμού για το ότι ένας ακόμη άνθρωπος δέχτηκε τη σωτηρία. Ουσιαστικά εδώ η Βάπτιση έχει πλέον ολοκληρωθεί. Έχουμε βέβαια ακόμη την ανάγνωση του Αποστόλου και του Ευαγγελίου και κάποιες ευχαριστήριες ευχές.

Η «απόλουση» και η «τριχοκουρία», όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, παλαιότερα γίνονταν οκτώ μέρες μετά την Βάπτιση. Με την επικράτηση του νηπιοβαπτισμού συμπεριλήφθηκαν στην ίδια ακολουθία και έχουν γίνει εντελώς τυπικές, ενώ αρχικά είχαν συγκεκριμένο περιεχόμενο: Η μεν απόλουση ήταν το λούσιμο του νεοφώτιστου που για οκτώ μέρες φορούσε τον λευκό χιτώνα της Βάπτισης και παρακολουθούσε τις λεγόμενες «μυσταγωγικές» κατηχήσεις, η δε τριχοκουρία ήταν η πρώτη μετά την Βάπτιση κοπή των μαλλιών του βαπτισθέντος, η οποία γινόταν με μια σχετική ευχή από τον ιερέα και σήμαινε την ήδη προηγηθείσα με τη Βάπτιση αφιέρωσή του στο Θεό. Πιθανώς δε γινόταν σε όχι καθορισμένο χρόνο.

Αυτή είναι λοιπόν, με κάθε δυνατή συντομία, η ακολουθία του Αγίου Βαπτίσματος. Σ' αυτήν παίρνουμε το «της υιοθεσίας χάρισμα», γινόμαστε παιδιά και κληρονόμοι των δωρεών του Θεού. Είναι μεγάλο μας σφάλμα αυτή η ιερή ώρα να γίνεται απλά ευκαιρία συζητήσεων, σχολίων, αστείων η κοινωνικής επίδειξης. Είναι φοβερό! Πλάι μας το Άγιο Πνεύμα να κατέρχεται σ' έναν ακόμη άνθρωπο και εμείς να κουτσομπολεύουμε η να γελάμε ασυναίσθητα διώχνοντας έτσι με τούτη τη συμπεριφορά μας, όπως κάνουμε δυστυχώς και σε άλλες πολλές στιγμές της ζωής μας, τα χαρίσματα που εμείς πήραμε στη δική μας Βάπτιση.

Ας δούμε όμως τώρα με λίγα λόγια ποιά είναι η διδασκαλία της Εκκλησίας μας γύρω από κάποια θέματα που άμεσα σχετίζονται με το Μυστήριο του Βαπτίσματος και είναι πολύ πιθανόν να μας έχουν απασχολήσει ήδη η ενδέχεται σε κάποια στιγμή της ζωής μας να μας προβληματίσουν.

α) Ένα συνηθισμένο ερώτημα στα χείλη πολλών σήμερα είναι το γιατί βαπτιζόμαστε νή πια. Άλλοι - οι λιγότεροι - συνδέουν το ερώτημα με το ότι δεν χαιρόμαστε έτσι οι ίδιοι την Βάπτισή μας και άλλοι - οι περισσότεροι - διατυπώνουν το αξίωμα πως: «πρέπει να διαλέξει κάποιος μόνος του αν θέλει η όχι να γίνει Χριστιανός». Η απάντηση στο θέμα αυτό είναι βέβαια πολύ μεγάλη, όμως στα στενά πλαίσια της σύντομης αυτής επικοινωνίας θα σταθούμε μόνο σε κάποια σημεία της. Πρώτα απ' όλα πάντοτε στην Εκκλησία μας, από την ημέρα της Πεντηκοστής μέχρι σήμερα, έχουμε και των ενηλίκων το Βάπτισμα αλλά και των νηπίων μελών των Χριστιανικών οικογενειών. Η Βάπτιση ενός νηπίου εξασφαλίζει στο παιδί τη συμμετοχή του στα αγιαστικά δώρα της Εκκλησίας μας, το εξαγιάζει από μωρό. Όπως ο κάθε γονιός είναι φυσικό να θέλει να προσφέρει στο παιδί του - και ίσως με θυσίες - ό,τι καλύτερο μπορεί από κάθε άποψη, έτσι είναι φυσικό, για τον γονιό που είναι πιστός ο ίδιος, να νιώθει την ανάγκη το μικρό του να γίνει σύντομα μέλος του σώματος του Χριστού. Να γεμίσει το παιδί του από Άγιο Πνεύμα, έστω και αν η ώρα της Βάπτισης δεν είναι συνειδητή γι' αυτό. Ως προς το θέμα της ελεύθερης επιλογής, εδώ άθελά μας η μάλλον από επίδραση του πονηρού κάνουμε ένα σοβαρότατο λάθος. Ξεχνάμε πως η Βάπτισή μας και γενικά η σχέση μας με το Θεό δεν μας δεσμεύει. Δυστυχώς το βλέπουμε ξεκάθαρα γύρω και μέσα μας. Μήπως ζούμε - αν δεν το επιδιώξουμε - όπως αρμόζει σε βαπτισμένους Χριστιανούς; Επομένως ούτως η άλλως διαλέγουμε. Όσο για την άποψη «άφησε το παιδί να διαλέξει μόνο του, αν θέλει να πιστέψει στο Θεό», αυτή η αστεία είναι η πειρασμική, αφού ουσιαστικά η όλη δομή της κοινωνίας μας, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η διαφήμιση, η καθιέρωση τυποποιημένων τρόπων διασκέδασης και συμπεριφοράς, η μόδα και πολλά άλλα σύγχρονα φαινόμενα το μόνο που δεν κάνουν είναι να αφήνουν περιθώρια στους ανθρώπους να επιλέγουν μόνοι τους. Μόνο στο θέμα της πίστεως δεν θέλουμε επίδραση και μόνο σ' αυτό θα επιδιώκουμε την έλλειψη επηρεασμού λοιπόν; Τουλάχιστον ας είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας και το Θεό. Στο κάτω - κάτω ας μεγαλώσει το μικρό κοντά στη χάρη του Θεού και σαν ελεύθερο πρόσωπο που είναι ο κάθε άνθρωπος σίγουρα κάποια στιγμή θα διαλέξει το δρόμο του. Η Βάπτιση δεν είναι δέσμευση, είναι ελευθερία.

β) Μια λανθασμένη εντύπωση που έχουμε και που συχνά οδηγεί σε μικροπαρεξηγήσεις και παρανόηση της σημασίας του Μυστηρίου είναι πως η Βάπτιση γίνεται για να αποκτήσει κάποιος ένα όνομα. Από τα όσα στο φυλλάδιο αυτό αναφέρθηκαν, θα έχουμε ήδη καταλάβει πως το Βάπτισμα στην πραγματικότητα καθόλου δεν πρέπει να ταυτίζεται με την ονοματοδοσία. Η αναφορά του ονόματος του βαπτιζόμενου υπάρχει στη Βάπτιση, όπως ακριβώς υπάρχει και σε άλλες ακολουθίες της Εκκλησίας μας και δηλώνει και εδώ, όπως παντού, το ότι για τον Θεό ο κάθε ένας μας είναι ένα πρόσωπο για το οποίο Εκείνος ξέχωρα ενδιαφέρεται. Αναφορά ονόματος έχουμε και στις παρακλήσεις και στο Ευχέλαιο και στο Γάμο και σε πλήθος άλλες περιπτώσεις. Δεν είναι λοιπόν το Βάπτισμα ο τρόπος που θα πάρει το παιδί ένα όνομα ούτε η στιγμή που θα τελειώσει - η θα αρχίσει - ένας οικογενειακός  καβγάς σχετικός με το θέμα αυτό. Η Εκκλησία μας έχει ευχή ονοματοδοσίας που συνήθως διαβάζεται οκτώ μέρες μετά τη γέννηση - μπορεί και αργότερα - και το όνομα του παιδιού μπορεί να αναφέρεται και πριν από τη Βάπτιση, αντί να παραμερίζουμε την ιερότητα του Μυστηρίου για να καμαρώσουμε το «καινούργιο όνομα» η να μαλώσουμε με τους δικούς μας γι' αυτό.

γ) Ένα άλλο σχετικό με τη Βάπτιση θέμα είναι η εκλογή του αναδόχου, του νουνού. Ο ρόλος του στη Βάπτιση και κυρίως στη Βάπτιση νηπίου, είναι ουσιαστικός και οπωσδήποτε δεν περιορίζεται στο να αγοράσει κάποια δώρα στο παιδί κατά τις γιορτές. Ο νουνός αναλαμβάνει την υποχρέωση να κατηχήσει το παιδάκι, όταν αυτό αρχίσει να καταλαβαίνει, στη χριστιανική πίστη και ζωή. Ο νουνός έδωσε εκ μέρους του νηπίου την υπόσχεση που είδαμε πιο πριν, ότι θα αφήσει κάθε έργο του διαβόλου και θα ενωθεί με το Χριστό. Είναι λοιπόν προφανής η υποχρέωση που αναλαμβάνει απέναντί Του. Είναι επομένως αυτονόητο πως ο άνθρωπος, που ο ίδιος έχει βάλει τον εαυτό του μακριά από την Εκκλησία η δεν είναι Ορθόδοξος, δεν είναι δυνατόν να αναλάβει μπροστά στο Θεό μια τέτοια υποχρέωση, επειδή εμείς θέλουμε το Μυστήριο της Βάπτισης να το χρησιμοποιήσουμε μόνο και μόνο για να κάνουμε κάποια «κουμπαριά» της επιλογής μας. Με το Θεό και τα Μυστήρια της Εκκλησίας μας δεν παίζουμε. Ή προσπαθούμε να συμμετέχουμε συνειδητά ή ας μη συμμετέχουμε καθόλου. Αυτό, αν και φαίνεται σκληρό, είναι καλύτερο από το να χρησιμοποιούμε για κοσμικές ή άλλες επιδιώξεις μας τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος.

δ) Συνηθίζουμε - και είναι σωστό αυτό - να φροντίζουμε για τη συχνή θεία Κοινωνία του νεοφώτιστου. Το λάθος μας είναι ότι η φροντίδα μας σταματάει αμέσως μετά τις τρεις Κυριακές από τη Βάπτιση. Μα όπως η υλική τροφή μας είναι απαραίτητη για να συντηρηθούμε σωματικά, έτσι ακριβώς και η θ. Κοινωνία μας εφοδιάζει με τον ίδιο το Χριστό και μας συντηρεί πνευματικά. Πως είναι δυνατόν να θεωρούμε ότι μετά από τις πρώτες τρεις Κυριακές από τη Βάπτιση τελειώσαμε με την «υποχρέωσή» μας αυτή; Στην καινούργια του κατά Χριστόν ζωή ο νεοφώτιστος για να αυξηθεί πνευματικά είναι απαραίτητο να τρέφεται τακτικά με τον Ουράνιο Άρτο, πράγμα που ισχύει για όλους μας, ανεξάρτητα από το ότι πάψαμε πια να είμαστε νεοφώτιστοι.

ε) Ως ανάδοχοι, όταν ετοιμαζόμαστε για μία Βάπτιση, καλό και σύμφωνο με της Εκκλησίας μας την παράδοση είναι το να αγοράζουμε λευκά ρούχα για τον βαπτιζόμενο. Ο συμβολισμός της καθαρότητας και της φωτεινότητας της ψυχής του νεοφώτιστου που εκφράζεται με τα λευκά ρούχα δεν είναι σωστό να παραθεωρείται, επειδή μας φαίνεται πιο ελκυστικό ένα χρωματιστό σύνολο βαπτιστικών. Το ίδιο πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και στην επιλογή του βαπτιστικού σταυρού. Δεν αγοράζουμε στο βαπτισιμιό μας απλά ένα κόσμημα, αλλά ένα σταυρό εις τύπον του Σταυρού του Χριστού. Συμβαίνει πολλές φορές ο νουνός να αγοράζει ένα οποιοδήποτε κόσμημα για το λαιμό, ακόμη και παραστάσεις από ζώδια και να το δίνει κατά την ώρα της Βάπτισης στον ιερέα για να το φορέσει στο παιδί.

Αναλογιζόμαστε πόσο μεγάλη άγνοια για το Μυστήριο στο οποίο συμμετέχουμε δηλώνει αυτό;

στ) Ένα τελευταίο θέμα σχετιζόμενο με το Μυστήριο της Βάπτισης είναι η προσοχή μας στο να μην παραπεταχθούν τα ρούχα και οι πετσέτες που χρησιμοποιήθηκαν κατά το Μυστήριο. Συνήθως είναι φροντίδα των μητέρων,- όταν έχουμε νηπιοβαπτισμό - το πλύσιμο των ρούχων αυτών, που είναι βρεγμένα με το λάδι και το αγιασμένο νερό της κολυμβήθρας και με τα υπολείμματα του Αγίου Μύρου. Είναι πολύ σωστά περασμένο στη συνείδηση του Χριστιανικού λαού. πως τα ρούχα αυτά πλένονται με φροντίδα ξεχωριστή σε ποτάμι ή θάλασσα, όπου αυτό είναι δυνατό, ή στο σπίτι και φροντίζουμε να μη χυθεί σε ακάθαρτο τόπο το νερό που πλύθηκαν. Βέβαια ακόμη και να μην το προσέξει το θέμα αυτό των ρούχων κάποιος, η χάρη του Θεού δεν μολύνεται, αλλά εμείς δείχνουμε την πίστη και την αγάπη μας στο Θεό με το να είμαστε προσεκτικοί και ευλαβείς σε όλα.

Ας Ευλογήσει λοιπόν ο Θεός, αδελφοί μας, την προσπάθειά μας να νιώθουμε πραγματικά την κάθε Βάπτιση την οποία παρακολουθούμε σαν μία ακόμη παρουσία και σωστική ενέργεια του Αγίου Πνεύματος στη ζωή της Εκκλησίας και τότε και της δικής μας Βάπτισης, που κάποτε έγινε, θα νιώθουμε πάντα μέσα μας τη χαρά και την χάρη.

Εκδόσεις «Ορθόδοξος Κυψέλη»
Θεσσαλονίκη