Η Μοναξιά του Ανθρώπου: Από την Απομόνωση του «Εγώ» στην Κοινωνία του «Εμείς»

Στη σύγχρονη εποχή, βιώνουμε ένα παράδοξο: ενώ είμαστε πιο «συνδεδεμένοι» από ποτέ μέσω της τεχνολογίας, ο άνθρωπος αισθάνεται ολοένα και πιο μόνος. Ζούμε σε μια «εποχή ανθρώπινης απομόνωσης», όπου, όπως προφήτευσε ο Ντοστογιέφσκι, οι άνθρωποι χωρίστηκαν σε μονάδες, κρύβονται στη μοναξιά τους και καταλήγουν να απωθούν τους ομοίους τους. Η μοναξιά δεν είναι απλώς η απουσία άλλων, αλλά μια βαθιά υπαρξιακή πληγή που τσακίζει την καρδιά και γεννά άγχος για την ίδια μας την ταυτότητα.

 «Ένας ίσον κανένας»: Η Φύση μας ως Σχέση
Η χριστιανική ανθρωπολογία διακηρύσσει ότι ο άνθρωπος δεν πλάστηκε για να είναι μόνος. Στην πραγματικότητα, «ένας άνθρωπος είναι κανένας άνθρωπος», αφού η ύπαρξή μας ορίζεται από τη σχέση μας με τον συνάνθρωπο.Υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση ανάμεσα στο «άτομο» και το «πρόσωπο». Το άτομο είναι μια απομονωμένη βιολογική μονάδα που αρκείται στον εαυτό του και βλέπει τους άλλους ως «προσθήκη» ή ακόμη και ως απειλή. Αντίθετα, το πρόσωπο αντλεί την ταυτότητά του από την κοινωνία και την αγάπη. Όπως σημειώνουν οι Πατέρες, ο άνθρωπος δεν είναι πλήρης από μόνος του· γίνεται πλήρης μόνο μέσα από το άνοιγμα στον άλλον.

Συχνά ο σύγχρονος άνθρωπος σπάει τους δεσμούς με την οικογένεια ή την κοινότητα αναζητώντας την ελευθερία του, αλλά καταλήγει να πληρώνει το τίμημα της αποξένωσης. Αυτού του είδους η «ελευθερία» μοιάζει με την ελευθερία ενός αιχμάλωτου πουλιού που πετάει μόνο από τη μια γωνιά του κλουβιού του στην άλλη.

Η Κόλαση της «Ακοινωνησίας»
Η μοναξιά στην ακραία της μορφή ταυτίζεται με την πνευματική αλλοτρίωση. Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ είχε πει ότι «οι άλλοι είναι η κόλασή μου», εκφράζοντας τον φόβο του εγωκεντρικού ανθρώπου απέναντι στον πλησίον. 

Στην εκκλησιαστική παράδοση, η κόλαση περιγράφεται με έναν συγκλονιστικό συμβολισμό από τον Αββά Μακάριο: είναι η κατάσταση όπου οι άνθρωποι κάθονται πλάτη με πλάτη και δεν μπορούν να δουν ο ένας το πρόσωπο του άλλου. Η κόλαση, λοιπόν, δεν είναι ένας τόπος τιμωρίας, αλλά ένας τρόπος ακοινωνησίας.

 Ο Χριστός ως ο Συμπαραστάτης των Μοναχικών
Απέναντι σε αυτό το κενό, ο Χριστός προβάλλει ως ο «συμπαθών» φίλος που γνωρίζει τη μοναξιά από πρώτο χέρι. Ο Θεάνθρωπος βίωσε την εγκατάλειψη πάνω στον Σταυρό, ένιωσε τη μοίρα του άστεγου, του πρόσφυγα και του περιθωριοποιημένου.Η Εκκλησία δεν είναι ένα σωματείο, αλλά ένα «νοσοκομείο» όπου η ασθενούσα από τη μοναξιά ανθρώπινη φύση θεραπεύεται. Μέσα στην εκκλησιαστική κοινότητα, ο άνθρωπος καλείται να κάνει την «ηρωική έξοδο» από το κέλυφος του εγωισμού του.

 Η Υπέρβαση: Από το «Εγώ» στο «Εμείς»
Η λύση στη μοναξιά δεν βρίσκεται στη θεωρία, αλλά στην έμπρακτη αγάπη και τη συγχώρηση.

 Η υπέρβαση της μοναξιάς απαιτεί τη θυσία του ατομοκεντρισμού. Όταν ο άνθρωπος μαθαίνει να μοιράζεται τον πόνο και τη χαρά, τότε «διπλασιάζει» την ύπαρξή του.

  Ο Ραούλ Φολλερώ υπενθυμίζει ότι «κανένας δεν έχει δικαίωμα να ευτυχεί μόνος του». Η αληθινή χαρά γεννιέται όταν ο άλλος παύει να είναι «κόλαση» και γίνεται ο «παράδεισός» μας.

Όπως γράφει ο ποιητής Τάσος Λειβαδίτης, όταν ανοίγουμε την πόρτα μας για να βρουν συντροφιά οι θλιμμένοι της γης, τότε ανάμεσά μας έρχεται και ο ίδιος ο Χριστός. Το στοίχημα του σύγχρονου ανθρώπου είναι να καταλάβει ότι η ολοκλήρωσή του περνά μέσα από το βλέμμα του άλλου. Μόνο όταν το «εγώ» μας γίνει «εμείς», η μοναξιά παύει να είναι φυλακή και γίνεται χώρος συνάντησης και ζωής.