Ο θάνατος και η Ανάσταση του Λαζάρου -σταθερός προπομπός ή προαναγγελία του θανάτου και της Ανάστασης του Θεανθρώπου-, γιορτάζεται, όπως και το Πάσχα βέβαια, την άνοιξη, δηλαδή σε μία κρίσιμη φάση για την παραγωγή, αλλά και για την επιβίωση της κοινότητας, που ορίζεται από το ξύπνημα της βλάστησης και την ανάσταση της φύσης από τη χειμερινή νάρκη. Ο Λάζαρος, από άποψη εθνολογίας, αποτελεί σύμβολο της ανάστασης, της αναβίωσης της φύσης. Για τους μελετητές, η γιορτή του Λαζάρου είναι όντως νεκρανάστασιμη.
Αυτό μαρτυρούν όλοι οι συμβολισμοί και η τελετουργία στον αγροτικό πολιτισμό με τη μορφή δρώμενου. Παραδείγματος χάριν, οι μητέρες ζύμωναν για τα παιδιά τους ειδικά κουλούρια σε σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, του «Λαζάρους». Τα παιδιά τούς κρατούσαν στα χέρια τους και έκαναν έτσι τον αγερμό, δηλαδή τον γύρο μέσα στο χωριό, πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι, όπως έκαναν και τα Χριστούγεννα, την Πρωτοχρονιά, τα Φώτα, την πρώτη του Μαρτίου, την πρώτη του Μαΐου. Εύχονταν «καλή χρονιά» και δέχονταν δώρο.
Από την Κύπρο διασώθηκε ένα δρώμενο, η τέλεση μίας σκηνής την οποία παρίσταναν παιδιά. Ένα παιδί παρίστανε τον Λάζαρο. Το έντυναν με κίτρινα λουλούδια, τόσο που να μη φαίνεται ούτε το πρόσωπό του. Το κουβαλούσαν ύστερα νέοι από σπίτι σε σπίτι και όταν άρχισαν να τραγουδούν τα σχετικά τραγούδια, αυτό ξαπλωνόταν καταγής, παριστάνοντας τον πεθαμένο. Σηκωνόταν μόνο όταν του έλεγαν «Λάζαρε δεύρο έξω». Το δρώμενο αυτό αποδεικνύει πως η Ανάσταση του Λαζάρου έχει τοποθετηθεί στην αντίληψή του λαού ως η πρώτη Λαμπρή.
Δίπλα στην αισιόδοξη εκδοχή της ανόδου του Λαζάρου από τον κάτω κόσμο, υπάρχει και η αντίθετη απαισιόδοξη, ανθρωπολογική και ιστορική εκδοχή: ο Λάζαρος, λέει η παράδοση, αφού ξανάρθε στη ζωή, δεν γέλασε ποτέ, έμεινε ως το τέλος της ζωής του αγέλαστος, εξαιτίας των φρικτών πραγμάτων που βίωσε στον κάτω κόσμο. Η εμπειρία του αυτή είχε καταγραφεί και σε μία παραλλαγή των Λαζαρικών τραγουδιών:
«Πες μας λάζαρε τι είδες εις τον Άδη που επήγες. Είδα φόβους είδα τρόμους είδα βάσανα και πόνους. Δώστε μου λίγο νεράκι να ξεπλύνω το φαρμάκι της καρδίας των χειλέων και μη με ρωτάτε πλέον.
Μόνο σε μία μοναδική στιγμή χαμογέλασε ο νεκραναστημένος Λάζαρος: Όταν παρατήρησε κάποιον να κλέβει μία στάμνα από τον τεχνίτη. «Βρε τον ταλαίπωρο» είπε ο Λάζαρος και χαμογέλασε, «για δες τον πώς φεύγει με το κλεμμένο σταμνί. Ξέχασε ότι κι αυτός είναι ένα κομμάτι χώμα όπως και το σταμνί. Το να χώμα κλέβει τ΄ άλλο. Μα δεν είναι να γελούν κι οι πικραμένοι;»
Ο Λάζαρος, ως φύση, πεθαίνει και ανασταίνεται μόνιμα, σε μία αιώνια ανακύκληση. Ο Λάζαρος, ως άνθρωπος πεθαίνει για να γνωρίσει έντρομος τη δυστυχία του πικρού και ακόρεστου Άδη, αυτόν που είδε πριν τον επισκεφτεί ο Χριστός και μετατρέψει τα πικρά δάκρυα του θανάτου σε στάλες δροσιάς, προερχόμενες από μία νέα ζωή.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση και τη λαϊκή παράδοση, ο Λάζαρος, μετά την ανάστασή του από τον Χριστό, δεν μίλησε ποτέ για την εμπειρία του στον κάτω κόσμο. Ωστόσο, η παράδοση έχει διαμορφώσει μια έντονη εικόνα για τη μετέπειτα ζωή του:
Η λαϊκή παράδοση αναφέρει ότι ο Λάζαρος δεν γέλασε ποτέ ξανά σε όλη την υπόλοιπη ζωή του (έζησε άλλα 30 χρόνια στην Κύπρο). Θεωρείται ότι η σιωπή του και η αγέλαστη διάθεσή του οφείλονταν στα φρικτά πράγματα που είδε στον κάτω κόσμο (Άδη), βιώνοντας τον θάνατο. Στα κάλαντα του Λαζάρου και άλλες λαϊκές αφηγήσεις, αν και δεν περιγράφονται συγκεκριμένα τα δεινά, υπονοείται μια εμπειρία που του στέρησε τη χαρά της επίγειας ζωής. Σημειώνεται ότι στην Αγία Γραφή δεν καταγράφεται καμία περιγραφή του Λαζάρου για το τι είδε κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ημερών που ήταν νεκρός.
Η Ανάσταση του Λαζάρου αποτελεί ένα από τα πλέον συγκλονιστικά γεγονότα της Καινής Διαθήκης, καθώς προαναγγέλλει τη νίκη του Χριστού επί του θανάτου και την κοινή ανάσταση όλων των ανθρώπων. Ο Λάζαρος ήταν αγαπημένος φίλος του Χριστού και ζούσε στη Βηθανία, μια πόλη κοντά στα Ιεροσόλυμα, μαζί με τις δύο αδερφές του, τη Μάρθα και τη Μαρία. Ήταν περίπου τριάντα ετών, σχεδόν συνομήλικος με τον Ιησού. Όταν ο Λάζαρος αρρώστησε και πέθανε, οι αδερφές του ήταν απαρηγόρητες.
Όταν ο Χριστός έφτασε στη Βηθανία, ο Λάζαρος ήταν ήδη τέσσερις ημέρες στον τάφο. Η Μάρθα, με βαθιά πίστη αλλά και θλίψη, είπε στον Κύριο: «Αν ήσουν εδώ, Κύριε, δεν θα είχε πεθάνει ο αδελφός μου». Τότε ο Ιησούς διακήρυξε την εμβληματική φράση: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή. Όποιος πιστεύει σε μένα, κι αν πεθάνει, θα ζήσει». Πριν το θαύμα, ο Ιησούς αναστέναξε και δάκρυσε μπροστά στον τάφο, δείχνοντας την ανθρώπινη συμμετοχή Του στον πόνο. Στη συνέχεια, πλησίασε και φώναξε: «Λάζαρε, έβγα έξω», και ο φίλος Του αναστήθηκε. Η ανάσταση του Λαζάρου είχε άμεσο αντίκτυπο στην ιστορική πορεία των Παθών.Το πλήθος που υποδέχτηκε τον Χριστό την Κυριακή των Βαΐων το έπραξε γιατί είχε μάθει για το θαύμα της ανάστασης του Λαζάρου.
Το Σάββατο του Λαζάρου θεωρείται η πύλη που εισάγει τους πιστούς στη Μεγάλη Εβδομάδα, συνδυάζοντας το μυστήριο της λύπης και της χαράς. Στην ελληνική παράδοση, το Σάββατο του Λαζάρου εορτάζεται με ιδιαίτερο τρόπο:
Οι Λαζαρίνες: Κοπέλες που την παραμονή μαζεύουν λουλούδια και το Σάββατο γυρίζουν τα σπίτια τραγουδώντας τα κάλαντα του Λαζάρου. Τα κάλαντα περιγράφουν τον Λάζαρο να διηγείται την εμπειρία του από τον κόσμο των νεκρών.
Τα Λαζαράκια: Γλυκά νηστίσιμα ψωμάκια πλασμένα σε σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, όπως ακριβώς παριστάνεται ο Λάζαρος στις εικόνες. Οι νοικοκυρές έπλαθαν τόσα λαζαράκια όσα ήταν και τα παιδιά της οικογένειας, χρησιμοποιώντας γαρίφαλα για μάτια.
Παροιμίες: Η λαϊκή φαντασία έχει δημιουργήσει φράσεις όπως «Με τη φωνή και ο Λάζαρος» ή «Ξαναζωντάνεψε σαν τον Λάζαρο», ενώ η προσωνυμία «Λάζαρος» δίνεται μεταφορικά σε όσους σώζονται ανέλπιστα από βέβαιο θάνατο. Είναι σημαντικό να διακρίνουμε τον φίλο του Χριστού από τον φτωχό Λάζαρο της παραβολής του Πλουσίου και του Λαζάρου, ο οποίος μετά θάνατον βρέθηκε στους «κόλπους του Αβραάμ»
Δραστηριότητα εξερεύνησης μιας τοιχογραφίας με θέμα την ανάσταση (Έγερση) του Λαζάρου (Giotto di Bondone, περ. 1304-1306). Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι η παρατήρηση της εικονογραφίας της σκηνής και ο εντοπισμός των βασικών μορφών της. Η δραστηριότητα στοχεύει, επίσης, στην εξοικείωση των μαθητών με τη δυτική ζωγραφική τεχνοτροπία, καθώς και στον συσχετισμό της συγκεκριμένης τοιχογραφίας τόσο με άλλες αποδόσεις του ίδιου θέματος στην τέχνη όσο και με το κείμενο της παραβολής.
Εκτός από τη διαδραστική εικόνα, το μαθησιακό αντικείμενο περιλαμβάνει, επίσης, το σχετικό χωρίο από το Ευαγγέλιο του Ιωάννη (Ιωάν. 11, 1-44, στο πρωτότυπο κείμενο και σε νεοελληνική απόδοση), προκειμένου να κατανοήσουν οι μαθητές ότι η χριστιανική τέχνη λειτουργούσε ως «βιβλίο των αγραμμάτων».
Την ημέρα αυτή η Ορθοδοξία γιορτάζει το θαύμα της εκ νεκρών έγερσης του Λαζάρου, φίλου και πιστού μαθητού του Ιησού. Ο Λάζαρος υπήρξε στενός φίλος του Ιησού Χριστού, αδερφός της Μάρθας και της Μαρίας. Κατοικούσε στη Βηθανία, 3 χλμ. περίπου ανατολικά της Ιερουσαλήμ.
Ενώ ο Ιησούς βρισκόταν μακριά από τη Βηθανία, ο Λάζαρος ασθένησε. Οι αδερφές του ειδοποίησαν τον Ιησού για την κατάστασή του, ο Ιησούς όμως καθυστέρησε εσκεμμένα τη μετάβασή του στη Βηθανία.
Όταν έφθασε στο σπίτι μαζί με τους μαθητές Του, ο Λάζαρος ήταν ήδη νεκρός για τέσσερις ημέρες (Ιωάννης 11:17). Ο Ιησούς όμως αφού προσευχήθηκε, τον ανάστησε λέγοντας την πασίγνωστη φράση: "Λάζαρε, δεύρο έξω". (Ο Λάζαρος σηκώθηκε, βγήκε έξω από το μνήμα του με δεμένα τα πόδια και τα χέρια, και το πρόσωπό του περιτυλιγμένο με το σουδάριο (Ιωάννης 11:44). Το θαύμα αυτό του Ιησού έγινε η αιτία ν α πιστέψουν πολλοί από τους Ιουδαίους.
Η ανάσταση του Λαζάρου και η συγκέντρωση του πλήθους θορύβησε τους αρχιερείς και τους Φαρισαίους, οι οποίοι αποφάσισαν να θανατώσουν τον Ιησού, αλλά και το Λάζαρο. Δεν κατόρθωσαν όμως να το πράξουν για το Λάζαρο, τον Ιησού όμως αργότερα τον σταύρωσαν. Έξη ημέρες πριν από το Πάσχα, ο Ιησούς κάθισε σε δείπνο το οποίο δόθηκε γι Αυτόν. Μαζί του ήταν και ο Λάζαρος, ενώ πλήθος κόσμου είχαν πάει για να δουν όχι μόνο τον Ιησού, αλλά και τον αναστημένο Λάζαρο (Ιωάννης 12:9).
Σύμφωνα με την παράδοση, ο Λάζαρος ήταν 30 ετών όταν ο Κύριος τον ανάστησε και μετά από το γεγονός της ανάστασης έζησε άλλα 30 χρόνια. Άλλη παράδοση επίσης αναφέρει ότι ο Λάζαρος μετά την ανάστασή του θέλοντας να αποφύγει το μίσος των αρχιερέων κατέφυγε στο Κίτιο της Κύπρου, όπου χειροτονήθηκε από τον Παύλο και το Βαρνάβα ως πρώτος επίσκοπος Κιτίου.
Ο φόβος και ο τρόμος για όσα γνώρισε στον άλλο κόσμο άφησαν τόσο βαθιά σημάδια στην ψυχή του Λάζαρου που, όπως λέει η παράδοση, μετά την Ανάστασή του, δε γέλασε παρά μόνο μια φορά. Είδε κάποιον χωρικό στο παζάρι να κλέβει μια στάμνα και να φεύγει κρυφά. Βρε τον ταλαίπωρο, είπε. Για ιδές τον πώς φεύγει με το κλεμμένο σταμνί. Ξεχνάει ότι κι αυτός είναι έ να κομμάτι χώμα, όπως και το σταμνί. Το 'ένα χώμα κλέβει τ' άλλο. Μα δεν είναι να γελούν οι πικραμένοι;" και χαμογέλασε.
Πέθανε στην Κύπρο και τον έθαψαν. Στη σαρκοφάγο όπου τοποθετήθηκαν τα λείψανα του, είναι γραμμένο στην εβραϊκή γλώσσα "Λάζαρος, ο τετραήμερος φίλος του Χριστού".
Στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, για να απεικονίσουν την Ανάσταση του Λάζαρου, να συμβολίσουν δηλαδή τη Νίκη του Χριστού απέναντι στο θάνατο, αλλά παράλληλα και για να υποδηλώσουν την ανάσταση της φύσης, έφτιαχναν ένα ομοίωμα του Λάζαρου. Την παραμονή της γιορτής ή, σε πολλά μέρη, ανήμερα την "πρώτη Λαμπρή", τα παιδιά, κρατώντας το "Λάζαρο", έκαναν τους αγερμούς τους. Γύριζαν στα σπίτια και τραγουδούσαν τα "λαζαρικά", για να διηγηθούν την ιστορία του αναστημένου φίλου του Χριστού και να πουν παινέματα στους νοικοκυραίους.
Τα "λαζαρικά" από τόπο σε τόπο έχουν πολλές παραλλαγές. Σε κάποιες περιοχές, στο έθιμο έπαιρναν μέρος μόνο κορίτσια, οι "Λαζαρίνες" ή "Λαζαρίτσες", έτσι έβρισκαν την ευκαιρία να γίνουν γνωστές και σαν υποψήφιες νύφες. Στην Αιτωλία, στο έθιμο έπαιρναν μέρος και τα αγόρια.
Στο Απόκουρο, τα αγόρια έψελναν τους Αγερμούς του Λαζάρου με ειδική κατασκευή τον Λάζαρο.
Στην Κύπρο συναντάμε το έθιμο της αναπαράστασης, στην αρχαιότερη μορφή του. Ο Θεός πεθαίνει στην ακμή της νιότης του και αμέσως ανασταίνεται, όπως ο Άδωνις στους αρχαίους Έλληνες. Έντυναν ένα παιδί με κίτρινα λουλούδια, έτσι ώστε ούτε το πρόσωπο του δε φαινόταν. Σε κάθε σπίτι που πήγαιναν, όταν άρχιζαν τα άλλα παιδιά να τραγουδούν, ξάπλωνε και υποκρινόταν το νεκρό, όταν όμως έλεγαν το "Λάζαρε δεύρο έξω" σηκωνόταν.
Το ίδιο έθιμο συναντάμε και στην Κω. Το παιδί που αναπαριστούσε το Λάζαρο, τυλιγμένο σε ένα σεντόνι, ήταν και αυτό στολισμένο με κίτρινα λουλούδια. Αμοιβή της παρέας για την αναπαράσταση τα αυγά για το δάσκαλο. Τα πιο μεγάλα παιδιά, οι "πρωτόσχολοι", έπαιρναν την εικόνα του Λάζαρου, την έβαζαν πάνω σε μια ειδική κατασκευή που στόλιζαν με δεντρολίβανο - ήταν, λέει, η Βηθανία, η πατρίδα του - και γύριζαν στις στάνες. Οι βοσκοί τους φίλευαν αυγά, τυριά και μυζήθρες για τις λαμπρόπιτες.
Για την ψυχή του Λάζαρου οι γυναίκες ζύμωναν ανήμερα το πρωί ειδικά κουλούρια, τους "λαζάρηδες", τα "λαζαρούδια" ή και τα "λαζαράκια". "Λάζαρο δεν πλάσεις, ψωμί δεν θα χορτάσεις" έλεγαν, μια και ο αναστημένος φίλος του Χριστού πίστευαν πως είχε παραγγείλει: "Όποιος ζυμώσει και δε με πλάσει, το φαρμάκι μου να πάρει"... "Στα "λαζαράκια" έδιναν το σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, όπως ακριβώς παριστάνεται ο Λάζαρος στις εικόνες. Όσα παιδιά είχε η οικογένεια τόσους "λαζάρηδες" έπλαθαν και στη θέση των ματιών έβαζαν δυο γαρίφαλα.
Διαβάσαμε πως: Στη ΡΟΔΟ (ΙΑΛΥΣΟΣ). Το Σάββατο του Λαζάρου, τα παιδιά γυρίζουν από πόρτα σε πόρτα και τραγουδούν τον «Λάζαρο», συγκεντρώνοντας χρήματα και αυγά για τους ιερείς. Παλαιότερα, αυτή την ημέρα, κανένας γεωργός δεν πήγαινε στο χωράφι του να εργαστεί, γιατί όπως πίστευαν, ό,τι έπιαναν θα μαραινόταν. Επιτρεπόταν μόνο η συγκέντρωση ξερών κλαδιών για το άναμμα των φούρνων τη Μεγάλη Εβδομάδα για το ψήσιμο των κουλουριών. Την ημέρα αυτή επίσης, σε όλα τα σπίτια οι νοικοκυρές φτιάχνουν στριφτά κουλουράκια, «τα Λαζαράκια», συμβολίζοντας με τον τρόπο αυτό το σώμα του Λαζάρου που ήταν τυλιγμένο στο σάβανο.
α. «...αν δεν υπήρχε ανάμεσά σας μεγάλη διαφορά, δεν θα αποτελούσατε σώμα. Αν δεν απαρτίζατε
σώμα, δεν θα συνιστούσατε σύνολο, αν δεν ήσασταν σύνολο, δεν θα ήσασταν ισότιμοι [...]. Ώστε αυτή
η διαφορά είναι που δημιουργεί την ισοτιμία. Τώρα υπάρχουν πολλά μέλη, όμως ένα σώμα».
Ι. Χρυσόστομος. Ομιλία 30 εις την Α’ προς Κορινθίους, PG 61,251.
β. «...Αυτός που πρόκειται να προβεί σε χειροτονία αναφωνεί τις εκκλησιαστικές ευχές και ο Λαός ψηφίζει διά βοής, όπως γνωρίζουν οι μυημένοι. Είναι λοιπόν περιπτώσεις όπου διαφαίνεται ότι δεν διαφέρει ο ιερέας από τον λαϊκό, όπως για παράδειγμα όταν μετέχει των φρικτών μυστηρίων, διότι όλοι μετέχουμε σε αυτά. Δεν συμβαίνει όπως παλαιότερα (στους Ιουδαίους) άλλα να τρώει ο ιερέας και
άλλα ο λαϊκός και δεν ήταν επιτρεπτό στον λαό να μετέχει σε όσα μετείχε και ο ιερέας. Τώρα δεν είναι
έτσι, αλλά όλοι είμαστε ένα σώμα μέσω του ενός ποτηρίου. Και στην κοινή προσευχή θα μπορούσε
κάποιος να δει τον λαό πολύ να συμμετέχει. Διότι και για όσους τελούν τα μυστήρια και για όσους μετανοούν, οι ευχές είναι κοινές και από τον ιερέα και από τον λαό, και όλοι λένε μιαν ευχή, την ευχή του
ελέους. Πάλιν, όταν εμποδίζουμε από την ιερά λατρεία αυτούς που δεν μπορούν να μετέχουν στην ιερή τράπεζα, γίνεται και άλλη ευχή και όλοι όμοια γονατίζουμε και πάλι όμοια σηκωνόμαστε. Όπως
επίσης και για τα φρικτά μυστήρια επεύχεται ο ιερέας στον λαό, επεύχεται και ο λαός στον ιερέα. Διότι το «μετά του πνεύματός σου» δεν είναι άλλο παρά τούτο: τα δώρα της ευχαριστίας είναι κοινά. Ούτε ο ιερέας μόνος ευχαριστεί αλλά και ο λαός όλος».
Ι. Χρυσόστομος. Υπόμνημα εις την προς Κορινθίους Β΄ επιστολήν εις ομιλίας, ΙΗ, PG 61, 527
Η τάξη των χειροτονημένων διακονισσών είναι ένα αναμφισβήτητο κομμάτι της παράδοσης, που
προέρχεται από την αρχαία Εκκλησία. Τώρα, σε πολλές από τις εκκλησίες μας, υπάρχει μια αυξανόμενη επιθυμία να αποκατασταθεί αυτή η τάξη, έτσι ώστε οι πνευματικές ανάγκες του Λαού του Θεού να
μπορούν να εξυπηρετούνται καλύτερα. Υπάρχει ήδη ένας αριθμός γυναικών που φαίνεται να καλείται
σ’ αυτό το λειτούργημα.
Βαρθολομαίος, Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (1997). Απόσπασμα από την ομιλία του
προς τις συνέδρους της Διεθνούς Διάσκεψης Ορθόδοξων Γυναικών, Κωνσταντινούπολη.
Χειροτονία γυναικών;
[...] Στη συζήτηση για τη γενικότερη χειροτονία των γυναικών δεν πρέπει η Ορθόδοξη θεολογία να
καταφεύγει στην άστοχη χρησιμοποίηση ανθρωπίνων, βιολογικών εννοιών για το φύλο και να αναφέρεται στη δήθεν ανδρική ή θηλυκή υφή εκάστου των προσώπων της Αγίας Τριάδος, και έτσι να αίρει
τον αποφατικό χαρακτήρα του απρόσιτου στην ανθρώπινη διάνοια Τριαδικού δόγματος. Πρέπει να
χρησιμοποιούνται εκκλησιολογικά κριτήρια που αποβλέπουν στην οικοδομή της Εκκλησίας του Χριστού. Πρέπει επίσης να χρησιμοποιείται η χριστολογική θεολογία, η οποία διδάσκει για τον Θεάνθρωπο, ότι στο σωτήριό Του έργον ενσωμάτωσε, παρέλαβε όλη την ανθρώπινη φύση, ανδρική και γυναικεία. Και έτσι πρέπει να επιδιώκεται καταμερισμός των αρμοδιοτήτων των λειτουργών της εκκλησίας
ανάλογα προς την ποικιλία των χαρισμάτων τους. Αυτή την ποικιλία των χαρισμάτων προέβαλε ιδιαιτέρως η αρχαία Εκκλησία.
Θεοδώρου, Ευ., Χειροτονία των γυναικών και ορθόδοξη θεολογία (10/3/2014)
Από την Καινή Διαθήκη
Μτ 5, 4445: Ν’ αγαπάτε τους εχθρούς σας [...] Έτσι θα γίνετε παιδιά του ουράνιου Πατέρα σας,
γιατί αυτός ανατέλλει τον ήλιο του για κακούς και καλούς και στέλνει τη βροχή σε δικαίους και
αδίκους.
Μτ 18,15: Ποιος είναι ο ανώτερος
Εκείνη την ώρα, πήγαν οι μαθητές στον Ιησού και τον ρώτησαν: «Ποιος είναι άραγε ανώτερος στη
βασιλεία του Θεού;». Ο Ιησούς φώναξε τότε ένα παιδάκι, το ’βαλε να σταθεί ανάμεσά τους και
είπε: «Σας βεβαιώνω πως αν δεν αλλάξετε κι αν δε γίνετε σαν τα παιδιά, δε θα μπείτε στη βασιλεία του Θεού. Όποιος λοιπόν ταπεινώσει τον εαυτό του σαν αυτό το παιδί, αυτός είναι ο ανώτερος στη βασιλεία του Θεού. Και όποιος δεχτεί ένα τέτοιο παιδί στο όνομά μου, δέχεται εμένα τον
ίδιο.
Πράξ 17, 21: [Ο Θεός] δημιούργησε από έναν άνθρωπο όλα τα έθνη των ανθρώπων και τους
εγκατέστησε πάνω σ’ όλη τη γη [...].
Α΄ Κορ 11, 1112: Μέσα στην οικονομία του Κυρίου, όμως, ούτε ο άντρας νοείται ανεξάρτητα από
τη γυναίκα ούτε η γυναίκα ανεξάρτητα από τον άντρα. Γιατί όπως η πρώτη γυναίκα έγινε από τον
πρώτο άντρα, έτσι κι ο άντρας γεννιέται από τη γυναίκα, και τα πάντα προέρχονται από το Θεό
που τα δημιούργησε.
Γαλ 3, 2628: Είστε, λοιπόν, όλοι παιδιά του Θεού, αφού πιστεύετε στον Ιησού Χριστό. Κι αυτό,
γιατί όσοι βαφτιστήκατε στο όνομα του Χριστού, έχετε ντυθεί το Χριστό. Δεν υπάρχει πια Ιουδαίος και ειδωλολάτρης, δεν υπάρχει δούλος και ελεύθερος, δεν υπάρχει άντρας και γυναίκα∙ όλοι
σας είστε ένας, χάρη στον Ιησού Χριστό.
Κολ 3, 1011: Τώρα πια έχετε ντυθεί τον καινούριο άνθρωπο [...]. Σ’ αυτή τη νέα κατάσταση δεν
υπάρχουν πια εθνικοί και Ιουδαίοι, περιτμημένοι κι απερίτμητοι, βάρβαροι, Σκύθες, δούλοι,
ελεύθεροι∙ του Χριστού είναι όλα και ο Χριστός τα διέπει όλα.
Λκ 16, 1931: Η παραβολή του πλούσιου και του φτωχού Λάζαρου
Κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος, φορούσε πολυτελή ρούχα και το τραπέζι του κάθε μέρα ήταν
λαμπρό. Κάποιος φτωχός όμως, που τον έλεγαν Λάζαρο, ήταν πεσμένος κοντά στην πόρτα του
σπιτιού του πλουσίου, γεμάτος πληγές, και προσπαθούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου. Έρχονταν και τα σκυλιά και του έγλειφαν τις πληγές. Κάποτε
πέθανε ο φτωχός, και οι άγγελοι τον πήγαν κοντά στον Αβραάμ. Πέθανε κι ο πλούσιος και τον
έθαψαν. Στον άδη που ήταν και βασανιζόταν, σήκωσε τα μάτια του
και είδε από μακριά τον Αβραάμ και κοντά του το Λάζαρο. Τότε φώναξε ο πλούσιος και είπε: «πατέρα μου Αβραάμ, σπλαχνίσου με και
στείλε το Λάζαρο να βρέξει με νερό την άκρη του δάχτυλού του και
να μου δροσίσει τη γλώσσα, γιατί υποφέρω μέσα σ’ αυτή τη φωτιά». Ο Αβραάμ όμως του απάντησε: «Παιδί μου, θυμήσου ότι εσύ
απόλαυσες την ευτυχία στη ζωή σου, όπως κι ο Λάζαρος τη δυστυχία. Τώρα λοιπόν αυτός χαίρεται εδώ, κι εσύ υποφέρεις. Κι εκτός απ’
όλα αυτά, υπάρχει ανάμεσά μας μεγάλο χάσμα, ώστε αυτοί που θέλουν να διαβούν από ’δω σ’ εσάς να μην μπορούν∙ ούτε οι από ’κει
μπορούν να περάσουν σ’ εμάς». Είπε πάλι ο πλούσιος: «τότε σε παρακαλώ, πατέρα, στείλε τον στο σπίτι του πατέρα μου, να προειδοποιήσει τους πέντε αδερφούς μου, ώστε να μην έρθουν κι εκείνοι σ’
αυτόν εδώ τον τόπο των βασάνων». Ο Αβραάμ του λέει: «έχουν τα
λόγια του Μωυσή και των προφητών∙ ας υπακούσουν σ’ αυτά». «Όχι, πατέρα μου Αβραάμ», του
λέει εκείνος, «δεν αρκεί∙ αλλά αν κάποιος από τους νεκρούς πάει σ’ αυτούς, θα μετανοήσουν».
Του λέει τότε ο Αβραάμ: «αν δεν υπακούνε στα λόγια του Μωυσή και των προφητών, ακόμη κι αν
αναστηθεί κάποιος από τους νεκρούς, δεν πρόκειται να πεισθούν».
Γρηγόριος ο Θεολόγος: Ισοτιμία άντρα και γυναίκας
[...] Ένας είναι ο δημιουργός του άνδρα και της γυναίκας… και έχουν ένα νόμο, ένα θάνατο, μία
ανάσταση. Από έναν άνδρα και μια γυναίκα γεννηθήκαμε [...]. Γιατί λοιπόν εσύ, ενώ ζητάς από τη γυναίκα φρονιμάδα, δεν ανταποδίδεις τα ίδια; Γιατί απαιτείς αυτό που εσύ δεν προσφέρεις; Γιατί νομοθετείς άνισα, αφού είστε ένα σώμα; Ας δούμε τώρα και το χειρότερο: αμάρτησε η πρώτη γυναίκα; Το ίδιο έκανε και ο Αδάμ. Τους εξαπάτησε και τους δυο το φίδι. Δεν υπερίσχυσε ο ένας του άλλου. Δες
τώρα και την άλλη όψη, την καλύτερη: και τους δύο τούς σώζει ο Χριστός με τα πάθη Του. Γιατί, σαρκώθηκε για τον άνδρα; Όχι μόνο, μα και για τη γυναίκα. Για τον άνδρα πέθανε μονάχα; Όχι, και η γυναίκα σώζεται με το θάνατό Του. Λένε το Χριστό απόγονο του Δαβίδ, ότι κατάγεται, δηλαδή από άνδρα. Θαρρείς πως έτσι τιμάται ο άνδρας; Να όμως που γεννήθηκε και από Παρθένο, άρα ενισχύονται
οι γυναίκες. Θα ενωθούν λέει αλλού, οι δυο σε σάρκα μία. Αυτή η σάρκα ας τιμάται εξίσου [...].
Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος ΛΖ΄, PG 36, 289ΣΤ292A.
Γρηγόριος ο Θεολόγος: Η δουλεία και η φτώχεια είναι εφεύρεση της κακίας
Θα μιμηθούμε τον άγνωστο και πρώτο νόμο του Θεού, ο Οποίος «βρέχει σε δικαίους κι αμαρτωλούς», «ανατέλλει σε όλους τον ήλιο» (πρβλ. Μτ 5, 45)∙ τη γη την άπλωσε για όλα τα χερσαία ζώα, και
τους ποταμούς και τις πηγές και τα δάση∙ τον αέρα για τη φύση των πτηνών, και το νερό για τα υδρόβια που ζουν μέσα σ’ αυτό, και χάρισε αφθόνως τα προς το ζην σ’ όλους, χωρίς να περιορίζει καμιά
εξουσία και κανένας νόμος και σύνορα, τα οποία περιορίζουν την παροχή αυτών∙ όλα κοινά και πλούσια τα κατέστησε για όλους και κανείς δεν πρέπει να τα στερείται∙ διότι είμαστε όλοι ίσοι ως προς τη
φύση μας και οι τιμές των δωρεών δίνονται σ’ όλους μας ανεξαιρέτως [...] Οι άνθρωποι αφότου κατασκεύασαν τα χρυσά, τα αργυρά, τα μαλακά ενδύματα [...], αποκτούν έπειτα παράλογη υπεροψία [...]
και δεν σκέπτονται ότι φτώχεια και πλούτος, ελευθερία, όπως τη θεωρούμε, και δουλεία, κι όλα τα
σχετικά ονόματα, αργότερα εμφανίσθηκαν στο ανθρώπινο γένος [...].
Γρηγόριος ο Θεολόγος, Λόγοι ΙΔ΄, 25.
Μέγας Βασίλειος: Η γυναίκα είναι ίση με τον άντρα
Ο Δημιουργός έκανε ίση τη γυναίκα με τον άνδρα ως προς την απόκτηση της αρετής. Και μήπως
δεν είμαστε συγγενείς με τους άνδρες καθ’ όλα; Διότι όχι μόνο σάρκα πάρθηκε από την άνδρα για την
κατασκευή της γυναίκας, αλλά και «ὀστοῦν ἀπὸ τὰ ὀστᾶ» του [Γεν 2, 5].
Μέγας Βασίλειος: Ισοτιμία
Σε τι πρέπει να στραφούμε και να γίνουμε όπως τα νήπια; [Μτ 18, 3] Αυτή η περικοπή του Ευαγγελίου μάς διδάσκει, δηλώνοντας τον σκοπό, για τον οποίο έχει λεχθεί αυτό∙ ώστε να μην επιζητούμε
να υπερέχουμε, αλλά αναγνωρίζοντας την ισοτιμία της φύσεως, και να αγαπάμε την ισοτιμία και μ’
αυτούς που φαίνονται ότι υστερούν σε κάτι. Διότι έτσι είναι και τα παιδιά μεταξύ τους, τα οποία δεν
συνήθισαν ακόμη στην κακία των ανθρώπων, που συναναστρέφονται.
Μέγας Βασίλειος, Όροι κατ’ επιτομήν, 216.
Κλήμης Αλεξανδρεύς: Συμπεριφορά στους εχθρούς
Έτσι συμπεριφερόμενος ο γνωστικός προς το σώμα και την ψυχή, και προς τους πλησίον, ακόμη
κι αν είναι δούλοι ή εχθροί, τους θεωρεί ίσους και όμοιους με αυτόν. Διότι δεν βλέπει υπεροπτικά τον
αδελφό, ο οποίος κατά τον νόμο του Θεού είναι ίσος με αυτόν ως ομοπάτριος και ομομήτριος [...].
Κλήμης Αλεξανδρεύς, Στρωματείς Ζ΄, 12.
Ορθόδοξη Εκκλησία και ισότητα ανδρών - γυναικών
Η Εκκλησία καλείται να συνεχίσει να στηρίζει και να ενισχύει πρωτοβουλίες για την εξάλειψη των
ανισοτήτων στην οικογένεια, το σχολείο, την εργασία, ιδιαίτερα σήμερα, καθώς κατακτήσεις που κερδήθηκαν καθίστανται επισφαλείς [...]. Η Ορθόδοξη Εκκλησία χρειάζεται να τονίζει πάντα ότι θεμελιώδης αρχή της χριστιανικής ανθρωπολογίας είναι η ισότητα ανδρών και γυναικών, ότι δίπλα στους αγίους υπάρχουν οι άγιες γυναίκες, ως έμφυλες αναπαραστάσεις της αγιοσύνης την οποία δύναται να
επιτύχει ο άνθρωπος με τη χάρη του Θεού. Οι γυναίκες στην Εκκλησία δεν είναι
απούσες, άμορφες, άνοες, άφωνες, στατικές ή άβουλες. Ούτε θεωρούνται αποκλειστικά με βάση βιολογικούς παράγοντες παραγνωρίζοντας τα πνευματικά δώρα
του Τριαδικού Θεού προς αυτές. Το αντίθετο συμβαίνει, καθώς η Ορθόδοξη Εκκλησία «ομολογεί ότι έκαστος άνθρωπος, ανεξαρτήτως χρώματος, θρησκείας, φυλής,
φύλου, εθνικότητος, γλώσσης, είναι φορεύς της εικόνος του Θεού, ισότιμον μέλος
της ανθρώπινης κοινωνίας. Συνεπής προς την πίστιν αυτήν, η Ορθόδοξος Εκκλησία
δεν δέχεται τας διακρίσεις δι’ έκαστον εκ των προαναφερθέντων λόγων, εφ’ όσον
αύται προϋποθέτουν αξιολογικήν διαφοράν μεταξύ των ανθρώπων».
Σταθοκώστα, Β. (2015). Η γυναίκα στην Εκκλησία και στον κόσμο σήμερα (εισήγηση)
