Η Αγια Νύχτα μέσα από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια

 Από το ιστολόγιο: Ιερέας της Ανατολικής Εκκλησίας

Από ανώνυμα ή ψευδεπίγραφα κείμενα, γραμμένα από τον 2ο αιώνα και μετά, ενεπνεύστησαν οι αγιογράφοι για να εικονίσουν τη γέννηση του Χριστού

 ΘΟΔΩΡΗΣ ΡΟΥΜΠΑΝΗΣ


Μια σπηλιά που κτηνοτρόφοι χρησιμοποιούν για στάβλο, μερικά ζώα, ο Ιωσήφ, η Μαρία, το Θείο Βρέφος ξαπλωμένο και σπαργανωμένο στη φάτνη, οι ποιμένες και πιο πέρα οι μάγοι.
Αυτά είναι τα βασικά στοιχεία που ακολουθούν οι αγιογράφοι της ορθόδοξης βυζαντινής παράδοσης για να εικονίσουν το μέγα γεγονός της Γέννησης του Χριστού. Το ίδιο συμβαίνει πάνω κάτω με τα κάλαντα.
Από τον κανόνα δεν ξεφεύγει ούτε και το κοντάκιο των Χριστουγέννων, όπου ο υμνωδός πανηγυρίζει ότι «η Παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει και η γη το σπήλαιον τω απροσίτω προσάγει».
Η πραγματικότητα είναι ότι κανένα από τα δύο Ευαγγέλια του Ματθαίου και του Λουκά που διηγούνται τη Γέννηση δεν κάνουν λόγο είτε για σπήλαιο είτε για βόδι και όνο. Πρόκειται για στοιχεία της θρησκευτικής παράδοσης, προερχόμενα από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια.
Με τον όρο Απόκρυφα Ευαγγέλια οι θεολόγοι αναφέρονται σε διάφορα ανώνυμα ή ψευδεπίγραφα χριστιανικά κείμενα, γραμμένα από τον 2ο αι. μ.Χ. και έπειτα. Δεν συμπεριλαμβάνονται στον Κανόνα των 27 βιβλίων της Καινής Διαθήκης.
Ομως, σχετίζονται με αυτήν τόσο από πλευράς φιλολογικού είδους (είναι Ευαγγέλια, Πράξεις, Επιστολές, Αποκαλύψεις, αλλά και Διάλογοι, Ερωταποκρίσεις) όσο και από πλευράς περιεχομένου.
Το τελευταίο έχει την έννοια πως ορισμένα τουλάχιστον από τα Απόκρυφα Ευαγγέλια αναφέρονται σε γεγονότα ή πρόσωπα, που περιέχονται στην Καινή Διαθήκη. Τα συμπληρώνουν, τα τροποποιούν ή δίνουν την προέκτασή τους.
Τα κείμενα αυτά, που δημιούργησε η φαντασία των πρωτοχριστιανών, αποδόθηκαν σε γνωστά πρόσωπα της Καινής Διαθήκης, που μπορεί να είναι από τον απόστολο Πέτρο και τον αδελφόθεο Ιάκωβο μέχρι τον Ιούδα τον Ισκαριώτη. Ορισμένα καταδικάστηκαν από την Εκκλησία, ενώ ορισμένα άλλα τροφοδότησαν τη λαϊκή ευσέβεια και ενέπνευσαν την εκκλησιαστική τέχνη.
Στο λεγόμενο πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου ή στο Ευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου:

• Περιγράφεται το σπήλαιο ως τόπος γέννησης του Ιησού.
• Αναφέρονται το βόδι και ο όνος να προσκυνούν τον νεογέννητο Χριστό.
• Σημειώνεται ότι κατά τη θαυμαστή στιγμή της εμφάνισης του Θεανθρώπου το σύμπαν έκθαμβο σταμάτησε τη ροή και την κίνησή του.
• Προσθέτεται ακόμα ότι κατά τη φυγή στην Αίγυπτο η Αγία Οικογένεια στεγάστηκε προσωρινά σε έναν ειδωλολατρικό ναό, όπου, με την εμφάνισή της και μόνο, κατέρρευσαν 365 αγάλματα που απεικόνιζαν ψεύτικους θεούς και δαίμονες.

Ονόματα μάγων
Στα Απόκρυφα οι εκ της Περσίας Μάγοι, που αναφέρει ο Λουκάς στο Ευαγγέλιό του, γίνονται τρεις και αποκτούν ονόματα. Είναι ο Γασπάρ, ο Βαλτάσαρ και ο Μελχιώρ, που στον Μεσαίωνα τιμήθηκαν ως άγιοι. Και άλλα ανώνυμα πρόσωπα της Καινής Διαθήκης ονοματίζονται στα Απόκρυφα:

• Ο Ρωμαίος εκατόνταρχος, που κατά τη Σταύρωση θα αναφωνήσει «Θεού υιός εστί», είναι ο Λογγίνος.
• Οι ληστές που σταυρώθηκαν «εις εκ δεξιών και εις εξ ευωνύμων» του Ιησού είναι ο Γίστας και ο Δισμάς.
• Η αιμορροούσα γυναίκα είναι η Βερονίκη.

Ακόμα και το περίφημο «Quo vandis Domine?» του Πέτρου περιλαμβάνεται στις Απόκρυφες Πράξεις του αποστόλου. Η ιεραποστολική δραστηριότητα των μαθητών του Ιησού περιλαμβάνεται στη θεματολογία αυτών των κειμένων.
ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ ΠΟΙΜΕΝΩΝ
Προσπάθησαν να βάλουν σε πειρασμό τον Ιωσήφ
Η προσκύνηση των ποιμένων είναι ένα αγαπημένο θέμα και στα Απόκρυφα Ευαγγέλια. Μόνο που εδώ δεν παρουσιάζονται μόνο οι ταπεινοί και ευλαβείς κτηνοτρόφοι, αλλά και ένας διαβολικός τύπος που θέλει να βάλει σε πειρασμό τον Ιωσήφ.
Πράγματι, ο Ιωσήφ εμφανίζεται σκεπτικός για τον λόγο ότι το παιδί δεν είναι δικό του. Αυτήν την κατάσταση θέλησε να εκμεταλλευτεί ο διάβολος. Μεταμορφώθηκε σε ποιμένα ονόματι Θύρσο και μάταια προσπάθησε να τον βάλει σε πειρασμό, ώστε να διώξει τη Μαρία και να κάνει κακό στον νεογέννητο Θεάνθρωπο.
Το επεισόδιο αυτό ιστορείται και σε βυζαντινές αγιογραφίες της Γέννησης, με την εικαστική απόδοση της γενικότερης ατμόσφαιρας και των γεγονότων που διαδραματίζονται στο σπήλαιο της Βηθλεέμ εκείνη την Αγια Νύχτα.
ΕΝΑ ΚΟΜΜΑΤΙ ΣΠΑΡΓΑΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΒΡΕΦΟΣ ΤΟΥΣ ΕΔΩΣΕ Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ
Ενας άγγελος οδήγησε τους μάγους στη φάτνη - Τέσσερις εκδοχές για την καταγωγή τους
Οι Μάγοι που προσκύνησαν το Θείο Βρέφος ήταν άνδρες σοφοί που δεν ανήκαν στο πολιτιστικό περιβάλλον του Ιησού. Επρόκειτο για τους πρώτους εθνικούς που αναγνώρισαν και λάτρεψαν τον Χριστό.
Κατά το Ευαγγέλιο του Ψευδο- Ματθαίου, οι Μάγοι δεν περιορίστηκαν στην από κοινού προσφορά σμύρνας, λιβανιού και χρυσού, αλλά και καθένας χωριστά προσέφερε από ένα κομμάτι χρυσό, τονίζοντας μ αυτό τον τρόπο τη βασιλική πτυχή της Γέννησης.
Σε ένα άλλο Απόκρυφο, το λεγόμενο αραβικό Ευαγγέλιο της παιδικής ηλικίας του Ιησού, αναφέρεται ότι οι Μάγοι οδηγήθηκαν στον Χριστό όχι από αστέρι, αλλά από έναν άγγελο. Προστίθεται, μάλιστα, και το εξής:
Η Θεοτόκος θέλησε να ανταποδώσει στους επισκέπτες και προσκυνητές τα δώρα που εναπόθεσαν στη φάτνη. Τους έδωσε ένα κομμάτι σπάργανο, από εκείνο που είχε τυλίξει το Βρέφος. Εκείνοι μετέφεραν το κειμήλιο στον τόπο τους και το φύλαξαν με ευλάβεια.
Περί της καταγωγής των Μάγων πολλά αναφέρονται.

• Ο Ιουστίνος, θεολόγος οσιομάρτυς καταγόμενος από τη Φλάβια - Νεάπολη, θεωρούσε ως τόπο προέλευσής τους την Αραβία.
• Ο Τερτυλλιανός υποστηρίζει το ίδιο, προσθέτοντας ότι είχαν βασιλική ιδιότητα.
• Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως και ένας από τους Τρεις Ιεράρχες, πίστευε ότι οι Μάγοι ήταν Πέρσες.
• Ο Αγιος Αθανάσιος, Πατριάρχης Αλεξανδρείας, είχε την άποψη πως ήταν Αιγύπτιοι.

Στη βυζαντινή αγιογραφία επικράτησε να απεικονίζονται οι Τρεις Μάγοι ως Πέρσες με τα χαρακτηριστικά ενδύματα που συνηθίζονταν εκείνη την εποχή στην αυτοκρατορία του ζωροαστρισμού. Ετσι τους ζωγράφισε ο ανώνυμος καλλιτέχνης στις τοιχογραφίες του Ναού της Γεννήσεως στους Αγίους Τόπους.
Τα Ιεροσόλυμα κατέλαβε το 614 μ.Χ. ο Χοσρόης Β, οπότε τα στρατεύματά του επιδόθηκαν σε εκτεταμένες λεηλασίες και καταστροφές. Στον Ναό της Γεννήσεως σταμάτησαν τους βανδαλισμούς όταν ανάμεσα στις περίτεχνες αγιογραφίες διέκριναν τους τρεις συμπατριώτες τους. Τους ξεχώρισαν από τα χαρακτηριστικά ρούχα με τα οποία τους είχε ντύσει ο λεπτολόγος ζωγράφος.
Οι Μάγοι προφανώς ήταν σπουδασμένοι άνθρωποι με κύρος, που ασκούσαν θρησκευτική και πολιτική επιρροή στην πατρίδα τους. Είχαν πρόσβαση σε αστρολογικές και υπερβατικές γνώσεις. Πιθανώς να ήταν ιερείς του ζωροαστρισμού.
ΤΟΝ 8ο ΑΙΩΝΑ μ.Χ.
Αναφορές στο βόδι και τον όνο που στέκονται στη φάτνη κάνει ο Ψευδο-Ματθαίος
Το βόδι και ο όνος, που στέκονται πίσω από τη φάτνη με τον νεογέννητο Χριστό, εμφανίζονται στο Απόκρυφο Ευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου. Πρόκειται για ένα από τα τελευταία Απόκρυφα και χρονολογείται στον 8ο αι. μ.Χ. Το περιστατικό μνημονεύεται προς επιβεβαίωση προφητειών του Ησαϊα και του Αββακούμ.
Αναφέρει ο Ψευδο-Ματθαίος ότι τρεις μέρες μετά τη Γέννηση η επίτοκος Μαρία μετακινήθηκε από το Σπήλαιο και μπήκε σε έναν στάβλο, όπου παρέμεινε για άλλες τρεις μέρες. Εκεί, στον στάβλο, βρήκε πρόχειρη μια φάτνη, όπου εναπόθεσε το Νεογέννητο. Ετρεξαν να το προσκυνήσουν ένα βόδι και ο όνος. Και προσθέτει:
«Τότε εκπληρώθηκε ο λόγος του προφήτη Ησαϊα: «Το βόδι γνώρισε τον αφέντη του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του». Τα ίδια τα ζωντανά, το βόδι και ο όνος, έχοντας Αυτόν στη μέση αδιαλείπτως τον προσκυνούσαν. Τότε εκπληρώθηκε ο λόγος του προφήτη Αββακούμ: «Εν μέσω δύο ζωντανών θα φανερωθείς»».
Η εγκατάσταση προηγουμένως στο σπήλαιο αναφέρεται στο Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου. Μάλιστα περιγράφεται ως έκτακτο γεγονός και ως λύση ανάγκης, διότι οι ωδίνες έπιασαν την Παναγία λίγο έξω από τη Βηθλεέμ, στο χωριό όπου ήταν υποχρεωμένοι να απογραφούν Αυτή και ο Ιωσήφ. Ο Ιωσήφ, κατά τη διήγηση του Ιακώβου, μόλις αντιλήφθηκε ότι τη Μαρία είχαν πιάσει οι πόνοι, την κατέβασε από το υποζύγιο στο οποίο επέβαινε. Βρέθηκε σε απόγνωση μέσα στην ερημιά. Αλλά, όπως σημειώνεται στο κείμενο, γρήγορα «εκεί βρήκε ένα σπήλαιο και έβαλε μέσα τη Μαρία».
Διαφορετική είναι η ιστόρηση στο Ευαγγέλιο του Λουκά. Ο Λουκάς αναφέρει ότι βρίσκονταν ήδη στη Βηθλεέμ, όταν «ήρθε η ώρα της Παναγίας να γεννήσει».
Λογικό φαίνεται το ζευγάρι να μην αναζήτησε στέγη σε στάβλο, αλλά σε κάποιο από τα δωμάτια φιλοξενίας που διέθεταν τα ιουδαϊκά σπίτια. Με αυτήν την άποψη συμφωνεί και ο Ευαγγελιστής Λουκάς, ο οποίος κάνει λόγο για «κατάλυμα» που βρήκαν ο Ιωσήφ και η Μαρία.
Η λέξη κατάλυμα ήταν γνωστή στον Λουκά και τη χρησιμοποίησε άλλη μια φορά στο Ευαγγέλιό του. Τη χρησιμοποίησε εκεί που γίνεται αναφορά στον Μυστικό Δείπνο. Κατάλυμα ήταν το δωμάτιο του σπιτιού που του παραχωρήθηκε το Πάσχα για να φάει με τους μαθητές του.
Ως εκ τούτου γίνεται λόγος για δωμάτιο φιλοξενίας και όχι για στάβλο. Μάλιστα, σε άλλο σημείο η Αγία Γραφή, αναφορικά με την επίσκεψη των Μάγων, επισημαίνει ότι έγινε «εις οικίαν».*

από εδώ 


* Σημείωση δική μας: Ωστόσο ο Λουκάς αναφέρει πώς " καὶ ἔτεκεν τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον· καὶ ἐσπαργάνωσεν αὐτὸν καὶ ἀνέκλινεν αὐτὸν ἐν τῇ φάτνῃ, διότι οὐκ ἦν αὐτοῖς τόπος ἐν τῷ καταλύματι" και πάλιν "καὶ ἦλθον ( οι ποιμένες) σπεύσαντες καὶ ἀνεῦρον τήν τε Μαριὰμ καὶ τὸν Ἰωσὴφ καὶ τὸ βρέφος κείμενον ἐν τῇ φάτνῃ"" (β΄ 7-8,16), γεγονός πού διαφεύγει του συγγραφέως του παραπάνω άρθρου. Σήμερα, οι περισσότεροι ερευνητές και θεολόγοι δέχονται πώς ο Χριστός γεννήθηκε σε φάτνη και οι Μάγοι τον προσκύνησαν σε άλλο χρονικό σημείο, όταν βρέθηκε κατάλυμα σε οικία, προφανώς μετά την υπαπαντή και σίγουρα πριν την φυγή στην Αίγυπτο.

Read more: http://iereasanatolikisekklisias.blogspot.com/2011/12/blog-post_5176.html#ixzz2nYgx3CYr

Το Ευαγγέλιο του Ιούδα: Μια ακόμη εκδοχή του αρχαίου γνωστικού μύθου με νέο πρωταγωνιστή

Από τον διαδικτυακό τόπο της Εκκλησίας της Ελλάδος (http://www.ecclesia.gr/)

Χρήστος Καρακόλης
Επίκουρος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Το Ευαγγέλιο του Ιούδα: 

Μια ακόμη εκδοχή του αρχαίου γνωστικού μύθου 

με νέο πρωταγωνιστή

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ

Πριν από μερικές μέρες το περιοδικό National Geographic δημοσίευσε το πρωτότυπο κοπτικό κείμενο και τη μετάφραση του «ευαγγελίου του Ιούδα». Το κείμενο αυτό διασώθηκε σε προσφάτως ανακαλυφθέν κοπτικό χειρόγραφο του τέταρτου αιώνα μ.Χ., φαίνεται όμως ότι αρχικά είχε συνταχθεί στην ελληνική γλώσσα κατά τα μέσα του δεύτερου αιώνα μ.Χ. Ο συγγραφέας του είναι άγνωστος και δεν επιδιώκει την ταύτισή του με τον Ιούδα τον Ισκαριώτη, στον οποίο αναφέρεται σε τρίτο ενικό πρόσωπο. Το κείμενο αυτό ήταν γνωστό κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, καθώς το όνομα και μια σύνοψη των θέσεών του αναφέρονται ήδη γύρω στο 180 μ.Χ. από τον άγιο Ειρηναίο, επίσκοπο Λουγδούνου, στο εκτενές έργο του υπό τον τίτλο «Έλεγχος και ανατροπή της ψευδωνύμου Γνώσεως». Η έκδοση του ευαγγελίου του Ιούδα συμπληρώνει την προηγηθείσα, τεράστιας σημασίας για την ιστορία του χριστιανικού Γνωστικισμού, ανακάλυψη και έκδοση των επίσης προερχομένων από τον τέταρτο αιώνα μ.Χ. κοπτικών χειρογράφων του Nag Hammadi.


Β. Ο ΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟΣ

Ο Γνωστικισμός γεννήθηκε κατά πάσα πιθανότητα τον πρώτο αιώνα και φαίνεται να φθάνει στο απώγειό του κατά τον δεύτερο και τρίτο αιώνα μ.Χ. Το συγκρητιστικό αυτό κίνημα υπερβαίνει τα όρια μιας συγκεκριμένης θρησκείας και απλώνεται τόσο στον εθνικό κόσμο, όσο και στις δύο μονοθεϊστικές θρησκείες της εποχής, τον Ιουδαϊσμό και τον Χριστιανισμό. Σύμφωνα με την αποκατάσταση του γνωστικού μύθου από ειδικούς ερευνητές βάσει των σχετικών αρχαίων πηγών, οι ανθρώπινες ψυχές προϋπάρχουν στη θεία σφαίρα του ανώτερου θεού ονόματι Ιαλδαβαώθ (αυθαίρετη σύνθεση από το εβραϊκό όνομα του Θεού Ιαχβέ και από τον προσδιορισμό Σαβαώθ, που σημαίνει «των δυνάμεων»). Ωστόσο, κάποια αστοχία των ψυχών προκαλεί την πτώση τους στον αισθητό κόσμο, ο οποίος αποτελεί το κατώτατο στρώμα σε ένα κοσμοείδωλο που περιλαμβάνει πολλές διαστρωματώσεις ουρανών και αιώνων-κόσμων. Οι ψυχές εγκλωβίζονται πλέον στην ύλη και εμπλέκονται σε έναν αέναο κύκλο μετεμψυχώσεων, από τον οποίο μπορούν να εκφύγουν, μόνο εφόσον μπορέσουν να δώσουν τη σωστή απάντηση στα εξής τρία θεμελιώδη ερωτήματα: «Ποιος είμαι, από πού ήλθα, πού πηγαίνω;». Επειδή όμως οι ψυχές έχουν πλέον λησμονήσει την ουράνια προέλευση, τη θεία φύση και τον τελικό προορισμό τους, την αποστολή να τους θυμίσει όλα αυτά αναλαμβάνει ο γνωστικός λυτρωτής, ο οποίος κατέρχεται από την ουράνια σφαίρα και κηρύττει την αληθή γνώση (εξ ου και ο χαρακτηρισμός ολόκληρου του κινήματος ως Γνώσεως ή Γνωστικισμού). Στον χριστιανικό Γνωστικισμό τέτοια μορφή θεωρείται ο Ιησούς Χριστός.


Γ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΥ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ

Στο ευαγγέλιο του Ιούδα ο Ιησούς Χριστός παρουσιάζεται να φέρεται στους μαθητές του, πλην του Ιούδα, με υπεροψία και ειρωνεία. Τους κατηγορεί ότι πιστεύουν σε ένα ψεύτικο θεό και ειρωνεύεται την άγνοιά τους για τα πνευματικά ζητήματα, ενώ εκείνοι από την πλευρά τους συνεχώς τον παρανοούν. Ως πρόσωπο ο Ιησούς ταυτίζεται με τον Σηθ, το γιο του Αδάμ, ο οποίος θεωρείται ουράνιος και αιώνιος άνθρωπος. Ο Ιησούς θεωρείται ότι προέρχεται από το ουράνιο βασίλειο της ανώτερης θείας δυνάμεως ονόματι Βαρβηλώ. Το ανθρώπινο σώμα του είναι απλώς το ένδυμα, το οποίο θα εγκαταλείψει τελικά πάνω στο Σταυρό. Γι’ αυτό και ο ίδιος προτρέπει τον Ιούδα να τον προδώσει, ώστε πεθαίνοντας να μπορέσει να απελευθερωθεί από τα δεσμά της ύλης.

Ο Ιούδας, ο μόνος εκπεσών μαθητής σύμφωνα με τα κανονικά ευαγγέλια, προβάλλεται εδώ ως ο τέλειος μαθητής και άνθρωπος, σε αντίθεση προς τους υπόλοιπους μαθητές. Για το λόγο αυτόν λαμβάνει τον αριθμό 13, δέχεται κατ’ ιδίαν από τον Ιησού την αποκάλυψη των θείων μυστηρίων και λαμβάνει την αληθή Γνώση εισερχόμενος σε ένα φωτεινό σύννεφο.

Το ευαγγέλιο του Ιούδα δεν έχει καμία σχέση με τον αυστηρό μονοθεϊσμό, την αντίληψη περί της ενότητας της δημιουργίας και την κοινή σε Ιουδαίους και Χριστιανούς αντίληψη για τον άνθρωπο ως ψυχοσωματική ενότητα. Κατά το κείμενο αυτό υπάρχουν πολλοί θεοί και μια ανώτερη θεία δύναμη, η προαναφερθείσα Βαρβηλώ. Οι θεοί συγχέονται με τους αρχαγγέλους και τους αγγέλους, και αυτοί με τα άστρα, τα οποία θεωρούνται αγγελικά όντα. Ο Ιαλδαβαώθ και ο Ελ (= Θεός στα εβραϊκά) είναι κατά το ευαγγέλιο του Ιούδα κατώτεροι θεοί ή άγγελοι. Κάθε τάξη στην ιεραρχία των ουράνιων όντων δημιουργεί την αμέσως κατώτερη. Ακόμη και ο άνθρωπος λαμβάνει το πνεύμα του από τον Μιχαήλ και τον Γαβριήλ. Και στον ουρανό υπάρχουν πολλές διαστρωματώσεις, των οποίων η δημιουργία θεωρείται κατάπτωση από την ανώτερη θεϊκή κατάσταση. Τα άστρα θα καταστραφούν μαζί με ολόκληρη τη δημιουργία. Ο θάνατος του γνωστικού θεωρείται λύτρωση από τα δεσμά του σώματος και του δίνει τη δυνατότητα να επανέλθει στην ουράνια σφαίρα, από την οποία προήλθε. Δεν υπάρχει καμία αναφορά στην ανάσταση του Χριστού και γενικώς των ανθρώπων. Η ύλη δεν έχει καμία αξία και πρέπει να εξαλειφθεί, ώστε να ελευθερωθούν οι ψυχές.

Τέλος, το ευαγγέλιο του Ιούδα αποτελεί σαφέστατα απόπειρα δυσφημίσεως της χριστιανικής Εκκλησίας και δικαιώσεως του Γνωστικισμού. Αυτά που θα κηρύξουν οι μαθητές του Ιησού μετά τον σταυρικό θάνατό του δεν θα έχουν καμία σχέση με την αληθή Γνώση, την οποία μόνον ο Ιούδας κατέχει. Οι Χριστιανοί παρουσιάζονται ανήθικοι, αφού κατηγορούνται μεταξύ άλλων ότι θυσιάζουν τα ίδια τους τα παιδιά και ότι έχουν ομοφυλοφιλικές σχέσεις. Παρά το ότι επικαλούνται τον Ιησού, τον έχουν πλήρως παρανοήσει και ανήκουν σε μια γενεά, η οποία οδηγείται αμετάκλητα στην απώλεια. Μόνος ο Ιούδας ξεχωρίζει από την παρούσα γενεά και γι᾽ αυτό θα συκοφαντηθεί τελικά από τους Χριστιανούς.

Βάσει των ανωτέρω είναι απολύτως σαφές ότι το ευαγγέλιο του Ιούδα δεν έχει καμία σχέση με την ιστορική αλήθεια σχετικά με τα γεγονότα στα οποία αναφέρεται. Η γλώσσα και οι παραστάσεις του αποτελούν μια ανιστόρητη και αφελή απόπειρα συνδέσεως του γνωστικού μύθου με το βίο και το πρόσωπο του Ιησού. Η εύρεση λοιπόν του χειρογράφου που διασώζει το κείμενο αυτό αποτελεί όντως αξιόλογη ανακάλυψη, όχι όμως για τη ζωή του Ιησού Χριστού ή για την ιστορία του αρχέγονου Χριστιανισμού. Για τα θέματα αυτά τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων αποτελούν μοναδικές και αναντικατάστατες πηγές. Το ευαγγέλιο του Ιούδα παρουσιάζει ενδιαφέρον αποκλειστικά και μόνο σε αναφορά προς τις αντιλήψεις του χριστιανικού Γνωστικισμού του δεύτερου αιώνα μ.Χ., και την πολεμική του εναντίον της χριστιανικής Εκκλησίας. Ακόμη όμως και σ’ αυτόν τον τομέα δεν προσθέτει καμία σημαντική πληροφορία στις ήδη υπάρχουσες γνώσεις μας, πέρα του ότι επιχειρεί να ηρωοποιήσει τον Ισκαριώτη Ιούδα ώστε να τον χρησιμοποιήσει υπέρ των γνωστικών θέσεων.


Χρήστου Καρακόλη
Επίκουρου Καθηγητή
Θεολογικής Σχολής
Πανεπιστημίου Αθηνών

Πηγή/Αναδημοσίευση:http://www.discussion.gr/themata/judas/karakolis.html

Το "ευαγγέλιο" του Ιούδα - Ι. Καραβιδόπουλος,

Από τον διαδικτυακό τόπο της Εκκλησίας της Ελλάδος ( http://www.ecclesia.gr/)

Ένα ψευδεπίγραφο κείμενο στην υπηρεσία

του αντιχριστιανικού παραληρήματος

Ι. Καραβιδόπουλος, Καθ. Παν. Θεσσαλονίκης
Ομότιμος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ.

Ο Ιούδας της ιστορίας και ο Ιούδας των αποκρύφων κειμένων

Ο Ιούδας βρίσκεται τον τελευταίο καιρό στην επικαιρότητα εξαιτίας ενός κοπτικού χειρογράφου ευαγγελίου του 3ου ή 4ου μ.Χ. αιώνα που βρέθηκε πριν από τρεις δεκαετίες και τώρα βλέπει το φως της δημοσιότητας στις ξένες γλώσσες και στα ελληνικά. Ο τίτλος του είναι "Ευαγγέλιο του Ιούδα" και γράφηκε πρωτοτύπως στα ελληνικά, στο β΄ μισό του Β΄ αιώνα. Πρώτος το αναφέρει ο Ειρηναίος, επίσκοπος Λουγδούνου (σημερινής Λιόν της Γαλλίας) στα τέλη του Β΄ αιώνα και αργότερα ο Τερτυλιανός, ο Επιφάνιος Σαλαμίνος της Κύπρου και ο Θεοδώρητος Κύρου. Οι εκκλησιαστικοί αυτοί συγγραφείς μας πληροφορούν ότι είναι ένα κείμενο που χρησιμοποιούν οι αιρετικοί Καϊνίτες ή Καϊανοί, στους οποίους αποδίδεται η συγγραφή του. Οι Καϊνίτες δέχονται ως ηγέτη τους τον αδελφοκτόνο Κάϊν ως ισχυρότερον του φονευθέντος Άβελ και τιμούν τον Ιούδα ως κάτοχο υψηλότερης γνώσης. Ανήκουν στο μεγάλο κίνημα του Γνωστικισμού.

Το Ευαγγέλιο του Ιούδα είναι ένα αιρετικό γνωστικό κείμενο που ούτε προσθέτει ούτε αφαιρεί κάτι από την πίστη της Εκκλησίας. Από επιστημονικής πλευράς είναι ενδιαφέρον ότι ένα ακόμη κείμενο προστίθεται στη Γνωστική βιβλιοθήκη που ήδη περιέχει αρκετά κείμενα. Το 1946 στο Nag Hammadi της Άνω Αιγύπτου βρέθηκε μια συλλογή 52 Κοπτικών Γνωστικών κειμένων που πλούτισαν τις γνώσεις μας για τον Γνωστικισμό. Η συλλογή έχει εκδοθεί σε ελληνική μετάφραση από το Ίδρυα "Άρτος της Ζωής" και φέρει τον τίτλο "Χριστιανικός Γνωστικισμός. Τα κοπτικά κείμενα του Nag Hammadi στην Αίγυπτο", πρώτη έκδοση 1989. Βασικές διδασκαλίες του Γνωστικισμού, αυτού του μεγάλου ενδοχριστιανικού και παράλληλα συγκρητιστικού ρεύματος (για ορισμένους ερευνητές ήδη προ-χριστιανικού), είναι η διαρχία του ανθρώπου. Ένας θείος σπινθήρας, η ψυχή, έχει εγκλειστεί μέσα στο σώμα και αυτός ο σπινθήρας πρέπει να απεγκλωβιστεί και να λυτρωθεί από το σώμα. Αυτή η διαδικασία επιτυγχάνεται με τη γνώση, χωρίς να χρειάζεται άλλος σωτήρας. Ο Γνωστικισμός αγνοεί την ιστορία ή την μεταβάλλει χρησιμοποιώντας μύθους για να την εναρμονίσει με τις δικές του φιλοσοφικές ανθρωπολογικές αντιλήψεις. Συνεπώς δεν πρέπει να αναζητήσει κανείς ιστορικά στοιχεία στα γνωστικά κείμενα.

Στο συγκεκριμένο γνωστικό «ευαγγέλιο» του Ιούδα διατυπώνεται μια τελείως διαφορετική άποψη από αυτήν που γνωρίζουμε από τα εκκλησιαστικά κείμενα για τον Ιούδα, τον προδότη. Βέβαια, συμφωνεί το κείμενο αυτό με τα γνωστά μας Ευαγγέλια για το γεγονός της προδοσίας του Ιησού από τον Ιούδα, δέχεται όμως ότι είναι διαφορετικά τα κίνητρα για την προδοσία: Ο Ιούδας θεωρείται ο εξέχων μαθητής του Ιησού που καταλαβαίνει καλύτερα από τους άλλους μαθητές τον διδάσκαλο. Γι΄ αυτό και απευθύνεται σ΄αυτόν ο Ιησούς και του ζητά να τον απαλλάξει δια της προδοσίας και του θανάτου που θα ακολουθήσει από το υλικό στοιχείο, το σώμα του, ώστε να ελευθερωθεί το πνεύμα του και να επιστρέψει στον Θεό. "Αλλά εσύ, του λέγει, θα τους υπερβείς όλους αυτούς (ενν. τους μαθητές). Γιατί εσύ θα θυσιάσεις τον άνθρωπο που με ενδύει".

Το πρόβλημα συνεπώς για το Γνωστικό αυτό κείμενο δεν είναι η σωτηρία της ανθρωπότητας αλλά η σωτηρία του Ιησού από το σώμα του (!) - μια σαφώς Γνωστική τοποθέτηση.

* * *
Το Γνωστικό απόκρυφο Ευαγγέλιο του Ιούδα, όπως άλλωστε και όλα τα απόκρυφα και ψευδεπίγραφα Ευαγγέλια (δηλαδή που αποδίδονται σε κάποιο γνωστό από την ιστορία του Ιησού πρόσωπο χωρίς στην πραγματικότητα να προέρχεται από αυτό), διαφέρουν ουσιαστικά από τα τέσσερα Ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης, τα "κανονικά" όπως λέγονται στην τεχνική επιστημονική ορολογία, - "κανονικά", διότι αποτελούν μέρος του "κανόνα", του σώματος των βιβλίων της Καινής Διαθήκης. Πιο συγκεκριμένα, οι διαφορές αυτές είναι οι ακόλουθες:

1. Τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια έχουν βέβαια το καθένα από αυτά τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του και τις ιδιαίτερα τονιζόμενες θεολογικές ιδέες του συγγραφέα του, στο σύνολο τους όμως απηχούν και τα τέσσερα την πίστη της Εκκλησίας για το πρόσωπο του Χριστού. Είναι με άλλα λόγια έργα της Εκκλησίας στην οποία και ανήκουν και στις λατρευτικές της συνάξεις διαβάζονται. Τα Απόκρυφα, αντίθετα, είναι ατομικά έργα μη αναγνωρισμένα από το σύνολο του σώματος της Εκκλησίας, έστω κι αν επικράτησαν σε ορισμένες ομάδες και διαβάστηκαν για κάποια μικρότερα ή μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα.

2. Ενώ στα Ευαγγέλια της Καινής Διαθήκης το πρόσωπο της Παναγίας μνημονεύεται πάντα σε σχέση και αναφορά με το κεντρικό πρόσωπο της Καινής Διαθήκης που είναι ο Ιησούς Χριστός, και σε καμιά περίπτωση αυτοτελώς και ανεξάρτητα από το μυστήριο της ενσάρκωσης του Υιού του Θεού και της σωτηριολογικής τους σημασίας, στα Απόκρυφα Ευαγγέλια παρέχονται πληροφορίες για τη ζωή της Παναγίας, όχι κατ’ ανάγκη σε σχέση με τον Υιό της. Έτσι, τα κείμενα αυτά διηγούνται την αγγελία της σύλληψης της από την Άννα τη μητέρα της, τη γέννηση, τα πρώτα της παιδικά χρόνια, την αφιέρωσή της στο Ναό, τον Ευαγγελισμό της, τη γέννηση του Χριστού, τα θαύματά της, την κοίμηση και μετάστασή της. Προφανώς οι άγνωστοι συγγραφείς αυτών των κειμένων θεωρούν λίγες τις πληροφορίες των Ευαγγελίων και, αντλώντας προφανώς από προφορικές παραδόσεις, όταν δεν στηρίζονται εξολοκλήρου στη φαντασία τους, ΄΄συμπληρώνουν΄΄ την εικόνα της Παναγίας.

3. Οι διηγήσεις των Ευαγγελίων της Καινής Διαθήκης διακρίνονται για τη λιτότητά τους και έχουν ένα δωρικό χαρακτήρα. Οι διηγήσεις των Αποκρύφων δεν αρκούνται σε απλές αναφορές ή εξιστορήσεις, κυρίως αποσκοπούν στο να πείσουν τον αναγνώστη, δίδοντας πιο εντυπωσιακές διαστάσεις στα πρόσωπα και στα γεγονότα και καταφεύγοντας σε λυρικές εξάρσεις. Θέλουν να πείσουν, με κάθε τρόπο και με στόχο κυρίως απολογητικό, για την υπερφυσική διάσταση των γεγονότων.

4. Το θεϊκό σχέδιο για τη σωτηρία του κόσμου, ή καλύτερα το μυστήριο της θείας Οικονομίας, αποτελεί τον πυρήνα και το στόχο των Ευαγγελίων της Καινής Διαθήκης, με τις ανθρωπολογικές και σωτηριολογικές συνέπειες αυτού του μυστηρίου. Η ιστορία, πραγματική ή φανταστική, και ο εντυπωσιασμός συνιστούν το στόχο των Αποκρύφων. Πρέπει όμως να προσθέσουμε ότι τα κείμενα αυτά, τα απόκρυφα, συγκρινόμενα προς τα Καινοδιαθηκικά, υπολείπονται σαφώς από πλευράς θεολογικής εμβάθυνσης στην ιστορία της θείας Οικονομίας, καθώς και από πλευράς ιστορικών στοιχείων, πνευματικού πλούτου και ηθικού βάθους. ΄Εθρεψαν όμως πολλές γενιές πιστών και ενέπνευσαν υμνογράφους και αγιογράφους της Εκκλησίας.

Πηγή/Αναδημοσίευση:  http://www.discussion.gr/themata/judas/karavidopoulos.html