35. Από τη μαγεία του παραμυθιού στην πλάνη της Μαγείας

Σε πολλά παραμύθια των παιδικών μας χρόνων, οι μάγισσες παίζουν πρωτεύοντα ρόλο. Είναι γριές και άσχημες, έχουν για συντροφιά ζώα επιθετικά ή δύσμορφα, μπορούν να γυρίζουν παντού πάνω σ' ένα σκουπόξυλο, θέλουν πάντα το κακό. Κι ακόμη, εμποδίζουν την πρόοδο και την ευτυχία των καλών ανθρώπων, ενώ βοηθούν τους κακούς και μοχθηρούς. Στο τέλος, βέβαια, του παραμυθιού το καλό πάντοτε κερδίζει, αφού έχει βοηθήσει τους καλούς η καλή και όμορφη νεράιδα με το ραβδάκι της.
Πίσω από τις γραμμές του παραμυθιού, μπορούμε να διακρίνουμε διαχρονικά χαρακτηριστικά της Μαγείας. Τελείται από έναν άνθρωπο με ξεχωριστές ικανότητες (πτήση με σκουπόξυλο), το μάγο. Αυτός χρησιμοποιεί τεχνικές, αντικείμενα ή ζώα (τελετές, γιατροσόφια, κοράκι ή φίδι), προκειμένου να εξουσιάσει τη βούληση των ανθρώπων και να τους κάνει κακό (μαύρη μαγεία). Όλη η διαδικασία είναι εφιαλτική και παράλογη. Η καλή μάγισσα (νεράιδα) κάνει το καλό (λευκή μαγεία), χωρίς όμως οι ενδιαφερόμενοι να καταβάλουν καμιά προσπάθεια ή να αγωνιστούν (ραβδάκι).
Η Μαγεία είναι πανάρχαιο κοινωνικό και πολιτιστικό φαινόμενο. Συνδέεται με το φόβο του ανθρώπου για το άγνωστο, την ανάγκη του να εξηγήσει ή να εξευμενίσει τα φυσικά φαινόμενα, την επιθυμία του να εξουσιάσει τη βούληση άλλων ανθρώπων. Για το σκοπό αυτό ο μάγος χρησιμοποιεί τελετουργίες με τις οποίες απευθύνεται σε μια εξωτερική, απρόσωπη φυσική δύναμη. Βασικά στοιχεία των τελετουργιών είναι η μουσική (διαρκώς επαναλαμβανόμενες μουσικές φράσεις, επωδοί), ο χορός (ρυθμικός, οργιαστικός), η ξεχωριστή περιβολή (έντονα χρώματα, κοσμήματα-σύμβολα, μάσκες), η χρήση αντικειμένων (σύμβολα, γιατροσόφια). Με τη μορφή αυτή η Μαγεία έχει διασωθεί μέχρι τις μέρες μας σε απομονωμένους, μη χριστιανικούς λαούς (Ινδιάνους, αφρικανικές φυλές, γηγενείς κατοίκους της Ωκεανίας κ.ά).

Ποια είναι τα διαχρονικά χαρακτηριστικά της μαγείας;

Αρχαίοι λαοί και πολιτισμοί που γνώριζαν και ασκούσαν τη μαγεία

β) Μαγεία και χριστιανική πίστη

Τα πράγματα με τη Μαγεία στη σύγχρονη εποχή δεν είναι καθόλου απλά ή παραμυθένια. Οι μάγοι, καλοί και κακοί, συνεχώς πληθαίνουν, όπως και τα θύματά τους. Ο γάλλος κοινωνιολόγος Emile Durkheim λέει χαρακτηριστικά: «Ένας ιερέας έχει ποίμνιο, ο μάγος έχει πελατεία». Αυτή η διαφορά προέρχεται από τις παρακάτω τρεις βασικές διαφορές Μαγείας και χριστιανικής πίστης:
α) Στην Εκκλησία απευθυνόμαστε σε ένα πρόσωπο, τον Ιησού Χριστό. Στη Μαγεία ο μάγος απευθύνεται σε μια εξωτερική και απρόσωπη δύναμη, β) Όταν μετέχουμε στη χριστιανική λατρεία, γινόμαστε αληθινή κοινωνία, δηλαδή εκφράζουμε συνοχή και ενότητα με κέντρο το πρόσωπο του Χριστού. Στις τελετουργίες της Μαγείας ο καθένας έχει τις ατομικές του επιδιώξεις, γ) Η χριστιανική λατρεία είναι εκδήλωση πίστης για τη σχέση του ανθρώπου με το Θεό, με τον άνθρωπο και με τη δημιουργία. Στη Μαγεία, η επιδίωξη και η επιβολή ατομικών σκοπών διαταράσσει τις σχέσεις των ανθρώπων, τους απομακρύνει από το Θεό και μεταβάλλει τη δημιουργία σε υποχείριο.
Συμπεραίνουμε, λοιπόν, πως η Μαγεία δεν είναι μόνο φαινόμενο αντιχριστιανικό αλλά και αντικοινωνικό.

Το κουίζ επανάληψης της ενότητας

γ) Η θέση της Εκκλησίας

Στην Παλαιά Διαθήκη, η παραδοχή ή η άσκηση της Μαγείας ισοδυναμούσε με ευθεία περιφρόνηση του Θεού. Ο προφήτης Ιεζεκιήλ κάνει λόγο για γυναίκες, που προφητεύουν αυθαίρετα, ράβουν μαγικές κορδέλες, παραπλανούν και παγιδεύουν τους ανθρώπους (Ιεζ. 13, 17-23). Στην Καινή Διαθήκη, όπως φαίνεται από τα παρακάτω κείμενα, η Μαγεία οφείλεται στη δράση πονηρών και ακαθάρτων πνευμάτων και εμποδίζει τον άνθρωπο να πιστέψει
Η Εκκλησία απορρίπτει τη Μαγεία και την καταπολεμά. Ενημερώνει τους πιστούς και προσπαθεί να βοηθήσει όσους είναι προσκολλημένοι σ' αυτήν. Η χριστιανική ζωή είναι αγώνας. Ο Θεός που μας κάλεσε σ' αυτόν μας έδωσε και τα εφόδια: τα χαρίσματά μας, τα μυστήρια και κυρίως, το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Είναι πάντοτε παρών στη ζωή μας και θέλει τη σωτηρία μας. Όλα είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας μας μαζί του και της υπακοής μας στο δικό του θέλημα. Τίποτε δε γίνεται «μαγικά».
Από την αρχή της χριστιανικής του ζωής, δηλαδή με το Βάπτισμα και το Χρίσμα, ο πιστός ενισχύεται στον πνευματικό του αγώνα με ειδικές ευχές και ακολουθίες. Γι' αυτό δεν έχει τίποτε να φοβηθεί από τις μαγικές δυνάμεις και ενέργειες. Πιστεύει στο Χριστό, ζει τη ζωή της Εκκλησίας και οι δυνάμεις του σκότους δεν απορούν να υπερισχύσουν της δύναμης του Χριστού, που είναι το φως του κόσμου. (Ιωάν. 8, 12).

Πηγή υλικού: http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A106/116/901,3360/

Υπάρχει καλή και κακή μαγεία;

Ανακάλυψα στο ίντερνετ ένα κατηχητικό βοήθημα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών το οποίο έχει επιμεληθεί ο Πρωτ. Θεμιστοκλής Μουρτζανός με θέμα : 

Σύγχρονα τραγούδια: αφορμή συζήτησης με τους νέους μας
(συνέχεια)

1.  

Θέμα 22: Υπάρχει καλή και κακή μαγεία;  

Στοχοθεσία: Α. Η μαγεία είναι συνδεδεμένη στη λαϊκή αντίληψη με τα παραμύθια. Μόνο που εκεί είναι στοιχείο της εξέλιξης του μύθου και τελικά, ακίνδυνη για τον άνθρωπο. Στην εποχή μας η μαγεία έχει συνδεθεί με τον αποκρυφισμό, ενώ οι άνθρωποι την χωρίζουν σε λευκή και μαύρη, αυτή που ωφελεί κι αυτή που κάνει κακό

Β. Η Εκκλησία απορρίπτει την μαγεία ως έργο του διαβόλου και των υπηρετών του και συνιστά να μην παρασυρόμαστε από λανθασμένες αντιλήψεις γι’ αυτήν. Ο εθισμός στη μαγεία με βιβλία και ταινίες τύπου Χάρι Πότερ χρειάζεται σκεπτικισμό και προσοχή

Ήρθε ένας Μάγος

(Μουσική & στίχοι Ν. Ζούδιαρης, τραγούδι Αλκίνοος Ιωαννίδης, από τον δίσκο Όπως μυστικά και ήσυχα)

Ήρθε ένας μάγος που έβγαζε ήλιους απ' τα μανίκια

Κι απ' το καπέλο του έπεφταν νησιά.

Έκλεισε μέσ' στη χούφτα του θαλασσινά χαλίκια

Την άνοιξες και πέταξαν πουλιά.

Κι έγινα κι εγώ ένα λαμπάκι πάνω απ' την υδρόγειο

Φεγγάρι να βουτήξω στη Μεσόγειο.

Μετά ο μάγος έσπασε δυο γυάλινα ποτήρια

Κι έφτιαξε από τα θρύψαλα νερό

Θα κόβεσαι, είπε, αν μόνη σου το ακουμπάς στα χείλια

Θα ξεδιψάς, σαν πίνετε κι οι δυο

Ερμηνευτικά σχόλια

Ήρθε ένας μάγος: Είναι ένα όμορφο τραγούδι, που μιλά για ένα αγαπημένο θέμα της ποίησης και του παραμυθιού, που είναι η μαγεία. Έχουμε την αίσθηση πως μαγεία είναι η ξαφνική αλλαγή του κόσμου στον οποίο ζούμε, είτε προς το καλύτερο είτε προς το χειρότερο, μια πάλη των στοιχείων της φύσης, του Θεού και του διαβόλου, για το ποιος θα επικρατήσει, αλλά συνήθως στη λογοτεχνία, την μουσική και την ποίηση μένουμε στην καλή πλευρά των πραγμάτων

Ήλιους απ' τα μανίκια…: Εδώ το μαγικό βγάζει ομορφιά, φως, θάλασσα, ομορφιά της φύσης (νησί), ελευθερία (πουλιά). Είναι ό,τι ζητά ο άνθρωπος στην εσωτερική του ζωή

Έσπασε δυο γυάλινα ποτήρια…κι οι δυο: Εκτός από την εσωτερική ζωή ο άνθρωπος χρειάζεται αγάπη. Η αγάπη πληγώνει, αλλά χρειάζεται και θυσία για να ξεδιψάσει τον άνθρωπο. Όλα λοιπόν όσα ζητά ο άνθρωπος, έρχονται μαγικά, σαν σε όνειρο

Ένα λαμπάκι πάνω απ' την υδρόγειο: Ο καθένας μας μπορεί να γίνει ένα μικρό φως για όλο τον κόσμο, αλλά μεγαλύτερο για το περιβάλλον του, αν ζήσει όλα αυτά (Μεσόγειος: η περιοχή μας, υδρόγειος: όλος ο κόσμος)

Συμπεράσματα και ερωτήσεις

1. Η μαγεία είναι απορριπτέα από την Εκκλησία. Δεν μπορείς επικαλούμενος τον διάβολο να πετύχεις το καλό, γιατί πρόκειται για εξάρτηση εκ του κακού, αλλά και γιατί το καλό θα είναι πρόσκαιρο. Η μαγεία έχει δύναμη στους ανθρώπους που δεν εξομολογούνται και δεν κοινωνούν, δεν έχουν μυστηριακή ζωή δηλαδή.

2. Ο διάβολος δεν έχει δύναμη στον κόσμο, γιατί τότε θα ήταν ένας δεύτερος Θεός (αίρεση του μανιχαϊσμού ή του δυαλισμού). Έχει δύναμη όσο εμείς τον αφήνουμε να επιδρά πάνω μας. Γι' αυτό χρειάζεται πλήρης απομάκρυνση από κάθε τι το δαιμονικό.

3. Η περιέργεια είναι μία πνευματική κατάσταση η οποία μπορεί να μας οδηγήσει σε πολλά προβλήματα. Γι' αυτό χρειάζεται προσευχή και αγώνα και καμία ικανοποίησή της. Ιδίως, με βλακώδεις εκπομπές μαγείας, πνευματισμού και άλλων ανοησιών της τηλεόρασης, που κάνουν τον άνθρωπο να ασχολείται με το διάβολο.

4. Η πίστη στο Θεό δεν είναι μαγεία. Είναι καρπός της ελευθερίας μας και έχει σκοπό τη σωτηρία. Όχι την μαγική αντιμετώπιση των προβλημάτων μας, για τα οποία κι εμείς έχουμε ευθύνη.

5. Πολλές φορές τα ουσιώδη της ζωής μας θεωρούνται παραμύθι και καλούμαστε μαγικά να τα ζήσουμε. Είναι όμως πάντοτε ένα όνειρο ή αξίζει κανείς να αγωνιστεί γι' αυτά;

6. Πολλές φορές υπάρχει μαγική αντιμετώπιση και της πίστης. Ισχύει αυτό; Χρειάζεται μήπως να τα δούμε διαφορετικά;

7. Η πραγματική μαγεία διακρίνεται σε λευκή και μαύρη. Γιατί τη φοβόμαστε και γιατί πολλές φορές η περιέργειά μας μάς σπρώχνει σ' αυτήν;

8. Έχει ο διάβολος τόση δύναμη στον κόσμο;

Βοηθητικό κείμενο

«Διαβάζοντας τον Χάρι Πότερ μελαγχολούμε για τις σχηματοποιήσεις που η εποχή μας κάνει στον κόσμο. Η ελπίδα δεν βρίσκεται στην αγάπη και την πίστη, αλλά στην εφυιία, την μοίρα, την ικανότητα να ξεγελάς τον άλλο, αλλά και να παίρνεις από όλους. Ο ήρωας είναι ένα βήμα μπροστά, όχι γιατί έχει την γνώση, την σοφία, την δύναμη, αλλά γιατί είναι ο προορισμένος. Ο εκλεκτός. Ο διαφορετικός. Εκφράζει το καλό, χωρίς να υπάρχει καλό. Ο κακός δεν έχει ούτε ένα καλό στοιχείο επάνω του. 

Κι όλα αυτά μπλεγμένα σε μια σκοτεινή ατμόσφαιρα, γεμάτη από μαγεία. Όχι αυτή του παραμυθιού, αλλά του αποκρυφισμού. Αυτή που καθίσταται θεός στη θέση του Θεού. Οι παραδοσιακές αξίες της κοινωνίας (πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια) απορρίφθηκαν γιατί δεν άλλαξαν τον κόσμο. Όμως και αυτές που παίρνουν τη θέση τους στην ουσία είναι πιο συντηρητικές. Γιατί σε κάνουν να πιστεύεις ότι αληθινά ελεύθερος είσαι μόνο στο παραμύθι της μαγείας. Μόνο εκεί μπορείς να αγωνιστείς εναντίον του κακού και της αδικίας. Ακόμη κι αν αδικήσεις, ξεγελάσεις, κοροϊδέψεις. Αρκεί να έχεις έναν μανδύα που σε κάνει αόρατο. Ή την εύνοια του ισχυρού. Ο υπόλοιπος κόσμος, αυτός που ζούμε εμείς, δεν καταλαβαίνει τι κρύβεται πίσω από τις κουρτίνες. Κι αυτό ίσως είναι ένα από τα πιο ρεαλιστικά μηνύματα του Χάρι Πότερ, που αναδεικνύουν την τραγικότητα της εποχής μας. Γνωρίζουμε ότι ο κόσμος δεν αλλάζει. Ο Χάρι Πότερ μας αφαιρεί και την ελπίδα ότι αν αλλάξουμε εμείς, τουλάχιστον είναι ένα βήμα».

(από την νεανική έκδοση ΒΗΜΑΤΑ της Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας)

Πηγή