Ο αληθινός Μεσσίας και οι αληθινοί μαθητές του

Μια βιωματική ανάγνωση με αφορμή το ευαγγελικό ανάγνωσμα της Κυριακής της Σταυροπροσκυνήσεως (Μκ. 8:27-38)

Οι στίχοι του κατά Μάρκον Ευαγγελίου (8:27-38) σηματοδοτούν την ολοκλήρωση της δημόσιας δράσης του Ιησού στη Γαλιλαία και την έναρξη της πορείας του προς τα Ιεροσόλυμα και επομένως προς το Πάθος. Όχι τυχαία, ακριβώς σε αυτό το σημείο ο Ιησούς ρωτάει τους μαθητές του σχετικά με τις φήμες που κυκλοφορούν γύρω από το πρόσωπό του (8:27), κυρίως όμως εστιάζει στο ποια είναι η δική τους γνώμη γι’ αυτόν (8:29α). Και ενώ γενικά οι άνθρωποι τον κατατάσσουν μεταξύ των προφητών (8:28), οι μαθητές διά στόματος του Πέτρου τον αναγνωρίζουν και τον ομολογούν ως τον Χριστό, δηλαδή τον αναμενόμενο Μεσσία (8:29β). Εδώ όμως προκύπτει για τον αναγνώστη του ευαγγελίου ένα καίριο ερώτημα: Τι ακριβώς σημαίνει ότι ο Ιησούς είναι ο Μεσσίας και ποιες είναι οι συνέπειες αυτής της ομολογίας;

Στο σημείο αυτό οφείλουμε να ρίξουμε μια ματιά στα όσα μόλις προηγουμένως έχει αφηγηθεί ο ευαγγελιστής. Στην αρχή του κεφαλαίου 8, ο Ιησούς προβαίνει για δεύτερη φορά σε έναν πολλαπλασιασμό άρτων και ιχθύων (8:1-9)· βλ. επίσης (6:34-46). Αργότερα, όταν οι μαθητές διαπλέουν μαζί του τη λίμνη της Γαλιλαίας, αρχίζουν να ανησυχούν για το ότι δεν έχουν μαζί τους τρόφιμα (8:14). Ο Ιησούς διαγιγνώσκει αυτήν την ανησυχία τους και τους επιπλήττει με ιδιαίτερα αυστηρό τρόπο λέγοντας:[1] «Γιατί σκέφτεστε ότι δεν έχετε ψωμιά; Ακόμη δεν καταλαβαίνετε και δεν μπαίνετε στο νόημα; Τόσο πορωμένη είναι η καρδιά σας; Παρ᾽ όλο που έχετε μάτια δε βλέπετε και παρ᾽ όλο που έχετε αυτιά δεν ακούτε; Τίποτα δε θυμάστε; Όταν μοίρασα τα πέντε ψωμιά στους πέντε χιλιάδες ανθρώπους, πόσα κοφίνια μαζέψατε;… Όταν μοίρασα τα εφτά ψωμιά στους τέσσερις χιλιάδες, πόσα καλάθια μαζέψατε;… Ακόμη δεν καταλαβαίνετε;» (8:17-21). Αμέσως μετά ο Ιησούς φθάνει στη Βηθσαϊδά, όπου τον παρακαλούν να αγγίξει έναν τυφλό για να τον θεραπεύσει, πράγμα το οποίο και πράττει (8:22-26). Από την παραπάνω αλληλεπίδραση μεταξύ Ιησού και μαθητών προκύπτει ότι οι τελευταίοι, παρά τα όσα θαυμαστά έχουν δει από αυτόν, έχουν απέναντί του ακόμη πορωμένη καρδιά, τυφλά μάτια και βουλωμένα αυτιά. Από την άλλη πλευρά, η θεραπεία του τυφλού της Βηθσαϊδά φανερώνει ότι ο Ιησούς μπορεί να ανοίξει τα τυφλωμένα μάτια των ανθρώπων και να τους δώσει το φως τους, αρκεί να του το ζητήσουν με πίστη.

Επιστρέφοντας μετά τη σύντομη αυτή αναδρομή στον προαναφερθέντα διάλογο του Ιησού με τους μαθητές του, τίθεται το ερώτημα εάν στο μεταξύ έχουν ενδεχομένως διανοιχθεί τα μάτια τους, ώστε να μπορούν πλέον να δουν καθαρά και να καταλάβουν ποιος πραγματικά είναι ο Ιησούς. Η απάντηση του Πέτρου ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός, δηλαδή ο Μεσσίας, είναι ορθή, αφού και ο ίδιος ο Ιησούς αποδέχεται αυτόν τον τίτλο (8:30)· βλ. και (14:62). Φανερώνει μάλιστα και μια σημαντική εξέλιξη στην πίστη και την κατανόηση των μαθητών, οι οποίοι για πρώτη φορά στο ευαγγέλιο προβαίνουν σε μια τέτοια ομολογία.

Όμως η εξέλιξη της διήγησης εκπλήσσει τον μη εξοικειωμένο με αυτήν αναγνώστη. Συγκεκριμένα, ο Ιησούς προλέγει με ξεκάθαρο τρόπο ότι, αφού φθάσει στα Ιεροσόλυμα, θα θανατωθεί (8:31-32α). Ακούγοντας τα λόγια αυτά ο Πέτρος αρχίζει να τον επιτιμά προσπαθώντας να τον αποτρέψει από το να ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο (8:32β). Ο Ιησούς τότε τον διώχνει από μπροστά του λέγοντάς του ότι «δεν σκέφτεται σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αλλά σύμφωνα με το θέλημα των ανθρώπων» (8:33). Όπως φαίνεται λοιπόν καθαρά στο σημείο αυτό, ο Πέτρος και μαζί με αυτόν και οι υπόλοιποι μαθητές, αλλά και όλοι οι Ιουδαίοι της εποχής, περιμένει έναν επίγειο Μεσσία· έναν Μεσσία ο οποίος θα ηγείτο της επανάστασης εναντίον των Ρωμαίων, θα τους κατατρόπωνε και τελικά θα αποκαθιστούσε το αρχαίο βασίλειο του Ισραήλ. Ο Ιησούς όμως δεν κηρύττει την έλευση ενός τέτοιου επίγειου βασιλείου, θεμελιωμένου στη βία και στο αίμα, αλλά της βασιλείας του Θεού· δεν είναι ο Μεσσίας που θα επαναστατήσει εναντίον των Ρωμαίων και θα τους εκδιώξει από τη Γη της Επαγγελίας, αλλά ο Μεσσίας που θα παραδοθεί εκουσίως στα χέρια των εχθρών του για να θανατωθεί από αυτούς. Η αραμαϊκή λέξη «σατανά», με την οποία ο Ιησούς χαρακτηρίζει εδώ τον Πέτρο, σημαίνει τον εχθρό, τον αντίπαλο. Ο Πέτρος στο σημείο αυτό λοιπόν από μαθητής του Ιησού μετατρέπεται σε αντίπαλό του.

Αμέσως μετά το περιστατικό αυτό, ο Ιησούς απευθυνόμενος όχι μόνο στους μαθητές του, αλλά και στο πλήθος που τον ακολουθεί, εξηγεί ότι πραγματικός μαθητής του είναι αυτός που θα απαρνηθεί τον εαυτό του, θα σηκώσει τον σταυρό του και θα τον ακολουθήσει (8:34). Πρόκειται για την εκ διαμέτρου αντίθετη τοποθέτηση έναντι αυτής του Πέτρου. Ομολογουμένως, ο Πέτρος θέλει εκ πρώτης όψεως κάτι καλό: να σώσει τη ζωή του διδασκάλου του και μαζί με αυτήν βέβαια και τη δική του ζωή. Όμως ο Ιησούς διδάσκει ότι όποιος θέλει να σώσει τη ζωή του τελικά θα τη χάσει. Ενώ όποιος χάσει τη ζωή του για χάρη του ιδίου και του ευαγγελίου θα τη σώσει (8:35). Επομένως είναι σαφές το τι σημαίνει να σηκώνει κάποιος τον σταυρό του και να ακολουθεί τον Ιησού. Σημαίνει να τον ακολουθήσει για να πεθάνει τελικά και ο ίδιος μαζί του.

Καθώς βρισκόμαστε στο μέσον της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η οποία μας οδηγεί και μας ωθεί στο να βιώσουμε βαθύτατα μέσα μας το μυστήριο της σταύρωσης του Χριστού, το κείμενο του κατά Μάρκον Ευαγγελίου που σχολιάσαμε παραπάνω προβληματίζει και σε υπαρξιακό επίπεδο. Τίθεται καταρχάς το ερώτημα σε όσους από μας ομολογούμε πίστη στον Ιησού Χριστό εάν όντως βλέπουμε, ακούμε και καταλαβαίνουμε. Πολλές φορές τείνουμε να θεωρούμε αυτονόητες τις ευεργεσίες του Θεού, τις μικρές και μεγάλες καθημερινές δωρεές, τα αναρίθμητα θαύματα. Έτσι, με την πρώτη δυσκολία αγωνιούμε και δυσπιστούμε, λησμονώντας τις αμέτρητες αποδείξεις της αγάπης του Θεού στη ζωή μας. Στον βαθμό που συμβαίνει αυτό, όντως ισχύει και για μας ό,τι και για τους μαθητές: έχοντας μάτια δεν βλέπουμε, έχοντας αυτιά δεν ακούμε, δεν θυμόμαστε και δεν καταλαβαίνουμε (8:18-21). Η μόνη μας ελπίδα να εξέλθουμε από μια τέτοια κατάσταση είναι ο ίδιος ο Χριστός. Αυτός είναι που μπορεί να διανοίξει τους οφθαλμούς μας, όπως έκανε με τον τυφλό της Βηθσαϊδά (8:22-26), ώστε τελικά να μπορέσουμε να δούμε και να καταλάβουμε όντως ποιος πραγματικά είναι και τι κάνει για μας.

Δεν είναι όμως εύκολο να αντιληφθούμε την πνευματική μας τυφλότητα και αντιστοίχως να ζητήσουμε τη βοήθεια του Χριστού, διότι μπορεί να έχουμε την ψευδαίσθηση ότι ήδη «βλέπουμε». Έτσι, μπορεί να είμαστε απόλυτα πεπεισμένοι ότι πιστεύουμε πραγματικά στον Χριστό, ότι τον κατανοούμε και τον ακολουθούμε, ότι εμπνεόμαστε από το υπόδειγμά του και φωτιζόμαστε από την παρουσία του στη ζωή μας. Αυτό ακριβώς όμως πίστευαν και οι μαθητές. Λεκτικά ο Πέτρος εκφράζει όντως την αληθινή πίστη, καθώς πράγματι ο Ιησούς είναι ο Μεσσίας (8:29). Αλλά τι σημαίνει το να αναγνωρίζω τον Ιησού ως τον Μεσσία, δηλαδή ως τον βασιλιά και κύριο της ζωής μου; Σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Χριστού σημαίνει το να τον ακολουθώ με πίστη όπου και αν με οδηγεί· να είμαι έτοιμος και πρόθυμος να αναθεωρήσω τις πεποιθήσεις μου, όταν αυτές έρχονται σε αντίθεση με τη διδασκαλία και το θέλημά του· να απαρνηθώ ακόμη και αυτό το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, ακολουθώντας τον ακόμη και μέχρι τον θάνατο και ομολογώντας με παρρησία την πίστη μου στην ερχόμενη βασιλεία του. Σημαίνει τέλος, το να μην προσπαθώ να τον «σώσω», ώστε τελικά να περισώσω και τον εαυτό μου. Σημαίνει δηλαδή, ακριβώς το αντίθετο από αυτό που κάνει ο Πέτρος, ο οποίος εκ πρώτης όψεως, όπως ήδη προαναφέραμε, προσπαθεί να κάνει κάτι καλό: να σώσει τον Ιησού από τον εαυτό του, από αυτήν την παράξενη, όπως του φαίνεται εκείνη τη στιγμή, παρόρμησή του να πορευθεί αμαχητί προς μια βέβαιη ήττα, προς έναν αναπότρεπτο θάνατο· και βέβαια σώζοντας τον Ιησού να σώσει και τον εαυτό του, αφού και ο ίδιος ανήκει στην παράταξη, όπως θεωρεί, του Ιησού, που απειλείται να ηττηθεί κατά κράτος. Ωστόσο το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο μας διδάσκει ότι ο πραγματικός μαθητής του Ιησού καλείται όχι μόνο να αφήσει τον Μεσσία και Κύριό του να πορευθεί προς τον σταυρό, αλλά να τον ακολουθήσει και ο ίδιος σηκώνοντας τον δικό του σταυρό και τελικά πεθαίνοντας μαζί του. Διαφορετικά δεν μπορεί να είναι μαθητής του.

Προφανώς σήμερα, στον τόπο μας τουλάχιστον, δεν αντιμετωπίζουμε την απειλή του θανάτου, όταν ομολογούμε έργω ή λόγω την πίστη μας στον Χριστό. Όμως υπάρχει και για μας, όπως και για τους μαθητές, ο κίνδυνος να θέλουμε να χωρέσουμε τον Χριστό στον δικό μας τρόπο σκέψης, να τον ερμηνεύσουμε επιλεκτικά με βάση τις δικές μας αρχές, αξίες, πεποιθήσεις και επιδιώξεις, να φαντασιωνόμαστε ότι αγωνιζόμαστε όχι για τον εαυτό μας, αλλά για να διασώσουμε τη γνήσια πίστη στο πρόσωπο και τη διδασκαλία του και βέβαια να απογοητευόμαστε, όταν εκείνος δεν φαίνεται να αναγνωρίζει έμπρακτα και να επευλογεί τις προσπάθειές μας.

Όπως είδαμε ωστόσο, το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο παρουσιάζει μια άκρως διαφορετική πραγματικότητα. Σύμφωνα με τη θεόπνευστη μαρτυρία του, αν θέλουμε να είμαστε μαθητές του Χριστού, οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε την τυφλότητά μας και να του ζητήσουμε να μας θεραπεύσει· να ευθυγραμμιστούμε προς τον δικό του νου και να εφαρμόσουμε στο ακέραιο τη δική του διδασκαλία στη ζωή μας· να δεχθούμε τις όποιες αντιξοότητες, τον όποιο σταυρό, μιμούμενοι εκείνον ο οποίος ήπιε εκούσια και μέχρι τέλους το ποτήρι του Πάθους· να απαρνηθούμε, τέλος, τις όποιες προσδοκίες ενός εγκόσμιου θριάμβου και να προσηλωθούμε σταθερά και απαρέγκλιτα στην αναμονή της ερχόμενης εσχατολογικής βασιλείας του, μιας βασιλείας όμως, της οποίας η πρόγευση αρχίζει ήδη από τον παρόντα κόσμο.

Ο Χρήστος Καρακόλης είναι Καθηγητής της Καινής Διαθήκης στο Τμήμα Θεολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος του Δ.Σ. της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας και μέλος του Δ.Σ. της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου.

Πηγή

Υποκρισία και ψεύτικη εικόνα

Πηγή

Με τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Άρτης κ. Καλλίνικο.

Ο άνθρωπος, φέροντας τη φθαρτότητα των πρωτοπλάστων, συχνά παρασύρεται στον πειρασμό να ειδωλοποιήσει τον εαυτό του, αναζητώντας διαρκώς επιβεβαίωση. Στην πνευματική ζωή όμως ισχύει το αντίθετο: όσο περισσότερο προσπαθείς να φανείς, τόσο χάνεσαι· κι όσο περισσότερο ταπεινώνεσαι, τόσο φωτίζεσαι.

Στη σημερινή εποχή, όπου η εξωστρέφεια και η αδιάκοπη συναναστροφή μοιάζουν να είναι αυτοσκοπός, το αποτέλεσμα είναι συχνά το εσωτερικό κενό. Παρά τις τεχνολογικές δυνατότητες, η ουσιαστική επαφή με τον άλλον χάνεται. Η αληθινή πληρότητα δεν βρίσκεται στην εικόνα ούτε στην προβολή, αλλά στη βαθιά επίγνωση του ποιοι είμαστε απέναντι στον Θεό και απέναντι στον άνθρωπο. Εκεί γεννιέται η εσωτερική ειρήνη και η αληθινή σχέση.

 

Πάνω στα βήματα των Αποστόλων

 Πηγή

Δεν υπάρχει σημαντικότερη ομάδα ανθρώπων…

στο διάβα της ιστορίας του κόσμου από αυτή των Αποστόλων του Χριστού. Αυτοί ήταν οι άνθρωποι, οι πραγματικά πεφωτισμένοι, οι οποίοι σαν φανοί μετέφεραν το ανέσπερο «φως» του Ευαγγελίου σε όλη την Οικουμένη. Αυτοί ήταν οι Μαθητές οι οποίοι κήρυξαν το μήνυμα του μεγαλύτερου Διδασκάλου σε όλους τους γνωστούς λαούς της εποχής.

Σήμερα τίθεται θέμα για την διδαχή της Εκκλησίας, πολλές φορές και μέσα στους κόλπους του ιερατείου. Το έργο των Αποστόλων, όμως, δεν μας αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης και αμφιταλάντευσης για το ποια είναι η Αλήθεια και για το πώς πρέπει να πορευόμαστε. Ακολουθώντας τα χνάρια τους, μιμούμενοι το παράδειγμα τους, γευόμενοι της Χάριτος τους, μπορούμε να να οδηγηθούμε στη Βασιλεία των Ουρανών συμπαρασύροντας ολόκληρη την Κτίση.

«Πηγάζοντες ὕδωρ τό καθαρόν, ζωῆς αἰωνίου, δωδεκάριθμοι Μαθηταί, ποτίσατε νᾶμα σωτηρίας, τούς τηκομένους αύχμω παραβάσεων….»

Με τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Προικοννήσου κ. Ιωσήφ

Οι μαθητές του Χριστού στη δυτική και στην ανατολική τέχνη (συλλογή εικόνων)

Συλλογή δώδεκα εικόνων με θέμα τους δώδεκα μαθητές του Χριστού και την απόδοσή τους στη χριστιανική τέχνη της Δύσης. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους με την εικονογραφία των μαθητών στη δυτική τέχνη. Απώτερος στόχος είναι να προβούν οι μαθητές σε δημιουργικές συγκρίσεις μεταξύ των εικόνων. Πιο συγκεκριμένα, η συλλογή περιλαμβάνει πίνακες ζωγραφικής και γλυπτά, που χρονολογούνται από τον 14ο έως και τον 17ο αιώνα. Για κάθε εικόνα, μάλιστα, δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης, καθώς και σχετικός σύνδεσμος στη Wikipedia.

Συλλογή δώδεκα εικόνων με θέμα τους δώδεκα μαθητές του Χριστού και την απόδοσή τους στην τέχνη της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους με την εικονογραφία των μαθητών στην ανατολική τέχνη. Απώτερος στόχος είναι να προβούν οι μαθητές σε δημιουργικές συγκρίσεις μεταξύ των εικόνων. Πιο συγκεκριμένα, η συλλογή περιλαμβάνει φορητές εικόνες, τοιχογραφίες και μεταγενέστερες αγιογραφίες, που χρονολογούνται από τον 13ο αιώνα έως και τη σύγχρονη εποχή. Για κάθε εικόνα, μάλιστα, δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης, καθώς και σχετικός υπερσύνδεσμος.

Το βιβλίο με τους δώδεκα μαθητές του Χριστού

Ψηφιακό βιβλίο - παρουσίαση με θέμα τους βίους και τη διδασκαλία των Αποστόλων του Χριστιανισμού. Στόχος του μαθησιακού αντικειμένου είναι να εμπλουτίσουν οι μαθητές τις γνώσεις τους σχετικά με τους δώδεκα μαθητές του Ιησού. Πιο αναλυτικά, μέσα από την παρουσίαση εξετάζονται βιογραφικά στοιχεία, καθώς και το αποστολικό έργο των Αποστόλων Ανδρέα, Ιακώβου, Ιωάννη, Φιλίππου, Ναθαναήλ ή Βαρθολομαίου, Θωμά, Ματθαίου, Ιακώβου του Αλφαίου, Θαδδαίου, Σίμωνα, Ματθία και Πέτρου. Να σημειωθεί, επίσης, ότι στο ψηφιακό βιβλίο περιλαμβάνονται φορητές εικόνες, τοιχογραφίες ή μεταγενέστερες αγιογραφίες με τη μορφή κάθε αγίου, προκειμένου να παρατηρήσουν οι μαθητές την απόδοση κάθε μορφής στην ορθόδοξη χριστιανική τέχνη.

Οι μαθητές πιο πολύ παιδεύονται παρά εκπαιδεύονται

  

Η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών νιώθει από καθόλου μέχρι ελάχιστη χαρά κατά τη διάρκεια των μαθημάτων και αυτή συνήθως προέρχεται από έναν καλό βαθμό σε ένα διαγώνισμα ή από έναν έπαινο ενός καθηγητή.

Οι μαθητές μας

παιδεύονται αλλά δεν εκπαιδεύονται

δεν νιώθουν, ούτε βιώνουν τη μάθηση

ελέγχονται αλλά δεν αυτοελέγχονται

εκτελούν οδηγίες αλλά δεν αυτενεργούν

πειθαρχούν αλλά δεν αυτοπειθαρχούν

πληροφορούνται αλλά δεν μαθαίνουν

αναπαράγουν αλλά δεν δημιουργούν

γεμίζουν το μυαλό αλλά όχι τη ψυχή

μετρώνται από όλους

και αναμετρώνται μεταξύ τους ,χωρίς λόγο

ιδρυματοποιούνται και ομογενοποιούνται

Είναι αυτό παιδεία ή παιδεμός;

Δεν χαίρονται στο μάθημα

Όσοι από εσάς είστε εκπαιδευτικοί δοκιμάστε να κάνετε την εξής έρευνα μέσα στην τάξη σας: Ρωτήστε τους μαθητές σας α) να βαθμολογήσουν τη χαρά που παίρνουν κατά τη διάρκεια του μαθήματος και β) τι τους κάνει να χαίρονται στο μάθημα.

Θα διαπιστώσετε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών θα απαντήσει ότι νιώθει από καθόλου μέχρι ελάχιστη χαρά κατά τη διάρκεια των μαθημάτων (πολλά από αυτά θα σας πουν ότι μόνο στα διαλείμματα χαίρονται) και ότι αυτή η ελάχιστη χαρά συνήθως προέρχεται από έναν καλό βαθμό σε ένα διαγώνισμα ή από έναν έπαινο ενός καθηγητή.

Και όταν οι σύγχρονες θεωρίες μάθησης έχουν καταλήξει ότι «μαθαίνουμε ότι μας προκαλεί συγκίνηση και ευχαρίστηση» τι άλλο μπορεί να σημαίνει αυτό πέρα από το ότι οι Έλληνες μαθητές, στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα, στην πραγματικότητα μαθαίνουν ελάχιστα πράγματα; Φυσικά όταν λέμε μάθηση δεν εννοούμε την παπαγαλία και την αυτοματοποιημένη αντίδραση σε εξετάσεις, αλλά κάτι πολύ πιο ουσιαστικό και βαθύ.

 

Μετρώνται και αναμετρώνται

Ας μην κρυβόμαστε, δεν ξέρουμε τι θα απέμενε στο ελληνικό σχολείο σαν κίνητρο μάθησης αν αφαιρούσαμε την σχολική απόδοση. Βαθμοί, βραβεία, αριστεία, έπαινοι, επιτυχία στις εξετάσεις, επιβράβευση από τους γονείς και κοινωνική αναγνώριση. Τα παιδιά διαρκώς μετρώνται από γονείς και εκπαιδευτικούς (αξιολόγηση) και ταυτόχρονα αναμετρώνται μεταξύ τους για την επίτευξη της καλύτερης βαθμολογίας. Έτσι μπολιάζονται στο κυνήγι του ατομικού κέρδους. Τέτοιου είδους κίνητρα βάλλουν εναντίον της πραγματικής μάθησης και ωρίμανσης και ας νομίζουμε το αντίθετο. Το ζητούμενο είναι τα εσωτερικά κίνητρα της μάθησης: η χαρά του να μαθαίνεις, η συγκίνηση, η ανακάλυψη της γνώσης όπου το μάθημα μοιάζει με περιπέτεια και όχι με βαρετή και προκάτ διαδικασία. Ποια είναι αλήθεια η αγαπημένη ερώτηση του έλληνα γονέα κάθε μεσημέρι στο παιδί του όταν γυρίζει από το σχολείο; Είναι «πως τα πήγες σήμερα, γράψατε κανένα τεστ;» ενώ θα έπρεπε να είναι «έμαθες κάτι ενδιαφέρον σήμερα στο σχολείο;» Δυστυχώς τα ελληνόπουλα κουβαλάνε δυσθεώρητο βάρος στους μικρούς τους ώμους: το άγχος και τα όνειρα ολόκληρης της οικογένειάς τους. Και πώς να πείσεις τους γονείς να το αλλάξουν αυτό όταν το έχουν τακτοποιήσει μέσα τους ως νοιάξιμο και θυσία για το παιδί τους.

 

Φορτώνονται

Στα γυμνάσια και λύκεια της χώρας οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές αναλώνονται σε ένα απίστευτο κυνηγητό προσπαθώντας να τα κάνουν όλα ταυτόχρονα. Ας πάρουμε για παράδειγμα την περίοδο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου. Πρέπει να μπουν καμία δεκαπενταριά διαγωνίσματα σε κάθε τμήμα, χώρια τα τεστ. Χώρια η προφορική εξέταση μαθητών. Χώρια η υποχρεωτική επανάληψη πριν από κάθε διαγώνισμα. Πρέπει να γίνουν πρόβες για τις σχολικές εορτές της 28^ης Οκτωβρίου και της 17^ης Νοέμβρη. Πρέπει να γίνουν πρόβες βήματος για την παρέλαση. Καταλαβαίνει κανείς τι συμβαίνει όταν οι ώρες των προβών συμπέσουν με τις ώρες των διαγωνισμάτων. Πρέπει να πάμε περιπάτους και εκπαιδευτικές εκδρομές. ‘Έχουμε και τις μέρες του σχολικού αθλητισμού και της διαφορετικότητας. Επίσης πρέπει να εκλεγούν τα πενταμελή συμβούλια των τμημάτων και το δεκαπενταμελές συμβούλιο του σχολείου. Και μέσα σε όλα αυτά πρέπει να τρέξει και η ύλη η οποία δεν βγαίνει με τίποτα. Και πρέπει φυσικά το σχολείο να ανταγωνιστεί και το φροντιστήριο. «Λίθοι, πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα». Ενώ συμβαίνουν αυτά τα απίθανα σε ποσότητα πράγματα στο ελληνικό σχολείο η ποιότητα όπως είναι φυσικό χάνεται. Επιμένουμε σε ένα άκρως εξεταστικό-κεντρικό σύστημα όταν στις πιο εκπαιδευτικά προηγμένες χώρες τα διαγωνίσματα απαγορεύονται γιατί υπονομεύουν την ομαλή ένταξη του παιδιού στην ομάδα και την κοινή προσπάθεια (Σουηδία, Φινλανδία). Είναι επιτακτική ανάγκη να αφαιρεθούν κάποιες δραστηριότητες που βασανίζουν τους μαθητές χωρίς να τους προσφέρουν κανέναν παιδαγωγικό κέρδος (ειδικά η ελάττωση της ύλης και των διαγωνισμάτων είναι απαραίτητο να γίνουν άμεσα) και να αντικατασταθούν από άλλες δραστηριότητες που τους προσφέρουν ουσία. Ας ταράξουμε καλύτερα τα παιδιά με μαθήματα που έχουν να κάνουν με τις τέχνες, με τον πολιτισμό, με τον ανθρωπισμό που προάγουν τις αξίες, που ομορφαίνουν την ψυχή και γαληνεύουν το νου και που τα βοηθούν να εκφραστούν. Είναι άραγε τυχαίο ότι στα καλλιτεχνικά και μουσικά σχολεία δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου σχολική βία και σχολικός εκφοβισμός; 

 

Δεν μαθαίνουν, πληροφορούνται

Το εκπαιδευτικό μας σύστημα πάσχει από γνωσιοκεντρισμό. Όσο περισσότερο προσπαθούμε να στοιβάξουμε το μυαλό των μαθητών με γνώσεις τόσο μένουν οι καρδιές τους άδειες. Ο όρος «κοινωνία της πληροφορίας» που τόσο έχει χρησιμοποιηθεί τα τελευταία χρόνια αποδείχθηκε κενός περιεχομένου. Οι καθηγητές οφείλουν να βάζουν τις ειδικότητές τους σε δεύτερη μοίρα και σε πρώτη μοίρα να νιώθουν δάσκαλοι. Ο στόχος δεν πρέπει να είναι η μεταφορά γνώσης του αντικειμένου τους στα παιδιά αλλά με πρόφαση το αντικείμενο, να τα βοηθήσουν να εμπλακούν συναισθηματικά ώστε να βιώσουν τη γνώση και να την υποδεχτούν θετικά. Αυτό που αρνούμαστε να καταλάβουμε είναι ότι η μάθηση δεν είναι παθητική διαδικασία αλλά ότι είναι μια συνειδητή επιλογή των μαθητών βασισμένη στην επιθυμία τους.                              

Εδώ ισχύει η εξίσωση (Μάθηση = συναίσθημα + βίωμα). Τελικά τα παιδιά μαθαίνουν ότι εκείνα θέλουν και γι’ αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία να θέλουν. Το όχημα της μάθησης είναι η προσωπική σχέση του εκπαιδευτικού με τον μαθητή και του μαθητή με τους συμμαθητές του. Εκεί αξίζει να εστιάσουμε, στις προσωπικές σχέσεις

.

Δεν αυτοπειθαρχούν, πειθαρχούν από φόβο

Όλες σχεδόν οι παιδαγωγικές επιστήμες θεωρούν ότι τα όρια είναι απαραίτητα για την ωρίμανση των μαθητών. Όμως καθώς η ωρίμανση αυτή εξελίσσεται τα όρια πρέπει να αναπροσαρμόζονται. Στις πολύ μικρές ηλικίες τα όρια μπαίνουν από τους γονείς και τους δασκάλους αλλά όσο μεγαλώνουν τα παιδιά τα όρια πρέπει να έχουν την τάση να μπαίνουν από τα ίδια τα παιδιά και όχι να ορίζονται από τρίτους. Αυτό δυστυχώς δεν συμβαίνει στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Το αποτέλεσμα είναι τα μεγάλα παιδιά να πιέζονται από τα ασφυκτικά όρια που προορίζονται κανονικά για μικρότερα παιδιά. Έχουμε αλήθεια αναρωτηθεί ποτέ αν πολλές από τις αρνητικές συμπεριφοράς των παιδιών οφείλονται στα πολύ ασφυκτικά όρια που τους έχουμε θέσει; Είναι πολύ σημαντικό την ώρα που εμείς οι εκπαιδευτικοί απαιτούμε από τα παιδιά να μην παραβαίνουν τα όρια να σκεφτούμε μήπως εμείς πρώτοι έχουμε παραβιάσει τα όρια των παιδιών.

Οι περισσότεροι έλληνες εκπαιδευτικοί έχουν την τάση να επιβάλλουν την απόλυτη πειθαρχία και ησυχία στην τάξη τους. Οι τάξεις «νεκροταφεία» είναι αποτέλεσμα του φόβου που νιώθουν οι μαθητές για την παραβίαση των ορίων που έχει θέσει ο εκπαιδευτικός ο οποίος με τη σειρά του τρέμει όσο τίποτα άλλο το μη χάσει τον έλεγχο της τάξης του. Δηλαδή ο εκπαιδευτικός φοβάται τα παιδιά και τα παιδιά τον εκπαιδευτικό .Εδώ ισχύει το «Φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό τον Γιάννη». Το πρόβλημα είναι ότι οι μαθητές δεν έχουν μάθει την αυτοπειθαρχία αλλά την επιβαλλόμενη πειθαρχία. Και η επιβαλλόμενη πειθαρχία σίγουρα δεν είναι η ιδανική συνθήκη για το απαραίτητο «παιδαγωγικό πλησίασμα» και αναπτύσσει στα παιδιά αντιδραστικές τάσεις απέναντι στις σχολικές νόρμες.

 

Δεν αυτοελέγχονται και δεν αυτενεργούν

Οι έλληνες μαθητές παρουσιάζουν, στην πλειοψηφία, τους έλλειμμα αυτοελέγχου. Ας αναφέρουμε παραδείγματα καταστάσεων που απαιτούν αυτοέλεγχο: 1) είναι κακοί ακροατές και θεατές. Δεν μπορούν να επιβληθούν εύκολα στον εαυτό τους για να παρακολουθήσουν π.χ μια ομιλία ή μια θεατρική παράσταση. 2) Τους είναι πολύ δύσκολο να διαχειριστούν την ίδια τους την χαρά. Η χαρά τους μεταφράζεται αμέσως σε μια μη δημιουργική υπερένταση και μια κατάσταση εκτός ελέγχου. 3) Εκεί που δυσκολεύονται περισσότερο είναι στη διαχείριση της ελευθερίας τους. Τότε αρχικά σαστίζουν, βραχυκυκλώνουν και τελικά φτάνουν στο σημείο να ζητήσουν από τον εκπαιδευτικό να τους πει τι να κάνουν, στην ουσία προσκαλώντας τον να τους απαλλάξει από την βασανιστική ελευθερία που τους είχε παραχωρήσει. Τα παιδιά έχουν μάθει να λειτουργούν μέσα στο πλαίσιο της τάξης τους και να ακολουθούν τις εντολές. Όταν καλούνται εκείνα να αυτενεργήσουν και να αναλάβουν την ευθύνη του εαυτού τους ,αποσυντονίζονται και νιώθουν «ψάρια έξω από τα νερά τους». Ένα είδος ιδρυματισμού δηλαδή.

 

Ομογενοποιούνται

Το σχολείο θα όφειλε να ανιχνεύει και να αναδεικνύει τη μοναδικότητα του κάθε παιδιού. Τις ιδιαίτερες κλίσεις του, τα ταλέντα του, τα ενδιαφέροντα και τις ικανότητές του. Όμως στη χώρα μας συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Σκοπός είναι η ομογενοποίηση και η εξάλειψη οποιασδήποτε μορφής διαφορετικότητας. Το σχολείο λειτουργεί σαν μια μηχανή του κιμά που όλα τα μετατρέπει σε ένα εύπλαστο και ομογενές υλικό. Αν ρωτήσουμε τους ίδιους τους μαθητές ποιος είναι ο σκοπός που πάνε σχολείο σχεδόν όλοι θα μας απαντήσουν το ίδιο: «για να γίνω καλός μαθητής και καλός και χρήσιμος άνθρωπος στην κοινωνία». Κανένας τους δεν θα μας πει «για να ανακαλύψω ποιος είμαι και να βελτιώσω αυτό που είμαι». Οφείλουμε όμως να γνωρίζουμε ότι ένα σχολείο που δεν επιδιώκει την ανθρώπινη ποικιλομορφία μετατρέπεται μοιραία σε εξουσιαστικό και γραφειοκρατικό μηχανισμό.

  

Δημήτρης Τσιριγώτης. Φυσικός

Πηγή:http://ekpaideytikos.gr