Απορίες και Ενστάσεις για την Ηθική Σκέψη και Πράξη
Εισαγωγή: Η Αμφισβήτηση της Ηθικής
1. Μάταιες Προσπάθειες;
Πολλοί αναρωτιούνται αν η αναζήτηση ενός πειστικού κριτηρίου ηθικότητας από τους φιλοσόφους είναι τελικά ένα μάταιο εγχείρημα.
[1]
2. Υποκειμενικές Αντιδράσεις
Υπάρχει η άποψη ότι η ηθική δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα ζήτημα καθαρά υποκειμενικών και συναισθηματικών αντιδράσεων του κάθε ατόμου.
[2]
3. Ηθικός Σχετικισμός
Οι ηθικές κρίσεις θεωρούνται από κάποιους ότι έχουν σχετική εγκυρότητα, καθώς αλλάζουν ριζικά ανάλογα με την εποχή και την κοινωνία.
[3]
4. Το Κίνητρο του Εγωισμού
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του εγωιστικό ον, γεγονός που καθιστά την ηθική συμπεριφορά αδύνατη.
[3]
5. Το Πρόβλημα της Ελευθερίας
Αμφισβητείται αν είμαστε πραγματικά ελεύθεροι, καθώς οι πράξεις μας ίσως καθορίζονται από αίτια που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.
[4]
6. Το Έσχατο Ερώτημα
Ακόμη κι αν δεχτούμε ηθικά κριτήρια, παραμένει η απορία: Γιατί να είναι κανείς ηθικός αν μπορεί να αποφύγει τις συνέπειες του νόμου;
[4]
7. Ηθική και Ψυχική Υγεία
Κατά τον Πλάτωνα, η ηθική στάση ζωής εκφράζει την καλύτερη ψυχική υγεία και μια εσωτερική αρμονία του ορθού λόγου.
[5, 6]
8. Κοινωνική Συνοχή
Η υιοθέτηση ηθικών αρχών είναι ο σημαντικότερος τρόπος για τη διατήρηση της συνοχής των ανθρώπινων κοινωνιών.
[7]
1. Ηθικές Κρίσεις και Συναισθήματα
1. Εκφράσεις Επιδοκιμασίας
Η κρίση "είναι κακό να κλέβεις" θεωρείται από κάποιους ισοδύναμη με την πρόταση "αποδοκιμάζω την κλοπή".
[8, 9]
2. Προσωπικά Συναισθήματα
Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι κρίσεις εκφράζουν προσωπικά συναισθήματα που δεν μπορούν να υποστηριχθούν ορθολογικά.
[9]
3. Υποκειμενική Υπόθεση
Εφόσον οι συναισθηματικές αντιδράσεις διαφέρουν, η ηθική καταντά μια καθαρά υποκειμενική υπόθεση του καθενός.
[10]
4. Πειστικά Επιχειρήματα
Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν περίπλοκα επιχειρήματα για να υπερασπιστούν τις ηθικές τους πεποιθήσεις.
[10]
5. Η Συμπάθεια κατά τον Χιουμ
Ο Χιουμ πίστευε ότι οι άνθρωποι διαπνέονται από ένα συναίσθημα συμπάθειας, που οδηγεί σε κοινές ηθικές παραδοχές.
[11]
6. Στοιχειώδης Ευαισθησία
Η συμφωνία κατά των βασανιστηρίων πηγάζει συχνά από μια φυσική ευαισθησία και όχι μόνο από τη λογική.
[11]
7. Ηθικές Έννοιες ως Ψευδοέννοιες
Κατά τον Ayer, οι ηθικές έννοιες είναι ψευδοέννοιες γιατί δεν προσθέτουν τίποτα στο εμπειρικό περιεχόμενο μιας πρότασης.
[12]
8. Εκδήλωση Απέχθειας
Η λέξη "κακό" λειτουργεί σαν ένας τόνος απέχθειας στη φωνή ή σαν θαυμαστικά σε μια γραπτή φράση.
[12]
9. Μετάδοση Συναισθημάτων
Τα συναισθήματα μεταδίδονται από το ένα πρόσωπο στο άλλο όπως η κίνηση στα κουρδισμένα ελατήρια.
[13]
10. Κοινή Οπτική Γωνία
Για να είναι μια κρίση ηθική, πρέπει το άτομο να επιλέξει μια κοινή οπτική γωνία που να αφορά όλη την ανθρωπότητα.
[14]
2. Κοινά Ηθικά Κριτήρια και Σχετικισμός
1. Ιστορική Διαφοροποίηση
Βασικές ηθικές πεποιθήσεις διαφέρουν ανά τους αιώνες και ανάλογα με την κοινωνία ή τη θρησκεία.
[15]
2. Το Παράδειγμα των Σαμουράι
Ο κώδικας των Σαμουράι έδινε έμφαση σε αξίες που στην Ευρώπη της ίδιας εποχής δεν θεωρούνταν σημαντικές.
[15]
3. Ατομικά Δικαιώματα
Οι δυτικές αντιλήψεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν ισχύουν παντού στον κόσμο με τον ίδιο τρόπο.
[16]
4. Η Θέση του Σχετικισμού
Υποστηρίζεται ότι δεν υπάρχουν καθολικές αρχές που να δεσμεύουν όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως τόπου.
[16]
5. Βαθύτερη Σύγκλιση
Σε βαθύτερο επίπεδο, οι ηθικές αντιλήψεις των λαών δεν αποκλίνουν τόσο ριζικά όσο φαίνεται αρχικά.
[17]
6. Ωφέλεια του Συνόλου
Ακόμη και οι διαφορετικές πεποιθήσεις υπακούουν σε αρχές που στοχεύουν στην ωφέλεια του κοινωνικού συνόλου.
[17]
7. Ρυθμιστικό Ιδεώδες
Η σύγκλιση των ηθικών πεποιθήσεων αποτελεί ένα ρυθμιστικό ιδεώδες που πραγματώνεται στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.
[18, 19]
8. Αυτοαναίρεση Σχετικισμού
Ο ηθικός σχετικισμός αυτοαναιρείται αν προσπαθήσει να επιβάλει μια αρχή (π.χ. μη παρέμβαση) ως απόλυτη.
[19, 20]
9. Κριτική των Αρχών
Είναι πάντα δυνατό να ασκούμε κριτική στις αποδεκτές αρχές της κοινωνίας μας και να τις θεωρούμε λανθασμένες.
[21]
10. Αντικειμενική Αρχή
Όταν διαφωνούμε με την πλειοψηφία, απευθυνόμαστε σε μια πιο αντικειμενική ιδέα του πραγματικά ορθού.
[21, 22]
3. Εγωιστικά Κίνητρα και Αλτρουισμός
1. Προσωπική Ικανοποίηση
Το βαθύτερο κίνητρο κάθε πράξης μας θεωρείται από ορισμένους ότι είναι η προσωπική μας ικανοποίηση.
[23]
2. Φαινομενική Βοήθεια
Βοηθάμε κάποιον όχι για το δικό του καλό, αλλά για να νιώσουμε εμείς καλά που τον είδαμε να ανακουφίζεται.
[23]
3. Επίτευξη Στόχου
Το κίνητρο μπορεί να είναι η ίδια η ωφέλεια των άλλων και όχι η ευχαρίστηση που νιώθουμε εμείς από αυτό.
[24]
4. Πραγματική Θυσία
Οι άνθρωποι είναι ικανοί να θυσιάσουν τα συμφέροντά τους ή και τη ζωή τους για το καλό των συνανθρώπων τους.
[24]
5. Δυνατότητα Ηθικής Πράξης
Ακόμη κι αν υπάρχει εγωιστικό στοιχείο, αυτό δεν είναι πάντα το κυρίαρχο και δεν αποκλείει την ηθική πράξη.
[25]
6. Σημασία των Πράξεων
Στην κοινωνική συμβίωση μετρούν οι φανερές πράξεις και οι προθέσεις που εκδηλώνονται μέσω των επιλογών μας.
[26]
7. Ισότιμη Μεταχείριση
Η ηθική δεν απαιτεί πάντα αυτοθυσία, αλλά σεβασμό στα δικαιώματα των άλλων και ισότιμη μεταχείριση.
[26]
8. Αγάπη προς τον Εαυτό
Η αγάπη προς τον εαυτό μας θεωρείται αναγκαία προϋπόθεση για να μπορέσουμε να αγαπήσουμε και τον πλησίον μας.
[26, 27]
9. Περιστέρι και Λύκος
Μέσα στον άνθρωπο υπάρχει κάτι από το περιστέρι, αλλά και στοιχεία από τον λύκο και το ερπετό.
[28]
10. Γενικότερη Σκοπιά
Βάση της ηθικής είναι η πίστη ότι το καλό και το κακό ισχύουν από μια γενικότερη σκοπιά που κάθε σκεπτόμενο άτομο καταλαβαίνει.
[22]
4. Ελευθερία και Ηθική Υπευθυνότητα
1. Αυτόνομος Λόγος
Για τον Καντ, οι ηθικές αρχές πηγάζουν από την αυτόνομη λειτουργία του ορθού λόγου που ελέγχει τις παρορμήσεις.
[27, 29]
2. Προϋπόθεση Ευθύνης
Βασική προϋπόθεση για να αναλάβουμε την ευθύνη των πράξεών μας είναι το να ενεργούμε ελεύθερα.
[29]
3. Εξωτερικά Εμπόδια
Η άσκηση ελευθερίας απαιτεί την απουσία εξαναγκασμών και τη γνώση των παραγόντων που καθορίζουν την απόφαση.
[29]
4. Αιτιοκρατικός Καθορισμός
Η θέση του ντετερμινισμού υποστηρίζει ότι όλα τα συμβάντα καθορίζονται αυστηρά από προηγούμενα αίτια.
[30]
5. Βιολογικοί Παράγοντες
Οι αποφάσεις μας μπορεί να εξαρτώνται από γονίδια, νευρώνες και ένστικτα που είναι δύσκολο να αλλάξουμε.
[31]
6. Κοινωνική Θέση
Η κοινωνική μας θέση και η ιδεολογία μας είναι παράγοντες που συχνά καθορίζουν τις πράξεις μας χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.
[31]
7. Κριτική της Ποιότητας
Ο καθορισμός από νόμους δεν αναιρεί τη δυνατότητα να κρίνουμε την ηθική ποιότητα των πράξεών μας.
[32]
8. Το Πρόβλημα του Ιντετερμινισμού
Αν οι πράξεις ήταν τελείως τυχαίες, ο άνθρωπος θα ήταν έρμαιο των συμβάντων και πάλι δεν θα ήταν υπεύθυνος.
[32]
9. Καταλογισμός Ευθύνης
Η ευθύνη καταλογίζεται όταν δεν υπάρχουν παράγοντες όπως η βία, η εξαπάτηση ή η πλύση εγκεφάλου.
[12]
10. Ελευθερία Αυτενέργειας
Ως ελευθερία εννοούμε τη δύναμη να πράττουμε ή όχι σύμφωνα με τους καθορισμούς της δικής μας βούλησης.
[28]
