Ο Βουδισμός

Ο Βουδδισμός αποτελείται από ένα πλήθος παραδόσεων που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης πορείας του. Οι παραδόσεις αυτές διαιρούνται συνήθως σε δύο μεγάλους κλάδους: το Βουδδισμό Χιναγυάνα και το Βουδδισμό Μαχαγυάνα. Σ’ αυτούς ως ιδιαίτερος κλάδος μπορεί να προστεθεί ο Βουδδισμός του Θιβέτ και της Μογγολίας. Εδώ, μετά από μια σύντομη αναφορά στον ιδρυτή του Βουδδισμού, θα παρουσιάσουμε το Χιναγυάνα και το Μαχαγυάνα.

 α) Σιντάρτα Γκαουτάμα: ο Βούδδας Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα (πιθανή χρονολογία 560-480 π.Χ.) υπήρξε ο ιδρυτής του Βουδδισμού. Βέβαιες ιστορικά πληροφορίες για τη ζωή του δεν υπάρχουν. Σύμφωνα με κάποια αποσπασματικά στοιχεία που διασώζει ο Κανόνας Πάλι (πρόκειται για συλλογή κειμένων στη γλώσσα Πάλι, ένα είδος δημοτικής της σανσκριτικής,* που καταγράφηκε στο τέλος του 1ου αι. π.Χ.), ο Σιντάρτα, ήταν γιος του ηγεμόνα του κρατιδίου της φυλής των Σάκυα, η οποία κατοικούσε κοντά στα σημερινά σύνορα της Ινδίας με το Νεπάλ.

 Νωρίς βίωσε μια κρίση σχετικά με την αξία της ζωής, η οποία με αρχή τη γέννηση καταλήγει στη φθορά, την αρρώστια, τα γηρατειά και το θάνατο και η οποία με τις μετενσαρκώσεις διαιωνίζεται σε διάφορες μορφές ύπαρξης που έχουν την ίδια κατάληξη. Αυτή η κρίση τον οδήγησε να εγκαταλείψει την πριγκιπική ζωή και να αναζητήσει έναν τρόπο απελευθέρωσης από τον αιώνια ανανεούμενο κύκλο της ύπαρξης (σαμσάρα). 

Μετά από ένα στάδιο αναζητήσεων, στη διάρκεια μιας ολονύκτιας περισυλλογής κάτω από ένα δέντρο στην περιοχή Μπούντα-γκάγια, είχε μια πνευματική εμπειρία που ο ίδιος θεώρησε ως φωτισμό. Έτσι έγινε Βούδδας (=φωτισμένος). Αυτός ο φωτισμός θεωρείται ως ένα είδος γνώσης, για το περιεχόμενο της οποίας οι διάφορες βουδδιστικές σχολές δίνουν ποικίλες απαντήσεις. Σ’ αυτόν το βιογραφικό πυρήνα προστέθηκαν στη διάρκεια του χρόνου πολλά στοιχεία που δεν υπάρχουν στον Κανόνα Πάλι, ιδίως σχετικά με τη ζωή του Σιντάρτα πριν εγκαταλείψει τα εγκόσμια (όπως ότι ζούσε σε τέσσερα παλάτια, ένα για κάθε εποχή, ότι στην ηλικία των 29 ετών για πρώτη φορά είδε έναν άρρωστο, ένα γέρο και ένα νεκρό και αναρωτήθηκε γιατί να υπάρχουν αυτές οι καταστάσεις κτλ.). Έτσι, δημιουργήθηκαν διάφορες ολοκληρωμένες βιογραφίες του. Αυτή που είναι ευρέως γνωστή στη Δύση είναι μια από αυτές.

 β) Χιναγυάνα Βουδδισμός Ο Χιναγυάνα επικρατεί στη Σρι Λάνκα, Μπούρμα, Καμπότζη, Λάος και Ταϋλάνδη, καθώς και σε τμήματα του Βιετνάμ, του Μπανγκλαντές και της Ινδίας. Έχει περίπου 100.000.000 πιστούς. Οι διδασκαλίες του περιέχονται στο κυριότερο κείμενό του, που είναι ο Κανόνας Πάλι. Α) Η διδασκαλία. Ο Βουδδισμός γενικά διατήρησε κάποιες διδασκαλίες παρόμοιες με εκείνες του Ινδουϊσμού. Έτσι, η ιδέα ότι η ύπαρξη ταυτίζεται με τον πόνο ισχύει και εδώ, καθώς και ότι αυτή, μέσα από τις μετενσαρκώσεις, αναπαράγεται συνεχώς. Έτσι ο πόνος διαιωνίζεται. 

Ο Χιναγυάνα διατείνεται ότι η διδασκαλία του ταυτίζεται με εκείνη που ανάπτυξε ο ίδιος ο Βούδδας. Όμως, ο Κανόνας Πάλι καταγράφηκε πολύ αργά, γι’ αυτό η αρχική διδασκαλία μόνο κατά προσέγγιση μπορεί να ανασυντεθεί. Πάντως, ο Κανόνας Πάλι περιέχει μια από τις αρχαιότερες συστηματοποιήσεις της. Αυτή είναι η γνωστή ως σχήμα των «τεσσάρων ευγενικών αληθειών».

 Οι «τέσσερις ευγενικές αλήθειες» είναι:

 1) Η ύπαρξη είναι πόνος. Όλα τα όντα, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, συναντούν τον πόνο σε διάφορα επίπεδα: τη γέννηση, τη φθορά, την αρρώστια, το θάνατο. Να έχεις εκείνο που δε θέλεις ή να μην έχεις εκείνο που θέλεις, είναι πόνος. Όλες οι καταστάσεις, ακόμη και οι ευχάριστες, υπόκεινται σε μεταβολή και αργά ή γρήγορα μετατρέπονται αναπόφευκτα σε κάποια από αυτές τις οδυνηρές καταλήξεις. Αλλά σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο ο πόνος παράγεται από τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουν τα πάντα. Γι’ αυτό η πρώτη αλήθεια διατυπώνεται με την πρόταση «η ύπαρξη είναι πόνος».

 Με ποιο τρόπο υπάρχουν τα πάντα;

 α. τα πάντα δίνουν την εντύπωση ότι διαρκούν, ενώ στην πραγματικότητα μεταβάλλονται συνεχώς. Δεν αποτελούν «όντα» αλλά μάλλον φευγαλέες διαδικασίες.

 β. τα πάντα δίνουν την εντύπωση ότι είναι συμπαγή, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι παρά σύνθετα από διάφορα στοιχεία. Αν από ένα σπίτι αφαιρέσουμε τη στέγη, τους τοίχους, το πάτωμα κτλ., κανένα «σπίτι» χωρίς αυτά τα στοιχεία δε θα μείνει, γιατί το σπίτι είναι απλώς μια σύνθεση. Έτσι, τα πάντα υπάρχουν σαν όνειρα ή σαν σύννεφα που σε κάθε στιγμή ανασυντίθενται και μεταβάλλονται. Γιατί όμως ο διπλός αυτός χαρακτήρας της ύπαρξης προκαλεί πόνο; Διότι έρχεται σε σύγκρουση με την επιθυμία.

 2) Αιτία του πόνου είναι η επιθυμία. Η επιθυμία έχει ως αντικείμενο πράγματα, καταστάσεις, όντα κτλ. που ο άνθρωπος τα θεωρεί ως πραγματικά. Π.χ. ένα ψεύτικο νόμισμα που βλέπει κάποιος στο δρόμο είναι επιθυμητό μόνο όσο θεωρείται αληθινό. Παύει να είναι τέτοιο μόλις αποκαλυφθεί ότι είναι ψεύτικο. Τα πάντα γίνονται αντικείμενα της επιθυμίας με βάση την ιδέα ότι υπάρχουν πραγματικά, που σ’ αυτήν τη φάση του Βουδδισμού, σημαίνει μόνιμα και συμπαγή. Όμως, μόνο φαινομενικά υπάρχουν έτσι. Η αληθινή ύπαρξή τους είναι φευγαλέα και σύνθετη. Συνεπώς, η επιθυμία στηρίζεται πάνω σε μια αυταπάτη. Η επιθυμία λοιπόν δημιουργείται από άγνοια. Εάν κάποιος γνωρίσει τον αληθινό τρόπο ύπαρξης των πραγμάτων, θα πάψει να τα επιθυμεί. Παύοντας να επιθυμεί θα πάψει να πράττει με τρόπο που παράγει κάρμα. Παύοντας να παράγει κάρμα θα πάψει να αναγεννάται. Η ανακάλυψη αυτής της αλυσίδας αποτελεί το κύριο μέρος του φωτισμού του Βούδδα κατά τον Κανόνα Πάλι. 

3) Η κατάπαυση του πόνου. Αυτή ονομάζεται «νιρβάνα» που σημαίνει «σβήσιμο». Αναφέρεται στην κατάσβεση της άγνοιας, της επιθυμίας και της απέχθειας, που δεν είναι παρά η άλλη όψη της επιθυμίας, κυρίως όμως σ’ εκείνο που η κατάσβεση αυτή οδηγεί, δηλαδή στην κατάπαυση της αναπαραγωγής της ύπαρξης. Τα τελευταία λόγια του Σιντάρτα ήταν: «δε θα ξαναγεννηθώ πια». 

4) Το μονοπάτι που οδηγεί στην κατάπαυση του πόνου. Αυτό αποτελείται από οκτώ στάδια που μοιάζουν με την Ινδουϊστική γιόγκα γι’ αυτό λέγεται «οκταπλό μονοπάτι». Τα πρώτα αφορούν στην αποφυγή βλάβης κάθε ζωντανού πλάσματος, στην απάρνηση της ιδιοκτησίας κτλ. Τα τελευταία αφορούν στο διαλογισμό. Στο Χιναγυάνα ο διαλογισμός συνίσταται στην προσπάθεια γνώσης των πραγμάτων όπως αυτά στην πραγματικότητα είναι, δηλαδή σύνθετα και μεταβαλλόμενα.

 Β) Το ιδανικό του Χιναγυάνα. Σύμφωνα με τα παραπάνω το ιδανικό αυτό είναι ν’ αποκτήσει ο άνθρωπος αντίληψη της αληθινής πραγματικότητας, ώστε τελικά να απελευθερωθεί από την εξ ορισμού οδυνηρή ύπαρξη. Ο άνθρωπος αυτός δεν μπορεί στο Χιναγυάνα παρά να είναι μοναχός. Οι λαϊκοί μπορούν μόνο να κάνουν πράγματα που παράγουν καλό κάρμα και να ελπίζουν, όπως στον Ινδουϊσμό, σε μια καλύτερη αναγέννηση. Τα πράγματα αυτά είναι: η «ντάνα», δηλαδή το να δίνεις· οι ιερές αποδημίες· η τήρηση κάποιων από τους κανόνες του «οκταπλού μονοπατιού» για κάποιο διάστημα κτλ. Γενικά όμως, στο Βουδδισμό την κυρίως βουδιστική κοινότητα αποτελούν εκείνοι που ζουν με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορούν να τηρήσουν όλα όσα πρέπει, δηλαδή οι μοναχοί. Επειδή όμως την πλειονότητα των πιστών του αποτελούν οι λαϊκοί, η δεσπόζουσα ποσοτικά μορφή του είναι εκείνη των λαϊκών. γ) Μαχαγυάνα Βουδδισμός Ο Μαχαγυάνα επικρατεί στην Κίνα, το Θιβέτ, τη Μογγολία, την Ιαπωνία, την Κορέα, το Βιετνάμ. Επειδή η κατάσταση σχετικά με τις θρησκείες στην κομμουνιστική Κίνα είναι ασαφής και οι περισσότεροι πιστοί του σ’ όλες αυτές τις χώρες τον ασκούν σε συνδυασμό με άλλες θρησκείες, υπάρχει δυσχέρεια να εκτιμηθεί ο αριθμός των πιστών του.

 Κυριότερα κείμενα του Μαχαγυάνα είναι ο Κινεζικός και ο Θιβετιανός Κανόνας.

 Αυτοί περιέχουν: α) μεταφράσεις κειμένων παρόμοιων με εκείνα του Κανόνα Πάλι και

 β) διάφορα μαχαγυανικά έργα, όπως κείμενα δασκάλων αυτού του κλάδου κ.ά. Ο Μαχαγυάνα είναι η αναπτυγμένη μορφή ενός κινήματος, που από νωρίς διαφοροποιήθηκε από το Χιναγυάνα, με τον οποίο είχε κοινή αφετηρία, αναπτύσσοντας ιδιαίτερες διδασκαλίες σχετικά με δύο κυρίως θέματα:

 1) Την αληθινή φύση της πραγματικότητας. Ενώ για το Χιναγυάνα τα όντα δεν είναι πραγματικά επειδή είναι μεταβλητά και σύνθετα, για το Μαχαγυάνα δεν είναι πραγματικά, επειδή δεν υπάρχουν καθ’ εαυτά. Αυτό συμβαίνει επειδή στερούνται δικό τους εαυτό. Κι αυτό με τη σειρά του συμβαίνει επειδή το καθετί είναι ό,τι είναι μόνο σε αλληλεξάρτηση από τα άλλα όντα. Έτσι, τα όντα είναι «κενά» από δικό τους εαυτό. Η κατάσταση αυτή ύπαρξης ονομάζεται κενότητα και ισοδυναμεί με την αληθινή πραγματικότητα. Επειδή κάθε επιθυμία προϋποθέτει την ιδέα του χωριστού όντος, η κενότητα βοηθάει το βουδδιστή να απαλλαγεί από αυτήν την ιδέα και επομένως και από την επιθυμία. Έτσι, λοιπόν, στο Μαχαγυάνα για να απελευθερωθεί κάποιος από την οδυνηρή, ψεύτικη ύπαρξη, πρέπει να φωτιστεί σχετικά με τον αληθινό τρόπο ύπαρξης των «όντων», που είναι η κενότητα.

 2) Την κοσμολογία. Αν στο Χιναγυάνα ο όρος «Βούδδας» σημαίνει κάποιον που, όπως ο Γκαουτάμα, κατόρθωσε να φωτιστεί, στο Μαχαγυάνα ο ίδιος όρος σημαίνει κυρίως μια υπερβατική πραγματικότητα, ένα απόλυτο, όμοιο με το Ινδουϊστικό Μπράχμαν. Από το βασικό αυτό Βούδδα, όπως από το Μπράχμαν, απορρέει ένα διαστρωματωμένο σύμπαν που αποτελείται από χιλιάδες κόσμους. Από τον ίδιο εκπορεύονται εμφανίσεις του σ’ αυτούς τους κόσμους που ονομάζονται επίσης Βούδδες. Οι Βούδδες αυτοί διδάσκουν τη βουδδιστική αλήθεια σ’ αυτούς τους κόσμους. Ένας τέτοιος Βούδδας υπήρξε, σύμφωνα με το Μαχαγυάνα, ο Σιντάρτα Γκαουτάμα. Μποντισάτβα: Το ιδανικό του Μαχαγυάνα. Στο Μαχαγυάνα αναπτύχθηκε η ιδέα ότι εκτός από το φωτισμό, για να σωθεί κάποιος πρέπει να κατέχεται από συμπόνια προς όλα τα όντα και να θέλει να τα βοηθήσει να σωθούν. Έτσι, στο Μαχαγυάνα το ιδανικό είναι να ακολουθήσει κάποιος το μονοπάτι που οδηγεί σ’ αυτούς τους δύο σκοπούς. Εκείνος που το κάνει αυτό ονομάζεται μποντισάτβα (μπόντι= φωτισμός, σάτβα= ον σε πορεία προς το φωτισμό). Ο μποντισάτβα μετά από άπειρες ζωές φτάνει κάποτε στο σημείο να μπει στη Νιρβάνα, που στο Μαχαγυάνα Βουδδισμό σημαίνει να ενωθεί με το απόλυτο. Όμως, αυτός καθυστερεί την ένωση αυτή και παραμένει σε κάποιον ουράνιο κόσμο, με σκοπό να σώσει όλα τα όντα. Τέτοιοι μποντισάτβα ονομάζονται επίσης Βούδδες, συμπληρώνοντας έτσι την τριπλή σημασία αυτού του όρου στο Μαχαγυάνα. Ένας πολύ γνωστός τέτοιος Βούδδας είναι ο Αμιντά, που λατρεύεται από εκατομμύρια πιστών στις βουδδιστικές χώρες. Ο Αμιντά, όπως και οι άλλοι τέτοιοι Βούδδες, εμφανίζεται με διάφορες μορφές στους διάφορους κόσμους, προκειμένου να βοηθήσει τα όντα να σωθούν. Πολύ γνωστή και πλατιά λατρευόμενη τέτοια μορφή του είναι η Κουάν-γιν (ιαπ. Κάννον). Με κέντρο τους Βούδδες και τους μποντισάτβες δημιουργήθηκε ένας λατρευτικός Βουδδισμός, που αποτελεί την όψη της λαϊκής ευσέβειας του Μαχαγυάνα. Το μεγάλο πλήθος των πιστών του επιδιώκει να αναγεννηθεί στον κόσμο κάποιου από τους παραπάνω Βούδδες. Αυτός είναι ο λόγος που σε χώρες όπως η Κίνα, η Κορέα, η Ιαπωνία κ.α., ο Βουδδισμός της πλειονότητας είναι θρησκεία που υπηρετεί κυρίως τη μεταθανάτια ζωή. Για την πλειονότητα αυτή, όπως στο Χιναγυάνα, η Νιρβάνα μόνο μακροπρόθεσμα τίθεται ως σκοπός

ΚΕΙΜΕΝΑ 

1. Ανάλυση της Πρώτης Ευγενικής Αλήθειας Τώρα, αδελφοί, αυτή είναι η Ευγενική Αλήθεια για τον Πόνο: Η γέννηση είναι πόνος, η φθορά είναι πόνος, η αρρώστια είναι πόνος, ο θάνατος είναι πόνος. Το ίδιο είναι η θλίψη και το πένθος, η συμφορά, ο θρήνος, η απελπισία. Το να συνυπάρχουμε με πράγματα που μας δυσαρεστούν, το να είμαστε χωρισμένοι από πράγματα που μας ευχαριστούν – αυτό είναι επίσης πόνος. Το να μην αποκτάμε ό,τι θέλουμε – αυτό επίσης είναι πόνος. Με ένα λόγο, αυτό το σώμα, αυτή η μάζα που αποτελείται από πέντε στοιχεία και που βασίζεται στην απληστία, είναι πόνος.

(Σαμιούττα Νικάγια, v. 421). 

2. Η αιτία των αναγεννήσεων Τότε ο Εξυψωμένος έτσι μίλησε στους αδελφούς: Επειδή δεν καταλάβαμε τις Τέσσερις Ευγενικές Αλήθειες, επειδή δεν διεισδύσαμε σ’ αυτές, αδελφοί, τρέξαμε και περιπλανηθήκαμε σ’ αυτό το μακρύ, μακρύ ταξίδι (των αναγεννήσεων), τόσο εσείς όσο κι εγώ. Ποιες είναι αυτές οι τέσσερις; Η Ευγενική Αλήθεια του Πόνου· η Ευγενική Αλήθεια της Παραγωγής του Πόνου· η Ευγενική Αλήθεια της Κατάπαυσης του Πόνου· η Ευγενική Αλήθεια του Δρόμου που οδηγεί στην Κατάπαυση του Πόνου. Αλλά, αδελφοί, όταν καταλάβουμε αυτές τις Τέσσερις Ευγενικές Αλήθειες και διεισδύσουμε σ’ αυτές, τότε ξεριζώνεται η επιθυμία για ύπαρξη, κόβεται η κλωστή που οδηγεί στην αναγέννηση, τότε δεν υπάρχει πια συνέχιση της ύπαρξης. (Ντίγκα Νικάγια, ii. 90).

3. Αποπροσκόλληση από τα πράγματα Ο γιος του Μαλούνκυα ήταν γέρος, και ανυπομονούσε να μάθει τη διδασκαλία του Βούδδα με συντομία. Πήγε λοιπόν στο Δάσκαλο, κι εκείνος τον ρώτησε: – Αισθάνεσαι καμιά επιθυμία, γιέ του Μαλούνκυα, για πράγματα τα οποία ποτέ δεν είδες, δε βλέπεις και δε θέλεις να δεις στο μέλλον; Σχηματικό διάγραμμα του σύμπαντος (μαντάλα). Από τον κεντρικό Βούδδα, απορρέει ο κόσμος κατά στρώματα και άπειροι Βούδδες-εμφανίσεις του. (Ιαπωνία, 10ος αι. μ.Χ.).  – Όχι, Κύριε. – Αισθάνεσαι καμιά επιθυμία για πράγματα που ποτέ δεν άκουσες, δεν ακούς και δε θέλεις ν’ ακούσεις; – Όχι, Κύριε. – Λοιπόν, έτσι όπως ακριβώς δεν έχεις καμιά επιθυμία για πράγματα που δεν είναι στις σκέψεις ή στις αισθήσεις σου, να μην έχεις καμιά επιθυμία για τα πράγματα που είναι στις αισθήσεις και στις σκέψεις σου. Αυτό είναι το μονοπάτι που οδηγεί στο τέλος του πόνου. (Σαμιούττα Νικάγια).

 4. Ο κόσμος του Αμιντά Βούδδα Το κοσμικό σύστημα του ευλογημένου Αμιντά, που ονομάζεται Χώρα της Μακαριότητας, είναι πλούσιο, ειρηνικό, με όλα τα καλά, όμορφο και γεμάτο με θεούς και ανθρώπους. Ακόμα.... σ’ εκείνο τον κόσμο δεν υπάρχουν ούτε κολάσεις, ούτε αναγέννηση με μορφή ζώου... ούτε κανενός άλλου είδους αναγέννηση σε δυσμενείς συνθήκες. Πολύτιμοι λίθοι, σαν αυτούς της Χώρας της Μακαριότητας δεν υπάρχουν σε τούτο τον κόσμο... αυτή η Χώρα της Μακαριότητας εκπέμπει διάφορες ευωδιές· είναι πλούσια σε διάφορα λουλούδια και καρπούς, στολισμένη με πολύτιμα δέντρα και σμήνη διάφορων γλυκόηχων πουλιών. (Sukhâvati vyûha Sutra).

Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.

Βούδας (συλλογή εικόνων

Βουδισμός: Εκεί υπάρχει ο πόνος, αλλά δεν βρίσκεις αυτόν που πονάει...

Πάμε μια βόλτα σε έναν βουδιστικό ναό;

Η κατασκευή του μύθου μιας ανήλικης «ζωντανής θεάς»

Ιερωσύνη και λατρεία στην Ιαπωνία : Σιντοϊσμός και Ιαπωνικός Βουδισμός

108 Βούδες - 108 buddhas

Οι εκπληκτικοί σκαλισμένοι βουδιστικοί ναοί του Maytszishan.

Βουδιστής μοναχός που πέθανε το 1927 είναι... ζωντανός!

Οι σπηλιές της Ajanta

Ποιοί είναι οι ιδρυτές των θρησκειών;

Ο Βουδισμός

Βασικές αρχές Χριστιανισμού και Βουδισμού

Κινέζικος Βουδισμός (εφαρμογές)

Έκθεση με… 8.000 αγάλματα του Βούδα

Το άγαλμα του Βούδα Tian Tan-Lantau Island-Χόνγκ Κόνγκ

Η πεδιάδα με τους χίλιους ναούς

Ο Βουδισμός, εργασία μαθητών Β4

Η ιστορία του Βουδισμού

Η ζωή του Βούδα

Ως την κορυφή του Borobodur - το θαυμαστό βουδιστικό μνημείο

Υπάρχει Θεός;

Mandala και mantras

Οι πέντε Βούδες του στοχασμού

Ο τροχός της ζωής

Ο κύκλος της ζωής

Ο Βούδας στοχάζεται

Ο Βούδ(δ)ισμός

4.5 Ο Ινδουισμός

Ινδουισμός

ss-18185973from Eleni Athanasiou

Ινδουισμός

3rd-class-junior-high-hinduismfrom Roy Akanthopoulou

Οι Θεοί του Ινδουισμού

ss-60807039from ΠΕ 01 ΜΠΑΛΤΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Holi, η γιορτή των χρωμάτων

Ντιβάλι: Το «φεστιβάλ του φωτός»

Ινδία: ΒΑΡΑΝΑΣΙ, πνευματικό λίκνο του Ινδουισμού

Φωλιασμένο στις όχθες του Γάγγη, το Βαρανάσι, πρώην Μπενάρες, που βρίσκεται στην ινδική πολιτεία Ούταρ Πραντές, θεωρείται μία από τις παλαιότερες κατοικημένες πόλεις στον κόσμο. Αφιερωμένη στον Σίβα και σημαντικός τόπος προσκυνήματος, είναι μία από τις επτά ιερές πόλεις του Ινδουισμού. Σύμφωνα με την ινδουιστική πίστη, ο θάνατος ή η αποτέφρωση εκεί απελευθερώνει την ψυχή τερματίζοντας τον κύκλο της μετενσάρκωσης. Το Βαρανάσι αποπνέει μια απαράμιλλη ατμόσφαιρα με τα παλάτια του να υψώνονται προς τον ουρανό, τις πολλαπλές τελετές στο ποτάμι, τις ιερές αγελάδες που περιπλανιούνται κατά χιλιάδες, για να μην αναφέρουμε τους ναούς με τη συναρπαστική πνευματικότητά τους, ανάμεσα στον μυστικισμό και το μυστήριο. Είναι κατά τη διάρκεια του ιερού μήνα Σράβαν, ο οποίος πέφτει τον Αύγουστο κατά την περίοδο των μουσώνων, που η πόλη αποκτά τη δική της ομορφιά, με εκατοντάδες χιλιάδες προσκυνητές να συγκεντρώνονται πεζοί από όλη τη χώρα.

«Ινδία - Βαρανάσι: Το πέρασμα στην αιωνιότητα»

Κάστες στην Ινδία

Ο Ινδουισμός (Α΄)

Με τον όρο «Ινδουϊσμός» ονομάζεται το πολυσύνθετο σύνολο εκείνων των παραδόσεων* της Ινδίας, που αποτέλεσαν στη διάρκεια της ιστορίας της και αποτελούν επίσης σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής της. Στη χώρα αυτή ο Ινδουϊσμός αριθμεί περί τα 700 εκατομμύρια πιστούς, ενώ μικρότερες Ινδουϊστικές κοινότητες υπάρχουν τόσο στις γειτονικές χώρες όσο και σε άλλα μέρη της γης, όπως το Μπαλί, τη Ν. και Δ. Αφρική, το αρχιπέλαγος της Καραϊβικής κ.α.

 α) Το πρόβλημα του ορισμού.

 Στην αχανή ινδική χώρα οι ποικίλες γεωγραφικές και κλιματολογικές ιδιαιτερότητες, η εθνολογική ποικιλία, η μακραίωνη ιστορία, καθώς και άλλοι παράγοντες, γέννησαν στη διάρκεια των αιώνων ένα πλήθος θρησκευτικών αντιλήψεων και παραδόσεων. Αυτές συχνά διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, που σύμφωνα με πολλούς πρέπει να θεωρηθούν ως διαφορετικές θρησκείες και να περιγραφούν χωριστά. Έτσι ο Ινδουϊσμός δεν αποτελεί μια ενιαία θρησκεία και συνεπώς δεν μπορεί να περικλειστεί σε έναν ορισμό. Από την άλλη μεριά όμως, οι περισσότερες από αυτές τις παραδόσεις προϋποθέτουν το ίδιο θεωρητικό υπόβαθρο. Εδώ θα περιγράψουμε αυτό το κοινό θεωρητικό υπόβαθρο και τις μεγαλύτερες από τις παραδόσεις που στηρίζονται σ’ αυτό, δηλαδή εκείνες που ακολουθούνται από την πλειονότητα του ινδικού λαού.

 β) Ο πολιτισμός του Ινδού και οι Άριοι. 

Η ιστορία του Ινδουϊσμού ξεκινά από τον πολιτισμό που άκμασε με κέντρο την κοιλάδα του ποταμού Ινδού περίπου από το 3.000 ως το 1500 π.Χ. Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως η παράσταση ενός θεού που κάθεται σε στάση γιόγκα και είναι περικυκλωμένος από ζώα, ειδώλια της Μητέρας θεάς*, καθώς και άλλα ευρήματα, δείχνουν ότι η θρησκευτική ζωή συνίστατο στη λατρεία του θείου ως γενεσιουργού δύναμης που παράγει τη ζωή. Με την εγκατάσταση των Αρίων, που εισέβαλαν στην Ινδία περί το 1500 π.Χ., δημιουργήθηκε ένας άλλος πολιτισμός, που επικάλυψε τα υπολείμματα του προγενέστερου. Ταυτόχρονα όμως, τα υπολείμματα αυτά πέρασαν μέσα στον Άριο πολιτισμό, αναπτύχθηκαν και συνέβαλαν στην τελική σύνθεση του Ινδουϊσμού. 

γ) Η βεδική θρησκεία.

 Η θρησκεία των Αρίων ήταν πολυθεϊστική, όπως εκείνη των αρχαίων Ελλήνων ή των Ρωμαίων. Πηγή πληροφοριών για τη θρησκεία αυτή αποτελεί μια σειρά ιερών βιβλίων που ονομάζονται Βέδες, οι οποίες γράφηκαν από το 1500 ως το 1000 π.Χ. Από το όνομά τους η θρησκεία, όπως και η εποχή αυτή, ονομάζεται βεδική. Θεοί ήταν ο ουρανός, ο ήλιος, η φωτιά, ο θεός της καταιγίδας, της γονιμότητας, και του πολέμου κ.ά. Στη βεδική θρησκεία κέντρο της λατρευτικής δραστηριότητας αποτελεί η θυσία προς τους θεούς. Όταν οι Άριοι εισέβαλαν στην Ινδία ήταν ήδη χωρισμένοι σε τρεις τάξεις: ιερείς (βραχμάνους), πολεμιστές - αριστοκράτες και καλλιεργητές. Ανώτερη θεωρούνταν εκείνη των βραχμάνων. Σ’ αυτές προστέθηκε η τάξη των χειρώνακτων, στην οποία κατέταξαν τους κατακτημένους ντόπιους λαούς.

 Η κοινωνική και θρησκευτική ζωή κάθε τάξης ρυθμιζόταν από ένα σύνολο κανόνων, τους οποίους καθόριζαν οι βραχμάνοι. Το ινδικό όνομα των βασικών αυτών τάξεων είναι βάρνα= χρώμα. Είναι όμως κοινά γνωστές με το όνομα κάστες που δόθηκε το 16ο αι. από τους Πορτογάλους αποίκους. Στη διάρκεια των αιώνων οι κάστες απέκτησαν ένα πλήθος υποδιαιρέσεις. Αυτές διακρίθηκαν και ιεραρχήθηκαν με βάση κυρίως το επάγγελμα και το βαθμό καθαρότητάς του. Με την ίδια βάση δημιουργήθηκε, επίσης, η τάξη εκείνων που ήταν έξω από κάθε κάστα (άθικτοι). 

Παράλληλα με τον πολυθεϊσμό στις Βέδες απαντά, επίσης, η ιδέα ότι υπάρχει μια παγκόσμια τάξη, η οποία διακρίνεται στη δομή και λειτουργία του κόσμου, αλλά και στη δομή και λειτουργία της κοινωνίας, την ηθική δεοντολογία κ.λπ. Η παγκόσμια αυτή τάξη ονομάζεται «ντάρμα». Το ντάρμα είναι θείας καταγωγής και άρα η σύμφωνη μ’ αυτό διαγωγή των ανθρώπων είναι πράξη θρησκευτικού χαρακτήρα και συνεπώς υποχρεωτική. Επομένως, και η δεδομένη τάξη της κοινωνίας, δηλαδή η διαίρεσή της σε κάστες, θεωρείται στις Βέδες μέρος της παγκόσμιας τάξης και άρα επίσης θείας καταγωγής. Το ίδιο ισχύει και για το σύνολο των κανόνων που συνοδεύει κάθε κάστα και που ονομάζεται επίσης ντάρμα. Η μεταπήδηση σε άλλη κοινωνική τάξη θεωρήθηκε αργότερα ότι μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε μια επόμενη ζωή, ανάλογα με τις πράξεις κατά την παρούσα. 

δ) Οι Ουπανισάδες.

 Ήδη από το τέλος της βεδικής εποχής αρχίζει να εμφανίζεται στις Βέδες η ιδέα ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι το επιφανειακό ή εξωτερικό στρώμα μιας θείας πραγματικότητας, που βρίσκεται στο βάθος ή στη βάση του κόσμου. Όλα όσα υπάρχουν, συμπεριλαμβανομένων και των θεών, απέρρευσαν απ’ αυτή. Μ’ αυτόν τον τρόπο το σύνολο του κόσμου χωρίστηκε σε δύο βασικά στρώματα, τη θεμελιώδη αυτή πραγματικότητα και το φαινόμενο κόσμο.

 Ο φαινόμενος κόσμος αποτελείται από όντα περιορισμένα στα όρια της μορφής τους, ενώ η θεμελιώδης πραγματικότητα είναι απεριόριστη και άμορφη. Η ιδέα αυτή αναπτύχθηκε περισσότερο και επικράτησε ως το βασικό κοσμοείδωλο του Ινδουϊσμού σε μια άλλη σειρά βιβλίων που ονομάζονται Ουπανισάδες και γράφηκαν περ. από το 800 ως το 500 π.Χ. Στις Ουπανισάδες η θεία πραγματικότητα που αποτελεί το υπόστρωμα του σύμπαντος ονομάστηκε Μπράχμαν.

 Όπως ο αέρας που, αν και άμορφος, μπορεί να περικλειστεί μέσα στα δοχεία, έτσι και μέσα σε κάθε τι υπάρχει ένα «τμήμα» του Μπράχμαν, ένα θείο στοιχείο. Αυτό ονομάζεται Άτμαν. Μ’ αυτόν τον τρόπο όλα τα όντα είναι στο βάθος τους Άτμαν και άρα μέρος του Μπράχμαν. Το ίδιο και ο άνθρωπος. Μόνο που αυτός, γοητευμένος από τον κόσμο, έχει συνεχώς στραμμένο το νου του προς αυτόν και άρα προς τα έξω και αγνοεί ότι το βάθος του εαυτού του είναι η θεία πραγματικότητα. Ενώ στις Βέδες ο κόσμος θεωρείται ως κάτι καλό, στις Ουπανισάδες καλό θεωρείται μόνο το Μπράχμαν. Ο κόσμος είναι μια δευτερεύουσα πραγματικότητα και όχι η βασική και αληθινή. Εξάλλου αποτελείται από όντα που βρίσκονται σε κατάσταση περιορισμού και μεταβολής.

 Τα έμβια όντα, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, αισθάνονται οδυνηρά αυτήν την κατάσταση. Βιώνουν λοιπόν την ύπαρξη ως πόνο. Στις Ουπανισάδες εμφανίζονται, επίσης, δύο άλλες ιδέες, που είναι άγνωστες στις Βέδες. Αυτές είναι η σαμσάρα και το κάρμα. Σαμσάρα είναι η ανακύκληση των υπάρξεων. Σύμφωνα μ’ αυτήν την αντίληψη τα έμβια όντα δε ζουν μόνο μια φορά αλλά αφού μια μορφή ύπαρξης διαλυθεί, κάτι από αυτήν επιβιώνει και μεταβαίνει σε άλλη μορφή ύπαρξης. Δημιουργείται έτσι ένας ατέρμων κύκλος μετενσαρκώσεων που διατηρεί συνεχώς τα όντα σε κάποια μορφή ύπαρξης.

 Κάρμα σημαίνει πράξη. Οι πράξεις που το ον διέπραξε στην προηγούμενη μορφή ύπαρξης είναι εκείνες που προσδιορίζουν τη μορφή στην οποία θα μεταβεί. Τέτοιες μορφές εκτός από την ανθρώπινη μπορούν να είναι μια ζωική, μια δαιμονική σε κάποια κόλαση ή μια θεϊκή σε κάποιο ουρανό. Τι πράξεις κάνει ο άνθρωπος εξαρτάται από εκείνο που επιθυμεί. Έτσι τελικά μετενσαρκώνεται κάθε φορά σε κάποια μορφή ύπαρξης ανάλογη με την επιθυμία του. Η ατέρμονη παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, δηλαδή σε μια κατάσταση που ταυτίζεται με την οδύνη, προκάλεσε το αίτημα της απελευθέρωσης (μούκτι ή μόξα) από αυτή.

 Σύμφωνα με τις Ουπανισάδες, αυτή επιτυγχάνεται με τη σταδιακή απόσυρση του νου του ανθρώπου από τον εξωτερικό κόσμο και τη στροφή του προς τον εσωτερικό με τελικό σκοπό την ταύτιση του νου με το Άτμαν και μέσω αυτού με το Μπράχμαν. Η διαδικασία αυτή, από τη σταδιακή απόσυρση του νου από τον εξωτερικό κόσμο ως την ταύτιση ή ένωση με το Μπράχμαν ονομάζεται γιόγκα. Η χρήση της γιόγκα γι’ αυτό το σκοπό καθιστούσε το έργο της σωτηρίας μια ατομική προσπάθεια που μπορούσε να αναλάβει ο καθένας μόνος του.

ΚΕΙΜΕΝΑ 

1. Στον ακόλουθο κοσμογονικό μύθο το σύμπαν παρομοιάζεται με ένα γιγάντιο άνθρωπο που διαμελίζεται από τους θεούς, ώστε να παραχθεί ο κόσμος. Έτσι η διαίρεση του κόσμου στα μέρη του είναι θείας προέλευσης. Για να δείξουν ότι και αυτές είναι ίδιας προέλευσης οι βραχμάνοι πρόσθεσαν στην αρχική διήγηση και τη δημιουργία των καστών. Όταν [οι θεοί] διαμέλισαν τον Πουρούσα, πόσα μέρη ξεχώρισαν; Τι όνομα έδωσαν στο στόμα του, στα χέρια του; Τι όνομα έδωσαν στους μηρούς και στα πόδια του; Η [κάστα] των βραχμάνων έγινε από το στόμα του, από τα δυο του χέρια έγινε η [κάστα] των βασιλιάδων. Οι μηροί του έγιναν οι βάισα και από τα πόδια του έγιναν οι σούντρα. Το φεγγάρι γεννήθηκε από το νου του, και από το μάτι του γεννήθηκε ο ήλιος. Ο Ίντρα και ο Άγκνι γεννήθηκαν απ’ το στόμα του, και ο [θεός του ανέμου] Βάγιου απ’ την αναπνοή του. Απ’ τον αφαλό του προήλθε ο αέρας μεταξύ [ουρανού και γης]. Ο ουρανός φτιάχτηκε απ’ το κεφάλι του. Η γη από τα πόδια του και από το αυτί του οι διάφορες περιοχές. Έτσι [οι θεοί] έφτιαξαν τους κόσμους. (Ριγκ Βέδα Χ, 90).

 2. Το Μπράχμαν είναι η βασική πραγματικότητα Ζούσε κάποτε ένα παιδί, ο Σβετακέτου Αρουνέγια. Κάποια μέρα ο πατέρας του του είπε: «Σβετακέτου, πήγαινε να μάθεις την ιερή σοφία. Δεν υπάρχει κανένας στην οικογένειά μας που δεν έχει σπουδάσει τις  ιερές Βέδες και που θα μπορούσε να ονομαστεί βραχμάνος χωρίς αυτή τη σπουδή». Το παιδί έφυγε σε ηλικία δώδεκα ετών και, αφού έμαθε τις Βέδες, γύρισε σπίτι σε ηλικία είκοσι τεσσάρων, πολύ περήφανος για τις γνώσεις του και νομίζοντας ότι είναι κάποιος. Ο πατέρας του, βλέποντας αυτό, του είπε: «Σβετακέτου, παιδί μου, φαίνεται ότι νομίζεις πως είσαι κάποιος, πως έχεις γνώσεις και είσαι περήφανος. Ρώτησες όμως για κείνη τη γνώση μέσω της οποίας ακούγεται εκείνο που δεν ακούγεται, νοείται εκείνο που δε νοείται και γνωρίζεται εκείνο που δε γνωρίζεται;» «Ποια γνώση είναι αυτή, πατέρα;» ρώτησε ο Σβετακέτου. «Ακριβώς όπως γνωρίζοντας μια μάζα πηλού, γιε μου, μπορείς να γνωρίσεις όλα όσα είναι φτιαγμένα από πηλό, εφόσον όλες οι διαφορές είναι μόνο λέξεις και η πραγματικότητα είναι πηλός... Ακριβώς όπως γνωρίζοντας ένα κομμάτι χρυσό, μπορείς να γνωρίσεις όλα όσα είναι φτιαγμένα από χρυσό, εφόσον όλες οι διαφορές είναι μόνο λέξεις και η πραγματικότητα είναι μόνο χρυσός... Και ακριβώς, όπως γνωρίζοντας ένα κομμάτι σίδερο γνωρίζεις όλα όσα είναι από σίδερο, εφόσον όλες οι διαφορές είναι μόνο λέξεις και η πραγματικότητα είναι μόνο σίδερο [έτσι γνωρίζοντας τη βασική πραγματικότητα του σύμπαντος, το Μπράχμαν, μπορείς να γνωρίσεις όλο το σύμπαν]».

 (Τσάντογκυα Ουπανισάντ, 6.1).

 Συνεχίζοντας τη διδασκαλία για το Μπράχμαν, ο πατέρας του Σβετακέτου λέει: «Φέρε μου έναν καρπό από αυτό το δέντρο μπανυάν». «Τον έφερα, πατέρα». «Άνοιξέ τον». «Τον άνοιξα, κύριε». «Τι βλέπεις μέσα του;» «Πολύ μικρούς σπόρους, κύριε». «Άνοιξε έναν απ’ αυτούς, γιε μου». «Τον άνοιξα, κύριε». «Τι βλέπεις μέσα του;» «Τίποτε απολύτως, κύριε». Τότε ο πατέρας του του είπε: «Γιε μου, από την ίδια αυτή ουσία μέσα στο σπόρο, την οποία δεν μπορείς να δεις, προέρχεται στ’ αλήθεια όλο αυτό το τεράστιο δέντρο μπανυάν. Πίστεψέ με, γιε μου, μια αόρατη και λεπτή ουσία είναι το Πνεύμα ολόκληρου του σύμπαντος. Αυτό είναι η Πραγματικότητα. Αυτό είναι το Άτμαν. Εσύ [ο ίδιος] είσαι [κατά βάθος] αυτό». (Τσάντογκυα Ουπανισάντ, 6.12-14).

Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.

Ο Ινδουισμός

Ινδουισμός - Θεότητες (συλλογή εικόνων)

Ινδουισμός (συλλογή εικόνων)

Ινδουισμός - Χώροι λατρείας (συλλογή φωτογραφιών)

Σίβα Ναταράγια o πρίγκιπας του κοσμικού χορού

Η κατασκευή του μύθου μιας ανήλικης «ζωντανής θεάς»

Diwali 2013: Η Γιορτή των Φώτων (Φωτογραφίες)

Navratri η γιορτή της μητέρας Θεάς

Ο ύμνος της δημιουργίας - Nasadiya Sukta

Ο Χρυσός Ναός, Παντζάμπ, Ινδίας

Rath Yatra, η Ινδουιστική γιορτή

Μαχαμπαράτα

Μπαγκαβάτ Γκίτα

Η θέση της χήρας στην Ινδία

Ο Πολιτισμός της Αρχαίας Ινδίας

Rangoli: Μια τέχνη ιδιαίτερη!

Ο χορός και η καταστροφή στην Ινδική τέχνη

«Σίβα Ναταράγια»

Γιατί πεθαίνουν οι άνθρωποι; (Ινδική παραβολή)

Σάτι: Το έθιμο καύσης των χηρων στην Ινδία

Η καύση των νεκρών στον ποταμό Γάγγη

Οι γυναίκες της Ινδίας...............

Η θέση των γυναικών στη σύγχρονη Ινδία

Ινδουισμός

Οι Θεοί του Ινδουισμού

Ινδουισμός

Holi, η γιορτή των χρωμάτων

Ντιβάλι: Το «φεστιβάλ του φωτός»

Ινδία: ΒΑΡΑΝΑΣΙ, πνευματικό λίκνο του Ινδουισμού

«Ινδία - Βαρανάσι: Το πέρασμα στην αιωνιότητα»

Κάστες στην Ινδία

Ο Ινδουισμός

Η λέξη Ινδουισμός προέρχεται από τον όρο "Hind", την αρχαία περσική ονομασία της Ινδίας.

Έτσι ινδουισμός σημαίνει τη θρησκεία των ανθρώπων της Ινδίας.

Δεν έχει ιδρυτή, ούτε συγκεκριμένο σύμβολο πίστης.Αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε μέσα στο χρόνο.

Είναι μια θρησκεία με πιστεύω και πρακτικές πολυάριθμων φυλών, εθνικών ομάδων, και πολιτισμών της μεγάλης γεωγραφικής έκτασης που καλύπτει η Ινδία.

Ο ινδουισμός έχει πολλούς θεούς αλλά για μερικούς ινδουιστές υπάρχει ένα απρόσωπο απόλυτο που ονομάζεται Μπράχμαν.

Το Μπράχμαν εκδηλώνεται μέσα στην Τριμούρτι, την τριάδα των Ινδουιστών που την αποτελούν: 

1) ο Βράχμα,ο δημιουργός.  

Μοναδικός του σκοπός είναι η δημιουργία.Αντίθετα με τον Σίβα και τον Βίσνου δεν έχει αντίρροπες δυνάμεις μέσα του και γι αυτό δεν καταστρέφει όσα έχει δημιουργήσει. Σύμφωνα με μια παράδοση προήλθε από το "Αυγό του Σύμπαντος".Αρχικά είχε μονο ενα κεφάλι.Τα υπόλοιπα τα απέκτησε μόλις δημιούργησε τη γυναίκα.Την απέκοψε από το σώμα του, την ερωτεύτηκε αλλά αυτη του κρύφτηκε.Για να μπορεί λοιπόν να τη βλέπει έβγαλε άλλα τρια κεφάλια: δεξιά, αριστερά και πίσω.

 

2)Ο Βίσνου  ο συντηρητής: περιέχει και εξισορροπεί μέσα του το καλό και το κακό.Σκοπός του η διατήρηση της θείας τάξης του σύμπαντος κρατώντας την ισορροπία ανάμεσα στις καλές και τις κακές δυνάμεις.Κάθε φορά που το κακό κερδίζει έδαφος, ο Βίσνου κατεβαίνει στη γη με σκοπό να αποκαταστήσει την ισορροπία.
Εμφανίζεται στον κόσμο με διάφορες μορφές (αβατάρα). 

Υπάρχουν δέκα τέτοιες εμφανίσεις του Βισνού 

• Μάτσγια ή Ματσέγια, το ψάρι, αντιπροσωπεύει τη ζωή στους αρχέγονους ωκεανούς.
• Κούρμα, η χελώνα, αντιπροσωπεύει το επόμενο βήμα, τα αμφίβια.
• Βαράχα, ο αγριόχοιρος, συμβολίζει τη ζωή στη στεριά.
• Ναρασίμχα, ο άνθρωπος-λιοντάρι, συμβολίζει την αρχή της εξελίξεως του ανθρώπου.
• Βαμάνα, ο νάνος, συμβολίζει αντίθετα την ατελή εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.
• Παρασουράμα, ο κάτοικος του δάσους, υποβάλλει την έννοια της πλήρους φυσικής αναπτύξεως,της ανθρωπότητας
• Ράμα, ο βασιλιάς, ο κύριος, αντιπροσωπεύει την ανθρώπινη ικανότητα να κυβερνά έθνη.
• Κρίσνα, εξειδικευμένος σε 64 τομείς της επιστήμης, αντιπροσωπεύει την πολιτιστική εξέλιξη του ανθρώπου.
• Βούδας, ο Πεφωτισμένος, συμβολίζει την πνευματική εξέλιξη και φώτιση του ανθρώπου.
• Κάλκι, η άβαταρα του λευκού αλόγου, αντιπροσωπεύει την τελική απελευθέρωση του ανθρώπου και την ανακάλυψη της θείας φύσης του.

3) Ο Σίβα ο καταστροφέας αλλά και αναδημιουργός 

Ο Σίβα βοηθά τους πιστούς του χωρίς να προβαίνει σε εμφανίσεις. Λατρεύεται με διάφορες μορφές που αντιστοιχούν στα γενικά χαρακτηριστικά του κόσμου. Π.χ. ως δημιουργός αλλά και καταστροφέας, καθώς ενώ ως γενεσιουργός γεννά το σύμπαν, μετά πόο ενα τεράστιο χρονικό διάστημα επίσης το καταστρέφει και το απορροφά,για να το γεννήσει και πάλι ....

Επιμέλεια: Αθανασίου Ελένη

4.4 Το Ισλάμ

4.3. Ο ΙΟΥΔΑΪΣΜΟΣ

4.2 Τα αφρικανικά θρησκεύματα

4.1 Η αρχαία Ελληνική θρησκεία

3.8 O «δούλος του Θεού» ελεύθερος από κάθε δουλεία

3.7 Το ασύμβατο του χριστιανικού ήθους με τον φανατισμό

3.6 Το φαινόμενο της αθεΐας

Το Ισλάμ (Β΄)

α) Η επέκταση του Ισλάμ

 Μετά το θάνατο του προφήτη, οι αραβικές στρατιές κατέκτησαν μέσα σε διάστημα τριάντα ετών μια τεράστια περιοχή, αποτελούμενη από τη Συρία, την Παλαιστίνη, το Ιράκ, την Αίγυπτο, τη Λιβύη, την Περσία και τις περιοχές δυτικά της Κασπίας. Από τον 11ο αι. διάφοροι μουσουλμανικοί λαοί κατέκτησαν την Ινδία. Από το 14ο αι. το Ισλάμ αποκτά στο μεσογειακό χώρο δύναμη με τη δημιουργία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

 β) Το πρόβλημα της διαδοχής του Μωάμεθ. Σηίτες και Σουνίτες

 Διαμάχες γύρω από τη διαδοχή του Μωάμεθ άρχισαν να υπάρχουν στο Ισλάμ από πολύ νωρίς. Όταν ο τρίτος χαλίφης Ουθμάν δολοφονήθηκε, στη θέση του εξελέγη ο Αλή, που ήταν εξάδελφος και γαμπρός του Μωάμεθ. Το συγγενικό περιβάλλον του Ουθμάν αντιτάχθηκε σ’ αυτήν την εκλογή. Ακολούθησε πολεμική αναμέτρηση που κατέληξε στην ήττα του Αλή. Οικτρή ήττα επίσης υπέστη αργότερα ο γιος του Χουσεΐν. Όμως, οι ακόλουθοί τους που ονομάστηκαν Σηίτες, διαμόρφωσαν μια δική τους διδασκαλία και διαφοροποιήθηκαν από τους υπόλοιπους μουσουλμάνους, οι οποίοι αποτέλεσαν το λεγόμενο ορθόδοξο κλάδο, και ονομάστηκαν Σουνίτες. Οι Σηίτες επικράτησαν τελικά στην Περσία, το Ιράκ και το Πακιστάν. Ο υπόλοιπος μουσουλμανικός κόσμος, που αποτελεί την πλειονότητα, όπως οι Άραβες, Τούρκοι κτλ., είναι κυρίως Σουνίτες.

 γ) Χαρακτηριστικά των Σουνιτών και των Σηιτών

 Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των Σουνιτών είναι η εμμονή στο Κοράνιο, που θεωρείται θεμέλιο του Ισλάμ. Οι αποφάσεις παίρνονται με βάση την ομοφωνία της κοινότητας. Τα δύο αυτά σημεία προσφέρουν στερεότητα και συνοχή στον κλάδο. Επίσης, θεωρούν ότι η διαδοχή του Μωάμεθ δε χρειάζεται να είναι κληρονομική. Οι Σηίτες τόνισαν εξαιρετικά το πρόσωπο του Αλή, ως προφήτη μετά το Μωάμεθ. Η πίστη στην κληρονομική διαδοχή τούς οδήγησε στην ιδέα ότι οι χαλίφες δεν έπρεπε να εκλέγονται. Κατ’ αυτούς κάθε γενιά  έχει ένα δικό της ηγέτη που προέρχεται από τον οίκο του Αλή. Ο ηγέτης (Ιμάμης), αυτός είναι ο αληθινός διάδοχος στην ηγεσία του Ισλάμ. Θεωρείται μάλιστα αλάθητος και τελικά μια ημιθεϊκή μορφή. Αυτός είναι η πηγή κάθε απόφασης και όχι η κοινότητα. Από αυτόν η αληθινή ερμηνεία του Κορανίου μεταβιβάζεται στους διαδόχους του μυστικά. Οι Σηίτες δέχονται ότι οι Ιμάμηδες υπήρξαν δώδεκα. Ο τελευταίος, ο Μουχαμάντ αλ-Μάχντι, έχει «απαχθεί» πνευματικά και «κρύβεται» κάπου, ώσπου να επιστρέψει στη γη, για να εγκαινιάσει μια εποχή ευδαιμονίας. Έτσι, ο Σηϊτισμός έχει έντονο εσχατολογικό χαρακτήρα. Η ιδέα της μυστικής μεταβίβασης της αληθινής διδασκαλίας συνέβαλε στη δημιουργία πολλών σχολών μέσα στο Σηϊτισμό, έτσι ώστε ο κλάδος τους να μην έχει τη συνοχή των Σουνιτών.

 δ) Ο μυστικισμός στο Ισλάμ (Σουφισμός) 

Κινήματα αυστηρότητας και ασκητισμού μέσα στην ίδια την ισλαμική κοινότητα, αλλά και άλλοι παράγοντες, όπως η επίδραση των χριστιανών ασκητών από τις κατακτημένες περιοχές, η επαφή με νεοπλατωνικές ιδέες κτλ., οδήγησαν από τον 8ο αι. μ.Χ. στη δημιουργία του ισλαμικού μυστικισμού*, που πήρε το όνομα Σουφισμός. Ο μυστικισμός δε βρήκε εύκολα τη θέση του μέσα στην προφητική θρησκεία του Ισλάμ και πάντα η σχέση του μ’ αυτή διακρινόταν από κάποια ένταση. Σκοπός του Σουφισμού είναι η ένωση με το Θεό που επιτυγχάνεται μέσω της εκμηδένισης του εγώ. Ο ισλαμικός φόβος και η υπακοή στο Θεό στο Σουφισμό μετατράπηκε σε θείο έρωτα και επιδίωξη της θέας του Θεού. Βαθμιαία οι Σούφι οργανώθηκαν σε διάφορες μοναστικές κοινότητες και τάξεις, όπως οι δερβίσηδες κ.ά. Επίσης ανέπτυξαν τεχνικές, μέσω των οποίων μπορούσε να επιτευχθεί η ένωση με το Θεό, όπως το «ντικρ», που συνίσταται στο διαλογισμό πάνω στο όνομα του Θεού, ή ο στροβιλισμός των δερβίσηδων γύρω από τον εαυτό τους.

 ε) Το Ισλάμ σήμερα 

Η διαμόρφωση της σημερινής φυσιογνωμίας του Ισλάμ άρχισε από την εποχή της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας. Αυτή έφερε το θεοκεντρικό πολιτισμό του Ισλάμ σε επαφή με τον ανθρωποκεντρικό δυτικό πολιτισμό. Κάποια από τα επιτεύγματα του δυτικού πολιτισμού, όπως η τεχνολογία, η στρατιωτική οργάνωση, τα οικονομικά και πολιτικά συστήματα, οι νόμοι, η παιδεία κτλ. προσείλκυσαν κυρίως τους πολιτικούς αρχηγούς χωρών, όπως π.χ. της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, που θέλησαν να μεταφέρουν τα επιτεύγματα αυτά στις χώρες τους. Έτσι η δυτική παιδεία άρχισε να αντικαθιστά την ισλαμική. Το ίδιο συνέβη με τα δυτικά νομικά συστήματα, που άρχισαν να αντικαθιστούν τη σαρία κτλ. Αυτό έφερε τους ανανεωτές σε σύγκρουση με εκείνους που έτσι έχαναν τη δύναμή τους, δηλαδή τους ουλεμάδες (νομομαθείς του Ισλάμ), αλλά και με όσους θεωρούσαν το Ισλάμ συστατικό στοιχείο της εθνικής τους ταυτότητας. Οι δύο αυτές τάσεις, των ανανεωτών και των συντηρητικών στοιχείων, αποτελούν τις δυνάμεις που διαμορφώνουν την εικόνα του σημερινού Ισλάμ. 

Χρονολογικά η πρώτη από αυτές είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία λιγότερο ή περισσότερο εκσυγχρονισμένων ισλαμικών κρατών, όπως το Πακιστάν, η Τουρκία, η Αίγυπτος κ.ά., όπου το Ισλάμ, παρά την ισχυρή του παρουσία, δεν καθορίζει όλες τις όψεις της ζωής. Η δεύτερη είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κινημάτων που επιδιώκουν την ανάκτηση της κυριαρχίας του Ισλάμ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως εκείνη του Ιράν, τα κινήματα αυτά πέτυχαν το σκοπό τους με την εγκαθίδρυση θεοκρατικών συστημάτων, ενώ σε άλλες, όπως εκείνες διάφορων χωρών της Β. Αφρικής, η σύγκρουση αποτελεί μια συνεχιζόμενη αιματηρή πραγματικότητα. Τα κινήματα αυτά συνήθως τονίζουν την ανωτερότητα του Ισλάμ έναντι όλων των άλλων θρησκειών αλλά και ιδεολογιών και ιδιαίτερα του δυτικού τρόπου ζωής.

 Ένα ακόμη στοιχείο της σημερινής εικόνας του Ισλάμ είναι η νέα εξάπλωσή του σε διάφορες περιοχές, που οφείλεται σε διάφορους λόγους, όπως π.χ. στην παγκόσμια αναβίωση, από τη δεκαετία του ’60, του μυστικισμού των διάφορων θρησκειών, συμπεριλαμβανομένου και του ισλαμικού σουφισμού. Μ’ αυτήν τη μορφή το Ισλάμ έχει διαδοθεί πλατιά σε μερικές χώρες, όπως π.χ. στη Γαλλία. Άλλος λόγος είναι η επιθυμία από διάφορες εθνικές ή φυλετικές ομάδες, όπως οι μαύροι της Αμερικής και της Αφρικής, να διαφοροποιηθούν από τα πρότυπα των δυτικών κοινωνιών και να αποκτήσουν εθνική ή φυλετική ταυτότητα άλλη από εκείνη των δυτικών.

Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.

ΙΣΛΑΜ - ΣΟΥΦΙ, ΣΟΥΝΙΤΕΣ, ΣΗΙΤΕΣ (ΚΟΥΙΖ)

ΙΣΛΑΜ - ΣΗΙΤΕΣ, ΣΟΥΝΙΤΕΣ ΚΑΙ ΣΟΥΦΙΣΜΟΣ