Θρησκευτικά ... αλλιώς!!!

Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2026

α) Ο θάνατος. Το βασικό ανθρώπινο πρόβλημα;

Ο θάνατος, φαίνεται ότι αποτελεί το βασικό ανθρώπινο πρόβλημα, λόγω του γεγονότος ότι αυτός είναι η πηγή πολλών και κρίσιμων προβλημάτων. Η θεμελιώδης ανάγκη της διατροφής, της εργασίας, της προφύλαξης από καθετί που μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την υγεία και τη σωματική ακεραιότητα έχει ως γενεσιουργό της αιτία την ύπαρξη του θανάτου. Η απώλεια μεγάλου βαθμού της ελευθερίας που θα μπορούσε να απολαμβάνει ο άνθρωπος, ο περιορισμός των ενεργειών εκείνων του ανθρώπου, που έχουν προοπτική στο απώτερο μέλλον, η αίσθηση μερικών ότι η ζωή δεν έχει κανένα σκοπό, ο φόβος του αγνώστου, και άλλα πολλά, οφείλονται στην ύπαρξη του θανάτου. Για τις θρησκείες όμως βασικότερο και από το πρόβλημα του θανάτου, όπως θα δούμε παρακάτω, είναι το πρόβλημα του κακού, από την ύπαρξη του οποίου προέρχεται και ο θάνατος.

β) Η τοποθέτηση των θρησκειών απέναντι στο πρόβλημα του θανάτου

Στην πλειονότητά τους, οι θρησκείες, είδαν το θάνατο αρνητικά. Αυτό φαίνεται π.χ. από το γεγονός ότι στην αρχική κατάσταση του κόσμου, όπως αυτή παρουσιάζεται στους διάφορους κοσμογονικούς μύθους, δε συμπεριλαμβάνεται ο θάνατος. Αυτός έρχεται πάντα μετά. Φαίνεται ακόμη π.χ. από το γεγονός ότι καμιά θρησκεία, ξεκινώντας από την αρχαιότερη γνωστή, της παλαιολιθικής εποχής, δε δέχεται το θάνατο σαν μια τελική κατάσταση. Τον βλέπουν συνήθως σαν μια μεταβατική κατάσταση μεταξύ αυτής και μιας άλλης ζωής ή μιας επανόδου σ’ αυτήν τη ζωή. Η πολύμορφη πίστη στην αθανασία κάποιου στοιχείου της ύπαρξης του ανθρώπου, όπως π.χ. της ψυχής, αποτελεί μια από τις πρώτες γνωστές πεποιθήσεις του ανθρώπινου είδους. Ακόμη και θρησκείες που φαίνεται ότι αξιολογούν το θάνατο θετικά, θεωρώντας τον π.χ. ως το μέσον εισόδου σε μια καλύτερη ζωή, στην πραγματικότητα τον αξιολογούν θετικά ακριβώς ως τέτοιο μέσον και όχι καθ’ εαυτόν. Σε θρησκείες όπως ο Ινδουϊσμός, όπου ο θάνατος είναι μια κατάσταση που επανέρχεται συνεχώς μεταξύ δύο αναγεννήσεων σε διάφορές μορφές ύπαρξης, είναι και πάλι μια από τις σκιερότερες πλευρές της γενικά αρνητικής εικόνας της ύπαρξης. Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η άρνηση του θανάτου και η κατάφαση της ζωής αποτελεί την επικρατούσα στάση των θρησκειών απέναντι στο θάνατο. Συνεπώς η υπέρβαση του θανάτου με διάφορους τρόπους υπήρξε ένας από τους κυριότερους σκοπούς τους. Οι τρόποι αυτοί είναι βασικά δύο: η πίστη στην αθανασία της ψυχής ή κάποιου άλλου στοιχείου του ανθρώπου και η πίστη στην ανάσταση συνόλου του ανθρώπου, σώματος και ψυχής. Στις θρησκείες που απαντά ο δεύτερος τρόπος, όπως στον Ιουδαϊσμό σε κάποιες από τις εκδοχές του, π.χ. εκείνης των Φαρισαίων, στο Ζωροαστρισμό από κάποιο σημείο της ιστορίας του και μετά και τέλος στο Χριστιανισμό, η ανάσταση των νεκρών πραγματοποιείται από το Θεό στο τέλος της ιστορίας. Στο Χριστιανισμό η ανάσταση έχει ήδη πραγματοποιηθεί στο πρόσωπο του Χριστού. Ο αναστημένος Χριστός αποτελεί την αρχή της νέας, μέλλουσας πραγματικότητας, τον πρώτο που αναστήθηκε μόνιμα από τους νεκρούς ως «απαρχή των κεκοιμημένων» (Α΄ Κορ. 15, 20). Η ανάσταση του Χριστού είναι ταυτόχρονα το πρώτο «δείγμα» της μέλλουσας κατάργησης του θανάτου ως φαινομένου, αφού «θάνατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει». (Ρωμ. 6, 9). Η κατάργηση αυτή αποτελεί και την αρχή της πραγματοποίησης της επιθυμίας για μια ζωή που δε θα απειλείται από το θάνατο, όπως αυτή εκφράστηκε πανανθρώπινα κυρίως μέσα από τις θρησκείες. Βέβαια, όπως είδαμε, η επιθυμία αυτή δεν πραγματοποιείται με την ίδια μορφή σε όλες. Έτσι η κατάργηση του θανάτου χαρακτηρίζει τις θρησκείες που πιστεύουν στην ανάσταση. Σ’ εκείνες όμως που πιστεύουν στην αθανασία της ψυχής ή στην ένωση με το Θεό του θείου στοιχείου που υπάρχει στον άνθρωπο, έχουμε υπέρβαση και όχι κατάργηση του θανάτου.

γ) Οι νεκροί και οι θρησκείες. Ταφή. Καύση των νεκρών

Ιδιαίτερη μεταχείριση των νεκρών παρατηρείται ήδη από την εποχή του ανθρώπου του Πεκίνου (περ. 500.000 π.Χ.). Από την εποχή του ανθρώπου του Νεάντερταλ με κλιμακούμενη συχνότητα αλλά και σαφήνεια, ότι αυτή η μεταχείριση σημαίνει πίστη σε μια μετά θάνατον επιβίωση του νεκρού, οι νεκροί θάβονται και μάλιστα όλο και με περισσότερη φροντίδα, όπως π.χ. συνοδευόμενοι με διάφορα αντικείμενα, στολιζόμενοι με κοσμήματα, κτερίσματα κτλ. Ιστορικά ο τρόπος απόθεσης των νεκρών με ταφή προηγείται του τρόπου απόθεσης με καύση, η οποία εμφανίζεται αργότερα. Η καύση υπήρξε ένα από τα μέσα με τα οποία εκφράστηκε ο φόβος για πιθανή παραμονή του νεκρού, ιδιαίτερα εκείνου που δεν πέθανε με καλό θάνατο, ως κακού πνεύματος μεταξύ των ζωντανών. Εξασφάλιζε την πλήρη απόσπαση της ψυχής από το σώμα. Άλλες σημασίες της ήταν η μετάβαση της ψυχής μέσα από την καύση στον κόσμο των θεών (π.χ. η περίπτωση του Ηρακλή) κ.ά. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία έχει επικρατήσει η ολόσωμη ταφή των νεκρών, γιατί αυτό εκφράζει το σεβασμό προς τον όλο άνθρωπο (σώμα και ψυχή). Το σώμα έχει δημιουργηθεί από τα στοιχεία της γης και είναι προορισμένο να επιστρέψει στη γη, από όπου ελήφθη. Αυτή η αντίληψη έγινε παραδοσιακή πρακτική της Εκκλησίας, χωρίς να αποτελεί δεσμευτική δογματική αλήθεια.

δ) Οι θρησκείες, ο θάνατος και το κακό

Αν οι θρησκείες βλέπουν το θάνατο αρνητικά και τη ζωή θετικά, ακόμη βαθύτερα βλέπουν το θάνατο ως αποτέλεσμα του κακού και τη ζωή ως αποτέλεσμα του καλού. Σε όλους τους κοσμογονικούς μύθους ο θάνατος εισέρχεται στον κόσμο μετά την είσοδο του κακού στον κόσμο. Αυτό επιφέρει την καταστροφή της αρχικής καλής κατάστασης και το θάνατο ως το χειρότερο αποτέλεσμά του. Οι θρησκείες δείχνουν με διάφορους τρόπους ότι το βασικό κακό είναι η τοποθέτηση κάποιου άλλου μεγέθους ως θεού στη θέση εκείνου που καθεμιά από αυτές θεωρεί ως Θεό, ο οποίος εκπροσωπεί το αγαθό.

Το μέγεθος αυτό μπορεί να είναι ένα πράγμα ή μια κατάσταση, ένα ον ή μια ιδέα. Η αντικατάσταση αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη σύνδεση του ανθρώπου με κάτι που θεωρείται μη αληθινό. Η σύνδεση αυτή πάντα μεταβάλλει αρνητικά τον άνθρωπο και ταυτόχρονα τον αποκόπτει από ό,τι κάθε θρησκεία αποδέχεται ως αληθινό Θεό. Γι’ αυτό στις θρησκείες, εκτός από εκείνες που έχουν στη βάση τους τον ισοθεϊσμό, την προσπάθεια δηλαδή να γίνει ο άνθρωπος θεός με τις δικές του δυνάμεις (όπως π.χ. η μαγεία), εκείνο που προέχει είναι η ποικιλόμορφη επικοινωνία με το Θεό ή με ό,τι καθεμιά από αυτές θεωρεί ως τέτοιο. Ο τρόπος με τον οποίο υπερνικάται το κακό και ο θάνατος διακρίνει τις θρησκείες. Σε κάποιες, αυτό γίνεται μέσα από την υπέρβαση του κόσμου. Σε άλλες, η υπερνίκηση αυτή γίνεται μέσα από τη διάσωση του κόσμου. Οι πρώτες χαρακτηρίζονται συνήθως από αρνητική διάθεση προς τον κόσμο. Τυπικό δείγμα των πρώτων είναι ανατολικές θρησκείες, όπως ο Ινδουϊσμός. Τυπικό δείγμα των δεύτερων είναι ο Χριστιανισμός. Στο Χριστό συνυπάρχει η ολοκλήρωση της σχέσης ανθρώπου και Θεού με την κατάργηση του θανάτου. Το ίδιο αναμένεται να επεκταθεί στο τέλος της ιστορίας σε όλο το νέο κόσμο του Θεού.

ΚΕΙΜΕΝΑ 1. Η αποστροφή του θανάτου Κάλλιο στη γης να ξενοδούλευα ξωμάχος, ρογιασμένος σε αφέντη πούχασε τον κλήρο του κι είναι το βιος του λίγο, παρά ολωνών εδώ των άψυχων νεκρών ο ρήγας νάμαι, (Ομήρου Οδύσσεια, λ 489-491).

2. Η προέλευση του θανάτου σύμφωνα με κάποιους ινδιάνικους μύθους Ένας μεγάλος μάγος θέλησε να κάνει τους Ινδιάνους Σιπάγια αθάνατους. Τους συνέστησε να χαιρετήσουν φιλικά έναν ξένο, που θα ερχόταν να τους επισκεφθεί. Οι Ινδιάνοι, δυστυχώς γι’ αυτούς, απόστρεψαν το πρόσωπό τους από έναν άνθρωπο, που κουβαλούσε ένα καλάθι γεμάτο σάπιες σάρκες, που τον νόμισαν για τον Θάνατο, αλλά υποδέχτηκαν με ευμένεια τον Θάνατο, που είχε την εμφάνιση ενός ευχάριστου νεαρού... Σε πολλές φυλές του Αμαζονίου υπάρχει μια παράδοση, κατά την οποία οι άνθρωποι θα μπορούσαν διαδοχικά να πεθαίνουν και να ανασταίνονται, αν είχαν υπακούσει σε μια διαταγή που τους δόθηκε ή αν είχαν καταλάβει καλύτερα ένα μήνυμα που ο εκπολιτιστής ήρωας ή άλλο πρόσωπο τους είχε διαβιβάσει. Έτσι ο πατέρας του εκπολιτιστή ήρωα, στους Κασινάουα, είχε συστήσει να τον ακούσουν προσεκτικά, όταν ανεβαίνοντας στον ουρανό θα φώναζε: «Αλλάξτε! αλλάξτε!». Ο γιος του, δυστυχώς, άκουσε: «Τελειώνετε! τελειώνετε!» και το λάθος αυτό υπήρξε η αιτία, που οι άνθρωποι δεν μπορούν ν’ ανανεώσουν το σώμα τους, όπως κάνουν τα φίδια και οι σαύρες. (Παγκόσμιος μυθολογία, Πάπυρος, τ. 5, σ. 142).

3. Η προέλευση του θανάτου σύμφωνα με κάποιους αφρικανικούς μύθους Οι Λόλο... του δυτικού Κονγκό διηγούνται ότι ο θεός πρόσφερε στους πρώτους ανθρώπους δυο δέματα, το ένα από αυτά είχε μαργαριτάρια, μαχαίρια και κοσμήματα και το άλλο την αθανασία. Οι γυναίκες, όμως, φιλάρεσκες, ρίχτηκαν αμέσως στο πρώτο δέμα και το δώρο της αθανασίας χάθηκε... Στους Μπακόγκο, ο Νζάμπε δημιούργησε έναν άνδρα και μια γυναίκα, που έκαναν ένα παιδί. «Μπορεί να πεθάνει, τους είπε ο θεός, αλλά μην το θάψετε, να περιμένετε την επιστροφή μου». Οι γονείς όμως δεν πίστεψαν στην θεϊκή υπόσχεση και έθαψαν το πτώμα του γιου τους στη γη. Ο Θεός τους τιμώρησε για την ανυπακοή τους, καθιστώντας το θάνατο κληρονομικό για το ανθρώπινο γένος. (Παγκόσμιος μυθολογία, Πάπυρος, τ. 5, σ. 207-8)

Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.

Amaterasu - The Sun Goddess

Η ιαπωνική θρησκεία

Η ιαπωνική θρησκεία είναι η παραδοσιακή θρησκεία του ιαπωνικού λαού. Επικρατεί κυρίως στην Ιαπωνία, αλλά και σε μέρη που υπάρχουν μεγάλες κοινότητες Ιαπώνων μεταναστών, όπως η δυτική ακτή των ΗΠΑ. Στην Ιαπωνία η βιομηχανική ανάπτυξη επέφερε εξασθένηση της παραδοσιακής θρησκευτικότητας. Όμως οι συνθήκες της σύγχρονης ζωής προκάλεσαν με τη σειρά τους μια αναβίωση αυτής της θρησκευτικότητας και στα τελευταία κυρίως χρόνια την εμφάνιση πολλών «νέων θρησκειών».

Οι περισσότερες από αυτές αποτελούν παραλλαγές των παραδοσιακών ιαπωνικών θρησκειών. ΄

α) Μια σύνθετη θρησκεία. Η ιαπωνική θρησκεία, δηλαδή εκείνη που ακολουθείται από την πλειονότητα του ιαπωνικού λαού, είναι όπως η κινεζική σύνθετη από τρεις κυρίως επιμέρους θρησκείες: το εγχώριο Σίντο και τις επείσακτες Μαχαγυάνα Βουδδισμό και Κομφουκιανισμό.

Στοιχεία ταοϊστικά υπάρχουν διάσπαρτα κυρίως στο Σίντο και γενικά στην ιαπωνική σκέψη και ζωή. Όμως ο Ταοϊσμός ως θρησκεία δεν έχει το βαθμό παρουσίας που έχει στην Κίνα.

Αντίθετα ο Μαχαγυάνα Βουδδισμός και ο Κομφουκιανισμός αποτελούν κύρια συστατικά στοιχεία της ιαπωνικής θρησκείας. Αυτοί, αν και διαφέρουν σε διάφορα σημεία από το Μαχαγυάνα Βουδδισμό και τον Κομφουκιανισμό της Κίνας, λειτουργούν σύμφωνα με τον ίδιο «καταμερισμό εργασίας» που περιγράψαμε για την κινεζική θρησκεία: Ο Βουδδισμός έχει αναλάβει κυρίως ό,τι σχετίζεται με τη μεταθανάτια ζωή. Στα πλαίσιά του διενεργείται η ιαπωνική προγονολατρεία.

Ο Κομφουκιανισμός διέπει τη διάρθρωση και λειτουργία της κοινωνίας. Τέλος, το Σίντο έχει αναλάβει την περιοχή γενικά της ζωής, την οποία προστατεύουν και προάγουν οι θεότητές του. Γι’ αυτήν την προστασία και προαγωγή καταφεύγουν σ’ αυτές οι Ιάπωνες στη γέννησή τους, στις γιορτές ενηλικίωσης, στο γάμο τους, στις τελετές για τη γονιμότητα των αγρών, για τη θεμελίωση σπιτιών κ.ο.κ. Αν και δεν ισχύει απόλυτα, εφόσον και στην ιαπωνική θρησκεία οι τρεις θρησκείες ασκούνται ταυτόχρονα, συχνά διατυπώνεται η φράση «οι Ιάπωνες ζουν ως Σιντοϊστές και πεθαίνουν ως Βουδδιστές».

Στην ιαπωνική θρησκεία, όπως και στην κινεζική, υπάρχει ένα πάνθεο που αποτελείται από τα θεία όντα του Σιντοϊσμού και του Βουδδισμού. Σ’ αυτά απευθύνονται, όπως και στην Κίνα, ανάλογα με τον τομέα που εξουσιάζουν. Π.χ. ο μποντισάτβα Τζίζο, που προστατεύει τα παιδιά στον άλλο κόσμο, από την πλευρά του Βουδδισμού, ή η θεότητα της γονιμότητας Ινάρι, που προάγει το κέρδος και την ανάπτυξη, από την πλευρά του Σιντοϊσμού, είναι μεταξύ άλλων ανάλογων όντων πολύ δημοφιλείς σε όλη τη χώρα Αν και ως αυτοτελής θρησκεία καμιά από τις παραπάνω δεν αποτελεί σήμερα τη θρησκεία της πλειονότητας, καθεμιά έχει συμβάλει πολύ στη διαμόρφωση του ιαπωνικού χαρακτήρα και πολιτισμού. Ιδίως η βουδδιστική σχολή Ζεν έχει αφήσει βαθιά σημάδια σ’ αυτόν. Κάπως περισσότερο όμως, πρέπει να σταθούμε στο Σιντοϊσμό, εφόσον αποτελεί τη μόνη εγχώρια από τις ιαπωνικές θρησκείες.

β) Ο Σιντοϊσμός. Πρόκειται για την εθνική θρησκεία των Ιαπώνων. Όπως δηλώνει και το ιαπωνικό όνομά του (Σίντο= η οδός των θεών), ο Σιντοϊσμός είναι μια πολυθεϊστική θρησκεία. Λατρεύει δηλαδή ένα πλήθος θεοτήτων που ονομάζονται «κάμι». Υπάρχουν έτσι θεότητες της θάλασσας, των βουνών, του κεραυνού, του ήλιου, της σελήνης, της γης, του ανέμου, των δέντρων κτλ.

Πολλά από τα χαρακτηριστικά που απαριθμήσαμε στην αρχαία ελληνική θρησκεία, όπως η ισαριθμία επιμέρους πραγματικοτήτων του κόσμου και θεοτήτων, η εγκόσμια κατεύθυνση, η σημασία της βούλησης των θεοτήτων, η ύπαρξη διαμέσων (σαμάνων) κτλ. ισχύουν και για το Σιντοϊσμό.

Ο Σιντοϊσμός πήρε στη διάρκεια της ιστορίας του και έχει και τώρα πολλές μορφές. Η πρώτη από αυτές υπήρξε η συστηματοποίηση των θεοτήτων του υπό τη θεά του ήλιου Αματεράσου. Η θεά αυτή είναι η προγονική θεότητα του ιαπωνικού αυτοκρατορικού οίκου, ο οποίος γύρω στα τέλη του 7ου αι. μ.Χ. κατόρθωσε να κυριαρχήσει στη χώρα και έτσι να επιβάλει αυτή τη θεότητα ως κυριότερη.

Σύμφωνα με τον προγονικό μύθο του αυτοκρατορικού οίκου η Αματεράσου έστειλε τον εγγονό της από τον ουρανό στην Ιαπωνία με εντολή να την κυβερνήσει. Οι απόγονοί του, οι αυτοκράτορες, έλκουν το αξίωμά τους, αλλά και τη θεία ιδιότητα που ως το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου πιστευόταν ότι έχουν, από αυτή την εντολή. Αυτός ο μύθος αποτελεί την κεντρική διήγηση των αρχαίων χρονικών Κοτζίκι (712 μ.Χ.) και Νιχόν-σόκι (720 μ.Χ.). Τα χρονικά αυτά περιέχουν, επίσης, μεγάλο μέρος της ιαπωνικής μυθολογίας, δηλαδή των διηγήσεων για τις σιντοϊστικές θεότητες. Γι’ αυτό το λόγο αποτελούν δύο από τα βασικά βιβλία του Σιντοϊσμού. Άλλες μορφές του Σίντο είναι εκείνες που προήλθαν από διάφορους συνδυασμούς του με το Βουδδισμό και με τον Κομφουκιανισμό.

Σήμερα υπάρχει κυρίως υπό τη μορφή

1) του «Σίντο των ναών», δηλαδή των παραδοσιακών κέντρων λατρείας των θεοτήτων

2) του «αυτοκρατορικού Σίντο», δηλαδή της λατρείας εκ μέρους της αυτοκρατορικής οικογένειας των προγόνων της που φτάνουν ως την Αματεράσου

3) του «Σίντο των Σχολών», δηλαδή σεκτών* που συγγενεύουν με το Σίντο και

4) του «λαϊκού Σίντο», δηλαδή των λαϊκών σιντοϊστικών πρακτικών.

ΚΕΙΜΕΝΑ

1. Η απόκρυψη της Αματεράσου στο πέτρινο σπήλαιο [Ο Σουσάνοουο, θεός της καταιγίδας και αδελφός της Αματεράσου, θεάς του ήλιου, προκαλεί διάφορες καταστροφές στο Πεδίο του υψηλού Ουρανού, όπου κατοικεί η αδελφή του με άλλες θεότητες. Τελικά προκαλεί το θάνατο μιας από τις υφάντριες της Αματεράσου]. Όταν η Αματεράσου το είδε αυτό φοβήθηκε και, ανοίγοντας την πόρτα του Ουράνιου, Πέτρινου Σπηλαίου, μπήκε μέσα και κλείστηκε. Τότε το Πεδίο του Υψηλού Ουρανού σκοτείνιασε εντελώς και η Κεντρική Χώρα των Καλαμιώνων [σ.τ.μ. η Ιαπωνία] σκοτείνιασε ολοκληρωτικά. Λόγω αυτού βασίλευε διαρκής νύχτα και οι κραυγές μυριάδων θεοτήτων άφθονο παντού, σαν τις μύγες το καλοκαίρι· και όλων των ειδών οι συμφορές συνέβησαν. [Οι υπόλοιπες θεότητες μαζεύονται μπροστά στο Ουράνιο, Πέτρινο Σπήλαιο και με διάφορους τρόπους προσπαθούν να την κάνουν να βγει. Έτσι τονίζεται η εξάρτηση του κόσμου από τη θεά του ήλιου, πρόγονο του αυτοκράτορα, και άρα και της χώρας από τον αυτοκράτορα. Για να κάνει την Αματεράσου να βγει, μια θεά χορεύει μπροστά στο Σπήλαιο]. Τότε η μεγάλη θεά Αματεράσου θεωρώντας ότι συμβαίνει κάτι περίεργο, άνοιξε ελάχιστα την πόρτα του ουράνιου σπηλαίου και είπε από μέσα: «Εξαιτίας της απόκρυψής μου, νόμισα ότι το Πεδίο του Υψηλού Ουρανού θα ήταν σκοτεινό και ότι η Κεντρική Χώρα των καλαμιώνων θα ήταν κατασκότεινη. Όμως, γιατί η Αμε-νο-ουζούμε τραγουδά και χορεύει και οι ογδόντα μυριάδες θεότητες όλες γελούν»; Τότε η Αμε-νο-ουζούμε είπε: «Υπάρχει εδώ μια θεότητα ανώτερη από σένα. Γι’ αυτό χαιρόμαστε και χορεύουμε». Ενώ [η Αμε-νο-ουζούμε] έλεγε αυτά, ο Αμε-νο-κογιάνε-νο-μικότο και ο Φουτο-τάμα-νο-μικότο έφεραν τον καθρέφτη και τον έδειξαν στη μεγάλη θεά Αματεράσου. Τότε η μεγάλη θεά Αματεράσου, βρίσκοντας [τα συμβαίνοντα] όλο και περισσότερο περίεργα, σιγά-σιγά βγήκε από την πόρτα και πλησίασε [τον καθρέφτη]. Τη στιγμή εκείνη, ο Αμε-τα-τζικάρα-ουό-νο-κάμι που στεκόταν κρυμμένος πήρε το χέρι της και την τράβηξε έξω... Όταν η μεγάλη θεά Αματεράσου βγήκε, το Πεδίο του Υψηλού Ουρανού και η Κεντρική Χώρα των Καλαμιώνων έλαμψαν από φως. (Από το Κοτζίκι)

2. Από τις διδαχές του Ζενιστή Δασκάλου Ντόγκεν [Ο Ντόγκεν είπε]: Όταν ήμουν σ’ ένα μοναστήρι Ζεν στην Κίνα και διάβαζα τ’ αποφθέγματα των παλιών Δασκάλων του Ζεν, ένας μοναχός από το Σετσουάν με ρώτησε: «Τι χρειάζεται να διαβάζεις όλ’ αυτά τα ζενικά αποφθέγματα;» «Για να καταλάβω τις πράξεις των παλιών Δασκάλων», απάντησα. Ο μοναχός είπε: «Και τι χρειάζεται αυτό»; «Για να ωφελήσω όλα τα όντα», είπα. Ο μοναχός με ρώτησε: «Και τι χρειάζεται αυτό τελικά»; Σκέφτηκα πάνω σ’ αυτό αργότερα. Το να διαβάζεις τα ζενικά αποφθέγματα και τα κόαν [σ.τ.μ. φράσεις που χρησιμοποιούνται στο Ζεν, για να βοηθήσουν στην αποπροσκόληση του νου από τις ιδέες] και το να καταλαβαίνεις τις πράξεις των παλιών Δασκάλων του Ζεν, για να τις κηρύξεις στους ανθρώπους που βρίσκονται σε πλάνη είναι τελικά άχρηστο... Αν ξεκαθαρίσεις με προσήλωση στο ζαζέν [σ.τ.μ. στο διαλογισμό] τη Ζωτική Αρχή [σ.τ.μ. την αληθινή σου φύση μέσα σου, που είναι ταυτόσημη με τη θεία αρχή, το Βούδδα] έχεις μετά άπειρους τρόπους να καθοδηγήσεις τους άλλους, ακόμα κι αν δεν ξέρεις ούτε μια μόνο λέξη. Αυτός είναι ο λόγος που ο μοναχός εκείνος είπε: «τι χρειάζεται τελικά;». Θεωρώντας ότι έχει δίκιο, αργότερα σταμάτησα να διαβάζω τα ζενικά αποφθέγματα και άλλα κείμενα. Μπόρεσα έτσι να αφυπνισθώ ως προς τη Ζωτική Αρχή». (Από το Reihô Masunaga, A Primer of Soto Zen, σ. 34).

Τι είναι το ΣΙΝΤΟ ( ΣΙΝΤΟΪΣΜΟΣ) ; Παραδοσιακή ΘΡΗΣΚΕΙΑ της ΙΑΠΩΝΙΑΣ

Σιντοϊσμός

Ιερωσύνη και λατρεία στην Ιαπωνία : Σιντοϊσμός και Ιαπωνικός Βουδισμός

Ένας ναός στη μέση της θάλασσας!

Ο Σιντοϊσμός

Τι είναι το ΣΙΝΤΟ ( ΣΙΝΤΟΪΣΜΟΣ) ; Παραδοσιακή ΘΡΗΣΚΕΙΑ της ΙΑΠΩΝΙΑΣ

Η κινεζική θρησκεία

Κινεζική θρησκεία, είναι η παραδοσιακή θρησκεία του κινεζικού λαού. Επικρατεί στην Κίνα και την Ταϊουάν, αλλά και στη μεγάλη κινέζικη διασπορά των νησιών της νοτιοανατολικής Ασίας, της Αμερικής και άλλων χωρών. Για ευκολία υπό τον όρο «Κίνα» συνυπονοούμε εδώ όλα αυτά τα μέρη.

Σ’ όλη τη διάρκεια του Μαοϊσμού η παραδοσιακή θρησκεία και μάλιστα ο Κομφουκιανισμός, με το πνεύμα της ιεράρχησης των πάντων, θεωρούνταν απόρροια της ταξικής κοινωνίας, γι’ αυτό ο βαθμός παρουσίας της κινέζικης θρησκείας στην ηπειρωτική Κίνα είναι ακόμη δυσανάλογα μικρός σε σύγκριση με εκείνον της Ταϊουάν και της διασποράς.

Ωστόσο οι πολιτικές μεταβολές που παρατηρούνται τελευταία έχουν προκαλέσει και στην ηπειρωτική Κίνα μια αναβίωση μεταξύ άλλων και της παραδοσιακής θρησκείας.

α) Μια θρησκεία σύνθετη από πολλές

Στην Κίνα υπάρχουν από παλιά πολλές θρησκείες, άλλες εγχώριες, όπως ο Κομφουκιανισμός και ο Ταοϊσμός, και άλλες επείσακτες, όπως ο Χριστιανισμός, το Ισλάμ και ο Μαχαγυάνα Βουδδισμός. Οι κύριες μεταξύ αυτών είναι ο Κομφουκιανισμός, ο Ταοϊσμός και ο Μαχαγυάνα Βουδδισμός. Οι τρεις αυτές θρησκείες υπάρχουν και ως χωριστά θρησκευτικά συστήματα, λίγοι όμως είναι εκείνοι που έχουν τη μία μόνο από αυτές ως αποκλειστική ή κύρια θρησκεία τους. Αυτό συμβαίνει, διότι η θρησκεία που ασκεί η πλειονότητα του κινεζικού λαού, και που γι’ αυτό μπορεί να ονομαστεί κινέζικη θρησκεία, αποτελείται από τις τρεις παραπάνω θρησκείες σε συνδυασμό.

Ο συνδυασμός τους συνίσταται στη χρήση από τους ίδιους ανθρώπους πότε της μιας και πότε της άλλης, ανάλογα με τον επιδιωκόμενο σκοπό. Έτσι, για την επίτευξη σκοπών που μπορούν να πραγματοποιηθούν μέσα από την εναρμόνιση του ανθρώπου με το γενικό τρόπο λειτουργίας της φύσης ή για την επίτευξη υγείας και μακροβιότητας οι Κινέζοι προστρέχουν στην ταοϊστική παράδοση.

Για την επίτευξη μιας αρμονικής κατάστασης στην περιοχή των διανθρώπινων σχέσεων, από εκείνες που αφορούν στα μέλη μιας οικογένειας ως εκείνες που αφορούν στις κοινωνικές και δημόσιες υποχρεώσεις, οι ίδιοι συμπεριφέρονται σύμφωνα με τους κανόνες του Κομφουκιανισμού, οι οποίοι διέπουν ακριβώς αυτές τις σχέσεις.

Για την επίτευξη μιας καλής μεταθανάτιας ζωής, οι Κινέζοι στρέφονται σ’εκείνους τους Βούδδες και Μποντισάτβες που βοηθούν σ’ αυτό τον τομέα. Επιπροσθέτως, για την επίτευξη σκοπών όπως η καλή υγεία, π.χ. η επαγγελματική προκοπή, η απόκτηση παιδιών, η προστασία από συμφορές κτλ. οι Κινέζοι στρέφονται σ’ ένα πλούσιο πάνθεο, που αποτελείται από τα θεία όντα όλων των παραπάνω θρησκειών. Μια κύρια κατηγορία θείων όντων, που κατά κανόνα θεωρείται ότι βρίσκονται σε κάποιον από τους βουδδιστικούς κόσμους, είναι τα πνεύματα των προγόνων, που πιστεύεται ότι επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά τη ζωή της οικογένειας των απογόνων τους. Από τα μέλη της οικογένειας αυτής γίνονται σ’ αυτούς προσφορές, απευθύνονται αιτήματα κτλ.

Σημαντική κατηγορία είναι επίσης τα κακά πνεύματα, για προστασία από τα οποία χρησιμοποιούνται διάφορα μέσα. Αυτή η όψη της κινέζικης θρησκείας, που έχει ως αντικείμενο λατρείας όλ’ αυτά τα θεία όντα, συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ποσοστό της θρησκευτικής δραστηριότητας του κινεζικού λαού. Από αυτή την άποψη είναι λοιπόν η επικρατέστερη και εμφανέστερη.

β) Ο Ταοϊσμός

Ο Ταοϊσμός ονομάζεται έτσι από την κεντρική του ιδέα, το Τάο, που σημαίνει «δρόμος». Στην περίπτωση αυτή σημαίνει το δρόμο ή την πορεία που ακολουθεί το σύμπαν, δηλαδή το γενικό τρόπο λειτουργίας του. Σημαίνει, επίσης, την πηγή από την οποία προέρχεται αυτή η λειτουργία. Σε αδρές γραμμές, σύμφωνα με την ταοϊστική κοσμογονία, η πηγή του παντός, δηλαδή το Τάο, γεννά τη «μεγάλη ενότητα» (Τάι-τσι). Αυτή γεννά τις δύο αρχές, το γιν και το γιανγκ. Αυτές μπορούμε να τις αντιληφθούμε ως τους δύο βασικούς τρόπους ύπαρξης των όντων. Ο τρόπος ύπαρξης που ονομάζεται γιν χαρακτηρίζεται από παθητικότητα, υποχωρητικότητα, υγρότητα, σκοτεινότητα, χαμηλότητα κτλ. Ο τρόπος ύπαρξης που ονομάζεται γιανγκ χαρακτηρίζεται από ενεργητικότητα, φωτεινότητα, στερεότητα, υψηλότητα κτλ.

Όλες οι επιμέρους πραγματικότητες, ανάλογα με τον γιν ή τον γιανγκ χαρακτήρα τους θεωρούνται εκφράσεις της μιας ή της άλλης ή της διαπλοκής των δύο. Έτσι, από τις τρεις βασικές πραγματικότητες που Το Γιν, το Γιανγκ και οι συνδυασμοί τους. αποτελούν τον κόσμο, δηλαδή τον ουρανό, τη γη και τον κάτω κόσμο, ο ουρανός είναι γιανγκ, ο κάτω κόσμος γιν, ενώ από τη διαπλοκή τους σε διάφορες ποσοστώσεις συνίστανται όλα όσα αποτελούν τη γη.

Από τις επιμέρους πραγματικότητες, το θηλυκό είναι γιν, ενώ το αρσενικό γιανγκ, η θάλασσα είναι γιν, η ξηρά γιανγκ, η κοιλιά είναι γιν, το κεφάλι γιανγκ, η σάρκα γιν, τα οστά γιανγκ, το ασήμι γιν, ο χρυσός γιανγκ, η αυλή γιν, το σπίτι γιανγκ κ.ο.κ.

Ο ταοϊστικός χρόνος είναι μια κυκλική κίνηση, στην οποία εναλλάσσονται το γιν και το γιανγκ (π.χ. νύχτα-μέρα, χειμώνας-καλοκαίρι, νεότητα-γηρατειά κτλ.), ενώ οι ενδιάμεσες στιγμές είναι αποτέλεσμα της διαπλοκής τους σε ποικίλες ποσοστώσεις. Αυτή την κίνηση δείχνει η γνωστή παράσταση του κύκλου που είναι χωρισμένος με μια σιγμοειδή γραμμή σε δύο μέρη με διαφορετικό χρώμα. Αυτή η κυκλική κίνηση είναι ακριβώς η λειτουργία του Τάο.

γ) Φιλοσοφικός και θρησκευτικός Ταοϊσμός

Ο Ταοϊσμός είναι σαν ένα ποτάμι που ξεκίνησε από τα βάθη της κινεζικής ιστορίας, μεγάλωσε προσλαμβάνοντας διάφορα στοιχεία και απλώθηκε σε διάφορες διακλαδώσεις. Οι δύο κυριότερες είναι εκείνες που ονομάζονται συνήθως ο φιλοσοφικός και ο θρησκευτικός ή λαϊκός Ταοϊσμός.

Κύρια έκφραση του φιλοσοφικού Ταοϊσμού είναι το έργο του 4ου π.Χ. αι. Τάο-τε-κινγκ (= Το βιβλίο για το Τάο και τη δύναμή του) που αποδίδεται στο Λάο Τσε, μια αμφίβολης ιστορικής ύπαρξης προσωπικότητα, αποτελεί όμως μάλλον συλλογή από διάφορα κείμενα. Στο έργο αυτό, με βάση την άποψη ότι το Τάο ως μητέρα των πάντων είναι γιν, το γιν θεωρείται ως η δημιουργική αρχή, αυτή από την οποία αρχίζει η κυκλική εναλλαγή του γιν και γιανγκ. Έτσι, ως δράση σύμφωνη με τη λειτουργία του Τάο συνιστάται μια δράση τύπου γιν. Αυτή ονομάζεται «μη-δράση», επειδή σύμφωνα με αυτή ο δρων αφήνει απλώς τα πράγματα να συμβούν προβάλλοντας τη μικρότερη δυνατή αντίσταση ή υιοθετώντας μια στάση εναρμονιζόμενη με αυτό που συμβαίνει.

Επειδή μετά το γιν ακολουθεί το γιανγκ, μια τέτοια στάση επιφέρει πάντα ένα θετικό αποτέλεσμα. Έτσι η πρόταση ότι το αδύνατο νικάει το ισχυρό, στην οποία μπορεί να συνοψιστεί η «μη-δράση», είναι ένας νόμος 294 που προέρχεται από τον τρόπο λειτουργίας του Τάο. Εφαρμόζεται σε πάμπολλα πεδία στην κινεζική ζωή, όπως π.χ. σε κάποιες από τις πολεμικές τέχνες, όπου η νίκη δεν εξασφαλίζεται μέσα από την ενεργητική στάση αλλά μέσα από τη συμπόρευση με τις κινήσεις του αντιπάλου. Θρησκευτικός ή λαϊκός Ταοϊσμός ονομάζεται το σύνολο των μεθόδων που στα πλαίσια της κινεζικής θρησκείας έχουν σκοπό την επίτευξη της μακροβιότητας. Μια ριζικότερη μορφή του σκοπεύει στην επίτευξη της αθανασίας. δ) Ο Κομφουκιανισμός Περισσότερο ένα ηθικοκοινωνικό σύστημα παρά μια θρησκεία ο Κομφουκιανισμός έχει διαπλάσει τη μορφή της κινεζικής, της ιαπωνικής, της κορεατικής και γενικά της απωανατολικής κοινωνίας. Η αυστηρή ιεράρχηση, η πειθαρχία, η υποτακτικότητα, ο σεβασμός προς τους γονείς, ο τονισμός της οικογένειας, η καλλιέργεια της προσωπικότητας μέσα από την επίδοση σε διάφορες αρετές, όπως η φιλαλληλία, η δικαιοσύνη, η πιστή αφοσίωση κτλ., δηλαδή όλα τα ιδανικά που τουλάχιστον δεοντολογικά επιδιώκονται σ’ αυτές τις κοινωνίες είναι η κληρονομιά του Κομφουκιανισμού.

Ο Κομφούκιος (551-479 π.Χ.) υπήρξε ο άνθρωπος που μέσω του παιδαγωγικού έργου αλλά και της συλλογής και έκδοσης αρχαίων κειμένων, συνέβαλε στη διαφύλαξη και μετάδοση της σοφίας της κλασικής εποχής του κινέζικου πολιτισμού. Τα κείμενα αυτά αποτελούν το λεγόμενο «κομφουκιανό κανόνα» και αποτέλεσαν για αιώνες έναν από τους κύριους παράγοντες διαμόρφωσης της κινέζικης σκέψης. Μαθητές του Κομφούκιου διέσωσαν κυρίως στο έργο «Ανάλεκτα» αρκετά από τα λόγια του, από τα οποία μαθαίνουμε τη διδασκαλία του.

Όμως ο Κομφουκιανισμός είναι κάτι περισσότερο από τη διδασκαλία του Κομφούκιου. Ξεκινώντας από αυτή, αποτελεί ένα μεγάλο διανοητικό ρεύμα με πολλές διακλαδώσεις που τις διαμόρφωσαν μεγάλες προσωπικότητες, όπως ο Μένκιος κ.ά. Για αιώνες υπήρξε στην Κίνα η επίσημη κρατική διδασκαλία για την οργάνωση της ζωής, την οποία έτσι επηρέασε βαθύτατα. Στο κέντρο του Κομφουκιανισμού βρίσκεται η ιδέα της τάξης. Η πρότυπη κοινωνία, από τη μικρότερη μονάδα της, την οικογένεια, ως Προσφορές στους προγόνους.

Με φόντο το νεκροταφείο Κινέζοι καίνε ψεύτικα χαρτονομίσματα. Αυτό αποτελεί μία από τις συνηθέστερες προσφορές (Ταϊουάν).

Ο δράκος, σύμβολο του Γιανγκ, περιφέρεται στους δρόμους κατά τις κινέζικες γιορτές, ώστε η ζωτική του ενέργεια να επιφέρει γονιμότητα και ευημερία. εκείνη μιας ολόκληρης χώρας, είναι μια ιεραρχημένη πυραμίδα, της οποίας τα κατώτερα μέλη σέβονται και υπακούουν τα ανώτερα. Οι λεπτομέρειες αυτού του γενικού κανόνα, όπως και οι λεπτομέρειες της λειτουργίας των διαφόρων ρόλων μέσα στο σύνολο είναι καθορισμένες με βάση τους λεγόμενους «κανόνες ευπρέπειας». Αυτοί, με τη σειρά τους, βασίζονται στη φυσική τάξη που διέπει τον κόσμο. Καθορισμένοι είναι, επίσης, οι τρόποι με τους οποίους εκφράζονται αυτές οι σχέσεις, πράγμα που δημιουργεί σ’ αυτές τις κοινωνίες ένα τεράστιο σύστημα συμπεριφορικής δεοντολογίας

Μια κινέζικη ιστορία για το θάνατο

«Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον Παράδεισο και στην Κόλαση;»

Ο Ναός του Ουρανού

Κινέζικος Βουδισμός (εφαρμογές)

Κινέζικα Θρησκεύματα, εργασία μαθητών Β4

Η κινεζικη θρησκεία

Η κινεζική θρησκεία

Κομφουκιανισμός

Κομφουκιανισμός (συλλογή εικόνων)

Ναός και νεκροταφείο του Κομφούκιου

Ποιοί είναι οι ιδρυτές των θρησκειών;

Τι είναι ο ΤΑΟΪΣΜΟΣ (TAO - DAO) ;

Τι είναι ο Κομφουκιανισμός;

Τι είναι ο ΣΑΜΑΝΙΣΜΟΣ ;

Τι είναι ο Κομφουκιανισμός;

Η μετάνοια του Ασώτου

Πηγή

Η Κυριακή του Ασώτου είναι για εμάς σταθμός ανάμεσα στις Κυριακές του Τριωδίου. Ο Άσωτος υιός, αυτός που ευεργετήθηκε από τον πατέρα του με την ελευθερία να πράξει όπως θέλει με το μερίδιο της περιουσίας του.

Όταν οι λάθος επιλογές του υιού τον φέρνουν πίσω στον οίκο του πατέρα του, άπορο και εξευτελισμένο, ο σπλαχνικός πατέρας δεν τον απορρίπτει ως ανάξιο διάδοχό του, αλλά τον περιποιείται ως υιό του.

Δεν είναι δύσκολο να κατανοήσουμε ότι εμείς είμαστε οι Άσωτοι υιοί, και ότι ο πατέρας είναι ο δικός μας Πατέρας, ο Κύριός μας, ο οποίος με τον Ανάστασή Του μας ανασταίνει και όπως και στον Άσωτο, μας δίνεται η ευκαιρία της ζωής κοντά σε Αυτόν.

Με τον π. Ευάγγελο Μαρκαντώνη, θεολόγο και εκπαιδευτικό

Σάββατο 7 Φεβρουαρίου 2026

4.6. Ο ΒΟΥΔΙΣΜΟΣ

Ο Βουδισμός

Ο Βουδδισμός αποτελείται από ένα πλήθος παραδόσεων που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης πορείας του. Οι παραδόσεις αυτές διαιρούνται συνήθως σε δύο μεγάλους κλάδους: το Βουδδισμό Χιναγυάνα και το Βουδδισμό Μαχαγυάνα. Σ’ αυτούς ως ιδιαίτερος κλάδος μπορεί να προστεθεί ο Βουδδισμός του Θιβέτ και της Μογγολίας. Εδώ, μετά από μια σύντομη αναφορά στον ιδρυτή του Βουδδισμού, θα παρουσιάσουμε το Χιναγυάνα και το Μαχαγυάνα.

α) Σιντάρτα Γκαουτάμα: ο Βούδδας Ο Σιντάρτα Γκαουτάμα (πιθανή χρονολογία 560-480 π.Χ.) υπήρξε ο ιδρυτής του Βουδδισμού. Βέβαιες ιστορικά πληροφορίες για τη ζωή του δεν υπάρχουν. Σύμφωνα με κάποια αποσπασματικά στοιχεία που διασώζει ο Κανόνας Πάλι (πρόκειται για συλλογή κειμένων στη γλώσσα Πάλι, ένα είδος δημοτικής της σανσκριτικής,* που καταγράφηκε στο τέλος του 1ου αι. π.Χ.), ο Σιντάρτα, ήταν γιος του ηγεμόνα του κρατιδίου της φυλής των Σάκυα, η οποία κατοικούσε κοντά στα σημερινά σύνορα της Ινδίας με το Νεπάλ.

Νωρίς βίωσε μια κρίση σχετικά με την αξία της ζωής, η οποία με αρχή τη γέννηση καταλήγει στη φθορά, την αρρώστια, τα γηρατειά και το θάνατο και η οποία με τις μετενσαρκώσεις διαιωνίζεται σε διάφορες μορφές ύπαρξης που έχουν την ίδια κατάληξη. Αυτή η κρίση τον οδήγησε να εγκαταλείψει την πριγκιπική ζωή και να αναζητήσει έναν τρόπο απελευθέρωσης από τον αιώνια ανανεούμενο κύκλο της ύπαρξης (σαμσάρα).

Μετά από ένα στάδιο αναζητήσεων, στη διάρκεια μιας ολονύκτιας περισυλλογής κάτω από ένα δέντρο στην περιοχή Μπούντα-γκάγια, είχε μια πνευματική εμπειρία που ο ίδιος θεώρησε ως φωτισμό. Έτσι έγινε Βούδδας (=φωτισμένος). Αυτός ο φωτισμός θεωρείται ως ένα είδος γνώσης, για το περιεχόμενο της οποίας οι διάφορες βουδδιστικές σχολές δίνουν ποικίλες απαντήσεις. Σ’ αυτόν το βιογραφικό πυρήνα προστέθηκαν στη διάρκεια του χρόνου πολλά στοιχεία που δεν υπάρχουν στον Κανόνα Πάλι, ιδίως σχετικά με τη ζωή του Σιντάρτα πριν εγκαταλείψει τα εγκόσμια (όπως ότι ζούσε σε τέσσερα παλάτια, ένα για κάθε εποχή, ότι στην ηλικία των 29 ετών για πρώτη φορά είδε έναν άρρωστο, ένα γέρο και ένα νεκρό και αναρωτήθηκε γιατί να υπάρχουν αυτές οι καταστάσεις κτλ.). Έτσι, δημιουργήθηκαν διάφορες ολοκληρωμένες βιογραφίες του. Αυτή που είναι ευρέως γνωστή στη Δύση είναι μια από αυτές.

β) Χιναγυάνα Βουδδισμός Ο Χιναγυάνα επικρατεί στη Σρι Λάνκα, Μπούρμα, Καμπότζη, Λάος και Ταϋλάνδη, καθώς και σε τμήματα του Βιετνάμ, του Μπανγκλαντές και της Ινδίας. Έχει περίπου 100.000.000 πιστούς. Οι διδασκαλίες του περιέχονται στο κυριότερο κείμενό του, που είναι ο Κανόνας Πάλι. Α) Η διδασκαλία. Ο Βουδδισμός γενικά διατήρησε κάποιες διδασκαλίες παρόμοιες με εκείνες του Ινδουϊσμού. Έτσι, η ιδέα ότι η ύπαρξη ταυτίζεται με τον πόνο ισχύει και εδώ, καθώς και ότι αυτή, μέσα από τις μετενσαρκώσεις, αναπαράγεται συνεχώς. Έτσι ο πόνος διαιωνίζεται.

Ο Χιναγυάνα διατείνεται ότι η διδασκαλία του ταυτίζεται με εκείνη που ανάπτυξε ο ίδιος ο Βούδδας. Όμως, ο Κανόνας Πάλι καταγράφηκε πολύ αργά, γι’ αυτό η αρχική διδασκαλία μόνο κατά προσέγγιση μπορεί να ανασυντεθεί. Πάντως, ο Κανόνας Πάλι περιέχει μια από τις αρχαιότερες συστηματοποιήσεις της. Αυτή είναι η γνωστή ως σχήμα των «τεσσάρων ευγενικών αληθειών».

Οι «τέσσερις ευγενικές αλήθειες» είναι:

1) Η ύπαρξη είναι πόνος. Όλα τα όντα, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, συναντούν τον πόνο σε διάφορα επίπεδα: τη γέννηση, τη φθορά, την αρρώστια, το θάνατο. Να έχεις εκείνο που δε θέλεις ή να μην έχεις εκείνο που θέλεις, είναι πόνος. Όλες οι καταστάσεις, ακόμη και οι ευχάριστες, υπόκεινται σε μεταβολή και αργά ή γρήγορα μετατρέπονται αναπόφευκτα σε κάποια από αυτές τις οδυνηρές καταλήξεις. Αλλά σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο ο πόνος παράγεται από τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουν τα πάντα. Γι’ αυτό η πρώτη αλήθεια διατυπώνεται με την πρόταση «η ύπαρξη είναι πόνος».

Με ποιο τρόπο υπάρχουν τα πάντα;

α. τα πάντα δίνουν την εντύπωση ότι διαρκούν, ενώ στην πραγματικότητα μεταβάλλονται συνεχώς. Δεν αποτελούν «όντα» αλλά μάλλον φευγαλέες διαδικασίες.

β. τα πάντα δίνουν την εντύπωση ότι είναι συμπαγή, αλλά στην πραγματικότητα δεν είναι παρά σύνθετα από διάφορα στοιχεία. Αν από ένα σπίτι αφαιρέσουμε τη στέγη, τους τοίχους, το πάτωμα κτλ., κανένα «σπίτι» χωρίς αυτά τα στοιχεία δε θα μείνει, γιατί το σπίτι είναι απλώς μια σύνθεση. Έτσι, τα πάντα υπάρχουν σαν όνειρα ή σαν σύννεφα που σε κάθε στιγμή ανασυντίθενται και μεταβάλλονται. Γιατί όμως ο διπλός αυτός χαρακτήρας της ύπαρξης προκαλεί πόνο; Διότι έρχεται σε σύγκρουση με την επιθυμία.

2) Αιτία του πόνου είναι η επιθυμία. Η επιθυμία έχει ως αντικείμενο πράγματα, καταστάσεις, όντα κτλ. που ο άνθρωπος τα θεωρεί ως πραγματικά. Π.χ. ένα ψεύτικο νόμισμα που βλέπει κάποιος στο δρόμο είναι επιθυμητό μόνο όσο θεωρείται αληθινό. Παύει να είναι τέτοιο μόλις αποκαλυφθεί ότι είναι ψεύτικο. Τα πάντα γίνονται αντικείμενα της επιθυμίας με βάση την ιδέα ότι υπάρχουν πραγματικά, που σ’ αυτήν τη φάση του Βουδδισμού, σημαίνει μόνιμα και συμπαγή. Όμως, μόνο φαινομενικά υπάρχουν έτσι. Η αληθινή ύπαρξή τους είναι φευγαλέα και σύνθετη. Συνεπώς, η επιθυμία στηρίζεται πάνω σε μια αυταπάτη. Η επιθυμία λοιπόν δημιουργείται από άγνοια. Εάν κάποιος γνωρίσει τον αληθινό τρόπο ύπαρξης των πραγμάτων, θα πάψει να τα επιθυμεί. Παύοντας να επιθυμεί θα πάψει να πράττει με τρόπο που παράγει κάρμα. Παύοντας να παράγει κάρμα θα πάψει να αναγεννάται. Η ανακάλυψη αυτής της αλυσίδας αποτελεί το κύριο μέρος του φωτισμού του Βούδδα κατά τον Κανόνα Πάλι.

3) Η κατάπαυση του πόνου. Αυτή ονομάζεται «νιρβάνα» που σημαίνει «σβήσιμο». Αναφέρεται στην κατάσβεση της άγνοιας, της επιθυμίας και της απέχθειας, που δεν είναι παρά η άλλη όψη της επιθυμίας, κυρίως όμως σ’ εκείνο που η κατάσβεση αυτή οδηγεί, δηλαδή στην κατάπαυση της αναπαραγωγής της ύπαρξης. Τα τελευταία λόγια του Σιντάρτα ήταν: «δε θα ξαναγεννηθώ πια».

4) Το μονοπάτι που οδηγεί στην κατάπαυση του πόνου. Αυτό αποτελείται από οκτώ στάδια που μοιάζουν με την Ινδουϊστική γιόγκα γι’ αυτό λέγεται «οκταπλό μονοπάτι». Τα πρώτα αφορούν στην αποφυγή βλάβης κάθε ζωντανού πλάσματος, στην απάρνηση της ιδιοκτησίας κτλ. Τα τελευταία αφορούν στο διαλογισμό. Στο Χιναγυάνα ο διαλογισμός συνίσταται στην προσπάθεια γνώσης των πραγμάτων όπως αυτά στην πραγματικότητα είναι, δηλαδή σύνθετα και μεταβαλλόμενα.

Β) Το ιδανικό του Χιναγυάνα. Σύμφωνα με τα παραπάνω το ιδανικό αυτό είναι ν’ αποκτήσει ο άνθρωπος αντίληψη της αληθινής πραγματικότητας, ώστε τελικά να απελευθερωθεί από την εξ ορισμού οδυνηρή ύπαρξη. Ο άνθρωπος αυτός δεν μπορεί στο Χιναγυάνα παρά να είναι μοναχός. Οι λαϊκοί μπορούν μόνο να κάνουν πράγματα που παράγουν καλό κάρμα και να ελπίζουν, όπως στον Ινδουϊσμό, σε μια καλύτερη αναγέννηση. Τα πράγματα αυτά είναι: η «ντάνα», δηλαδή το να δίνεις· οι ιερές αποδημίες· η τήρηση κάποιων από τους κανόνες του «οκταπλού μονοπατιού» για κάποιο διάστημα κτλ. Γενικά όμως, στο Βουδδισμό την κυρίως βουδιστική κοινότητα αποτελούν εκείνοι που ζουν με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπορούν να τηρήσουν όλα όσα πρέπει, δηλαδή οι μοναχοί. Επειδή όμως την πλειονότητα των πιστών του αποτελούν οι λαϊκοί, η δεσπόζουσα ποσοτικά μορφή του είναι εκείνη των λαϊκών. γ) Μαχαγυάνα Βουδδισμός Ο Μαχαγυάνα επικρατεί στην Κίνα, το Θιβέτ, τη Μογγολία, την Ιαπωνία, την Κορέα, το Βιετνάμ. Επειδή η κατάσταση σχετικά με τις θρησκείες στην κομμουνιστική Κίνα είναι ασαφής και οι περισσότεροι πιστοί του σ’ όλες αυτές τις χώρες τον ασκούν σε συνδυασμό με άλλες θρησκείες, υπάρχει δυσχέρεια να εκτιμηθεί ο αριθμός των πιστών του.

Κυριότερα κείμενα του Μαχαγυάνα είναι ο Κινεζικός και ο Θιβετιανός Κανόνας.

Αυτοί περιέχουν: α) μεταφράσεις κειμένων παρόμοιων με εκείνα του Κανόνα Πάλι και

β) διάφορα μαχαγυανικά έργα, όπως κείμενα δασκάλων αυτού του κλάδου κ.ά. Ο Μαχαγυάνα είναι η αναπτυγμένη μορφή ενός κινήματος, που από νωρίς διαφοροποιήθηκε από το Χιναγυάνα, με τον οποίο είχε κοινή αφετηρία, αναπτύσσοντας ιδιαίτερες διδασκαλίες σχετικά με δύο κυρίως θέματα:

1) Την αληθινή φύση της πραγματικότητας. Ενώ για το Χιναγυάνα τα όντα δεν είναι πραγματικά επειδή είναι μεταβλητά και σύνθετα, για το Μαχαγυάνα δεν είναι πραγματικά, επειδή δεν υπάρχουν καθ’ εαυτά. Αυτό συμβαίνει επειδή στερούνται δικό τους εαυτό. Κι αυτό με τη σειρά του συμβαίνει επειδή το καθετί είναι ό,τι είναι μόνο σε αλληλεξάρτηση από τα άλλα όντα. Έτσι, τα όντα είναι «κενά» από δικό τους εαυτό. Η κατάσταση αυτή ύπαρξης ονομάζεται κενότητα και ισοδυναμεί με την αληθινή πραγματικότητα. Επειδή κάθε επιθυμία προϋποθέτει την ιδέα του χωριστού όντος, η κενότητα βοηθάει το βουδδιστή να απαλλαγεί από αυτήν την ιδέα και επομένως και από την επιθυμία. Έτσι, λοιπόν, στο Μαχαγυάνα για να απελευθερωθεί κάποιος από την οδυνηρή, ψεύτικη ύπαρξη, πρέπει να φωτιστεί σχετικά με τον αληθινό τρόπο ύπαρξης των «όντων», που είναι η κενότητα.

2) Την κοσμολογία. Αν στο Χιναγυάνα ο όρος «Βούδδας» σημαίνει κάποιον που, όπως ο Γκαουτάμα, κατόρθωσε να φωτιστεί, στο Μαχαγυάνα ο ίδιος όρος σημαίνει κυρίως μια υπερβατική πραγματικότητα, ένα απόλυτο, όμοιο με το Ινδουϊστικό Μπράχμαν. Από το βασικό αυτό Βούδδα, όπως από το Μπράχμαν, απορρέει ένα διαστρωματωμένο σύμπαν που αποτελείται από χιλιάδες κόσμους. Από τον ίδιο εκπορεύονται εμφανίσεις του σ’ αυτούς τους κόσμους που ονομάζονται επίσης Βούδδες. Οι Βούδδες αυτοί διδάσκουν τη βουδδιστική αλήθεια σ’ αυτούς τους κόσμους. Ένας τέτοιος Βούδδας υπήρξε, σύμφωνα με το Μαχαγυάνα, ο Σιντάρτα Γκαουτάμα. Μποντισάτβα: Το ιδανικό του Μαχαγυάνα. Στο Μαχαγυάνα αναπτύχθηκε η ιδέα ότι εκτός από το φωτισμό, για να σωθεί κάποιος πρέπει να κατέχεται από συμπόνια προς όλα τα όντα και να θέλει να τα βοηθήσει να σωθούν. Έτσι, στο Μαχαγυάνα το ιδανικό είναι να ακολουθήσει κάποιος το μονοπάτι που οδηγεί σ’ αυτούς τους δύο σκοπούς. Εκείνος που το κάνει αυτό ονομάζεται μποντισάτβα (μπόντι= φωτισμός, σάτβα= ον σε πορεία προς το φωτισμό). Ο μποντισάτβα μετά από άπειρες ζωές φτάνει κάποτε στο σημείο να μπει στη Νιρβάνα, που στο Μαχαγυάνα Βουδδισμό σημαίνει να ενωθεί με το απόλυτο. Όμως, αυτός καθυστερεί την ένωση αυτή και παραμένει σε κάποιον ουράνιο κόσμο, με σκοπό να σώσει όλα τα όντα. Τέτοιοι μποντισάτβα ονομάζονται επίσης Βούδδες, συμπληρώνοντας έτσι την τριπλή σημασία αυτού του όρου στο Μαχαγυάνα. Ένας πολύ γνωστός τέτοιος Βούδδας είναι ο Αμιντά, που λατρεύεται από εκατομμύρια πιστών στις βουδδιστικές χώρες. Ο Αμιντά, όπως και οι άλλοι τέτοιοι Βούδδες, εμφανίζεται με διάφορες μορφές στους διάφορους κόσμους, προκειμένου να βοηθήσει τα όντα να σωθούν. Πολύ γνωστή και πλατιά λατρευόμενη τέτοια μορφή του είναι η Κουάν-γιν (ιαπ. Κάννον). Με κέντρο τους Βούδδες και τους μποντισάτβες δημιουργήθηκε ένας λατρευτικός Βουδδισμός, που αποτελεί την όψη της λαϊκής ευσέβειας του Μαχαγυάνα. Το μεγάλο πλήθος των πιστών του επιδιώκει να αναγεννηθεί στον κόσμο κάποιου από τους παραπάνω Βούδδες. Αυτός είναι ο λόγος που σε χώρες όπως η Κίνα, η Κορέα, η Ιαπωνία κ.α., ο Βουδδισμός της πλειονότητας είναι θρησκεία που υπηρετεί κυρίως τη μεταθανάτια ζωή. Για την πλειονότητα αυτή, όπως στο Χιναγυάνα, η Νιρβάνα μόνο μακροπρόθεσμα τίθεται ως σκοπός

ΚΕΙΜΕΝΑ

1. Ανάλυση της Πρώτης Ευγενικής Αλήθειας Τώρα, αδελφοί, αυτή είναι η Ευγενική Αλήθεια για τον Πόνο: Η γέννηση είναι πόνος, η φθορά είναι πόνος, η αρρώστια είναι πόνος, ο θάνατος είναι πόνος. Το ίδιο είναι η θλίψη και το πένθος, η συμφορά, ο θρήνος, η απελπισία. Το να συνυπάρχουμε με πράγματα που μας δυσαρεστούν, το να είμαστε χωρισμένοι από πράγματα που μας ευχαριστούν – αυτό είναι επίσης πόνος. Το να μην αποκτάμε ό,τι θέλουμε – αυτό επίσης είναι πόνος. Με ένα λόγο, αυτό το σώμα, αυτή η μάζα που αποτελείται από πέντε στοιχεία και που βασίζεται στην απληστία, είναι πόνος.

(Σαμιούττα Νικάγια, v. 421).

2. Η αιτία των αναγεννήσεων Τότε ο Εξυψωμένος έτσι μίλησε στους αδελφούς: Επειδή δεν καταλάβαμε τις Τέσσερις Ευγενικές Αλήθειες, επειδή δεν διεισδύσαμε σ’ αυτές, αδελφοί, τρέξαμε και περιπλανηθήκαμε σ’ αυτό το μακρύ, μακρύ ταξίδι (των αναγεννήσεων), τόσο εσείς όσο κι εγώ. Ποιες είναι αυτές οι τέσσερις; Η Ευγενική Αλήθεια του Πόνου· η Ευγενική Αλήθεια της Παραγωγής του Πόνου· η Ευγενική Αλήθεια της Κατάπαυσης του Πόνου· η Ευγενική Αλήθεια του Δρόμου που οδηγεί στην Κατάπαυση του Πόνου. Αλλά, αδελφοί, όταν καταλάβουμε αυτές τις Τέσσερις Ευγενικές Αλήθειες και διεισδύσουμε σ’ αυτές, τότε ξεριζώνεται η επιθυμία για ύπαρξη, κόβεται η κλωστή που οδηγεί στην αναγέννηση, τότε δεν υπάρχει πια συνέχιση της ύπαρξης. (Ντίγκα Νικάγια, ii. 90).

3. Αποπροσκόλληση από τα πράγματα Ο γιος του Μαλούνκυα ήταν γέρος, και ανυπομονούσε να μάθει τη διδασκαλία του Βούδδα με συντομία. Πήγε λοιπόν στο Δάσκαλο, κι εκείνος τον ρώτησε: – Αισθάνεσαι καμιά επιθυμία, γιέ του Μαλούνκυα, για πράγματα τα οποία ποτέ δεν είδες, δε βλέπεις και δε θέλεις να δεις στο μέλλον; Σχηματικό διάγραμμα του σύμπαντος (μαντάλα). Από τον κεντρικό Βούδδα, απορρέει ο κόσμος κατά στρώματα και άπειροι Βούδδες-εμφανίσεις του. (Ιαπωνία, 10ος αι. μ.Χ.). – Όχι, Κύριε. – Αισθάνεσαι καμιά επιθυμία για πράγματα που ποτέ δεν άκουσες, δεν ακούς και δε θέλεις ν’ ακούσεις; – Όχι, Κύριε. – Λοιπόν, έτσι όπως ακριβώς δεν έχεις καμιά επιθυμία για πράγματα που δεν είναι στις σκέψεις ή στις αισθήσεις σου, να μην έχεις καμιά επιθυμία για τα πράγματα που είναι στις αισθήσεις και στις σκέψεις σου. Αυτό είναι το μονοπάτι που οδηγεί στο τέλος του πόνου. (Σαμιούττα Νικάγια).

4. Ο κόσμος του Αμιντά Βούδδα Το κοσμικό σύστημα του ευλογημένου Αμιντά, που ονομάζεται Χώρα της Μακαριότητας, είναι πλούσιο, ειρηνικό, με όλα τα καλά, όμορφο και γεμάτο με θεούς και ανθρώπους. Ακόμα.... σ’ εκείνο τον κόσμο δεν υπάρχουν ούτε κολάσεις, ούτε αναγέννηση με μορφή ζώου... ούτε κανενός άλλου είδους αναγέννηση σε δυσμενείς συνθήκες. Πολύτιμοι λίθοι, σαν αυτούς της Χώρας της Μακαριότητας δεν υπάρχουν σε τούτο τον κόσμο... αυτή η Χώρα της Μακαριότητας εκπέμπει διάφορες ευωδιές· είναι πλούσια σε διάφορα λουλούδια και καρπούς, στολισμένη με πολύτιμα δέντρα και σμήνη διάφορων γλυκόηχων πουλιών. (Sukhâvati vyûha Sutra).

Βούδας (συλλογή εικόνων

Βουδισμός: Εκεί υπάρχει ο πόνος, αλλά δεν βρίσκεις αυτόν που πονάει...

Πάμε μια βόλτα σε έναν βουδιστικό ναό;

Η κατασκευή του μύθου μιας ανήλικης «ζωντανής θεάς»

Ιερωσύνη και λατρεία στην Ιαπωνία : Σιντοϊσμός και Ιαπωνικός Βουδισμός

108 Βούδες - 108 buddhas

Οι εκπληκτικοί σκαλισμένοι βουδιστικοί ναοί του Maytszishan.

Βουδιστής μοναχός που πέθανε το 1927 είναι... ζωντανός!

Οι σπηλιές της Ajanta

Ποιοί είναι οι ιδρυτές των θρησκειών;

Ο Βουδισμός

Βασικές αρχές Χριστιανισμού και Βουδισμού

Κινέζικος Βουδισμός (εφαρμογές)

Έκθεση με… 8.000 αγάλματα του Βούδα

Το άγαλμα του Βούδα Tian Tan-Lantau Island-Χόνγκ Κόνγκ

Η πεδιάδα με τους χίλιους ναούς

Ο Βουδισμός, εργασία μαθητών Β4

Η ιστορία του Βουδισμού

Η ζωή του Βούδα

Ως την κορυφή του Borobodur - το θαυμαστό βουδιστικό μνημείο

Υπάρχει Θεός;

Mandala και mantras

Οι πέντε Βούδες του στοχασμού

Ο τροχός της ζωής

Ο κύκλος της ζωής

Ο Βούδας στοχάζεται

Ο Βούδ(δ)ισμός

Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου 2026

4.5 Ο Ινδουισμός

Ινδουισμός

ss-18185973from Eleni Athanasiou

Ινδουισμός

3rd-class-junior-high-hinduismfrom Roy Akanthopoulou

Οι Θεοί του Ινδουισμού

ss-60807039from ΠΕ 01 ΜΠΑΛΤΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Holi, η γιορτή των χρωμάτων

Ντιβάλι: Το «φεστιβάλ του φωτός»

Ινδία: ΒΑΡΑΝΑΣΙ, πνευματικό λίκνο του Ινδουισμού

Φωλιασμένο στις όχθες του Γάγγη, το Βαρανάσι, πρώην Μπενάρες, που βρίσκεται στην ινδική πολιτεία Ούταρ Πραντές, θεωρείται μία από τις παλαιότερες κατοικημένες πόλεις στον κόσμο. Αφιερωμένη στον Σίβα και σημαντικός τόπος προσκυνήματος, είναι μία από τις επτά ιερές πόλεις του Ινδουισμού. Σύμφωνα με την ινδουιστική πίστη, ο θάνατος ή η αποτέφρωση εκεί απελευθερώνει την ψυχή τερματίζοντας τον κύκλο της μετενσάρκωσης. Το Βαρανάσι αποπνέει μια απαράμιλλη ατμόσφαιρα με τα παλάτια του να υψώνονται προς τον ουρανό, τις πολλαπλές τελετές στο ποτάμι, τις ιερές αγελάδες που περιπλανιούνται κατά χιλιάδες, για να μην αναφέρουμε τους ναούς με τη συναρπαστική πνευματικότητά τους, ανάμεσα στον μυστικισμό και το μυστήριο. Είναι κατά τη διάρκεια του ιερού μήνα Σράβαν, ο οποίος πέφτει τον Αύγουστο κατά την περίοδο των μουσώνων, που η πόλη αποκτά τη δική της ομορφιά, με εκατοντάδες χιλιάδες προσκυνητές να συγκεντρώνονται πεζοί από όλη τη χώρα.

«Ινδία - Βαρανάσι: Το πέρασμα στην αιωνιότητα»

Κάστες στην Ινδία

Ο Ινδουισμός (Α΄)

Με τον όρο «Ινδουϊσμός» ονομάζεται το πολυσύνθετο σύνολο εκείνων των παραδόσεων* της Ινδίας, που αποτέλεσαν στη διάρκεια της ιστορίας της και αποτελούν επίσης σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής της. Στη χώρα αυτή ο Ινδουϊσμός αριθμεί περί τα 700 εκατομμύρια πιστούς, ενώ μικρότερες Ινδουϊστικές κοινότητες υπάρχουν τόσο στις γειτονικές χώρες όσο και σε άλλα μέρη της γης, όπως το Μπαλί, τη Ν. και Δ. Αφρική, το αρχιπέλαγος της Καραϊβικής κ.α.

α) Το πρόβλημα του ορισμού.

Στην αχανή ινδική χώρα οι ποικίλες γεωγραφικές και κλιματολογικές ιδιαιτερότητες, η εθνολογική ποικιλία, η μακραίωνη ιστορία, καθώς και άλλοι παράγοντες, γέννησαν στη διάρκεια των αιώνων ένα πλήθος θρησκευτικών αντιλήψεων και παραδόσεων. Αυτές συχνά διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, που σύμφωνα με πολλούς πρέπει να θεωρηθούν ως διαφορετικές θρησκείες και να περιγραφούν χωριστά. Έτσι ο Ινδουϊσμός δεν αποτελεί μια ενιαία θρησκεία και συνεπώς δεν μπορεί να περικλειστεί σε έναν ορισμό. Από την άλλη μεριά όμως, οι περισσότερες από αυτές τις παραδόσεις προϋποθέτουν το ίδιο θεωρητικό υπόβαθρο. Εδώ θα περιγράψουμε αυτό το κοινό θεωρητικό υπόβαθρο και τις μεγαλύτερες από τις παραδόσεις που στηρίζονται σ’ αυτό, δηλαδή εκείνες που ακολουθούνται από την πλειονότητα του ινδικού λαού.

β) Ο πολιτισμός του Ινδού και οι Άριοι.

Η ιστορία του Ινδουϊσμού ξεκινά από τον πολιτισμό που άκμασε με κέντρο την κοιλάδα του ποταμού Ινδού περίπου από το 3.000 ως το 1500 π.Χ. Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως η παράσταση ενός θεού που κάθεται σε στάση γιόγκα και είναι περικυκλωμένος από ζώα, ειδώλια της Μητέρας θεάς*, καθώς και άλλα ευρήματα, δείχνουν ότι η θρησκευτική ζωή συνίστατο στη λατρεία του θείου ως γενεσιουργού δύναμης που παράγει τη ζωή. Με την εγκατάσταση των Αρίων, που εισέβαλαν στην Ινδία περί το 1500 π.Χ., δημιουργήθηκε ένας άλλος πολιτισμός, που επικάλυψε τα υπολείμματα του προγενέστερου. Ταυτόχρονα όμως, τα υπολείμματα αυτά πέρασαν μέσα στον Άριο πολιτισμό, αναπτύχθηκαν και συνέβαλαν στην τελική σύνθεση του Ινδουϊσμού.

γ) Η βεδική θρησκεία.

Η θρησκεία των Αρίων ήταν πολυθεϊστική, όπως εκείνη των αρχαίων Ελλήνων ή των Ρωμαίων. Πηγή πληροφοριών για τη θρησκεία αυτή αποτελεί μια σειρά ιερών βιβλίων που ονομάζονται Βέδες, οι οποίες γράφηκαν από το 1500 ως το 1000 π.Χ. Από το όνομά τους η θρησκεία, όπως και η εποχή αυτή, ονομάζεται βεδική. Θεοί ήταν ο ουρανός, ο ήλιος, η φωτιά, ο θεός της καταιγίδας, της γονιμότητας, και του πολέμου κ.ά. Στη βεδική θρησκεία κέντρο της λατρευτικής δραστηριότητας αποτελεί η θυσία προς τους θεούς. Όταν οι Άριοι εισέβαλαν στην Ινδία ήταν ήδη χωρισμένοι σε τρεις τάξεις: ιερείς (βραχμάνους), πολεμιστές - αριστοκράτες και καλλιεργητές. Ανώτερη θεωρούνταν εκείνη των βραχμάνων. Σ’ αυτές προστέθηκε η τάξη των χειρώνακτων, στην οποία κατέταξαν τους κατακτημένους ντόπιους λαούς.

Η κοινωνική και θρησκευτική ζωή κάθε τάξης ρυθμιζόταν από ένα σύνολο κανόνων, τους οποίους καθόριζαν οι βραχμάνοι. Το ινδικό όνομα των βασικών αυτών τάξεων είναι βάρνα= χρώμα. Είναι όμως κοινά γνωστές με το όνομα κάστες που δόθηκε το 16ο αι. από τους Πορτογάλους αποίκους. Στη διάρκεια των αιώνων οι κάστες απέκτησαν ένα πλήθος υποδιαιρέσεις. Αυτές διακρίθηκαν και ιεραρχήθηκαν με βάση κυρίως το επάγγελμα και το βαθμό καθαρότητάς του. Με την ίδια βάση δημιουργήθηκε, επίσης, η τάξη εκείνων που ήταν έξω από κάθε κάστα (άθικτοι).

Παράλληλα με τον πολυθεϊσμό στις Βέδες απαντά, επίσης, η ιδέα ότι υπάρχει μια παγκόσμια τάξη, η οποία διακρίνεται στη δομή και λειτουργία του κόσμου, αλλά και στη δομή και λειτουργία της κοινωνίας, την ηθική δεοντολογία κ.λπ. Η παγκόσμια αυτή τάξη ονομάζεται «ντάρμα». Το ντάρμα είναι θείας καταγωγής και άρα η σύμφωνη μ’ αυτό διαγωγή των ανθρώπων είναι πράξη θρησκευτικού χαρακτήρα και συνεπώς υποχρεωτική. Επομένως, και η δεδομένη τάξη της κοινωνίας, δηλαδή η διαίρεσή της σε κάστες, θεωρείται στις Βέδες μέρος της παγκόσμιας τάξης και άρα επίσης θείας καταγωγής. Το ίδιο ισχύει και για το σύνολο των κανόνων που συνοδεύει κάθε κάστα και που ονομάζεται επίσης ντάρμα. Η μεταπήδηση σε άλλη κοινωνική τάξη θεωρήθηκε αργότερα ότι μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε μια επόμενη ζωή, ανάλογα με τις πράξεις κατά την παρούσα.

δ) Οι Ουπανισάδες.

Ήδη από το τέλος της βεδικής εποχής αρχίζει να εμφανίζεται στις Βέδες η ιδέα ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι το επιφανειακό ή εξωτερικό στρώμα μιας θείας πραγματικότητας, που βρίσκεται στο βάθος ή στη βάση του κόσμου. Όλα όσα υπάρχουν, συμπεριλαμβανομένων και των θεών, απέρρευσαν απ’ αυτή. Μ’ αυτόν τον τρόπο το σύνολο του κόσμου χωρίστηκε σε δύο βασικά στρώματα, τη θεμελιώδη αυτή πραγματικότητα και το φαινόμενο κόσμο.

Ο φαινόμενος κόσμος αποτελείται από όντα περιορισμένα στα όρια της μορφής τους, ενώ η θεμελιώδης πραγματικότητα είναι απεριόριστη και άμορφη. Η ιδέα αυτή αναπτύχθηκε περισσότερο και επικράτησε ως το βασικό κοσμοείδωλο του Ινδουϊσμού σε μια άλλη σειρά βιβλίων που ονομάζονται Ουπανισάδες και γράφηκαν περ. από το 800 ως το 500 π.Χ. Στις Ουπανισάδες η θεία πραγματικότητα που αποτελεί το υπόστρωμα του σύμπαντος ονομάστηκε Μπράχμαν.

Όπως ο αέρας που, αν και άμορφος, μπορεί να περικλειστεί μέσα στα δοχεία, έτσι και μέσα σε κάθε τι υπάρχει ένα «τμήμα» του Μπράχμαν, ένα θείο στοιχείο. Αυτό ονομάζεται Άτμαν. Μ’ αυτόν τον τρόπο όλα τα όντα είναι στο βάθος τους Άτμαν και άρα μέρος του Μπράχμαν. Το ίδιο και ο άνθρωπος. Μόνο που αυτός, γοητευμένος από τον κόσμο, έχει συνεχώς στραμμένο το νου του προς αυτόν και άρα προς τα έξω και αγνοεί ότι το βάθος του εαυτού του είναι η θεία πραγματικότητα. Ενώ στις Βέδες ο κόσμος θεωρείται ως κάτι καλό, στις Ουπανισάδες καλό θεωρείται μόνο το Μπράχμαν. Ο κόσμος είναι μια δευτερεύουσα πραγματικότητα και όχι η βασική και αληθινή. Εξάλλου αποτελείται από όντα που βρίσκονται σε κατάσταση περιορισμού και μεταβολής.

Τα έμβια όντα, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, αισθάνονται οδυνηρά αυτήν την κατάσταση. Βιώνουν λοιπόν την ύπαρξη ως πόνο. Στις Ουπανισάδες εμφανίζονται, επίσης, δύο άλλες ιδέες, που είναι άγνωστες στις Βέδες. Αυτές είναι η σαμσάρα και το κάρμα. Σαμσάρα είναι η ανακύκληση των υπάρξεων. Σύμφωνα μ’ αυτήν την αντίληψη τα έμβια όντα δε ζουν μόνο μια φορά αλλά αφού μια μορφή ύπαρξης διαλυθεί, κάτι από αυτήν επιβιώνει και μεταβαίνει σε άλλη μορφή ύπαρξης. Δημιουργείται έτσι ένας ατέρμων κύκλος μετενσαρκώσεων που διατηρεί συνεχώς τα όντα σε κάποια μορφή ύπαρξης.

Κάρμα σημαίνει πράξη. Οι πράξεις που το ον διέπραξε στην προηγούμενη μορφή ύπαρξης είναι εκείνες που προσδιορίζουν τη μορφή στην οποία θα μεταβεί. Τέτοιες μορφές εκτός από την ανθρώπινη μπορούν να είναι μια ζωική, μια δαιμονική σε κάποια κόλαση ή μια θεϊκή σε κάποιο ουρανό. Τι πράξεις κάνει ο άνθρωπος εξαρτάται από εκείνο που επιθυμεί. Έτσι τελικά μετενσαρκώνεται κάθε φορά σε κάποια μορφή ύπαρξης ανάλογη με την επιθυμία του. Η ατέρμονη παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, δηλαδή σε μια κατάσταση που ταυτίζεται με την οδύνη, προκάλεσε το αίτημα της απελευθέρωσης (μούκτι ή μόξα) από αυτή.

Σύμφωνα με τις Ουπανισάδες, αυτή επιτυγχάνεται με τη σταδιακή απόσυρση του νου του ανθρώπου από τον εξωτερικό κόσμο και τη στροφή του προς τον εσωτερικό με τελικό σκοπό την ταύτιση του νου με το Άτμαν και μέσω αυτού με το Μπράχμαν. Η διαδικασία αυτή, από τη σταδιακή απόσυρση του νου από τον εξωτερικό κόσμο ως την ταύτιση ή ένωση με το Μπράχμαν ονομάζεται γιόγκα. Η χρήση της γιόγκα γι’ αυτό το σκοπό καθιστούσε το έργο της σωτηρίας μια ατομική προσπάθεια που μπορούσε να αναλάβει ο καθένας μόνος του.

ΚΕΙΜΕΝΑ

1. Στον ακόλουθο κοσμογονικό μύθο το σύμπαν παρομοιάζεται με ένα γιγάντιο άνθρωπο που διαμελίζεται από τους θεούς, ώστε να παραχθεί ο κόσμος. Έτσι η διαίρεση του κόσμου στα μέρη του είναι θείας προέλευσης. Για να δείξουν ότι και αυτές είναι ίδιας προέλευσης οι βραχμάνοι πρόσθεσαν στην αρχική διήγηση και τη δημιουργία των καστών. Όταν [οι θεοί] διαμέλισαν τον Πουρούσα, πόσα μέρη ξεχώρισαν; Τι όνομα έδωσαν στο στόμα του, στα χέρια του; Τι όνομα έδωσαν στους μηρούς και στα πόδια του; Η [κάστα] των βραχμάνων έγινε από το στόμα του, από τα δυο του χέρια έγινε η [κάστα] των βασιλιάδων. Οι μηροί του έγιναν οι βάισα και από τα πόδια του έγιναν οι σούντρα. Το φεγγάρι γεννήθηκε από το νου του, και από το μάτι του γεννήθηκε ο ήλιος. Ο Ίντρα και ο Άγκνι γεννήθηκαν απ’ το στόμα του, και ο [θεός του ανέμου] Βάγιου απ’ την αναπνοή του. Απ’ τον αφαλό του προήλθε ο αέρας μεταξύ [ουρανού και γης]. Ο ουρανός φτιάχτηκε απ’ το κεφάλι του. Η γη από τα πόδια του και από το αυτί του οι διάφορες περιοχές. Έτσι [οι θεοί] έφτιαξαν τους κόσμους. (Ριγκ Βέδα Χ, 90).

2. Το Μπράχμαν είναι η βασική πραγματικότητα Ζούσε κάποτε ένα παιδί, ο Σβετακέτου Αρουνέγια. Κάποια μέρα ο πατέρας του του είπε: «Σβετακέτου, πήγαινε να μάθεις την ιερή σοφία. Δεν υπάρχει κανένας στην οικογένειά μας που δεν έχει σπουδάσει τις ιερές Βέδες και που θα μπορούσε να ονομαστεί βραχμάνος χωρίς αυτή τη σπουδή». Το παιδί έφυγε σε ηλικία δώδεκα ετών και, αφού έμαθε τις Βέδες, γύρισε σπίτι σε ηλικία είκοσι τεσσάρων, πολύ περήφανος για τις γνώσεις του και νομίζοντας ότι είναι κάποιος. Ο πατέρας του, βλέποντας αυτό, του είπε: «Σβετακέτου, παιδί μου, φαίνεται ότι νομίζεις πως είσαι κάποιος, πως έχεις γνώσεις και είσαι περήφανος. Ρώτησες όμως για κείνη τη γνώση μέσω της οποίας ακούγεται εκείνο που δεν ακούγεται, νοείται εκείνο που δε νοείται και γνωρίζεται εκείνο που δε γνωρίζεται;» «Ποια γνώση είναι αυτή, πατέρα;» ρώτησε ο Σβετακέτου. «Ακριβώς όπως γνωρίζοντας μια μάζα πηλού, γιε μου, μπορείς να γνωρίσεις όλα όσα είναι φτιαγμένα από πηλό, εφόσον όλες οι διαφορές είναι μόνο λέξεις και η πραγματικότητα είναι πηλός... Ακριβώς όπως γνωρίζοντας ένα κομμάτι χρυσό, μπορείς να γνωρίσεις όλα όσα είναι φτιαγμένα από χρυσό, εφόσον όλες οι διαφορές είναι μόνο λέξεις και η πραγματικότητα είναι μόνο χρυσός... Και ακριβώς, όπως γνωρίζοντας ένα κομμάτι σίδερο γνωρίζεις όλα όσα είναι από σίδερο, εφόσον όλες οι διαφορές είναι μόνο λέξεις και η πραγματικότητα είναι μόνο σίδερο [έτσι γνωρίζοντας τη βασική πραγματικότητα του σύμπαντος, το Μπράχμαν, μπορείς να γνωρίσεις όλο το σύμπαν]».

(Τσάντογκυα Ουπανισάντ, 6.1).

Συνεχίζοντας τη διδασκαλία για το Μπράχμαν, ο πατέρας του Σβετακέτου λέει: «Φέρε μου έναν καρπό από αυτό το δέντρο μπανυάν». «Τον έφερα, πατέρα». «Άνοιξέ τον». «Τον άνοιξα, κύριε». «Τι βλέπεις μέσα του;» «Πολύ μικρούς σπόρους, κύριε». «Άνοιξε έναν απ’ αυτούς, γιε μου». «Τον άνοιξα, κύριε». «Τι βλέπεις μέσα του;» «Τίποτε απολύτως, κύριε». Τότε ο πατέρας του του είπε: «Γιε μου, από την ίδια αυτή ουσία μέσα στο σπόρο, την οποία δεν μπορείς να δεις, προέρχεται στ’ αλήθεια όλο αυτό το τεράστιο δέντρο μπανυάν. Πίστεψέ με, γιε μου, μια αόρατη και λεπτή ουσία είναι το Πνεύμα ολόκληρου του σύμπαντος. Αυτό είναι η Πραγματικότητα. Αυτό είναι το Άτμαν. Εσύ [ο ίδιος] είσαι [κατά βάθος] αυτό». (Τσάντογκυα Ουπανισάντ, 6.12-14).

Σελίδες

Κυριακή 8 Φεβρουαρίου 2026

Σάββατο 7 Φεβρουαρίου 2026

Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου 2026

Επισκέπτες από