Θρησκευτικά ... αλλιώς!!!
Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου 2026
Ινδία: ΒΑΡΑΝΑΣΙ, πνευματικό λίκνο του Ινδουισμού
Φωλιασμένο στις όχθες του Γάγγη, το Βαρανάσι, πρώην Μπενάρες, που βρίσκεται στην ινδική πολιτεία Ούταρ Πραντές, θεωρείται μία από τις παλαιότερες κατοικημένες πόλεις στον κόσμο. Αφιερωμένη στον Σίβα και σημαντικός τόπος προσκυνήματος, είναι μία από τις επτά ιερές πόλεις του Ινδουισμού.
Σύμφωνα με την ινδουιστική πίστη, ο θάνατος ή η αποτέφρωση εκεί απελευθερώνει την ψυχή τερματίζοντας τον κύκλο της μετενσάρκωσης. Το Βαρανάσι αποπνέει μια απαράμιλλη ατμόσφαιρα με τα παλάτια του να υψώνονται προς τον ουρανό, τις πολλαπλές τελετές στο ποτάμι, τις ιερές αγελάδες που περιπλανιούνται κατά χιλιάδες, για να μην αναφέρουμε τους ναούς με τη συναρπαστική πνευματικότητά τους, ανάμεσα στον μυστικισμό και το μυστήριο.
Είναι κατά τη διάρκεια του ιερού μήνα Σράβαν, ο οποίος πέφτει τον Αύγουστο κατά την περίοδο των μουσώνων, που η πόλη αποκτά τη δική της ομορφιά, με εκατοντάδες χιλιάδες προσκυνητές να συγκεντρώνονται πεζοί από όλη τη χώρα.
Ο Ινδουισμός (Α΄)
α) Το πρόβλημα του ορισμού.
Στην αχανή ινδική χώρα οι ποικίλες
γεωγραφικές και κλιματολογικές ιδιαιτερότητες, η εθνολογική ποικιλία, η μακραίωνη ιστορία, καθώς και άλλοι παράγοντες, γέννησαν στη
διάρκεια των αιώνων ένα πλήθος θρησκευτικών αντιλήψεων και παραδόσεων. Αυτές συχνά διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, που σύμφωνα
με πολλούς πρέπει να θεωρηθούν ως διαφορετικές θρησκείες και να
περιγραφούν χωριστά. Έτσι ο Ινδουϊσμός δεν αποτελεί μια ενιαία θρησκεία και συνεπώς δεν μπορεί να περικλειστεί σε έναν ορισμό. Από
την άλλη μεριά όμως, οι περισσότερες από αυτές τις παραδόσεις προϋποθέτουν το ίδιο θεωρητικό υπόβαθρο. Εδώ θα περιγράψουμε αυτό το
κοινό θεωρητικό υπόβαθρο και τις μεγαλύτερες από τις παραδόσεις που
στηρίζονται σ’ αυτό, δηλαδή εκείνες που ακολουθούνται από την πλειονότητα του ινδικού λαού.
β) Ο πολιτισμός του Ινδού και οι Άριοι.
Η ιστορία του Ινδουϊσμού
ξεκινά από τον πολιτισμό που άκμασε με κέντρο την κοιλάδα του ποταμού Ινδού περίπου από το 3.000 ως το 1500 π.Χ. Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως η παράσταση ενός θεού που κάθεται σε στάση γιόγκα
και είναι περικυκλωμένος από ζώα, ειδώλια της Μητέρας θεάς*, καθώς
και άλλα ευρήματα, δείχνουν ότι η θρησκευτική ζωή συνίστατο στη
λατρεία του θείου ως γενεσιουργού δύναμης που παράγει τη ζωή.
Με την εγκατάσταση των Αρίων, που εισέβαλαν στην Ινδία περί το
1500 π.Χ., δημιουργήθηκε ένας άλλος πολιτισμός, που επικάλυψε τα
υπολείμματα του προγενέστερου. Ταυτόχρονα όμως, τα υπολείμματα αυτά πέρασαν μέσα στον Άριο πολιτισμό, αναπτύχθηκαν και συνέβαλαν στην τελική σύνθεση του Ινδουϊσμού.
γ) Η βεδική θρησκεία.
Η θρησκεία των Αρίων ήταν πολυθεϊστική, όπως εκείνη των αρχαίων Ελλήνων ή των Ρωμαίων. Πηγή πληροφοριών για τη θρησκεία αυτή αποτελεί μια σειρά ιερών βιβλίων που
ονομάζονται Βέδες, οι οποίες γράφηκαν από το 1500 ως το 1000 π.Χ.
Από το όνομά τους η θρησκεία, όπως και η εποχή αυτή, ονομάζεται
βεδική. Θεοί ήταν ο ουρανός, ο ήλιος, η φωτιά, ο θεός της καταιγίδας,
της γονιμότητας, και του πολέμου κ.ά. Στη βεδική θρησκεία κέντρο της
λατρευτικής δραστηριότητας αποτελεί η θυσία προς τους θεούς.
Όταν οι Άριοι εισέβαλαν στην Ινδία ήταν ήδη χωρισμένοι σε τρεις
τάξεις: ιερείς (βραχμάνους), πολεμιστές - αριστοκράτες και καλλιεργητές. Ανώτερη θεωρούνταν εκείνη των βραχμάνων. Σ’ αυτές προστέθηκε η τάξη των χειρώνακτων, στην οποία κατέταξαν τους κατακτημένους ντόπιους λαούς.
Η κοινωνική και θρησκευτική ζωή κάθε
τάξης ρυθμιζόταν από ένα σύνολο κανόνων, τους οποίους καθόριζαν οι
βραχμάνοι. Το ινδικό όνομα των βασικών αυτών τάξεων είναι βάρνα=
χρώμα. Είναι όμως κοινά γνωστές με το όνομα κάστες που δόθηκε το
16ο αι. από τους Πορτογάλους αποίκους. Στη διάρκεια των αιώνων οι
κάστες απέκτησαν ένα πλήθος υποδιαιρέσεις. Αυτές διακρίθηκαν και
ιεραρχήθηκαν με βάση κυρίως το επάγγελμα και το βαθμό καθαρότητάς του. Με την ίδια βάση δημιουργήθηκε, επίσης, η τάξη εκείνων που
ήταν έξω από κάθε κάστα (άθικτοι).
Παράλληλα με τον πολυθεϊσμό στις Βέδες απαντά, επίσης, η ιδέα
ότι υπάρχει μια παγκόσμια τάξη, η οποία διακρίνεται στη δομή και λειτουργία του κόσμου, αλλά και στη δομή και λειτουργία της κοινωνίας, την ηθική δεοντολογία κ.λπ. Η παγκόσμια αυτή τάξη ονομάζεται
«ντάρμα».
Το ντάρμα είναι θείας καταγωγής και άρα η σύμφωνη μ’ αυτό διαγωγή των ανθρώπων είναι πράξη θρησκευτικού χαρακτήρα και συνεπώς
υποχρεωτική. Επομένως, και η δεδομένη τάξη της κοινωνίας, δηλαδή
η διαίρεσή της σε κάστες, θεωρείται στις Βέδες μέρος της παγκόσμιας
τάξης και άρα επίσης θείας καταγωγής. Το ίδιο ισχύει και για το σύνολο
των κανόνων που συνοδεύει κάθε κάστα και που ονομάζεται επίσης ντάρμα. Η μεταπήδηση σε άλλη κοινωνική τάξη θεωρήθηκε αργότερα
ότι μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε μια επόμενη ζωή, ανάλογα με τις πράξεις κατά την παρούσα.
δ) Οι Ουπανισάδες.
Ήδη από το τέλος της βεδικής εποχής αρχίζει
να εμφανίζεται στις Βέδες η ιδέα ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι
το επιφανειακό ή εξωτερικό στρώμα μιας θείας πραγματικότητας, που
βρίσκεται στο βάθος ή στη βάση του κόσμου. Όλα όσα υπάρχουν, συμπεριλαμβανομένων και των θεών, απέρρευσαν απ’ αυτή. Μ’ αυτόν τον
τρόπο το σύνολο του κόσμου χωρίστηκε σε δύο βασικά στρώματα, τη
θεμελιώδη αυτή πραγματικότητα και το φαινόμενο κόσμο.
Ο φαινόμενος κόσμος αποτελείται από όντα περιορισμένα στα όρια της μορφής
τους, ενώ η θεμελιώδης πραγματικότητα είναι απεριόριστη και άμορφη.
Η ιδέα αυτή αναπτύχθηκε περισσότερο και επικράτησε ως το βασικό
κοσμοείδωλο του Ινδουϊσμού σε μια άλλη σειρά βιβλίων που ονομάζονται Ουπανισάδες και γράφηκαν περ. από το 800 ως το 500 π.Χ. Στις
Ουπανισάδες η θεία πραγματικότητα που αποτελεί το υπόστρωμα του
σύμπαντος ονομάστηκε Μπράχμαν.
Όπως ο αέρας που, αν και άμορφος, μπορεί να περικλειστεί μέσα στα δοχεία, έτσι και μέσα σε κάθε
τι υπάρχει ένα «τμήμα» του Μπράχμαν, ένα θείο στοιχείο. Αυτό ονομάζεται Άτμαν. Μ’ αυτόν τον τρόπο όλα τα όντα είναι στο βάθος τους
Άτμαν και άρα μέρος του Μπράχμαν. Το ίδιο και ο άνθρωπος. Μόνο που
αυτός, γοητευμένος από τον κόσμο, έχει συνεχώς στραμμένο το νου του
προς αυτόν και άρα προς τα έξω και αγνοεί ότι το βάθος του εαυτού του
είναι η θεία πραγματικότητα.
Ενώ στις Βέδες ο κόσμος θεωρείται ως κάτι καλό, στις Ουπανισάδες
καλό θεωρείται μόνο το Μπράχμαν. Ο κόσμος είναι μια δευτερεύουσα
πραγματικότητα και όχι η βασική και αληθινή. Εξάλλου αποτελείται
από όντα που βρίσκονται σε κατάσταση περιορισμού και μεταβολής.
Τα
έμβια όντα, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, αισθάνονται οδυνηρά
αυτήν την κατάσταση. Βιώνουν λοιπόν την ύπαρξη ως πόνο.
Στις Ουπανισάδες εμφανίζονται, επίσης, δύο άλλες ιδέες, που είναι
άγνωστες στις Βέδες. Αυτές είναι η σαμσάρα και το κάρμα. Σαμσάρα
είναι η ανακύκληση των υπάρξεων. Σύμφωνα μ’ αυτήν την αντίληψη τα
έμβια όντα δε ζουν μόνο μια φορά αλλά αφού μια μορφή ύπαρξης διαλυθεί, κάτι από αυτήν επιβιώνει και μεταβαίνει σε άλλη μορφή ύπαρξης.
Δημιουργείται έτσι ένας ατέρμων κύκλος μετενσαρκώσεων που διατηρεί συνεχώς τα όντα σε κάποια μορφή ύπαρξης.
Κάρμα σημαίνει πράξη.
Οι πράξεις που το ον διέπραξε στην προηγούμενη μορφή ύπαρξης είναι
εκείνες που προσδιορίζουν τη μορφή στην οποία θα μεταβεί. Τέτοιες μορφές εκτός από την ανθρώπινη μπορούν να είναι μια ζωική, μια δαιμονική
σε κάποια κόλαση ή μια θεϊκή σε κάποιο ουρανό. Τι πράξεις κάνει ο
άνθρωπος εξαρτάται από εκείνο που επιθυμεί. Έτσι τελικά μετενσαρκώνεται κάθε φορά σε κάποια μορφή ύπαρξης ανάλογη με την επιθυμία του.
Η ατέρμονη παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, δηλαδή σε μια
κατάσταση που ταυτίζεται με την οδύνη, προκάλεσε το αίτημα της απελευθέρωσης (μούκτι ή μόξα) από αυτή.
Σύμφωνα με τις Ουπανισάδες,
αυτή επιτυγχάνεται με τη σταδιακή απόσυρση του νου του ανθρώπου
από τον εξωτερικό κόσμο και τη στροφή του προς τον εσωτερικό με
τελικό σκοπό την ταύτιση του νου με το Άτμαν και μέσω αυτού με το Μπράχμαν. Η διαδικασία αυτή, από τη σταδιακή απόσυρση του νου από
τον εξωτερικό κόσμο ως την ταύτιση ή ένωση με το Μπράχμαν ονομάζεται γιόγκα. Η χρήση της γιόγκα γι’ αυτό το σκοπό καθιστούσε το
έργο της σωτηρίας μια ατομική προσπάθεια που μπορούσε να αναλάβει
ο καθένας μόνος του.
ΚΕΙΜΕΝΑ
1. Στον ακόλουθο κοσμογονικό μύθο το σύμπαν παρομοιάζεται με ένα
γιγάντιο άνθρωπο που διαμελίζεται από τους θεούς, ώστε να παραχθεί ο κόσμος. Έτσι η διαίρεση του κόσμου στα μέρη του είναι θείας
προέλευσης. Για να δείξουν ότι και αυτές είναι ίδιας προέλευσης οι
βραχμάνοι πρόσθεσαν στην αρχική διήγηση και τη δημιουργία των
καστών.
Όταν [οι θεοί] διαμέλισαν τον Πουρούσα, πόσα μέρη ξεχώρισαν;
Τι όνομα έδωσαν στο στόμα του, στα χέρια του; Τι όνομα έδωσαν
στους μηρούς και στα πόδια του;
Η [κάστα] των βραχμάνων έγινε από το στόμα του, από τα δυο του
χέρια έγινε η [κάστα] των βασιλιάδων.
Οι μηροί του έγιναν οι βάισα και από τα πόδια του έγιναν οι σούντρα.
Το φεγγάρι γεννήθηκε από το νου του, και από το μάτι του γεννήθηκε
ο ήλιος.
Ο Ίντρα και ο Άγκνι γεννήθηκαν απ’ το στόμα του, και ο [θεός του
ανέμου] Βάγιου απ’ την αναπνοή του.
Απ’ τον αφαλό του προήλθε ο αέρας μεταξύ [ουρανού και γης]. Ο ουρανός φτιάχτηκε απ’ το κεφάλι του.
Η γη από τα πόδια του και από το αυτί του οι διάφορες περιοχές.
Έτσι [οι θεοί] έφτιαξαν τους κόσμους.
(Ριγκ Βέδα Χ, 90).
2. Το Μπράχμαν είναι η βασική πραγματικότητα
Ζούσε κάποτε ένα παιδί, ο Σβετακέτου Αρουνέγια. Κάποια μέρα ο
πατέρας του του είπε: «Σβετακέτου, πήγαινε να μάθεις την ιερή σοφία.
Δεν υπάρχει κανένας στην οικογένειά μας που δεν έχει σπουδάσει τις ιερές Βέδες και που θα μπορούσε να ονομαστεί βραχμάνος χωρίς αυτή
τη σπουδή».
Το παιδί έφυγε σε ηλικία δώδεκα ετών και, αφού έμαθε τις Βέδες,
γύρισε σπίτι σε ηλικία είκοσι τεσσάρων, πολύ περήφανος για τις γνώσεις του και νομίζοντας ότι είναι κάποιος.
Ο πατέρας του, βλέποντας αυτό, του είπε: «Σβετακέτου, παιδί μου,
φαίνεται ότι νομίζεις πως είσαι κάποιος, πως έχεις γνώσεις και είσαι περήφανος. Ρώτησες όμως για κείνη τη γνώση μέσω της οποίας
ακούγεται εκείνο που δεν ακούγεται, νοείται εκείνο που δε νοείται και
γνωρίζεται εκείνο που δε γνωρίζεται;»
«Ποια γνώση είναι αυτή, πατέρα;» ρώτησε ο Σβετακέτου.
«Ακριβώς όπως γνωρίζοντας μια μάζα πηλού, γιε μου, μπορείς να
γνωρίσεις όλα όσα είναι φτιαγμένα από πηλό, εφόσον όλες οι διαφορές
είναι μόνο λέξεις και η πραγματικότητα είναι πηλός...
Ακριβώς όπως γνωρίζοντας ένα κομμάτι χρυσό, μπορείς να γνωρίσεις όλα όσα είναι φτιαγμένα από χρυσό, εφόσον όλες οι διαφορές
είναι μόνο λέξεις και η πραγματικότητα είναι μόνο χρυσός...
Και ακριβώς, όπως γνωρίζοντας ένα κομμάτι σίδερο γνωρίζεις όλα
όσα είναι από σίδερο, εφόσον όλες οι διαφορές είναι μόνο λέξεις και η
πραγματικότητα είναι μόνο σίδερο [έτσι γνωρίζοντας τη βασική πραγματικότητα του σύμπαντος, το Μπράχμαν, μπορείς να γνωρίσεις όλο
το σύμπαν]».
(Τσάντογκυα Ουπανισάντ, 6.1).
Συνεχίζοντας τη διδασκαλία για το Μπράχμαν, ο πατέρας του Σβετακέτου λέει:
«Φέρε μου έναν καρπό από αυτό το δέντρο μπανυάν».
«Τον έφερα, πατέρα».
«Άνοιξέ τον».
«Τον άνοιξα, κύριε».
«Τι βλέπεις μέσα του;»
«Πολύ μικρούς σπόρους, κύριε».
«Άνοιξε έναν απ’ αυτούς, γιε μου».
«Τον άνοιξα, κύριε».
«Τι βλέπεις μέσα του;» «Τίποτε απολύτως, κύριε».
Τότε ο πατέρας του του είπε: «Γιε μου, από την ίδια αυτή ουσία μέσα
στο σπόρο, την οποία δεν μπορείς να δεις, προέρχεται στ’ αλήθεια όλο
αυτό το τεράστιο δέντρο μπανυάν.
Πίστεψέ με, γιε μου, μια αόρατη και λεπτή ουσία είναι το Πνεύμα
ολόκληρου του σύμπαντος. Αυτό είναι η Πραγματικότητα. Αυτό είναι
το Άτμαν. Εσύ [ο ίδιος] είσαι [κατά βάθος] αυτό».
(Τσάντογκυα Ουπανισάντ, 6.12-14).
Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.
Ο Ινδουισμός
Η λέξη Ινδουισμός προέρχεται από τον όρο "Hind", την αρχαία περσική ονομασία της Ινδίας.
Έτσι ινδουισμός σημαίνει τη θρησκεία των ανθρώπων της Ινδίας.
Δεν έχει ιδρυτή, ούτε συγκεκριμένο σύμβολο πίστης.Αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε μέσα στο χρόνο.
Είναι μια θρησκεία με πιστεύω και πρακτικές πολυάριθμων φυλών, εθνικών ομάδων, και πολιτισμών της μεγάλης γεωγραφικής έκτασης που καλύπτει η Ινδία.
Ο ινδουισμός έχει πολλούς θεούς αλλά για μερικούς ινδουιστές υπάρχει ένα απρόσωπο απόλυτο που ονομάζεται Μπράχμαν.
Το Μπράχμαν εκδηλώνεται μέσα στην Τριμούρτι, την τριάδα των Ινδουιστών που την αποτελούν:
1) ο Βράχμα,ο δημιουργός.
Μοναδικός του σκοπός είναι η δημιουργία.Αντίθετα με τον Σίβα και τον Βίσνου δεν έχει αντίρροπες δυνάμεις μέσα του και γι αυτό δεν καταστρέφει όσα έχει δημιουργήσει. Σύμφωνα με μια παράδοση προήλθε από το "Αυγό του Σύμπαντος".Αρχικά είχε μονο ενα κεφάλι.Τα υπόλοιπα τα απέκτησε μόλις δημιούργησε τη γυναίκα.Την απέκοψε από το σώμα του, την ερωτεύτηκε αλλά αυτη του κρύφτηκε.Για να μπορεί λοιπόν να τη βλέπει έβγαλε άλλα τρια κεφάλια: δεξιά, αριστερά και πίσω.
2)Ο Βίσνου ο συντηρητής: περιέχει και εξισορροπεί μέσα του το καλό και το κακό.Σκοπός του η διατήρηση της θείας τάξης του σύμπαντος κρατώντας την ισορροπία ανάμεσα στις καλές και τις κακές δυνάμεις.Κάθε φορά που το κακό κερδίζει έδαφος, ο Βίσνου κατεβαίνει στη γη με σκοπό να αποκαταστήσει την ισορροπία.Εμφανίζεται στον κόσμο με διάφορες μορφές (αβατάρα).
Υπάρχουν δέκα τέτοιες εμφανίσεις του Βισνού
- Μάτσγια ή Ματσέγια, το ψάρι, αντιπροσωπεύει τη ζωή στους αρχέγονους ωκεανούς.
- Κούρμα, η χελώνα, αντιπροσωπεύει το επόμενο βήμα, τα αμφίβια.
- Βαράχα, ο αγριόχοιρος, συμβολίζει τη ζωή στη στεριά.
- Ναρασίμχα, ο άνθρωπος-λιοντάρι, συμβολίζει την αρχή της εξελίξεως του ανθρώπου.
- Βαμάνα, ο νάνος, συμβολίζει αντίθετα την ατελή εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.
- Παρασουράμα, ο κάτοικος του δάσους, υποβάλλει την έννοια της πλήρους φυσικής αναπτύξεως,της ανθρωπότητας
- Ράμα, ο βασιλιάς, ο κύριος, αντιπροσωπεύει την ανθρώπινη ικανότητα να κυβερνά έθνη.
- Κρίσνα, εξειδικευμένος σε 64 τομείς της επιστήμης, αντιπροσωπεύει την πολιτιστική εξέλιξη του ανθρώπου.
- Βούδας, ο Πεφωτισμένος, συμβολίζει την πνευματική εξέλιξη και φώτιση του ανθρώπου.
- Κάλκι, η άβαταρα του λευκού αλόγου, αντιπροσωπεύει την τελική απελευθέρωση του ανθρώπου και την ανακάλυψη της θείας φύσης του.
3) Ο Σίβα ο καταστροφέας αλλά και αναδημιουργός
Ο Σίβα βοηθά τους πιστούς του χωρίς να προβαίνει σε εμφανίσεις. Λατρεύεται με διάφορες μορφές που αντιστοιχούν στα γενικά χαρακτηριστικά του κόσμου. Π.χ. ως δημιουργός αλλά και καταστροφέας, καθώς ενώ ως γενεσιουργός γεννά το σύμπαν, μετά πόο ενα τεράστιο χρονικό διάστημα επίσης το καταστρέφει και το απορροφά,για να το γεννήσει και πάλι ....
Επιμέλεια: Αθανασίου Ελένη
Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου 2026
Το Ισλάμ (Β΄)
α) Η επέκταση του Ισλάμ
Μετά το θάνατο του προφήτη, οι αραβικές στρατιές κατέκτησαν
μέσα σε διάστημα τριάντα ετών μια τεράστια περιοχή, αποτελούμενη
από τη Συρία, την Παλαιστίνη, το Ιράκ, την Αίγυπτο, τη Λιβύη, την
Περσία και τις περιοχές δυτικά της Κασπίας. Από τον 11ο αι. διάφοροι
μουσουλμανικοί λαοί κατέκτησαν την Ινδία. Από το 14ο αι. το Ισλάμ
αποκτά στο μεσογειακό χώρο δύναμη με τη δημιουργία της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.
β) Το πρόβλημα της διαδοχής του Μωάμεθ. Σηίτες και Σουνίτες
Διαμάχες γύρω από τη διαδοχή του Μωάμεθ άρχισαν να υπάρχουν
στο Ισλάμ από πολύ νωρίς. Όταν ο τρίτος χαλίφης Ουθμάν δολοφονήθηκε, στη θέση του εξελέγη ο Αλή, που ήταν εξάδελφος και γαμπρός
του Μωάμεθ. Το συγγενικό περιβάλλον του Ουθμάν αντιτάχθηκε σ’
αυτήν την εκλογή. Ακολούθησε πολεμική αναμέτρηση που κατέληξε
στην ήττα του Αλή. Οικτρή ήττα επίσης υπέστη αργότερα ο γιος του
Χουσεΐν. Όμως, οι ακόλουθοί τους που ονομάστηκαν Σηίτες, διαμόρφωσαν μια δική τους διδασκαλία και διαφοροποιήθηκαν από τους υπόλοιπους μουσουλμάνους, οι οποίοι αποτέλεσαν το λεγόμενο ορθόδοξο
κλάδο, και ονομάστηκαν Σουνίτες. Οι Σηίτες επικράτησαν τελικά στην
Περσία, το Ιράκ και το Πακιστάν. Ο υπόλοιπος μουσουλμανικός κόσμος, που αποτελεί την πλειονότητα, όπως οι Άραβες, Τούρκοι κτλ.,
είναι κυρίως Σουνίτες.
γ) Χαρακτηριστικά των Σουνιτών και των Σηιτών
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των Σουνιτών είναι η εμμονή στο Κοράνιο,
που θεωρείται θεμέλιο του Ισλάμ. Οι αποφάσεις παίρνονται με βάση
την ομοφωνία της κοινότητας. Τα δύο αυτά σημεία προσφέρουν στερεότητα και συνοχή στον κλάδο. Επίσης, θεωρούν ότι η διαδοχή του
Μωάμεθ δε χρειάζεται να είναι κληρονομική.
Οι Σηίτες τόνισαν εξαιρετικά το πρόσωπο του Αλή, ως προφήτη μετά
το Μωάμεθ. Η πίστη στην κληρονομική διαδοχή τούς οδήγησε στην
ιδέα ότι οι χαλίφες δεν έπρεπε να εκλέγονται. Κατ’ αυτούς κάθε γενιά έχει ένα δικό της ηγέτη που προέρχεται από τον οίκο του Αλή. Ο ηγέτης (Ιμάμης), αυτός είναι ο αληθινός διάδοχος στην ηγεσία του Ισλάμ.
Θεωρείται μάλιστα αλάθητος και τελικά μια ημιθεϊκή μορφή. Αυτός
είναι η πηγή κάθε απόφασης και όχι η κοινότητα. Από αυτόν η αληθινή
ερμηνεία του Κορανίου μεταβιβάζεται στους διαδόχους του μυστικά.
Οι Σηίτες δέχονται ότι οι Ιμάμηδες υπήρξαν δώδεκα. Ο τελευταίος, ο
Μουχαμάντ αλ-Μάχντι, έχει «απαχθεί» πνευματικά και «κρύβεται» κάπου, ώσπου να επιστρέψει στη γη, για να εγκαινιάσει μια εποχή ευδαιμονίας. Έτσι, ο Σηϊτισμός έχει έντονο εσχατολογικό χαρακτήρα. Η ιδέα
της μυστικής μεταβίβασης της αληθινής διδασκαλίας συνέβαλε στη δημιουργία πολλών σχολών μέσα στο Σηϊτισμό, έτσι ώστε ο κλάδος τους
να μην έχει τη συνοχή των Σουνιτών.
δ) Ο μυστικισμός στο Ισλάμ (Σουφισμός)
Κινήματα αυστηρότητας και ασκητισμού μέσα στην ίδια την ισλαμική κοινότητα, αλλά και άλλοι παράγοντες, όπως η επίδραση των χριστιανών ασκητών από τις κατακτημένες περιοχές, η επαφή με νεοπλατωνικές ιδέες κτλ., οδήγησαν από τον 8ο αι. μ.Χ. στη δημιουργία του
ισλαμικού μυστικισμού*, που πήρε το όνομα Σουφισμός. Ο μυστικισμός δε βρήκε εύκολα τη θέση του μέσα στην προφητική θρησκεία του
Ισλάμ και πάντα η σχέση του μ’ αυτή διακρινόταν από κάποια ένταση.
Σκοπός του Σουφισμού είναι η ένωση με το Θεό που επιτυγχάνεται
μέσω της εκμηδένισης του εγώ. Ο ισλαμικός φόβος και η υπακοή στο
Θεό στο Σουφισμό μετατράπηκε σε θείο έρωτα και επιδίωξη της θέας
του Θεού. Βαθμιαία οι Σούφι οργανώθηκαν σε διάφορες μοναστικές
κοινότητες και τάξεις, όπως οι δερβίσηδες κ.ά. Επίσης ανέπτυξαν τεχνικές, μέσω των οποίων μπορούσε να επιτευχθεί η ένωση με το Θεό,
όπως το «ντικρ», που συνίσταται στο διαλογισμό πάνω στο όνομα του
Θεού, ή ο στροβιλισμός των δερβίσηδων γύρω από τον εαυτό τους.
ε) Το Ισλάμ σήμερα
Η διαμόρφωση της σημερινής φυσιογνωμίας του Ισλάμ άρχισε από
την εποχή της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας. Αυτή έφερε το θεοκεντρικό πολιτισμό του Ισλάμ σε επαφή με τον ανθρωποκεντρικό δυτικό
πολιτισμό. Κάποια από τα επιτεύγματα του δυτικού πολιτισμού, όπως η τεχνολογία, η στρατιωτική οργάνωση, τα οικονομικά και πολιτικά
συστήματα, οι νόμοι, η παιδεία κτλ. προσείλκυσαν κυρίως τους πολιτικούς αρχηγούς χωρών, όπως π.χ. της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, που
θέλησαν να μεταφέρουν τα επιτεύγματα αυτά στις χώρες τους. Έτσι η
δυτική παιδεία άρχισε να αντικαθιστά την ισλαμική. Το ίδιο συνέβη με
τα δυτικά νομικά συστήματα, που άρχισαν να αντικαθιστούν τη σαρία κτλ. Αυτό έφερε τους ανανεωτές σε σύγκρουση με εκείνους που
έτσι έχαναν τη δύναμή τους, δηλαδή τους ουλεμάδες (νομομαθείς του
Ισλάμ), αλλά και με όσους θεωρούσαν το Ισλάμ συστατικό στοιχείο της
εθνικής τους ταυτότητας.
Οι δύο αυτές τάσεις, των ανανεωτών και των συντηρητικών στοιχείων, αποτελούν τις δυνάμεις που διαμορφώνουν την εικόνα του σημερινού Ισλάμ.
Χρονολογικά η πρώτη από αυτές είχε ως αποτέλεσμα
τη δημιουργία λιγότερο ή περισσότερο εκσυγχρονισμένων ισλαμικών
κρατών, όπως το Πακιστάν, η Τουρκία, η Αίγυπτος κ.ά., όπου το Ισλάμ,
παρά την ισχυρή του παρουσία, δεν καθορίζει όλες τις όψεις της ζωής.
Η δεύτερη είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κινημάτων που επιδιώκουν την ανάκτηση της κυριαρχίας του Ισλάμ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως εκείνη του Ιράν, τα κινήματα αυτά πέτυχαν το σκοπό τους
με την εγκαθίδρυση θεοκρατικών συστημάτων, ενώ σε άλλες, όπως
εκείνες διάφορων χωρών της Β. Αφρικής, η σύγκρουση αποτελεί μια
συνεχιζόμενη αιματηρή πραγματικότητα. Τα κινήματα αυτά συνήθως
τονίζουν την ανωτερότητα του Ισλάμ έναντι όλων των άλλων θρησκειών αλλά και ιδεολογιών και ιδιαίτερα του δυτικού τρόπου ζωής.
Ένα ακόμη στοιχείο της σημερινής εικόνας του Ισλάμ είναι η νέα
εξάπλωσή του σε διάφορες περιοχές, που οφείλεται σε διάφορους λόγους, όπως π.χ. στην παγκόσμια αναβίωση, από τη δεκαετία του ’60,
του μυστικισμού των διάφορων θρησκειών, συμπεριλαμβανομένου και
του ισλαμικού σουφισμού. Μ’ αυτήν τη μορφή το Ισλάμ έχει διαδοθεί
πλατιά σε μερικές χώρες, όπως π.χ. στη Γαλλία. Άλλος λόγος είναι η
επιθυμία από διάφορες εθνικές ή φυλετικές ομάδες, όπως οι μαύροι της
Αμερικής και της Αφρικής, να διαφοροποιηθούν από τα πρότυπα των
δυτικών κοινωνιών και να αποκτήσουν εθνική ή φυλετική ταυτότητα
άλλη από εκείνη των δυτικών.
Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.
Η μαγεία και τα θρησκευτικά έθιμα της Αφρικής - Θεοφ. Επ. Τολιάρας και Ν. Μαδαγασκάρης κ. Πρόδρομος
Η Αφρική αποτελεί μια ήπειρο με πολιτισμό που ανάγεται στο απώτερο παρελθόν. Είναι ένας πολιτισμός που σε πολλά σημεία της ηπείρου έχει επιβιώσει μάλλον αναλλοίωτος μέχρι και τις μέρες μας. Μάλιστα με τις σύγχρονες επιστημονικές δράσεις έχουμε την δυνατότητα να τους μελετήσουμε στο ίδιο το περιβάλλον τους.
Πώς σε ένα μέρος, στο οποίο πλέον συνυπάρχουν πολλά δόγματα, ο Χριστιανισμός μπορεί να αναπτυχθεί; Πώς συλλαμβάνονται οι χριστιανικές παραδόσεις και λατρευτικές τελετές από τους μέχρι πρότινος εκτός Χριστιανισμού Αφρικανούς; Ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Τολιάρας και Νοτίου Μαδαγασκάρης απαντά αυτά τα θέματα στην Απαρχή.
Με τον Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Τολιάρας και Νοτίου Μαδαγασκάρης κ. Πρόδρομο.
Το Ισλάμ (A΄)
Ισλάμ σημαίνει «υποταγή» στο Θεό. Είναι η θρησκεία της υποταγής στο θέλημα του Θεού, όπως αυτό αποκαλύφθηκε στον προφήτη
του Μωάμεθ. Το θέλημα αυτό στο Ισλάμ διαμορφώνει όλες τις όψεις
της ζωής, κοινωνικές και ατομικές, ως τις παραμικρές λεπτομέρειες.
Έτσι, το Ισλάμ αποτελεί μια θρησκεία, αλλά ταυτόχρονα μια πολιτική, πολιτισμική, κοινωνική και ηθική πραγματικότητα. Αριθμεί πάνω
από 700.000.000 πιστούς, που ζουν οι περισσότεροι στο Πακιστάν, την
Ινδία, το Μπανγκλαντές, τη Νοτιοανατολική Ασία και Ινδονησία, τις
Αραβικές χώρες, την Αφρική, την Τουρκία, το Ιράν, το Αφγανιστάν, τη
Ρωσία, τα Βαλκάνια κ.α.
α) Η προϊσλαμική θρησκεία στην Αραβία
Η θρησκεία που επικρατούσε στη χερσόνησο της Αραβίας πριν την
εμφάνιση του Ισλάμ ήταν ένας συνδυασμός ανιμισμού* και πολυθεϊσμού. Πλατιά διαδεδομένη ήταν η λατρεία πνευμάτων που κατοικούσαν
στα δέντρα και στις πηγές των οάσεων. Ανώτερος μεταξύ των θεοτήτων
ήταν ο Αλλάχ, ο δημιουργός του κόσμου. Επίσης, διαδεδομένη ήταν
και η λατρεία ιερών λίθων, για τους οποίους πίστευαν ότι περιέχουν
κάποια δύναμη που μπορούσε να μεταδοθεί στον πιστό μέσω επαφής.
Σημαντικό ιερό στο οποίο γίνονταν ετήσια προσκυνήματα ήταν η Καάμπα στη Μέκκα, ένα μεγάλο οικοδόμημα κυβικού σχήματος, χτισμένο
πάνω σε έναν από αυτούς τους ιερούς λίθους, το οποίο στέγαζε, επίσης,
αγάλματα πολλών από τις θεότητες. Υπήρχαν, επίσης, ιουδαϊκές και
χριστιανικές κοινότητες.
Ο Μωάμεθ γεννήθηκε το 570 μ.Χ. Λίγα είναι γνωστά για την παιδική
του ηλικία. Ο πατέρας του πέθανε λίγο πριν γεννηθεί. Συγγενείς ανέλαβαν την ανατροφή του, πρώτα ο παππούς του και μετά ο θείος του.
Νέος μπήκε στην υπηρεσία μιας πλούσιας χήρας, της Χαντίτζα, την
οποία τελικά παντρεύτηκε.
Στην οικογένειά του μεταξύ των διαφόρων
θεοτήτων λάτρευαν ιδιαίτερα τον Αλλάχ. Ο ίδιος ήταν έντονα θρησκευτική φύση και συχνά απομονωνόταν για να προσευχηθεί. Έτσι, έζησε ως την ηλικία των σαράντα χρόνων. Τότε, συνέβη κάτι που άλλαξε ολόκληρη τη ζωή του. Σύμφωνα με το Κοράνιο, μια νύχτα που προσευχόταν στα βουνά εμφανίστηκε σ’ αυτόν ο άγγελος Γαβριήλ, κρατώντας
ένα κείμενο και τον διέταξε να το απαγγείλει.
Ακολούθησαν και άλλα
οράματα με τελικό αποτέλεσμα να του δημιουργηθεί η συνείδηση της
προφητικής αποστολής, ότι δηλαδή ο Θεός τον κάλεσε για να μεταφέρει στους ανθρώπους την αλήθεια που θα του αποκάλυπτε.
Ο Μωάμεθ άρχισε την αποστολή αυτή, κηρύττοντας ότι ο Αλλάχ δεν
είναι απλώς ένας, έστω ο υψηλότερος, μεταξύ πολλών θεών, αλλά ο μόνος υπάρχων και ότι η λατρεία οποιουδήποτε άλλου θεού αποτελούσε
βλασφημία. Το πολυθεϊστικό περιβάλλον δεν μπορούσε να ανεχθεί αυτήν τη διδασκαλία και τον αντιμετώπισε με εχθρότητα.
Τελικά, το 622
μ.Χ., ο Μωάμεθ εγκατέλειψε τη Μέκκα για μια άλλη πόλη, τη Μεδίνα.
Το γεγονός αυτό ονομάζεται Εγίρα (Χίτζρα). Η χρονολογία 622 μ.Χ.
είναι η αρχή του μουσουλμανικού ημερολογίου. Στη Μεδίνα ο Μωάμεθ
έγινε δεκτός και απέκτησε μεγάλη δύναμη. Κατάργησε την ειδωλολατρία και οργάνωσε την πόλη αυτή με βάση τη νέα θρησκεία: το Ισλάμ.
Έτσι, στη Μεδίνα το Ισλάμ απέκτησε για πρώτη φορά κάποια από τα βασικά του χαρακτηριστικά, όπως την ισχυρή αίσθηση της αδελφότητας μεταξύ των μελών του λόγω του κοινού πατέρα. Η αίσθηση αυτή
συνέβαλε στην ανάδειξη της Μεδίνας, όπως αργότερα και όλου του
Ισλάμ, σε εξαιρετική στρατιωτική δύναμη.
Όταν ο Μωάμεθ αισθάνθηκε αρκετά ισχυρός επιτέθηκε εναντίον της
Μέκκας και την κυρίευσε το 630 μ.Χ. Ο Μωάμεθ μετέτρεψε την Καάμπα σε χώρο λατρείας του Αλλάχ και έκανε την πόλη κέντρο της νέας
θρησκείας. Πέθανε το 632 μ.Χ και τον διαδέχθηκε, παίρνοντας τον τίτλο του διαδόχου (χαλίφη), ο στενός σύντροφός του Αμπού-Μπαάκρ.
γ) Το Κοράνιο και οι διδασκαλίες του
Στο Ισλάμ το Κοράνιο έχει τη θέση της απόλυτης αυθεντίας. Περιέχει
το λόγο του ίδιου του Θεού, όπως αυτός τον αποκάλυψε στο Μωάμεθ
μέσω του Γαβριήλ. Το περιεχόμενό του θεωρείται θείο και αλάθητο.
Αποτελείται από συλλογές λόγων του Μωάμεθ και είναι χωρισμένο σε
114 κεφάλαια που ονομάζονται «σούρες», δηλαδή αποκαλύψεις.
Οι βασικές διδασκαλίες του Κορανίου είναι:
1. Ο Θεός είναι ένας, ο Αλλάχ, και ο Μωάμεθ είναι ο προφήτης του.
Άλλοι προφήτες, όπως ο Μωυσής, ο Ιησούς κτλ. προηγήθηκαν, αλλά
ο Μωάμεθ είναι ο τελευταίος και ανώτερος από όλους, γιατί σ’ αυτόν
δόθηκε η τελική και ολοκληρωμένη αποκάλυψη.
2. Οι άγγελοι είναι δημιουργήματα του Αλλάχ και το έργο τους είναι
να εκτελούν τις εντολές του. Ένας όμως από αυτούς, ο Ιμπλίς (δηλαδή
ο διάβολος) εξέπεσε. Στα όρια που του επιτρέπει ο Αλλάχ, ο Ιμπλίς και
οι άγγελοι που τον ακολούθησαν στην πτώση πειράζουν τους πιστούς
με διάφορους τρόπους.
3. Η ζωή και οι πράξεις των ανθρώπων προκαθορίζονται από τη βούληση του Αλλάχ (κισμέτ), ο οποίος άλλον οδηγεί στο σωστό και άλλον
αφήνει να πλανηθεί. Εντούτοις στην Τελική Κρίση ο άνθρωπος ανταμείβεται ή καταδικάζεται ως υπεύθυνος για τις πράξεις του. Ο συμβιβασμός αυτής της αντίφασης αποτέλεσε ζήτημα για τη μουσουλμανική
θεολογία, η οποία προσπάθησε να το λύσει με διάφορους τρόπους.
4. Η ανταμοιβή, που συνίσταται σε μια παραδείσια ζωή με ποικίλες
απολαύσεις, όσο και η καταδίκη, που συνίσταται σε φρικτά βασανιστήρια στην κόλαση περιγράφονται πολύ ζωντανά. Ιδιαίτερα τονίζεται η
απόλαυση του παραδείσου ως ανταμοιβής για το θάνατο στη μάχη κατά
των απίστων. Αυτή συνέβαλε στην ανάπτυξη του πολεμικού ζήλου που
χαρακτήριζε τις στρατιές του Ισλάμ στη διάρκεια της ιστορίας του.
δ) Οι «πέντε στύλοι» του Ισλάμ
«Πέντε στύλοι», ονομάζονται τα πέντε υποχρεωτικά θρησκευτικά
καθήκοντα του μουσουλμάνου πιστού. Αυτά είναι:
1) Η επανάληψη της φράσης «δεν υπάρχει άλλος Θεός παρά μόνο ο
Αλλάχ και ο Μωάμεθ είναι ο προφήτης του». Πρόκειται για μια σύντομη ομολογία πίστης, που περιέχει τις δύο βασικότερες διδασκαλίες του
Ισλάμ και προβάλλει το Μωάμεθ ως τον τελευταίο και μεγαλύτερο από
τους προφήτες, αλλά και ως πρότυπο της ισλαμικής ζωής γενικά.
2) Η προσευχή. Αυτή κατέχει κεντρική θέση στη ζωή του πιστού.
Κατά γενικό κανόνα ο μουσουλμάνος πρέπει να προσεύχεται, στρεφόμενος προς την κατεύθυνση της Μέκκας, πέντε φορές την ημέρα,
συγκεκριμένα την ανατολή του ήλιου, το μεσημέρι, το απόγευμα, τη
δύση του ήλιου και το βράδυ. Μέρα αφιερωμένη στην προσευχή είναι
η Παρασκευή. Το μεσημέρι αυτής της μέρας οι πιστοί συγκεντρώνονται
για να προσευχηθούν στο τζαμί, που είναι το κέντρο της κοινοτικής λατρείας. Στον τοίχο του τζαμιού που βλέπει προς τη Μέκκα υπάρχει μια
ημικυκλική κόγχη που λέγεται μιχράμπ. Στραμμένος προς το μιχράμπ
ο επικεφαλής λειτουργός, ο ιμάμης, απαγγέλλει τις προσευχές και προσκυνά σε δεδομένες στιγμές, ακολουθούμενος από τους πιστούς
( Άλλα στοιχεία του τζαμιού είναι:
α) Ο άμβωνας από τον οποίο ο ιμάμης η κάποιος άλλος,
ειδικός για το σκοπό αυτό λειτουργός, κηρύσσει.
β) Ο μιναρές, δηλαδή ο πύργος από τον
οποίο ένας άλλος λειτουργός, ο μουεζίνης, καλεί τους πιστούς στην προσευχή.
γ) Ένα
σιντριβάνι ή πηγή νερού, που χρησιμοποιείται για καθαρμούς. Καθώς η εικονική διακόσμηση θεωρείται ειδωλολατρική η διακόσμηση του τζαμιού είναι ανεικονική.
Στο Ισλάμ
δεν υπάρχουν ιερείς και έτσι οι παραπάνω λειτουργοί δεν έχουν ιερατική ιδιότητα.)
3) Η ελεημοσύνη των φτωχών. Αυτή τονίζεται ιδιαίτερα στο Ισλάμ. Στη διάρκεια της ιστορίας του πήρε μάλιστα τη μορφή φόρου, που
αφαιρούνταν από τα εισοδήματα των πιστών. Σήμερα λίγες ισλαμικές
χώρες έχουν διατηρήσει αυτό το σύστημα. Όπου αυτό έχει καταργηθεί
η ελεημοσύνη γίνεται με τη μορφή της εθελοντικής προσφοράς.
4) Η νηστεία. Αυτή γίνεται το μήνα Ραμαντάν, που, εφόσον το μουσουλμανικό ημερολόγιο είναι σεληνιακό, δεν έχει μόνιμη θέση μέσα
στο έτος. Συνίσταται στην αποχή από κάθε είδους τροφή από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου.
5) Η ιερή αποδημία ή προσκύνημα στα ιερά μνημεία της Μέκκας. Λέγεται Μεγάλο Προσκύνημα ή Χατζ. Απαιτείται από όλους τους μουσουλμάνους να το πραγματοποιήσουν τουλάχιστο μια φορά στη ζωή
τους.
Εκτός από τους «πέντε στύλους» υπάρχει ένα πλήθος άλλων υποχρεώσεων και εθίμων που τηρούνται κοινά από τους μουσουλμάνους
και χαρακτηρίζουν την ισλαμική κοινωνία. Πρόκειται για διατάξεις που
αφορούν σε θέματα όπως η τροφή, ο γάμος, το διαζύγιο, η κληρονομιά
κτλ. Υπάρχουν εξάλλου απαγορεύσεις που αφορούν στα τυχερά παιχνίδια, το χοιρινό κρέας, την κατανάλωση αλκοόλ κ.ά. (. Όλα αυτά περιλαμβάνονται σε ένα εξαιρετικά λεπτομερειακό σώμα νόμων που αναπτύχθηκε βαθμιαία μέσα στο Ισλάμ και ονομάζεται σαρία, για της οποίας την ανάπτυξη, τη
διδασκαλία και την εφαρμογή υπεύθυνη είναι η τάξη των ουλεμά ή μουλά, που είναι μια
τάξη κυρίως νομικών και επέχει τη θέση ιερατείου με μεγάλη δύναμη.)
Η θέση της γυναίκας στο Ισλάμ από πολλές απόψεις είναι κατώτερη
από εκείνη του άνδρα. Ενώ έχει τα ίδια θρησκευτικά καθήκοντα με αυτόν, σε πολλά θέματα βρίσκεται σε μειονεκτική θέση. Π.χ. οι άρρενες
κληρονόμοι παίρνουν μεγαλύτερο ποσοστό της κληρονομιάς· το διαζύγιο είναι δικαίωμα του άνδρα, που δεν έχει παρά να το αναγγείλει στη
γυναίκα· σε κάποιες ισλαμικές χώρες η γυναίκα ζει σχεδόν έγκλειστη
και, ανάλογα με τη χώρα, υποχρεώνεται να καλύπτει το σώμα και το
πρόσωπό της.
ΚΕΙΜΕΝΑ
1. Η πίστη και η απιστία έχει καθοριστεί από τον Αλλάχ
Όσον αφορά τους άπιστους, είτε τους προειδοποιείς είτε όχι, αυτοί
δεν θα έχουν πίστη. Ο Αλλάχ έχει σφραγίσει τις καρδιές τους και τα
αυτιά τους, η όρασή τους έχει θολώσει και μια θλιβερή τιμωρία τους
περιμένει.
(Κοράνιο, Η αγελάδα).
2. Αντεκδίκηση στην αιματοχυσία
Πιστοί, επιβάλλεται αντεκδίκηση στην αιματοχυσία: ένας ελεύθερος άνθρωπος για έναν ελεύθερο, ένας σκλάβος για ένα σκλάβο, και
ένα θηλυκό για ένα θηλυκό. Αυτός που συγχωρείται από το θλιμμένο
αδελφό θα διωχθεί σύμφωνα με το έθιμο και θα του πληρώσει ένα
γενναιόδωρο ποσό. Αυτή είναι μια σπλαχνική άφεση από τον Κύριό
σας. Αυτός που θα γίνει παραβάτης στο μέλλον θα τιμωρηθεί αυστηρά.
(Κοράνιο, Η αγελάδα).
3. Οι άντρες είναι ανώτεροι από τις γυναίκες
Οι άντρες εξουσιάζουν τις γυναίκες επειδή ο Αλλάχ τους έκανε
ανώτερους από τις γυναίκες και επειδή ξοδεύουνε τα αγαθά τους για
να τις συντηρήσουν. Οι καλές γυναίκες είναι υπάκουες. Κρύβουν τα
απόκρυφα μέρη τους επειδή ο Αλλάχ τα έχει κρύψει. Αυτές δε που φοβάστε πως είναι ανυπάκουες, να τις συμβουλεύετε, να τις στέλνετε σε
χωριστά κρεβάτια και να τις χτυπάτε. Έπειτα αν σας υπακούσουν, να
μην κάνετε καμία άλλη πράξη εναντίον τους. Ο Αλλάχ είναι ανώτερος,
υπέρτατος.
(Κοράνιο, Γυναίκες).
4. Ο πιστός στον Αλλάχ είναι όργανό του
Πιστοί, όταν περικυκλώνετε τις στρατιές των άπιστων μην τους γυρίζετε τις πλάτες φεύγοντας. Αν αυτή τη μέρα κάποιος γυρίσει την πλάτη
του σε αυτούς, εκτός αν το κάνει για λόγους τακτικής, ή για να ενωθεί
με μια άλλη ομάδα, θα προκαλέσει την οργή του Αλλάχ και η Κόλαση θα γίνει κατοικία του: μια κακή μοίρα.
Δεν είσαστε εσείς αλλά ο Αλλάχ που τους έσφαξε. Δεν είσαστε εσείς
που τους χτυπήσατε: ο Αλλάχ τους χτύπησε για να μπορέσει Αυτός να
ανταμείψει πλουσιοπάροχα τους πιστούς. Αυτός τα ακούει όλα και τα
βλέπει όλα. Σίγουρα Αυτός θα συντρίψει τα σχέδια των άπιστων.
(Κοράνιο, Τα λάφυρα).
5. Ιερό προσκύνημα στη Μέκκα
Αν κάποιος από εσάς εν καιρώ ειρήνης συνδυάζει την επίσκεψη με
το προσκύνημα, πρέπει να προσφέρει τέτοια δώρα που μπορεί να διαθέσει, αλλά αν του λείπουν τα μέσα ας νηστεύσει τρεις μέρες κατά τη
διάρκεια του προσκυνήματος και εφτά μετά την επιστροφή του, δηλαδή
δέκα συνολικά μέρες. Αυτό επιβάλλεται σε αυτόν που η οικογένειά του
δεν είχε μεταβεί στο Ιερό Τέμενος.
(Κοράνιο, Η αγελάδα).
Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.
Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου 2026
Ο Ιουδαϊσμός
1. Ο Θεός είναι ένας. Πρόκειται για την κυριότερη διδασκαλία του
Ιουδαϊσμού. Ο τονισμός της μοναδικότητας του Θεού αντιδιαστέλλει
τον Ιουδαϊσμό από τις πολυθεϊστικές θρησκείες του περιβάλλοντος στο
οποίο δημιουργήθηκε. Ο ένας αυτός Θεός είναι ο μόνος αληθινός, δηλαδή ο μόνος υπάρχων σε αντίθεση με τους άλλους, οι οποίοι θεωρούνται ψευδείς, δηλαδή ανύπαρκτοι.
2. Ο Θεός είναι ο δημιουργός του παντός. Ο Θεός δημιουργεί το
σύμπαν. Επομένως, πριν τη δημιουργία δεν υπήρχε τίποτε. Άρα, ο κόσμος έχει μια αρχή, δημιουργήθηκε εκ του μηδενός. Εφόσον ο Θεός
προηγείται του κόσμου, διακρίνεται από αυτόν, είναι εντελώς άλλος
από αυτόν. Για τον ίδιο λόγο ο Θεός είναι κύριος του κόσμου.
3. Ο κόσμος είναι πολύ καλός. Ο κόσμος ως δημιούργημα του Θεού
είναι καλός. Το κακό είναι μια κατάσταση, στην οποία περιέρχεται ο
κόσμος από την κακή χρήση της ελευθερίας του ανθρώπου. Δεν είναι
ο ίδιος ο κόσμος κάτι κακό. Χαρακτηριστικό της αξίας του είναι ότι ο
Θεός αναθέτει στον άνθρωπο την αποστολή του εργάτη και φύλακά του.
4. Η δημιουργία του ανθρώπου και η πτώση. Ο άνθρωπος δημιουργείται ως μια ψυχοσωματική ενότητα. Είναι, δηλαδή, και τα δύο
αυτά στοιχεία και όχι μια ψυχή σε ένα σώμα που της είναι ξένο. Δημιουργείται «κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωσιν» του Θεού. Ως μέρος του
κόσμου ο άνθρωπος εξαρτάται από το Θεό, όμως ταυτόχρονα προικίζεται με ελευθερία έναντι του Θεού. Η απόπειρα αυτοθεοποίησης του
ανθρώπου έχει ως αποτέλεσμα τον αποχωρισμό του από το Θεό, την
πηγή της ζωής, και άρα το θάνατο.
5. Ο Θεός σώζει. Μετά τη δημιουργία του κόσμου το κύριο έργο του
Θεού συνίσταται στη σωτηρία του. Το έργο αυτό πραγματοποιείται με
εκλογή ενός τμήματος της ανθρωπότητας, που θα ζει μια ζωή τέτοια,
που θα το διατηρεί σε κοινωνία με το Θεό. Κύρια αρχή αυτής της ζωής
είναι να έχει Θεό του μόνο τον ίδιο και να τηρεί τις εντολές Του. Το τμήμα αυτό της ανθρωπότητας που είναι ο Ισραήλ ονομάζεται γι’ αυτόν το
λόγο «λαός του Θεού». Ο Θεός εκλέγει τον Αβραάμ ως γενάρχη αυτού του λαού. Ανανεώνει την εκλογή μέσω των άλλων πατριαρχών και τελικά συνάπτει μ’ αυτόν συμφωνία (διαθήκη) μέσω του Μωυσή στο Σινά.
6. Η σωτηρία συμβαίνει στο τέλος της ιστορίας. Ήδη από την
Έξοδο άρχισε να υπάρχει μεταξύ των Ιουδαίων η προσδοκία μιας
μελλοντικής ανάδειξης του έθνους τους σε πρότυπο και ηγήτορα της
ανθρωπότητας. Αυτό θα συνέβαινε στην τελική φάση της ιστορίας σε
μια πορεία που κινείται από το παρελθόν προς το μέλλον. Η ιδέα αυτή
στους προφήτες πήρε τη μορφή της «Μέρας του Γιαχβέ», δηλαδή της
εποχής που οι εχθροί του Ισραήλ θα κατατροπώνονταν και ένας βασιλιάς προερχόμενος από τον οίκο του Δαβίδ θα ίδρυε μια καινούργια
βασιλεία. Αργότερα όμως, η ιδέα της εθνικής αποκατάστασης αντικαθίσταται από εκείνη της παγκόσμιας σωτηρίας των δικαίων, που θα
προέλθει από κάποιον ορισμένο (χρισμένο= Μεσσία) από το Θεό γι’
αυτόν το σκοπό. Στη σωτηρία αυτή συμπεριλαμβάνεται η προσδοκία
της ανάστασης των νεκρών.
Κυρίως στη διάρκεια του Μεσαίωνα, καθώς και στα νεότερα χρόνια,
οι βασικές διδασκαλίες του Ιουδαϊσμού διακλαδώθηκαν σε διάφορες
παραλλαγές, συχνά πολύ διαφορετικές μεταξύ τους.
Το κύριο ιερό κείμενο του Ιουδαϊσμού είναι η Εβραϊκή Βίβλος.
Αυτή κατά τους Ιουδαίους αποτελείται από 24 επιμέρους βιβλία που
συγκεντρώθηκαν οριστικά το 90 μ.Χ. Τα βιβλία αυτά διαιρούνται σε
τρεις ομάδες, χωρίζοντας έτσι τη Βίβλο σε τρία μέρη, που είναι:
1. Η
Πεντάτευχος ή Τορά (=διδασκαλία ή νόμος, επειδή περιέχει το νόμο
που έδωσε ο Θεός στο Μωυσή).
2. Οι Προφήτες.
3. Τα Αγιόγραφα.
Δεύτερο σε σπουδαιότητα ιερό κείμενο είναι το Βαβυλωνιακό Ταλμούδ. Αυτό συντάχθηκε τον 5ο με 6ο αι. μ.Χ. Αποτελεί εκτεταμένο
υπόμνημα ενός έργου που συντάχθηκε το 2ο μ.Χ. αι. της Μισνά, που
αφορούσε στη λατρεία, τις γιορτές, τις σχέσεις των φύλων, το αστικό
και ποινικό δίκαιο κ.ο.κ. Το Βαβυλωνιακό Ταλμούδ έδωσε στον παραδοσιακό Ιουδαϊσμό τη συγκεκριμένη μορφή που έχει ουσιαστικά ως
σήμερα.
γ) Η εξέλιξη του Ιουδαϊσμού στη μετά Χριστόν εποχή μέχρι σήμερα
Μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τον Τίτο το 70 μ.Χ. και
Προσκυνητές απ’ όλο τον κόσμο προσεύχονται στο τείχος των δακρύων.
237
την καταστολή από τον Αδριανό της επανάστασης του Μπαρ Κοχμπά
το 132 μ.Χ., μεγάλο μέρος από όσους διασώθηκαν κατέφυγε σε χώρες
της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Στις χώρες αυτές ζούσαν σε
χωριστές κοινότητες τρεφόμενοι από τη μεσσιανική ελπίδα της επιστροφής σε ένα αποκαταστημένο έθνος. Στους αιώνες που ακολούθησαν με διάφορες αφορμές μεγάλος αριθμός τους εκδιώχθηκε από τη
δυτική Ευρώπη και κατέφυγε σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης και
αλλού. Όσοι παρέμειναν αναγκάστηκαν να ζουν σε κλειστά περιβάλλοντα, τα ονομαζόμενα γκέτο. Από τα μέσα του 18ου αι., ως αποτέλεσμα των ιδεών της γαλλικής επανάστασης και άλλων παραγόντων, οι
Ιουδαίοι άρχισαν να συμμετέχουν στην πολιτιστική ζωή των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Για να γίνει αυτό έπρεπε να βρεθεί μια συμβιβαστική
λύση μεταξύ του τρόπου ζωής που επέβαλλε η ιουδαϊκή θρησκεία και
εκείνου της σύγχρονης Ευρώπης. Έτσι, άρχισαν να εισάγονται διάφορες αλλαγές, όπως π.χ. να χρησιμοποιείται στη λατρεία η γλώσσα της
χώρας στην οποία ζούσαν κτλ. Η στάση αυτή είχε ως αποτέλεσμα την
ανάπτυξη του Μεταρρυθμισμένου Ιουδαϊσμού. Αυτός πήρε διάφορες
μορφές και διαίρεσε τον Ιουδαϊσμό σε δύο ανταγωνιζόμενους κλάδους,
που διαφέρουν σε πολλά σημεία, το Μεταρρυθμισμένο και τον Ορθόδοξο. Εξάλλου από τα μέσα του 19ου αι. δημιουργήθηκε στις ΗΠΑ ο
λεγόμενος Συντηρητικός Ιουδαϊσμός, ο οποίος εξελίχθηκε στον κύριο
κλάδο Ιουδαϊσμού σ’ αυτήν τη χώρα.
Ο ισχυρός αντισημιτισμός στην Ευρώπη του τέλους του 19ου αι.
έδωσε αφορμή να δημιουργηθεί ο Σιωνισμός, δηλαδή ένα κίνημα που
στόχευε στη δημιουργία ιουδαϊκού κράτους στο Ισραήλ. Μετά το ολοκαύτωμα των Εβραίων από τη ναζιστική Γερμανία το κίνημα αυτό
ενισχύθηκε, πραγματοποιώντας τελικά το σκοπό του το 1948 με την
ίδρυση του κράτους του Ισραήλ.
δ) Η λατρευτική πράξη
Το κέντρο της ιουδαϊκής λατρείας είναι κυρίως η συναγωγή, που
εμφανίστηκε μετά την καταστροφή του πρώτου ναού το 586 π.Χ. Ως
λατρευτικός χώρος όμως, άρχισε να αναπτύσσεται μετά την καταστροφή του δεύτερου ναού, το 70 μ.Χ. Η σύγχρονη συναγωγή αποτελείται
από μια αίθουσα, στο κέντρο της οποίας και μπροστά από τα καθί
238
σματα των πιστών βρίσκεται ένα υπερυψωμένο βάθρο. Από το βάθρο
αυτό γίνονται τα αναγνώσματα από την Τορά (Πεντάτευχο). Η λατρεία
συνίσταται από τρεις βασικές ακολουθίες που γίνονται καθημερινά το
πρωί, το απόγευμα και το βράδυ. Εμπλουτισμένες παραλλαγές αυτού
του συνόλου τελούνται το Σάββατο, που είναι η κυρίως λατρευτική
μέρα του Ιουδαϊσμού, και τις γιορτές.
Οι ραβίνοι, οι οποίοι προΐστανται
της λατρείας, όπως και της κοινότητας γενικά, δεν είναι ιερείς, αλλά
θρησκευτικοί διδάσκαλοι.
Κάποιες διαφορές στα τελούμενα στη συναγωγή υπάρχουν μεταξύ
Μεταρρυθμισμένων και Ορθοδόξων Ιουδαίων. Π.χ. στις Ορθόδοξες
συναγωγές ο ρόλος των γυναικών είναι περιορισμένος. Υπάρχει μάλιστα γυναικωνίτης ή κάποιος απομονωμένος χώρος, όπου παραμένουν
κατά τη διάρκεια της λατρείας. Στις Μεταρρυθμισμένες συναγωγές οι
γυναίκες όχι μόνο κάθονται μαζί με όλους τους πιστούς αλλά παίζουν
και ενεργητικότερο ρόλο, ο οποίος φτάνει σε κάποιες περιπτώσεις και
στη χειροτονία τους σε ραβίνους. Άλλη διαφορά είναι η κάλυψη της
κεφαλής με καπέλο ή ένα μικρό στρογγυλό σκούφο για τους άντρες και
διάφορα καλύμματα για τις γυναίκες. Στις Μεταρρυθμισμένες αυτό δεν
είναι υποχρεωτικό.
Το ιουδαϊκό έτος είναι σεληνιακό και αρχίζει στο τέλος Σεπτεμβρίου ή αρχές Οκτωβρίου με τη γιορτή του Νέου Έτους. Μετά από ένα
δεκαήμερο ακολουθεί η Ημέρα της Εξιλέωσης, αφιερωμένη στη μετάνοια. Μετά από πέντε μέρες ακολουθεί η γιορτή της Σκηνοπηγίας
σε ανάμνηση της διάβασης της ερήμου. Δύο μήνες περίπου αργότερα
γιορτάζεται η Χανουκά, σε ανάμνηση της νίκης κατά των Σελευκιδών,
το 2ο π.Χ. αι. Κατά τις αρχές της άνοιξης η Πουρίμ γιορτάζεται σε
ανάμνηση των γεγονότων του βιβλίου της Εσθήρ. Κατά το μήνα Νισάν (μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου) γιορτάζεται το Πάσχα (Πεσάχ =
διάβαση), δηλαδή η έξοδος από την Αίγυπτο. Επτά εβδομάδες μετά τη
δεύτερη μέρα του Πάσχα γιορτάζεται η Πεντηκοστή, σε ανάμνηση της
αποκάλυψης του Θεού στο Σινά. Πέντε εβδομάδες περίπου μετά την
Πεντηκοστή τηρείται πένθος διάρκειας τριών εβδομάδων σε ανάμνηση
της καταστροφής των δυο ναών.
Η απαγόρευση της εργασίας το Σάββατο
2. «Αν κάποιος χτίζει το Σάββατο, πόσο πρέπει να χτίσει για να θεωρηθεί
ότι υπέχει ευθύνη; Αν χτίζει, έστω και ελάχιστα, αν σμιλεύει την πέτρα,
χτυπά με σφυρί ή με πελέκι ή ανοίγει μια τρύπα, οσοδήποτε λίγο κι αν
κάνει οτιδήποτε απ’ αυτά, υπέχει ευθύνη. Αυτός είναι ο γενικός κανόνας: όποιος κάνει το Σάββατο δουλειά που επιφέρει κάποιο μόνιμο
αποτέλεσμα, υπέχει ευθύνη».
(Από τη συλλογή κειμένων της Μισνά του Isidore Fishman, Gateway
to Mishnah, London 1956, σ. 52).
Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)
