Σχέση Εκκλησίας με Καθαρά Δευτέρα, Χαρταετό και Σαρακοστή.

Η Καθαρά Δευτέρα

Η Καθαρά Δευτέρα είναι κινητή γιορτή, καθώς εξαρτάται από την ημερομηνία του Πάσχα. Γιορτάζεται πάντα 11 ημέρες μετά την Τσικνοπέμπτη και 48 ημέρες πριν από την Κυριακή του Πάσχα

Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την έναρξη της Σαρακοστής για την ορθόδοξη εκκλησία και το τέλος των Απόκρεω, και της κρεοφαγίας. Παραδοσιακά την Καθαρά Δευτέρα καταναλώνονται νηστίσιμα φαγητά, όπως λαγάνα, χαλβάς και θαλασσινά. Επίσης, είναι ημέρα χαράς και γιορτής, με πολλές οικογένειες να πετούν χαρταετούς και να οργανώνουν υπαίθριες δραστηριότητες

Η ονομασία «Καθαρά Δευτέρα» προέρχεται από την προσπάθεια των Χριστιανών να «καθαριστούν» πνευματικά και σωματικά με την έναρξη της νηστείας της Σαρακοστής. Η νηστεία αυτή διαρκεί 40 ημέρες, όσες ήταν και οι ημέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο.

Η σύνδεση με την έξοδο των Πρωτοπλάστων:

Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Σαρακοστής και παρόλο που η νηστεία και η πνευματική κάθαρση είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της ημέρας, υπάρχει και μια σύνδεση με την έξοδο των Πρωτοπλάστων, του Αδάμ και της Εύας, από τον Παράδεισο.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία, μέσω των υμνών και των ακολουθιών της Καθαράς Δευτέρας, υπενθυμίζει την έξοδο του Αδάμ και της Εύας από τον Παράδεισο. Αυτή η έξοδος, που οφείλεται στην παρακοή τους, συμβολίζει την απώλεια της αρχέγονης αγνότητας και την είσοδο στην αμαρτία και τη θνητότητα.

Η συμβολική σημασία:

Η σύνδεση της Καθαράς Δευτέρας με την έξοδο των Πρωτοπλάστων έχει μια βαθύτερη συμβολική σημασία. Όπως ο Αδάμ και η Εύα έχασαν τον Παράδεισο λόγω της αμαρτίας τους, έτσι και οι πιστοί καλούνται την Καθαρά Δευτέρα να ξεκινήσουν μια πορεία πνευματικής κάθαρσης και μετάνοιας, ώστε να μπορέσουν να “ξανακερδίσουν” την εύνοια του Θεού.

Η σχέση με τη νηστεία:

Η νηστεία της Σαρακοστής, που ξεκινά την Καθαρά Δευτέρα, συνδέεται με την προσπάθεια του ανθρώπου να απομακρυνθεί από τις αμαρτίες και τις υλικές απολαύσεις, όπως ο Αδάμ και η Εύα απομακρύνθηκαν από τον Παράδεισο. Η νηστεία συμβολίζει την άσκηση της αυτοσυγκράτησης και την επιδίωξη της πνευματικής τελειότητας.

Η Καθαρά Δευτέρα ως αρχή μιας νέας αρχής:

Η Καθαρά Δευτέρα, με την αναφορά στην έξοδο των Πρωτοπλάστων, υπενθυμίζει την ανάγκη για μια νέα αρχή, για μια επιστροφή στις αξίες της πίστης και της αρετής. Είναι μια ημέρα που καλούμαστε να αναλογιστούμε τις πράξεις μας, να ζητήσουμε συγχώρεση και να ξεκινήσουμε μια νέα πορεία προς την πνευματική ολοκλήρωση.

Συμπερασματικά, η Καθαρά Δευτέρα, εκτός από την έναρξη της Σαρακοστής και τη νηστεία, συνδέεται συμβολικά με την έξοδο των Πρωτοπλάστων από τον Παράδεισο. Αυτή η σύνδεση υπενθυμίζει την ανάγκη για πνευματική κάθαρση, μετάνοια και επιστροφή στις αξίες της πίστης.

Πέταγμα του Χαρταετού και η σχέση του εθίμου με την Ορθοδοξία.

Το πέταγμα χαρταετού την Καθαρά Δευτέρα είναι ένα από τα πιο δημοφιλή έθιμα στην Ελλάδα. Είναι μια ημέρα χαράς και γιορτής, που συνδυάζει την παράδοση με την πνευματική σημασία της ημέρας

Ο χαρταετός, σύμβολο της ανθρώπινης ψυχής που αναζητά την ελευθερία και την πνευματική ανάταση, πετά στον ουρανό σηματοδοτώντας την έναρξη της Σαρακοστής.

Τι συμβολίζει το πέταγμα του χαρταετού και τη σχέση που έχει με την Πίστη μας.

Το πέταγμα του χαρταετού έχει πολλούς συμβολισμούς, που συνδέονται με την πνευματική και θρησκευτική σημασία της Καθαράς Δευτέρας:Ελευθερία και πνευματική ανάταση: Ο χαρταετός που πετά ψηλά στον ουρανό συμβολίζει την ανθρώπινη ψυχή που αναζητά την ελευθερία και την πνευματική ανάταση. Όπως ο χαρταετός ανεβαίνει ψηλά, έτσι και η ψυχή του ανθρώπου επιδιώκει να ξεφύγει από τα γήινα και να πλησιάσει τον Θεό.
Κάθαρση και απομάκρυνση από τα κακά: Το πέταγμα του χαρταετού συνδέεται με την κάθαρση και την απομάκρυνση από τα κακά. Όπως ο χαρταετός απομακρύνεται από τη γη, έτσι και οι πιστοί καλούνται να απομακρυνθούν από τις αμαρτίες και τις κακές συνήθειες.
Ελπίδα και αισιοδοξία: Ο χαρταετός που πετά ψηλά στον ουρανό συμβολίζει την ελπίδα και την αισιοδοξία για το μέλλον. Είναι ένα μήνυμα αισιοδοξίας και πίστης, που ενθαρρύνει τους ανθρώπους να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα όνειρά τους.
Ένωση με το θείο: Σύμφωνα με κάποιες ερμηνείες, το πέταγμα του χαρταετού συμβολίζει την προσπάθεια του ανθρώπου να ενωθεί με το θείο. Όσο πιο ψηλά πετά ο χαρταετός, τόσο πιο κοντά έρχεται ο άνθρωπος στον Θεό.

Η σχέση του εθίμου με την Ορθοδοξία

Το έθιμο του πετάγματος του χαρταετού την Καθαρά Δευτέρα έχει συνδεθεί με την Ορθοδοξία, καθώς η ημέρα αυτή είναι η πρώτη της Μεγάλης Σαρακοστής, μιας περιόδου νηστείας και πνευματικής προετοιμασίας για το Πάσχα.

Η Καθαρά Δευτέρα είναι μια ημέρα κάθαρσης και πνευματικής αναγέννησης. Το πέταγμα του χαρταετού συμβολίζει την προσπάθεια του ανθρώπου να καθαριστεί από τις αμαρτίες και να στραφεί προς τον Θεό.

Επιπλέον, το πέταγμα του χαρταετού μπορεί να θεωρηθεί ως μια πράξη χαράς και γιορτής, που συνδέεται με την αισιοδοξία και την ελπίδα που φέρνει η άνοιξη και η προσμονή του Πάσχα.

Συμπερασματικά, το πέταγμα του χαρταετού την Καθαρά Δευτέρα είναι ένα έθιμο με πλούσιο συμβολισμό, που συνδέεται με την πνευματική σημασία της ημέρας και την Ορθόδοξη παράδοση. Είναι μια πράξη χαράς, ελπίδας και πνευματικής ανάτασης, που ενώνει τους ανθρώπους και τους φέρνει πιο κοντά στον Θεό.

Τι είναι η Σαρακοστή;

Η Σαρακοστή είναι μια περίοδος νηστείας και πνευματικής προετοιμασίας που διαρκεί 40 ημέρες και οδηγεί στην Κυριακή του Πάσχα, τη μεγαλύτερη γιορτή της Ορθοδοξίας.Περίοδος νηστείας: Η νηστεία είναι το βασικότερο χαρακτηριστικό της Σαρακοστής. Οι πιστοί απέχουν από ορισμένες τροφές, όπως το κρέας, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα αυγά. Πολλοί επιλέγουν να νηστέψουν αυστηρότερα, καταναλώνοντας μόνο λαχανικά, φρούτα και ψωμί.
Πνευματική προετοιμασία: Η Σαρακοστή δεν είναι μόνο μια περίοδος σωματικής αποχής, αλλά και πνευματικής αναζήτησης. Οι πιστοί καλούνται να αφιερώσουν περισσότερο χρόνο στην προσευχή, την ανάγνωση της Αγίας Γραφής και την περισυλλογή.
Κάθαρση και μετάνοια: Η Σαρακοστή είναι μια ευκαιρία για τους πιστούς να εξετάσουν τη ζωή τους, να ζητήσουν συγχώρεση για τις αμαρτίες τους και να στραφούν προς τον Θεό.
Προετοιμασία για το Πάσχα: Η Σαρακοστή είναι μια περίοδος προετοιμασίας για το Πάσχα, τη μεγαλύτερη γιορτή της Ορθοδοξίας. Οι πιστοί νηστεύουν, προσεύχονται και συμμετέχουν σε διάφορες θρησκευτικές δραστηριότητες με σκοπό να προετοιμαστούν για τη μεγάλη γιορτή της Ανάστασης του Χριστού.

Πότε ξεκινάει η Σαρακοστή;

Η Σαρακοστή ξεκινάει την Καθαρά Δευτέρα, μια κινητή γιορτή που εξαρτάται από την ημερομηνία του Πάσχα. Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Σαρακοστής και σηματοδοτεί την έναρξη της νηστείας.

Τι συμβολίζει η Σαρακοστή;

Η Σαρακοστή συμβολίζει την πνευματική πορεία του ανθρώπου προς την Ανάσταση του Χριστού. Είναι μια περίοδος πνευματικής άσκησης, κατά την οποία οι πιστοί καλούνται να απομακρυνθούν από τις υλικές απολαύσεις και να επικεντρωθούν στην πνευματική τους ανάπτυξη.

Πηγή

3.1 Το όραμα της ειρήνης

Κοινή δήλωση Πάπα και Πατριάρχη για την ειρήνη

Ἀπό τήν ἁγίαν ταύτην πόλιν τῆς Ἱερουσαλήμ ἐκφράζομεν τήν κοινήν μας βαθεῖαν ἀνησυχίαν διά τήν κατάστασιν τῶν χριστιανῶν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς καί τό δικαίωμά των νά παραμένουν πλήρεις πολῖται τῶν χωρῶν καταγωγῆς των. Ἐν ἐμπιστοσύνῃ στρεφόμεθα πρός τόν παντοδύναμον καί φιλεύσπλαχνον Θεόν προσευχόμενοι διά τήν εἰρήνην εἰς τήν Ἁγίαν Γῆν καί τήν Μέσην Ἀνατολήν ἐν γένει. Ἰδιαιτέρως προσευχόμεθα διά τάς Ἐκκλησίας εἰς τήν Αἴγυπτον, τήν Συρίαν καί τό Ἰράκ, αἱ ὁποῖαι ὑπέφεραν περισσότερον σοβαρῶς ἐξ αἰτίας τῶν προσφάτων γεγονότων. Ἐνθαρρύνομεν ὅλας τάς πλευράς ἀνεξαρτήτως θρησκευτικῶν πεποιθήσεων νά συνεχίσουν ἐργαζόμενοι διά τήν καταλλαγήν καί τήν δικαίαν ἀναγνώρισιν τῶν δικαιωμάτων τῶν λαῶν. Εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι δέν εἶναι τά ὅπλα, ἀλλά ὁ διάλογος, ἡ συγχώρησις καί ἡ καταλλαγή τά μόνα δυνατά μέσα διά τήν ἐπίτευξιν τῆς εἰρήνης. Εἰς μίαν ἱστορικήν συγκυρίαν χαρακτηριζομένην ἀπό βίαν, ἀδιαφορίαν καί ἐγωϊσμόν, πολλοί ἄνδρες καί γυναῖκες σήμερον αἰσθάνονται ὅτι ἔχουν χάσει τόν προσανατολισμόν των. Ἀκριβῶς διά τῆς κοινῆς μαρτυρίας μας πρός τήν καλήν ἀγγελίαν τοῦ Εὐαγγελίου θά ἠδυνάμεθα νά βοηθήσωμεν τούς ἀνθρώπους τῆς ἐποχῆς μας νά ἀνακαλύψουν τόν δρόμον, ὁ ὁποῖος ὁδηγεῖ εἰς τήν ἀλήθειαν, τήν δικαιοσύνην καί τήν εἰρήνην. Ἡνωμένοι εἰς τάς προθέσεις μας καί ἀναμιμνησκόμενοι τό παράδειγμα πρό πεντήκοντα ἐτῶν ἐδῶ εἰς τήν Ἱερουσαλήμ τοῦ Πάπα Παύλου Ϛ΄ καί τοῦ Πατριάρχου Ἀθηναγόρου, καλοῦμεν ὅλους τούς χριστιανούς, καθώς καί πιστούς κάθε θρησκευτικῆς παραδόσεως καί ὅλους τούς ἀνθρώπους καλῆς θελήσεως, νά ἀναγνωρίσουν τό ἐπεῖγον τῆς ὥρας ταύτης, τό ὁποῖον μᾶς ὑποχρεώνει νά ἐπιζητήσωμεν τήν καταλλαγήν καί ἑνότητα τῆς ἀνθρωπίνης οἰκογενείας, μέ πλήρη σεβασμόν πρός τάς νομίμους διαφοράς, διά τό καλόν ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος καί τῶν γενεῶν τοῦ μέλλοντος.

 Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος και Πάπας Φραγκίσκος, Κοινή Δήλωση στα Ιεροσόλυμα, 2014

Η παράδοση της Ιερουσαλήμ στους Άραβες από τον πατριάρχη Σωφρόνιο

Το 635, αφού κυριεύτηκε η Δαμασκός, η μία μετά την άλλη, οι πόλεις της Συρίας και της Παλαιστίνης συνθηκολόγησαν με τους Άραβες… 

Το 637 άρχισε και η συστηματική πολιορκία της Ιερουσαλήμ, λόγω της οποίας οι Χριστιανοί δεν μπορούσαν πλέον να βγουν από την πόλη γιατί συλλαμβάνονταν 48 και φονεύονταν. Η πολιορκία παρατάθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να είναι αδύνατη η αντίσταση των Χριστιανών μέχρι τέλους… 

Σε μια ομιλία για το Άγιο Βάπτισμα, την οποία εκφώνησε ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Σωφρόνιος κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, ανάμεσα στα άλλα είπε και τα εξής: «Για ποιο λόγο, λοιπόν, ζούμε μέσα σε πολέμους; Γιατί είναι πάρα πολλές οι βαρβαρικές επιδρομές; Γιατί μας επιτίθενται οι Σαρακηνοί; Γιατί έχουν αυξηθεί οι καταστροφές και οι λεηλασίες; Γιατί συνεχώς χύνεται ανθρώπινο αίμα; Γιατί τα ανθρώπινα σώματα γίνονται τροφή για τα πετεινά του ουρανού; Γιατί οι εκκλησίες διαλύονται; Γιατί ο Σταυρός του Χριστού καθυβρίζεται; Γιατί ο Χριστός που είναι ο δοτήρας όλων των αγαθών βλαστημείται από τα στόματα των εθνικών (των μη χριστιανών), πράγμα το οποίο είναι το πιο βαρύ από όλες τις συμφορές που μας συμβαίνουν;». 

Ο πατριάρχης Σωφρόνιος υποδεικνύει ότι, αναμφίβολα, αίτιοι όλων των παραπάνω έγιναν λόγω των αμαρτιών τους οι Χριστιανοί. Γι’ αυτό και τους προτρέπει σε μετάνοια, ελπίζοντας ότι ο Θεός θα βοηθήσει την αγία Πόλη των Ιεροσολύμων, η οποία βρισκόταν σε κίνδυνο… 

Αλλά το θέλημα του Θεού ήταν η Πόλη και η Εκκλησία των Ιεροσολύμων να μπουν στο στάδιο μεγάλων θλίψεων, …κάτι που συνέβη τελικά το 638, όταν η Πόλη των Ιεροσολύμων παραδόθηκε στον χαλίφη Ομάρ από τον πατριάρχη Σωφρόνιο. 

Χρυσόστομος Παπαδόπουλος, μητρ. Αθηνών, Ιστορία της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων

Η αποστολή της Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο

Γ. Περί εἰρήνης καί δικαιοσύνης 

1. Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἀναγνωρίζει καί ἀναδεικνύει διαχρονικῶς τήν κεντρικήν θέσιν τῆς εἰρήνης καί τῆς δικαιοσύνης εἰς τήν ζωήν τῶν ἀνθρώπων. Αὐτή αὕτη ἡ ἐν Χριστῷ ἀποκάλυψις χαρακτηρίζεται «εὐαγγέλιον τῆς εἰρήνης». … Καί τοῦτο, διότι ἡ εἰρήνη τοῦ Χριστοῦ εἶναι ὁ ὥριμος καρπός … τῆς ἀναδείξεως τῆς ἀξίας καί τοῦ μεγαλείου τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου ὡς εἰκόνος Θεοῦ· … τῆς καθολικότητος τῶν ἀρχῶν τῆς εἰρήνης, τῆς ἐλευθερίας καί τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης καί, τέλος, τῆς καρποφορίας τῆς χριστιανικῆς ἀγάπης μεταξύ τῶν ἀνθρώπων καί τῶν λαῶν τοῦ κόσμου. Ἡ πραγματική εἰρήνη εἶναι ὁ καρπός τῆς ἐπί τῆς γῆς ἐπικρατήσεως ὅλων αὐτῶν τῶν χριστιανικῶν ἀρχῶν. Εἶναι ἡ ἄνωθεν εἰρήνη, περί τῆς ὁποίας πάντοτε εὔχεται ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία εἰς τάς καθημερινάς της δεήσεις, ἐξαιτουμένη ταύτην παρά τοῦ Θεοῦ. […]

 3. Ὀφείλομεν συγχρόνως νά ὑπογραμμίσωμεν ὅτι τά δῶρα τῆς εἰρήνης καί τῆς δικαιοσύνης ἐξαρτῶνται καί ἐκ τῆς ἀνθρωπίνης συνεργίας. Τό Ἅγιον Πνεῦμα χορηγεῖ πνευματικά δῶρα, ὅταν ἐν μετανοίᾳ ἐπιζητῶμεν τήν εἰρήνην καί τήν δικαιοσύνην τοῦ Θεοῦ. Τά δῶρα ταῦτα τῆς εἰρήνης καί δικαιοσύνης ἐμφανίζονται ἐκεῖ ἔνθα οἱ Χριστιανοί καταβάλλουν προσπαθείας εἰς τό ἔργον τῆς πίστεως, τῆς ἀγάπης καί τῆς ἐλπίδος ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. […] 

5. Συγχρόνως, ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία θεωρεῖ καθῆκον αὐτῆς νά ἐπικροτῇ πᾶν ὅ,τι ἐξυπηρετεῖ πράγματι τήν εἰρήνην καί ἀνοίγει τήν ὁδόν πρός τήν δικαιοσύνην, τήν ἀδελφοσύνην, τήν ἀληθῆ ἐλευθερίαν καί τήν ἀμοιβαίαν ἀγάπην μεταξύ ὅλων τῶν τέκνων τοῦ ἑνός οὐρανίου Πατρός, ὡς καί μεταξύ ὅλων τῶν λαῶν τῶν ἀποτελούντων τήν ἑνιαίαν ἀνθρωπίνην οἰκογένειαν. Συμπάσχει δέ μεθ’ ὅλων τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἰς διάφορα μέρη τοῦ κόσμου στεροῦνται τῶν ἀγαθῶν τῆς εἰρήνης καί τῆς δικαιοσύνης. Δ. Ἡ εἰρήνη καί ἡ ἀποτροπή τοῦ πολέμου 

1. Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ καταδικάζει γενικῶς τον πόλεμον, τόν ὁποῖον θεωρεῖ ἀπόρροιαν τοῦ ἐν τῷ κόσμῳ κακοῦ καί τῆς ἁμαρτίας. […] 

2. Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ… ἐνθαρρύνει πᾶσαν πρωτοβουλίαν καί προσπάθειαν πρός πρόληψιν ἤ ἀποτροπήν αὐτοῦ, διά τοῦ διαλόγου καί διά παντός ἄλλου προσφόρου μέσου. Εἰς περίπτωσιν κατά τήν ὁποίαν ὁ πόλεμος καταστῇ ἀναπόφευκτος, ἡ Ἐκκλησία συνεχίζει προσευχομένη καί μεριμνῶσα ποιμαντικῶς διά τά τέκνα αὐτῆς, τά ὁποῖα ἐμπλέκονται εἰς τάς πολεμικάς συγκρούσεις διά τήν ὑπεράσπισιν τῆς ζωῆς καί τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν, καταβάλλουσα πᾶσαν προσπάθειαν διά τήν ταχυτέραν ἀποκατάστασιν τῆς εἰρήνης καί τῆς ἐλευθερίας. 

3. Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία καταδικάζει ἐντόνως τάς ποικιλομόρφους συγκρούσεις καί τούς πολέμους, τούς ὀφειλομένους εἰς φανατισμόν, προερχόμενον ἐκ θρησκευτικῶν ἀρχῶν. Βαθεῖαν ἀνησυχίαν προκαλεῖ ἡ μόνιμος τάσις αὐξήσεως τῶν καταπιέσεων καί διώξεων τῶν χριστιανῶν καί ἄλλων κοινοτήτων, ἐξ αἰτίας τῆς πίστεως αὐτῶν, εἰς τήν Μέσην Ἀνατολήν καί ἀλλαχοῦ… Καταδικάζονται ἐπίσης πόλεμοι, ἐμπνεόμενοι ὑπό ἐθνικισμοῦ, προκαλοῦντες ἐθνοκαθάρσεις, μεταβολάς κρατικῶν ὁρίων καί κατάληψιν ἐδαφῶν. 

Ἀγία καί Μεγάλη Σύνοδος τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, Πεντηκοστή 2016, Ἡ Ἀποστολή τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας εἰς τόν σύγχρονον κόσμον

2.4 Επανάσταση

Προκλήσεις 2.4 Επανάσταση from ΠΕ 01 ΜΠΑΛΤΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

2.4 Η επανάσταση του Χριστιανισμού

Οι ταλανισμοί κατά των Φαρισαίων (Κατά Ματθαίον 23, 2-32)

Ο Ιησούς ουδέποτε καταδικάζει τους τελώνες, τις πόρνες και τους αμαρτωλούς, με τους οποίους συντρώγει, αλλά κατά των Φαρισαίων και Γραμματέων είναι αμείλικτος. Κατακρίνει στο πρόσωπό τους την υποκρισία, την αρπαγή, την απληστία, το φθόνο, όλα εκείνα που εμποδίζουν τον άνθρωπο να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού και να ανοιχτεί στο πλήρωμα  της ζωής. Θα ήταν σφάλμα ωστόσο να νομίσουμε ότι οι λόγοι του απευθύνονται μόνο κατά των συγκεκριμένων ακροατών του. Ο Χριστός καταφέρεται και κατά όλων εκείνων που στο διάβα των αιώνων δεν θα επιτρέψουν με τους τρόπους τους στους ανθρώπους να αποκτήσουν επίγνωση  του Θεού, συμβάλλοντας στην παραγνώριση του Ευαγγελίου του. Ο φαρισαϊσμός αποτελεί κοινό γνώρισμα των ανθρώπων που οχυρωμένοι πίσω από κάποια στάση, ακόμη και όταν δεν πιστεύουν σε τίποτα, εχθρεύονται μόνο ή λοιδορούν.

Οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς είναι οι τοποτηρητές του Νόμου. Οποιαδήποτε παρέκκλιση ή παράβαση μπαίνει στο στόχαστρο της μομφής και της κατάκρισής τους. Θωρακισμένοι πίσω από το γράμμα του Νόμου, πίσω από αυτό που κατέχουν και τους κατέχει, είναι αυτάρκεις, πλούσιοι και ισχυροί. Η ισχύς τούς παρέχει την απόλυτη βεβαιότητα για τον εαυτό τους, γι’  αυτό που είναι και εκπροσωπούν. Πόσο διαφορετική είναι η κατάσταση και η θέση εκείνου που θέλει να ακολουθήσει τα βήματα του Χριστού. Τι θα μπορούσε να αντιτάξει αντίκρυ στους κάθε λογής φαρισαίους, παρά τούτο τον λόγο: «Είμαι φτωχός, ενδεής, και απογυμνωμένος από αυταπάτες και όνειρα».

«Επί της Μωυσέως καθέδρας εκάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι……Δεσμεύουσι γαρ φορτία βαρέα και δυσβάστακτα και επιτιθέασιν επί τους ώμους των ανθρώπων, τω δε δακτύλω αυτών ου θέλουσι κινήσαι αυτά…. Πάντα δε τα έργα αυτών ποιούσι προς το θεαθήναι τοις ανθρώποις…

»Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισσαίοι υποκριταί, ότι κλείετε την βασιλείαν  των ουρανών έμπροσθεν των ανθρώπων˙ υμείς γαρ ουκ εισέρχεσθε, ουδέ τους εισερχομένους αφίετε εισελθείν…

»Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί, ότι περιάγετε την θάλασσαν και την ξηράν ποιήσαι ένα προσήλυτον, και όταν γένηται, ποιείτε αυτόν υιόν γεένης διπλότερον υμών…Οδηγοί τυφλοί, οι διυλίζοντες τον κώνωπα την δε κάμηλον καταπίνοντες…

»Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί, ότι παρομοιάζετε τάφοις  κεκονιαμένοις, οίτινες έξωθεν μεν φαίνονται ωραίοι, έσωθεν δε γέμουσιν οστέων νεκρών και πάσης ακαθαρσίας. Ούτω και υμείς έξωθεν μεν φαίνεσθε τοις ανθρώποις δίκαιοι, έσωθεν δε μεστοί εστε υποκρίσεως και ανομίας… » (Ματθ.23, 2-28).  (Στην καθέδρα του Μωυσή κάθισαν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι….Φτιάχνουν φορτία βαριά και δυσβάστακτα και τα φορτώνουν στους ώμους των ανθρώπων, αλλά οι ίδιοι δεν τα ακουμπούν ούτε με το δάχτυλό τους…. ΄Όλα τους δε τα έργα τα κάνουν για να τους βλέπουν οι άνθρωποι… Αλίμονο σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κλείνετε στους ανθρώπους την βασιλεία των ουρανών. Ούτε εσείς μπαίνετε, αλλά ούτε αφήνετε κι εκείνους που θέλουν να μπουν…. Αλίμονο σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, γιατί τριγυρνάτε σε στεριά και θάλασσα για να κάνετε ένα προσήλυτο, και όταν γίνει τον κάνετε παιδί της γέεννας, δυο φορές περισσότερο από σας…. Οδηγοί τυφλοί που διυλίζετε το κουνούπι και καταπίνετε την καμήλα… Αλίμονο σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, γιατί μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους που εξωτερικά φαίνονται ωραίοι, και μέσα είναι γεμάτοι με οστά νεκρών και από κάθε ακαθαρσία….).

Η εμμονή των Φαρισαίων στο «θεαθήναι», προκειμένου να αποκρύψουν αυτό που πραγματικά είναι, η προσήλωση στην εφαρμογή του τύπου και η παραγνώριση του Πνεύματος που διέπει το Νόμο, κάνει τον Ιησού να μιλά με τρόπο τόσο απερίφραστο εναντίον τους. Μοιάζουν με τάφους ασβεστωμένους που φαίνονται ωραίοι, αλλά είναι γεμάτοι με νεκρά οστά και ακαθαρσίες. Στον Λουκά μάλιστα (11, 44) παρομοιάζονται με τάφους υπόγειους που δεν φαίνονται, ώστε να μη μπορεί κανείς να τους εντοπίσει.

Οδηγοί τυφλοί, που γυρίζουν στεριά και θάλασσα για να κάνουν έναν προσήλυτο, για να τον καταδικάσουν κι εκείνον στη γέεννα, έξω από την κοινωνία του Θεού. Ικανοποιημένοι από την επιτυχία προσηλυτίζοντας κάποιον, από την επίδραση που ασκούν, όχι μόνο δεν βλέπουν το ουσιώδες, αλλά τυφλώνουν κι εκείνους που υποτίθεται πως καθοδηγούν.

Διατυμπανίζουν τη ρήξη και την ανωτερότητά τους απέναντι στους πατέρες τους, λέγοντας ότι αν ζούσαν τον καιρό εκείνων δεν θα έβαφαν τα χέρια τους στο αίμα των δικαίων. Η αποποίηση κάθε ευθύνης είναι εκείνη που θα τους οπλίσει εναντίον του Ιησού, αλλά και οποιουδήποτε άλλου τολμήσει να προσβάλει την περίκλειστη επικράτειά τους.

Ο Ιησούς θεωρεί τη στάση των Φαρισαίων ως πηγή σκανδάλων, μνημείο υποκρισίας, αλαζονείας, και ψεύδους. Το σκάνδαλο στα Ευαγγέλια δεν είναι ένα υλικό αντικείμενο αλλά πάντα κάποιος άλλος, ή εμείς οι ίδιοι, στο βαθμό που διαβρωνόμαστε από τους άλλους. Εξ ου και «ο αγαπών τον αδελφόν αυτού εν τω φωτί μένει και σκάνδαλον αυτώ ουκ έστιν» (Α΄ Ιω. 2,10).  Συμπληρωματικά της ρήσης αυτής του Ιωάννη από την Α΄ Επιστολή του, και σε αντιπαράθεση με την φαρισαϊκή στάση και συμπεριφορά, θεωρώ τα λεγόμενα από τον αββά Ισαάκ τον Σύρο, περί του ταπεινόφρονος ανθρώπου:

«Ο ταπεινόφρων εν παντί καιρώ εν αναπαύσει εστίν, ότι ουκ έστι τί κινούν ή θροούν την διάνοιαν αυτού….Ακολουθεί δε τη ταπεινώσει η επιείκεια και το συνάξαι εαυτόν, όπερ εστιν η σωφροσύνη των αισθήσεων, φωνή σύμμετρος, σμικρολογία, καταφρόνησις εαυτού, εσθής ευτελής, βάδισμα μη σεσοβημένον, το προσέχειν κάτω, το υπερέχειν εν ελεημοσύνη, ταχύτης δακρύων, ψυχή μεμονωμένη, ακινησία θυμού, καρδία συντετριμμένη, ασκόρπιστοι αισθήσεις, σμικρότης πραγμάτων, σμικρότης εν πάσι χρεία, το βαστάξαι, η υπομονή, το μη πτοείσθαι, η ισχυρότης της καρδίας η τικτομένη εκ του μίσους της χρονικής ζωής, η υπομονή των πειρασμών, έννοιαι βαρείαι και ουκ ελαφραί, σβέσις λογισμών, φυλακή των μυστηρίων της σωφροσύνης, η αιδώς, η ευλάβεια, και υπέρ πάντα ταύτα το ησυχάσαι πάντοτε, το την αγνωσίαν αεί προσκαλείσθαι». Η κατά παράταξη παράθεση των ιδιωμάτων της ταπεινοφροσύνης στο παραπάνω απόσπασμα, η εναλλαγή απαρεμφάτων και ουσιαστικών,  όπως και η χρήση ή μη των άρθρων, υποδηλώνουν τον τραχύ εσωτερικό αγώνα που αναλαμβάνει ο άνθρωπος που αυτο-εγκαταλείπεται επιθυμώντας μόνο τον Χριστό. Η αποφασιστικότητα του αφιέναι τα πάντα, είναι που οδηγεί στο κατώφλι μεταξύ χρόνου και αιωνιότητας.

Ο Ιησούς με τους λόγους του αντιτίθεται σε κάθε ιεραρχία. Δεν καταδικάζει μόνο τους ομιλούντες από την καθέδρα του Μωυσή, αλλά  από οποιαδήποτε καθέδρα, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αντικατέστησαν την καθέδρα του Μωυσή με την καθέδρα του Χριστού, ομιλώντας σαν να είναι γνώστες της αλήθειας και σωσμένοι, λησμονώντας ότι καθέδρα του Χριστού είναι ο Σταυρός, που επάνω του θραύονται όλα τα ψεύδη του κόσμου. Φαρισαϊσμός σημαίνει εμμονή στο ψεύδος και στην φρεναπάτη. Όταν ντυνόμαστε το ψεύδος και το περιφέρουμε ως υπερούσια στολή, ιδεολογική ή άλλη.

Μέσα από τους ταλανισμούς διαφαίνεται, πιστεύω, το μυστήριο της Εκκλησίας. Στην Εκκλησία δεν υπάρχουν άρχοντες και αρχόμενοι, εξουσιαστές και εξουσιαζόμενοι. Όλοι μετρώνται κατά το μέτρο της ταπεινοφροσύνης και της αγάπης του Χριστού. «Εις γαρ εστιν υμών ο διδάσκαλος, ο Χριστός· πάντες δε υμείς αδελφοί εστέ…Ο δε μείζων υμών έστε υμών διάκονος» (Ματθ. 23, 8,10). Ο τόπος και ο τύπος Χριστού δεν είναι αξίωμα. Είναι η θέση του αθώου θύματος που διώκεται αναίτια και τίποτα δεν διεκδικεί. Μόνο μια «πτώση» μπορεί ίσως στις μέρες μας – και όχι μόνο στις μέρες μας – να εισαγάγει τον άνθρωπο στο πραγματικό νόημα της εν Χριστώ αγάπης. ΄Ένα καταβύθισμα στα εσώτερα της καρδιάς, μια παραίτηση από τα πράγματα του κόσμου.

Η παρουσία του Ιησού δεν επιφέρει ομοψυχία στο ακροατήριό του, όπως θα μπορούσε να επιβάλλει κάποια ιεροπρεπής εμφάνιση. Τον λόγο Του ακολουθούν διαφωνίες, αμφισβητήσεις, λοιδορίες. Οι μαθητές ερίζουν μπροστά του για πρωτοκαθεδρίες. Ο υπηρέτης του Καϊάφα τον ραπίζει, επειδή θεωρεί ότι δεν έδειξε τον προσήκοντα σεβασμό, προσβάλλοντας με την απάντησή του το «ιερό πρόσωπο» του αρχιερέα. Οι Ρωμαίοι στρατιώτες τον μαστιγώνουν και τον εμπαίζουν. Και όλα τούτα για να αναφανεί η άφατη κένωση του Πατρός, η άπειρη αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο. «Σε μας εμφανίστηκε με τόση ταπεινότητα που οι άνθρωποι μπόρεσαν, λόγω της συνηθισμένης του εμφάνισης, να τον συλλάβουν και να τον κρεμάσουν στο ξύλο του Σταυρού».

Η ταπεινοφροσύνη δεν αποτελεί ανθρώπινη ιδιότητα. Είναι εκ Θεού. Γι’ αυτό και ο ταπεινόφρων δεν είναι εκ του κόσμου τούτου. 

Οι εκφράσεις που χρησιμοποιεί ο Ιησούς κατά των Γραμματέων και Φαρισαίων, μιας θρησκευτικής κάστας με ιδιαίτερο κύρος, είναι συντριπτικές. Η τόλμη και το ανενδοίαστο των λεγομένων του εκπλήσσουν. Τους ονομάζει όφεις και γεννήματα εχιδνών. Γι’ αυτό κι εκείνοι ζητούν ν’ αρπάξουν κάτι από το στόμα του για να τον κατηγορήσουν. Και στο μαρτύριο του Στεφάνου, τα τελευταία λόγια του μάρτυρα στο Συνέδριο αποτελούν μια επανάληψη των ταλανισμών κατά των Φαρισαίων, δείχνοντας προς τα μελλοντικά θύματα στα οποία αναφέρονται οι ταλανισμοί, με τις διώξεις και τους φόνους που θα ακολουθήσουν: «Δια τούτο και η σοφία του Θεού είπεν· αποστελώ εις αυτούς προφήτας και αποστόλους, και εξ αυτών αποκτενούσιν και διώξουσιν…» (Λουκ. 11, 49).

Τα λόγια του Στεφάνου είναι τόσο ανυπόφορα για τους  ακροατές του, που μέσα στη φονική τους μανία κλείνουν τ’ αυτιά για να μην τον ακούν: «Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι καιρδίαις και τοις ωσίν, υμείς αεί τω πνεύματι τω αγίω αντιπίπτετε, ως οι πατέρες υμών και υμείς. Τίνα των προφητών ουκ εδίωξαν οι πατέρες υμών; Και απέκτειναν τους προκαταγγείλαντας περί της ελεύσεως του δικαίου, ου νυν υμείς προδόται και φονείς εγένεσθε, οίτινες ελάβετε τον νόμον εις διαταγάς αγγέλων και ουκ εφυλάξατε» (Πραξ. 7, 51-58). (Σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στ’ αυτιά, αντιστέκεστε πάντα στο Πνεύμα το ΄Αγιο, όπως οι πατέρες σας κι εσείς. Ποιον από τους προφήτες δεν καταδίωξαν οι πατέρες σας; Και φόνευσαν όσους προανήγγειλαν τον ερχομό του Δικαίου, που τώρα εσείς γίνατε προδότες και φονιάδες του,  εσείς που λάβατε το νόμο με διαταγή των αγγέλων και δεν τον τηρήσατε).

Οι ταλανισμοί κατά των Φαρισαίων παραπέμπουν στον δεύτερο πειρασμό του Ιησού στην έρημο, όπου ο σατανάς τού υπόσχεται την κυριαρχία του κόσμου, υπό τον όρο να τον προσκυνήσει. Η απόρριψη κάθε μορφής επίγειας εξουσίας εκ μέρους του Ιησού είναι απερίφραστη.

Η οικουμενικότητα των λόγων του καταφαίνεται ακόμη περισσότερο στο τέλος των ταλανισμών: «Ουαί υμίν, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί, ότι οικοδομείτε τους τάφους  των προφητών και κοσμείτε τα μνημεία των δικαίων και λέγετε˙ ει ήμεν εν ταις ημέραις των πατέρων ημών, ουκ αν ήμεν κοινωνοί αυτών εν τω αίματι των προφητών˙ ώστε μαρτυρείτε εαυτοίς ότι υιοί εστέ των φονευσάντων τους προφήτας….». (Αλίμονό σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, γιατί κτίζετε  τους τάφους των προφητών και στολίζετε τα μνημεία των δικαίων και λέτε, «αν ζούσαμε στις ημέρες των πατέρων μας δεν θα παίρναμε μέρος στο φόνο των προφητών». ΄Ώστε ομολογείτε ότι είστε παιδιά εκείνων που σκότωσαν τους προφήτες). Και ακολουθεί ο τρομερός λόγος: «Αμήν λέγω υμίν, ήξει ταύτα πάντα επί την γενεάν ταύτην» (Ματθ. 23,29-37). Και στον Λουκά (11, 50-51): «΄Ινα εκζητηθή το αίμα πάντων των προφητών το εκχυνόμενον από καταβολής κόσμου από της γενεάς ταύτης…». ΄Όπως η «καταβολή του κόσμου» δεν έχει να κάνει με την εβραϊκή κοινότητα και θρησκεία, έτσι και η έκφραση «γενεά ταύτη» δεν αναφέρεται μόνο στη γενεά που ζούσε κατά την περίοδο της εμφάνισης του Χριστού επί της γης, αλλά σε όλη την περίοδο της διάδοσης του αγγέλματος του Ευαγγελίου, στην απόρριψή του, και στα τρομερά δεινά που θα ακολουθήσουν αυτή την απόρριψη. ΄Οχι ως «εκδίκηση» εκ μέρους του Θεού ή εκδήλωση της «οργής» του, αλλά ως συνέπεια της όλης συμπεριφοράς της ανθρωπότητας.

Η εκδίκηση και ο όλεθρος δεν ανήκουν στον Θεό της αγάπης και της  ταπεινοφροσύνης, αλλά στις πλέον τερατώδεις και αιμοδιψείς αρχαϊκές θεότητες που, παραδόξως, παρά την οργιώδη τεχνολογική πρόοδο και εξέλιξη, όπου όλα θεωρούνται επιτρεπτά, αναβιώνουν στο πνεύμα του κόσμου μας.

πηγή: Aντίφωνο

2.3 Η μοναξιά του ανθρώπου

Η χριστιανική διδασκαλία για τη συμβίωση των ανθρώπων. Κοινωνία και σχέσεις προσώπων

«…ἵνα πρὸς πάντας κυλίεται» Ἀδελφὸς ἠρώτησε τὸν Ἀββὰν Ματώην: «Τί ποιήσω, ὅτι ἡ γλώσσα μου θλίβει με καὶ ὅταν ἔρχομαι ἐν μέσω τῶν ἀνθρώπων, οὐ δύναμαι κατασχεῖν αὐτήν, ἀλλὰ κατακρίνω αὐτοὺς ἐν παντὶ ἔργω ἀγαθῷ καὶ ἐλέγχω αὐτούς;». Καὶ ἀπαντᾶ: «Ὁ δὲ καθήμενος μετὰ τῶν ἀδελφῶν οὐκ ὀφείλει εἶναι τετραγωνιαῖος ἀλλὰ στρογγυλός, ἵνα πρὸς πάντας κυλίεται». Ρώτησε κάποιος μοναχός τον Αββά Ματώη: «Τι να κάνω που η γλώσσα μου με στενοχωρεί και όταν είμαι μαζί με άλλους ανθρώπους δεν μπορώ να την συγκρατήσω, αλλά τους κατακρίνω όλους και τους ελέγχω ακόμα κι αν κάνουν κάτι καλό;». Κι ο αββάς απαντά: «Όποιος κάθεται μαζί με τους αδελφούς του δεν πρέπει να ’ναι τετράγωνος, αλλά στρογγυλός, για να κυλάει προς όλους». 

Αββάς Ματώης, Αποφθέγματα 

Η σημασία της σχέσης Ο άνθρωπος μετέχει σε πολλές και διάφορες σχέσεις (με συγγενείς, φίλους, γείτονες, συμπολίτες, συναδέλφους κ.λπ.). Πολλοί πιστεύουν ότι κάθε άτομο είναι αυτόνομο και ότι με τη δημιουργία σχέσεων οι άλλοι απλώς «προστίθενται» στην ύπαρξή του. Κατά την αντίληψη αυτή, το άτομο ωφελείται μεν από την συνύπαρξη με τους άλλους, αλλά ουσιαστικά είναι αυθύπαρκτο. Η οπτική της Εκκλησίας προχωρά ριζικά πέρα από αυτές τις αντιλήψεις. Γι’ αυτήν, ο κάθε άνθρωπος δεν είναι πλήρης και ολοκληρωμένος από μόνος του. Μπορώ να γίνω πλήρης και ολοκληρωμένος, μόνο εφόσον υπάρχουν και άλλοι στη ζωή μου. Αν δεν υπάρχουν, τότε δεν γίνομαι ένας «μοναχικός, αλλά πλήρης». Είμαι «όχιπλήρης». Η πληρότητα και η ολοκλήρωση, όμως, δεν έρχονται μέσα από κάθε είδους σχέση. Σχέση είναι και η υποτέλεια του δούλου στον αφέντη, καθώς και η εγωιστική συναλλαγή δυο ατόμων. Αυτές είναι σχέσεις οι οποίες σβήνουν ή τσακίζουν το ανθρώπινο πρόσωπο. Για την Εκκλησία οι σχέσεις οι οποίες ολοκληρώνουν τον άνθρωπο είναι οι σχέσεις που θεμελιώνονται στην πραγματική αγάπη, ελεύθερα. Στις σχέσεις αυτές ο κάθε άνθρωπος εμπλουτίζεται, λαμβάνοντας από τον άλλον δωρεές τις οποίες ο ίδιος δεν διαθέτει από μόνος του. 

Αθ. Παπαθανασίου & Μ. Κουκουνάρας Λιάγκης, Ζητήματα Χριστιανικής Ηθικής

Αναζήτηση του νοήματος της συμβίωσης στον θεσμό του γάμου και της οικογένειας

 Το νόημα της συμβίωσης Ο Κύριος ο Θεός είπε: «Δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος μόνος. Θα του φτιάξω έναν σύντροφο όμοιον μ’ αυτόν». Γένεση 2, 18 

Λόγια αγάπης συζύγου Λόγια αγάπης να της λες… Εγώ από όλα, την δική σου αγάπη προτιμώ και τίποτε δεν μου είναι οδυνηρό, όσο το να βρεθώ σε διάσταση μαζί σου. Κι αν όλα χρειαστεί να τα χάσω κι αν στους εσχάτους βρεθώ κινδύνους, οτιδήποτε κι αν πάθω, όλα μού είναι υποφερτά, όσο εσύ μού είσαι καλά.. Και τα παιδιά τότε μού είναι πολύ αγαπητά, εφ’ όσον εσύ με συμπαθείς. Όλα δικά σου είναι. Αυτό με συμβουλεύει ο Παύλος λέγοντας ότι ο άνδρας δεν εξουσιάζει το σώμα του, αλλά η γυναίκα του. Κι αν δεν έχω εγώ εξουσία στο σώμα μου, αλλά εσύ, πόσο μάλλον δικά σου είναι όλα τα άλλα. Σώμα δεν έχεις πια δικό σου… Δεν είμαστε δυο σώματα μετά το γάμο, αλλά γίναμε ένα∙ δεν έχουμε δυο περιουσίες, αλλά μία. … Όλα δικά σου είναι, κι εγώ δικός σου είμαι, κορίτσι μου… Ποτέ να μη μιλάς με πεζό τρόπο, αλλά με φιλοφροσύνη, με τιμή, με αγάπη πολλή. Να την τιμάς, και δεν θα βρεθεί στην ανάγκη να ζητήσει την τιμή από τους άλλους. Να την προτιμάς από όλους για όλα, για την ομορφιά, για την σύνεσή της, και να την επαινείς. Να κάνεις φανερό ότι σου αρέσει η συντροφιά της και ότι προτιμάς να μένεις στο σπίτι για να είσαι μαζί της, από το να βγαίνεις στην αγορά. Από όλους τους φίλους να την προτιμάς, και από τα παιδιά που σου χάρισε ακόμα, κι αυτά εξ αιτίας της να τα αγαπάς.

 Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος Μυστήριο αγάπης

 α. Εκεί όπου ο άνδρας και η γυναίκα και τα παιδιά είναι συνδεδεμένοι με δεσμούς ομόνοιας και φιλίας και αρετής, εκεί βρίσκεται ανάμεσά τους ο Χριστός. 

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

 β. Ο γάμος είναι μυστήριο αγάπης. Διότι η γυναίκα και ο άνδρας δεν είναι δύο άνθρωποι, αλλά ένας… 

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

γ. Αυτό είναι πραγματική οικογενειακή ζωή, αυτό είναι ο αληθινός πλούτος, αυτή η μεγαλύτερη περιουσία, όταν δηλαδή ο άντρας δεν συγκρούεται με τη γυναίκα του, αλλά είναι ενωμένοι σαν ένα σώμα… Δεν υπάρχει τίποτε, τίποτε πολυτιμότερο από το ν’ αγαπιέται πολύ ο άντρας από τη γυναίκα του και η γυναίκα από τον άντρα της.

 Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

Έρωτας ή τίποτα;

Γιατί ερωτευόμαστε; Πώς επιλέγουμε τους συντρόφους μας; Γιατί το μέλλον επενδύει στη μοναχικότητα των ανθρώπων; Είναι ο έρωτας το αντίπαλον δέος του θανάτου και γιατί; Απαντήσεις, μεταξύ άλλων, σ’ αυτά τα ερωτήματα δίνει ο ψυχίατρος Δημήτρης Καραγιάννης , «ξεφυλλίζοντας» το τελευταίο του βιβλίο με τον εύγλωττο τίτλο «Έρωτας ή τίποτα».

2.2 Η ηθική της εργασίας

Εργασία (Γ Λυκείου)

22-80833068from desphan

2.1 Πλούτος και φτώχεια

Ο Χριστιανισμός απέναντι στη φτώχεια, τον πλούτο και την ιδιοκτησία

Περί πλούτου Αυτά τα λέω και δεν θα πάψω να τα λέω, κι ας με κατηγορούν πολλοί. «Όλο με τους πλουσίους τα βάζεις», διαμαρτύρονται. Πράγματι, όχι όμως με όλους, αλλά μόνο μ’ εκείνους που κάνουν κακή χρήση του πλούτου τους. Δεν χτυπάω τον πλούσιο, αλλά τον άρπαγα. Άλλο πλούσιος, άλλο άρπαγας. Να ξεχωρίζουμε τα πράγματα, για να μη δημιουργείται σύγχυση ή παρανόηση. Είσαι πλούσιος; Δεν σε εμποδίζω. Αρπάζεις; Σε αποδοκιμάζω. Έχεις τα κτήματά σου; Να τα χαίρεσαι. Παίρνεις τα ξένα; Δεν μπορώ να σωπάσω. Θέλεις να με πετροβολήσεις; Είμαι έτοιμος και το αίμα μου να χύσω, φτάνει να σε σταματήσω από την αμαρτία. Δεν νοιάζομαι για το μίσος, δεν τρομάζω από την πολεμική. Για ένα πράγμα μόνο νοιάζομαι, για την προκοπή εκείνων που με ακούνε. […] Άχρηστοι είναι οι πλούσιοι, ναι, άχρηστοι, εκτός κι αν είναι ελεήμονες και φιλάνθρωποι. Μα, δυστυχώς, λίγοι πλούσιοι, πολύ λίγοι ξεχωρίζουν για τη φιλανθρωπία τους. Οι περισσότεροι είναι βουτηγμένοι στη φιλαυτία, την ασπλαχνία, την αμαρτία. Γι’ αυτό μην τους ζηλεύεις. Εσύ να σκέφτεσαι… τον ίδιο το Χριστό, ο οποίος δεν είχε πού να γείρει το κεφάλι Του. Μιμήσου τη φτώχεια Εκείνου και των αγίων Του, που ήταν στερημένοι από τα υλικά αγαθά, είχαν όμως αμύθητα πνευματικά πλούτη… Ακόμα, δηλαδή, κι αν είχες δικές σου την ξηρά και τη θάλασσα, τις χώρες και τις πολιτείες της οικουμένης, αν δούλευε για σένα η ανθρωπότητα, αν έδιναν για χάρη σου οι πηγές χρυσάφι αντί για νερό, και τότε θα έλεγα πως δεν αξίζεις ούτε τρεις δεκάρες, αφού θα έχανες τη Βασιλεία των Ουρανών. […] Μη νομίζεις ότι, με το ν’ αποκτήσεις πολλά, αποκτάς και αληθινή ηδονή. Ηδονή και ευχαρίστηση και ηρεμία έχεις με το να μη θέλεις να πλουτίζεις. Αν κυνηγάς τον πλούτο, ποτέ δεν θα πάψεις να βασανίζεσαι. Γιατί η επιθυμία του πλούτου είναι έρωτας ανικανοποίητος… Όσο περισσότερα χρήματα επιθυμείς, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η αγωνία σου… Ο Θεός σ’ έκανε πλούσιο για να βοηθάς όσους έχουν ανάγκη, για να βρεις τη συγχώρηση των αμαρτημάτων σου με τη φιλανθρωπία. Δεν σου έδωσε χρήματα για να τα φυλάς και να καταστραφείς, αλλά για να τα μοιράζεις και να σωθείς. 

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος

Πλούτος και πλεονεξία «Ποιον αδικώ», λέει [ο πλούσιος], «προστατεύοντας αυτά που μου ανήκουν;» Πες μου, λοιπόν, τι σου ανήκει; Από πού τα πήρες και τα έφερες στη ζωή σου; Όπως αυτός που βρίσκει θέση στο θέατρο κι εμποδίζει αυτούς που μπαίνουν ύστερα, θεωρώντας δικό του αυτό που είναι για κοινή χρήση όλων, τέτοιοι είναι οι πλούσιοι. Αφού απόχτησαν πρώτοι τα κοινά αγαθά, τα θεωρούν δικά τους για την προτεραιότητα. Αν έπαιρνε καθένας ό,τι του χρειαζόταν για την ικανοποίηση της ανάγκης του κι άφηνε σ’ όποιον είχε ανάγκη ό,τι ήταν γι’ αυτόν περισσό, κανένας δε θα ήταν πλούσιος, κανένας δε θα ήταν φτωχός. Γυμνός δεν ήρθες στον κόσμο; Γυμνός δεν θα επιστρέψεις στη γη; Πού τα βρήκες αυτά που έχεις τώρα; Αν πιστεύεις ότι σ’ τα χάρισε η τύχη, είσαι άθεος, δεν αναγνωρίζεις τον Δημιουργό, δεν νιώθεις ευγνωμοσύνη γι’ Αυτόν που σ’ τα έδωσε∙ αν όμως παραδέχεσαι ότι προέρχονται απ’ τον Θεό, πες μου για ποιο λόγο σ’ τα έδωσε; Μήπως είναι άδικος ο Θεός και μοιράζει άνισα τα απαραίτητα για τη ζωή; Γιατί εσύ είσαι πλούσιος κι εκείνος φτωχός; Για κανένα άλλο λόγο παρά για να ανταμειφθείς εσύ για την καλοσύνη και τη σωστή διαχείριση της περιουσίας, κι εκείνος για να κερδίσει τα μεγάλα έπαθλα της υπομονής. Όμως εσύ τα έκρυψες όλα στους αχόρταγους κόλπους της πλεονεξίας∙ νομίζεις λοιπόν ότι κανένα δεν αδικείς, όταν τόσους στερείς από τα αγαθά αυτά; Ποιος είναι πλεονέκτης; Όποιος δεν περιορίζεται στα απαραίτητα. Ποιος άρπαγας; Εκείνος που αφαιρεί την περιουσία των άλλων. Εσύ δεν είσαι πλεονέκτης; Δεν είσαι άρπαγας; Δεν κρατάς για τον εαυτό σου, όσα σου δόθηκαν για να τα διαχειρισθείς προς όφελος όλων; Αυτός που γδύνει τον ντυμένο θα ονομαστεί λωποδύτης, αλλά μήπως και αυτός που δεν ντύνει τον γυμνό, ενώ μπορεί, δεν αξίζει αυτή την ονομασία; Το ψωμί που αποθηκεύεις είναι του πεινασμένου, τα ρούχα που φυλάς στις αποθήκες σου είναι του γυμνού, τα παπούτσια που τα ’χεις και σαπίζουν είναι του ξυπόλυτου, τα λεφτά που θάβεις για να μη σ’ τα κλέψουν είναι του φτωχού. Είναι τόσοι αυτοί που αδικείς όσοι αυτοί που θα μπορούσες να βοηθήσεις.

 Μέγας Βασίλειος, Ομιλία εις το «Καθελώ μου τάς ἀποθήκας…» καί περί πλεονεξίας

Επίγειοι θησαυροί 19Μη μαζεύετε θησαυρούς πάνω στη γη, όπου τους αφανίζει ο σκόρος και η σκουριά, κι όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και τους κλέβουν. 20Αντίθετα, να μαζεύετε θησαυρούς στον ουρανό, όπου δεν τους αφανίζουν ούτε ο σκόρος ούτε η σκουριά, κι όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις και δεν τους κλέβουν. 21Γιατί όπου είναι ο θησαυρός σας εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Ευαγγέλιο κατά Ματθαίον 6, 19­21

Ο πλούσιος και ο φτωχός Λάζαρος 19Κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος, φορούσε πολυτελή ρούχα και το τραπέζι του κάθε μέρα ήταν λαμπρό. 20Κάποιος φτωχός όμως, που τον έλεγαν Λάζαρο, ήταν πεσμένος κοντά στην πόρτα του σπιτιού του πλουσίου, γεμάτος πληγές, 21και προσπαθούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου. Έρχονταν και τα σκυλιά και του έγλειφαν τις πληγές.22Κάποτε πέθανε ο φτωχός, και οι άγγελοι τον πήγαν κοντά στον Αβραάμ. Πέθανε κι ο πλούσιος και τον έθαψαν. 23Στον άδη που ήταν και βασανιζόταν, σήκωσε τα μάτια του και είδε από μακριά τον Αβραάμ και κοντά του τον Λάζαρο. 24Τότε φώναξε ο πλούσιος και είπε: «πατέρα μου Αβραάμ, σπλαχνίσου με και στείλε τον Λάζαρο να βρέξει με νερό την άκρη του δάχτυλού του και να μου δροσίσει τη γλώσσα, γιατί υποφέρω μέσα σ’ αυτή τη φωτιά». 25Ο Αβραάμ όμως του απάντησε: «παιδί μου, θυμήσου ότι εσύ απόλαυσες την ευτυχία στη ζωή σου, όπως κι ο Λάζαρος τη δυστυχία. Τώρα λοιπόν αυτός χαίρεται εδώ, κι εσύ υποφέρεις. 26Κι εκτός απ’ όλα αυτά, υπάρχει ανάμεσά μας μεγάλο χάσμα, ώστε αυτοί που θέλουν να διαβούν από ’δω σ’ εσάς να μην μπορούν· ούτε οι από ’κει μπορούν να περάσουν σ’ εμάς». 27Είπε πάλι ο πλούσιος: «τότε σε παρακαλώ, πατέρα, στείλε τον στο σπίτι του πατέρα μου, 28να προειδοποιήσει τους πέντε αδερφούς μου, ώστε να μην έρθουν κι εκείνοι σ’ αυτόν εδώ τον τόπο των βασάνων». 29Ο Αβραάμ του λέει: «έχουν τα λόγια του Μωυσή και των προφητών· ας υπακούσουν σ’ αυτά». 30«Όχι, πατέρα μου Αβραάμ», του λέει εκείνος, «δεν αρκεί· αλλά αν κάποιος από τους νεκρούς πάει σ’ αυτούς, θα μετανοήσουν». 31Του λέει τότε ο Αβραάμ: «αν δεν υπακούνε στα λόγια του Μωυσή και των προφητών, ακόμη κι αν αναστηθεί κάποιος από τους νεκρούς, δεν πρόκειται να πεισθούν». Ευαγγέλιο κατά Λουκάν 16, 19­31

Και άγιος και κλέφτης Ζούσε στην Αλεξάνδρεια μια ανύπαντρη χριστιανή γυναίκα που φαινόταν ταπεινή, στην πραγματικότητα όμως ήταν περήφανη και πολύ φιλάργυρη. Ήταν μάλλον φιλόχρυση, παρά φιλόχριστη. Δεν είχε προσφέρει ποτέ κάτι από την περιουσία της ούτε σε ξένο, ούτε σε φτωχό, ούτε σε καταπιεσμένο… Αυτή τη γυναίκα…, ο αγιότατος Μακάριος, ο πρεσβύτερος και προϊστάμενος του λεπροκομείου, θέλησε –κατά κάποιον τρόπο– να την εγχειρήσει σα γιατρός, για να την ανακουφίσει από την πλεονεξία, και επινόησε το εξής τέχνασμα… Πήγε και τη βρήκε και της είπε: «Έχουν πέσει στα χέρια μου πολύτιμοι λίθοι, σμαράγδια και υάκινθοι. Δεν ξέρω αν προέρχονται από κλοπή ή από νόμιμο εμπόριο. Δεν έχουν αποτιμηθεί, μιας και είναι πέρα από κάθε αποτίμηση. Ο ιδιοκτήτης τους τους πουλάει πεντακόσια νομίσματα…». Πέφτει τότε αυτή στα πόδια του και του λέει: «Να μην τους αγοράσει άλλος, σε παρακαλώ… Αγόρασέ τους εσύ για λογαριασμό μου…». Πήρε, λοιπόν, ο Μακάριος απ’ αυτήν τα πεντακόσια νομίσματα, τα διέθεσε όμως για τις ανάγκες του λεπροκομείου. Περνούσε ο καιρός, μα αυτή δίσταζε να του το υπενθυμίσει, επειδή ο άγιος είχε μεγάλη υπόληψη στην Αλεξάνδρεια… Τελικά, κάποια στιγμή που τον συνάντησε στην εκκλησία, του είπε: «Σε παρακαλώ, πες μου, τι έγινε με κείνους τους πολύτιμους λίθους για τους οποίους έδωσα τα πεντακόσια νομίσματα;». Αυτός της απάντησε: «Από την ημέρα που έδωσες τα χρήματα, πλήρωσα την αξία των λίθων. Αν θέλεις να τους δεις, έλα στο σπίτι μου. Εκεί βρίσκονται. Δες αν σου αρέσουν, αλλιώς πάρε πίσω τα χρήματά σου». Κι εκείνη πήγε πολύ ευχαρίστως. Στους επάνω ορόφους του λεπροκομείου βρίσκονταν οι λεπρές γυναίκες και στους κάτω οι λεπροί άνδρες. Όταν φτάσανε στην είσοδο, τη ρώτησε: «Τι θέλεις να δεις πρώτα; Τους υάκινθους ή τα σμαράγδια;». Του απάντησε: «Ό,τι νομίζεις». Τότε την ανεβάζει στους επάνω ορόφους, της δείχνει ακρωτηριασμένες γυναίκες με πληγιασμένα πρόσωπα, και της λέει: «Να οι υάκινθοι». Κατόπιν την κατεβάζει στα κάτω πατώματα και της δείχνει τους άνδρες λέγοντας: «Να τα σμαράγδια. Και νομίζω ότι δε θα βρεθούν πολυτιμότερα. Αν, λοιπόν, σου αρέσουν, πάει καλά, αλλιώς πάρε πίσω τα χρήματά σου». Μετανιωμένη αυτή βγήκε και, αφού πήγε στο σπίτι της, αρρώστησε από τη στενοχώρια της που δεν έκανε ένα τέτοιο καλό σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αλλά αναγκαστικά. Αργότερα ευχαρίστησε τον Μακάριο και πορεύτηκε στη ζωή της όπως έπρεπε. Παλλάδιος, Λαυσαϊκόν Οι δύο τρόποι Υπάρχουν δύο τρόποι ύπαρξης του ανθρώπου, αντίθετοι μεταξύ τους: Αφενός ο τρόπος ύπαρξης που βασίζεται στο «να έχεις», και αφετέρου ο τρόπος ύπαρξης που βασίζεται στο «να είσαι». Κατά τον πρώτο τρόπο, ο άνθρωπος νιώθει ότι το νόημα και η αξία του θεμελιώνονται στο να αποκτά και να κατέχει διάφορα αγαθά. Νιώθει ότι με αυτά καταξιώνεται. Σ’ αυτή την περίπτωση, αυτό που μετρά αποφασιστικά είναι ο πλούτος και η κοινωνική ισχύς. Αντίθετα, κατά τον δεύτερο τρόπο ύπαρξης, η ζωή του ανθρώπου θεμελιώνεται στην ποιότητα της ίδιας του της ύπαρξης, στο «τι είδους» άνθρωπος είναι ο ίδιος. Σ΄ αυτή την περίπτωση μετρά η εσωτερική καλλιέργεια και η πνευματική συγκρότηση του ανθρώπου. […] Για τον Χριστιανισμό ο άνθρωπος είναι διαχειριστής των υλικών αγαθών. Και πρέπει να τα διαχειρίζεται έτσι ώστε να διακονείται η ανθρώπινη ζωή, η αξιοπρέπεια και η συνύπαρξη. […] Ο Απ. Παύλος μάς δείχνει ότι και τα πιο υψηλά πνευματικά επιτεύγματα αν πραγματοποιούνται δίχως αγάπη, δεν έχουν καμία αληθινή αξία. Το ίδιο ισχύει και για την αλληλεγγύη προς τους ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Δεν αρκεί να γίνεται σαν ένα τυπικό ή κοινωνικό καθήκον. Αληθινά εκκλησιαστικό είναι όταν εμπνέεται από την αγάπη προς τον άλλον άνθρωπο, δηλαδή όταν τον άλλον τον δεχόμαστε στη ζωή μας ως ισότιμο, ως εικόνα του Χριστού. 

Αθ. Παπαθανασίου & Μ. Κουκουνάρας Λιάγκης, Ζητήματα Χριστιανικής Ηθικής

4.5. Η θεολογική χριστιανική θεώρηση για την ευθύνη

Ατομική και συλλογική ευθύνη. Η ευθύνη στον Χριστιανισμό.

1. Ενεργός συμμετοχή [...] Τον κάθε άνθρωπο τον βαρύνει προσωπική ευθύνη για την πορεία του κόσμου, έστω κι αν αυτή έχει ήδη λάβει σαφή φορά και κατεύθυνση. Η ευθύνη είναι ανάλογη με τις δυνατότητές του αλλά δεν εξαιρείται κανείς. Πρόκειται για ένα είδος δημοκρατίας της ευθύνης [...]. Συσσωμάτωση στην Εκκλησία, κοινωνία με τον Χριστό, σημαίνει [...] μίμηση του Χριστού στις προσωπικές συνθήκες, ζωή εν Χριστώ σήμερα. Ο χριστιανικός πόθος για μια κοινωνία αγάπης δεν αποτελεί φυγή σε κάποιο όραμα που αποτελείται από ωραίες προσδοκίες∙ εκφράζεται στις συνθήκες του παρόντος ως συγκεκριμένη διακονία: ως καθημερινή συνεχής προσφορά προς όλους τους ανθρώπους, τους εγγύς και τους μακράν, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική τους πίστη, το ηθικό ποιόν, την πνευματική ή πολιτιστική κατάστασή τους∙ σύμφωνα με το πρότυπο του Ιησού, του κατ’ εξοχήν διακόνου της ανθρωπότητος, ο οποίος «οὐκ ἦλθε διακονηθῆναι ἀλλὰ διακονῆσαι καὶ δοῦναι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντί πολλῶν» (Ματθ 20,28). Η κεντρική οπτική γωνία, από την οποία βλέπει την ευθύνη του ο χριστιανός για την παγκόσμια κοινότητα, η κεντρική πηγή εμπνεύσεως και ενεργείας παραμένει η ΑΓΑΠΗ, με το βάθος και το πλάτος που προσέδωσε σ’ αυτήν η χριστιανική θεολογία και ζωή.

 Γιαννουλάτος, Αναστάσιος, Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας (2002). Παγκοσμιότητα και Ορθοδοξία. Αθήνα: Ακρίτας, σ. 44­45.

 2. Ι. Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος: Θεολογική θεώρηση της οικονομικής κρίσης

[...] Η Εκκλησία ενώ δεν προέρχεται από τον κόσμο, εργάζεται στον κόσμο∙ ενώ είναι πνευματική, δρα στην ιστορία∙ νοηματοδοτεί την ζωή των ανθρώπων και αντιμετωπίζει τα βιολογικά προβλήματά τους, αφού ο άνθρωπος είναι ψυχοσωματικό ον. Όμως η Εκκλησία εργάζεται στην κοινωνία, χωρίς να κάνη πολιτική. [...] έχει τον δικό της θεολογικό­πνευματικό λόγο και την δική της θεραπευτική πράξη. Μέσα από αυτήν την προοπτική βλέπει τα πράγματα και θέλει με απλότητα και αγάπη να διατυπώσει τον λόγο Της στο πλήρωμά της, Κληρικούς και λαϊκούς, για την κρίση που διερχόμαστε. [...] Αυτήν την περίοδο πρέπει να αναπτυχθεί σε μεγάλο βαθμό η φιλαλληλία, η φιλανθρωπία, η αλληλεγγύη, η προσφορά στους αδελφούς μας που έχουν ανάγκη. Κανείς δεν μπορεί να προφασισθεί ότι δεν τους γνωρίζει. Είναι δίπλα μας και τους συναντούμε καθημερινά. Είναι η χήρα γυναίκα, που ξενοδουλεύει για να μεγαλώσει τα παιδιά της∙ είναι ο άνεργος πατέρας, που πονάει επειδή δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες της οικογένειάς του∙ είναι ο ασθενής που δεν έχει ικανή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη∙ είναι ο μαθητής, ο φοιτητής, που δεν μπορεί να ικανοποιήσει τον πόθο του να σπουδάσει, όπως θα ήθελε∙ είναι ο πτυχιούχος που δεν μπορεί να αποκατασταθεί επαγγελματικά και να προσφέρει στην κοινωνία∙ είναι ο συνταξιούχος που στερείται τα αναγκαία για να αισθανθεί την θαλπωρή στην τρίτη ηλικία που βρίσκεται, και τόσοι άλλοι. Έτσι, όσοι έχουν επάρκεια υλικών αγαθών πρέπει να προσφέρουν αυτοπροαίρετα ό,τι μπορούν περισσότερο στους αδελφούς τους εν Χριστώ που υποφέρουν. Πώς μπορεί κανείς να αισθάνεται τον Θεό ως Πατέρα, όταν δεν αισθάνεται τον πλησίον του ως αδελφό; [...] Η ευμάρεια, η ευδαιμονία, η υπερκατανάλωση, είναι τα γενεσιουργά αίτια των οικονομικών κρίσεων. Βεβαίως, είναι σημαντικό να ζει κανείς «αξιοπρεπώς», από πλευράς υλικών αγαθών, αλλά όλα έχουν και τα όριά τους. Η εκκλησιαστική ζωή συνδέεται στενά με την ασκητικότητα και την ολιγάρκεια. Και οι Χριστιανοί πρέπει να ζουν με λιτότητα. Δυστυχώς όμως σε υπερκαταναλωτικές κοινωνίες δεν βιώνεται η άσκηση, που είναι η βάση της χριστιανικής ζωής. Λέγοντας δε άσκηση εννοούμε την καλή χρήση των υλικών αγαθών που είναι αναγκαία για την ζωή και όχι την συσσώρευση και την υπερκατανάλωση αυτών. [...] Η ευθύνη της οικονομικής κρίσεως ανήκει και σε όσους κατά καιρούς διαχειρίζονται τα κοινά πράγματα, όταν δεν δίνουν σωστές κατευθύνσεις στον λαό, αλλά τον προκαλούν ακόμη περισσότερο. όταν δεν διαχειρίζονται καλά τους εισπραττόμενους φόρους, οι οποίοι πρέπει να είναι ανταποδοτικοί∙ όταν δεν ομιλούν την αλήθεια, δεν σέβονται τους ανθρώπους που τους εμπιστεύθηκαν και δεν λαμβάνουν μέτρα με υψηλό αίσθημα δικαιοσύνης. Η ευθύνη τους είναι μεγάλη, διότι κατά τον Μέγα Βασίλειο: «τα των αρχόντων κακά, συμφορά τοις αρχομένοις γίνεται» [...].

 Ι. Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, Εγκύκλιος υπ. αριθμ. 2894: «Θεολογική θεώρηση της οικονομικής κρίσεως» (15/3/2010).

Η χριστιανική αντίληψη της ευθύνης (Θεός - ­άνθρωπος - ­κόσμος).

1. Από την Αγία Γραφή

  Γένεση 2,15: Πήρε, λοιπόν, ο Κύριος ο Θεός τον άνθρωπο και τον έβαλε μέσα στον κήπο της Εδέμ για να τον καλλιεργεί και να τον προσέχει.

  Μτ 5, 14­16: Οι μαθητές αλάτι και φως του κόσμου

 Ό,τι είναι το αλάτι για την τροφή, είστε κι εσείς για τον κόσμο. Αν το αλάτι χάσει την αρμύρα του, πώς θα την ξαναποκτήσει; Δε χρησιμεύει πια σε τίποτε∙ το πετούν έξω στο δρόμο και το πατούν οι άνθρωποι. Εσείς είστε το φως για τον κόσμο∙ μια πόλη χτισμένη ψηλά στο βουνό, δεν μπορεί να κρυφτεί. Οι άνθρωποι, όταν ανάψουν το λυχνάρι, δεν το βάζουν κάτω από το δοχείο με το οποίο μετρούν το σιτάρι, αλλά το τοποθετούν στο λυχνοστάτη, για να φωτίζει όλους τους ανθρώπους του σπιτιού. Έτσι να λάμψει και το δικό σας φως μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξολογήσουν τον ουράνιο Πατέρα σας.

 Μτ 20, 26­28: Όποιος θέλει να γίνει μεγάλος ανάμεσά σας, πρέπει να γίνει υπηρέτης σας∙ κι όποιος από σας θέλει να είναι πρώτος, πρέπει να γίνει δούλος σας. Όπως κι ο Υιός του Ανθρώπου δεν ήρθε για να τον υπηρετήσουν, αλλά για να υπηρετήσει και να προσφέρει τη ζωή του λύτρο για όλους.  Μτ 28, 18­20: Ο Ιησούς πλησίασε [τους μαθητές] και τους είπε: «[...] Πηγαίνετε λοιπόν και κάνετε μαθητές μου όλα τα έθνη, βαφτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και διδάξτε τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα [...]».

 2. Το νόημα της ευθύνης στη χριστιανική αντίληψη [...] Ενώ η λέξη ελευθερία αφθονεί στην Καινή Διαθήκη, ιδιαίτερα στις επιστολές του Απ. Παύλου, η λέξη ευθύνη δεν απαντάται ούτε μία φορά. Ίσως οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης αποφεύγουν τη λέξη «ευθύνη», γιατί είναι συνυφασμένη στον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τη νομική έννοια της λογοδοσίας των δημοσίων υπαλλήλων στο τέλος της θητείας τους, ιδίως της λογοδοσίας για κακή διαχείριση των δημοσίων χρημάτων. Αντίθετα στον Απ. Παύλο, η ευθύνη είναι η ελεύθερη ανταπόκριση των ανθρώπων στη δωρεά του Θεού πέρα από κάθε νομική έννοια. Ωστόσο, παρά την απουσία της λέξης, η έννοια της ευθύνης είναι παρούσα σε όλη τη θεολογία και ιδίως στην ηθική της ΚΔ και του Απ. Παύλου ιδιαίτερα. Στην Α΄ προς Κορινθίους επιστολή (6,12) γράφει: «Όλα μού επιτρέπονται. Σωστά. Όλα όμως δεν είναι προς το συμφέρον. Όλα μού επιτρέπονται, εγώ όμως δεν θα αφήσω τίποτε να με κυριέψει». Στο «όλα μού επιτρέπονται» βρίσκεται η ελευθερία του ανθρώπου, στο «εγώ όμως δεν θα αφήσω τίποτε να με κυριέψει» βρίσκεται η ευθύνη του. Χαρακτηριστικό γνώρισμα των ανθρώπων της εποχής μας, ιδίως των νέων, είναι το αίτημα της ελευθερίας σε όλους τους τομείς της ζωής αλλά όχι και της ευθύνης που συνεπάγεται η ελευθερία. Στο συναπάντημα ελευθερίας και ευθύνης βρίσκεται η ολοκλήρωση του ανθρώπου. Για να καταλήξουμε σε μια αποστροφή της φράσης του Γάλλου υπαρξιστή φιλοσόφου Σάρτρ που είπε: «Είμαι καταδικασμένος να είμαι ελεύθερος», για τον Παύλο και τον χριστιανισμό ισχύει: Είμαι δημιουργημένος από το Θεό με το προνόμιο να είμαι ελεύθερος. Μόνο που το προνόμιο αυτό συνεπάγεται και ανάλογη προσωπική ευθύνη. Καραβιδόπουλος, Ι. (2015). Η ελευθερία και η ευθύνη του ανθρώπου. 

3. Ελευθερία και Αγάπη [...] Σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου ο Θεός λοιπόν, γιατί; Γιατί ο άνθρωπος έχει την τελική ευθύνη γι’ αυτήν. Είπε στον πρώτο άνθρωπο ο Θεός∙ «Ἰδού, δέδωκα ὑμῖν τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον”∙ διάλεξε. Κι ο άνθρωπος διάλεξε τον θάνατο. Δεν τιμώρησε ο Θεός τον άνθρωπο, ο άνθρωπος τιμώρησε τον εαυτό του, στερώντας τον από τη Χάρη του Θεού, απ’ αυτό που συνιστούσε την υπόστασή του. Και τώρα πάλι μας βεβαιώνει ο Χριστός ότι «δεν ήρθα να κρίνω τον κόσμο, ήρθα να σώσω τον κόσμο». Κι ο Χριστός μάς σώζει όχι με κάτι που κάνει, αλλά μ’ αυτό που είναι. Γιατί ακριβώς γι’ αυτό είναι Σωτήρας ο Χριστός, γιατί στο πρόσωπό Του ενώνει τη δική μας θνητότητα και κτιστότητα με το άκτιστο και αθάνατο το δικό Του. [...] Γι’ αυτό μας λέει πάλι ότι «ουσιαστικά δεν είμαι εγώ που κρίνω τον κόσμο». Αλλά να ποια είναι η κρίση. Ότι, ενώ το Φως ήρθε στον κόσμο, οι άνθρωποι επέλεξαν το σκοτάδι αντί για το Φως. Είναι λοιπόν η ευθύνη του ανθρώπου. Ο Θεός λοιπόν έτσι σχετίζεται με μας. Με την αγάπη Του και την ελευθερία Του. Με την αγάπη που έρχεται να μας δημιουργήσει, και μετά την πτώση μας, και με το σεβασμό της ελευθερίας μας από την πλευρά Του, να μας ανακαινίσει, καθώς την τελική ευθύνη την αφήνει στο δικό μας θέλημα έχοντας όμως δημιουργήσει τις προϋποθέσεις της σωτηρίας μας. Παύλος, Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης (2009). Ελευθερία και Αγάπη. Οι βασικές συντεταγμένες των ανθρωπίνων σχέσεων. Συλλογικός τόμος, Ονειρεύομαι μια οικογένεια και ένα σχολείο, Αθήνα: Αρχονταρίκι, σ. 53­72.

4. Η αυτοδικαίωση Το κείμενο της Βίβλου είναι καταπληκτικό στο βάθος του. Με μικρές πινελιές αλλά με τόσο ζωντανά χρώματα περιγράφει μια άλλη συνέπεια της πτώσης, που αφορά την εσωτερική κατάσταση του ανθρώπου. Ο φόβος μπήκε στην ψυχή του, φοβάται τον Θεό, γιατί αισθάνεται ένοχος και προσπαθεί να δικαιολογηθεί. Δεν αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του, αγωνίζεται να αυτοδικαιωθεί και ρίχνει το βάρος και την ευθύνη στον άλλον.[...] Μέσα λοιπόν σ’ όλα τα δεινά που επέφερε η πτώση του ανθρώπου προστέθηκαν και τούτα. Ο φόβος αντικατέστησε την αγάπη, η υποκρισία την ειλικρίνεια και την ευθύτητα, η πονηρία την απλότητα. Ο άνθρωπος πλέον δεν μπορεί να κοιτάξει κατάματα τον εαυτό του. Κρύβεται από τον εαυτό του, κρύβεται από τον Θεό και τον συνάνθρωπό του. Δεν αντέχει και δεν θέλει να αναλάβει τις ευθύνες του για τις πράξεις του και προσπαθεί να βρει τρόπους αυτοδικαίωσης. [...]

 Οι δύο λίμνες Στην Παλαιστίνη υπάρχουν δύο λίμνες πασίγνωστες. Στο βορρά η λίμνη της Τιβεριάδος, στο νότο η Νεκρά θάλασσα. Η Τιβεριάδα είναι μικρή λίμνη αλλά ζωντανή, έχει πολλά ψάρια κι εκεί ψάρευαν οι μαθητές του Χριστού. Η Νεκρά θάλασσα είναι 3­4 φορές μεγαλύτερη, αλλά είναι Νεκρά, δεν έχει ίχνος ζωής. Τις δύο λίμνες τις συνδέει ο Ιορδάνης ποταμός. Ξεκινάει από την Τιβεριάδα και καταλήγει στη Νεκρά θάλασσα. Κι εδώ συμβαίνει το παράδοξο φαινόμενο. Αιώνες τώρα η μικρή λίμνη της Τιβεριάδος προσφέρει το νερό της μέσω του Ιορδάνου στη Νεκρά θάλασσα. Και όμως δεν αδειάζει, αλλά παραμένει ζωντανή. Η Νεκρά θάλασσα αιώνες τώρα δέχεται το νερό της Τιβεριάδος, αλλά δεν ζωντανεύει, παραμένει νεκρή. Αυτές οι δύο λίμνες είναι τύπος και εικόνα του ανθρώπου. Ο αγαπών άνθρωπος αισθάνεται υπεύθυνος για τον άλλο άνθρωπο κενώνεται, δίνει, προσφέρει και προσφέρεται, αλλά παραμένει ζωντανός και δεν στερεύει. Ο άνθρωπος που γυρίζει γύρω από τον εαυτό του και λατρεύει μόνο τον εαυτό του και δεν έχει μάθει να δίνει παρά μόνο να παίρνει, παραμένει νεκρός. Αντωνόπουλος, Ν., αρχιμανδρίτης (2007). Υπεύθυνοι για όλα. Αθήνα: Ακρίτας, σ. 16­17, 159­160

Ευχή Μετανοίας, Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός

Πηγή

Εύσπλαχνε και ελεήμονα Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός μου, Εσύ που ήρθες στον κόσμο για να σώσεις τους αμαρτωλούς, εκ των οποίων εγώ είμαι ο πρώτος, ελέησέ με πριν τον θάνατό μου. Διότι γνωρίζω ότι με περιμένει φρικτό και φοβερό δικαστήριο μπροστά σε όλη την κτίση, τότε που θα φανερωθούν όλες οι εγκληματικές και βέβηλες πράξεις μου. Γιατί πράγματι δεν είναι άξια συγγνώμης ούτε συγχώρησης τα αμαρτήματά μου, που υπερβαίνουν σε πλήθος ακόμα και την άμμο της θάλασσας.

Γι’ αυτό και δεν τολμώ να ζητήσω άφεση αμαρτιών για αυτά, Δέσποτα, γιατί περισσότερο από όλους τους ανθρώπους ενώπιόν Σου έσφαλα.
Γιατί έζησα πιο άσωτα και από τον άσωτο Υιό,
γιατί οφείλω περισσότερα και από τον οφειλέτη των μυρίων ταλάντων,
γιατί περισσότερο και από τον τελώνη έκλεψα,
γιατί και από τον Ληστή περισσότερο θανάτωσα τον εαυτό μου,
γιατί πιο πολύ και από την πόρνη εγώ ο φιλόπορνος έπραξα,
γιατί περισσότερο από τους Νινευΐτες εγκλημάτησα αμετανόητα,
γιατί παραπάνω από τον Μανασσή «οι ανομίες μου υπερέβησαν το κεφάλι μου και σαν βαρύ φορτίο με κατέβαλαν και ταλαιπωρήθηκα και κάμφθηκα μέχρι το τέλος»,
γιατί λύπησα το Άγιο Πνεύμα σου,
γιατί παράκουσα τις εντολές του,
γιατί σκόρπισα τον πλούτο σου,
γιατί βεβήλωσα τη Χάρη σου,
γιατί τον αρραβώνα που συνήψαμε τον κατέστρεψα με ανομίες,
γιατί το τίμιο ‘κατ’ εικόνα’ σου, την ψυχή μου, τη μόλυνα,
γιατί τον χρόνο που μου έδωσες για μετάνοια, τον πέρασα με τους εχθρούς σου,
γιατί καμιά σου εντολή δεν φύλαξα,
γιατί καταβρώμισα τον χιτώνα μου, αυτό με τον οποίο Εσύ με έντυσες,
γιατί έσβησα τη λαμπάδα της λογικής,
γιατί το πρόσωπό μου, που Εσύ φώτισες, εγώ το εξαχρείωσα με αμαρτίες,
γιατί τα χείλη μου, αυτά που πολλές φορές καθαγίασες με τη Θεία Ευχαριστία, εγώ τα μόλυνα με ξεδιαντροπιές.

Και γνωρίζω καλά ότι μπροστά στο φοβερό βήμα σου με κάθε τρόπο θα καταδικαστώ ο χυδαίος. Ξέρω καλά ότι εκείνη τη στιγμή όλα όσα έχω πράξει θα ελεγχθούν και δεν θα κρυφτεί τίποτε ενώπιόν Σου.



Αλλά σε παρακαλώ, αγαθέ, πολυέλεε, φιλανθρωπότατε Κύριε, «μη με ελέγξεις με θυμό. Δεν λέω ‘μη με παιδεύσεις’, γιατί αυτό δεν είναι δυνατόν λόγω των έργων μου, αλλά μη με ελέγξεις με θυμό».
Θα ωφεληθώ σε αυτό από Εσένα, εάν δεν με παιδέψεις με θυμό και οργή, ούτε φανερώσεις αυτά μπροστά σε Αγγέλους και ανθρώπους προς εξευτελισμό και ατίμωσή μου.
«Κύριε μη με ελέγξεις με τον θυμό σου».

Αν κανείς δεν αντέχει να κουβαλά τον θυμό ενός φθαρτού βασιλιά, πόσω μάλλον να μπορώ εγώ ο άθλιος να υποστώ τον θυμό τον δικό Σου, του Κυρίου.
«Κύριε μη με ελέγξεις με τον θυμό σου».
Γνωρίζω ότι ληστής ζήτησε και αμέσως παρέλαβε από εσένα τη συγχώρεση.
Ξέρω ότι πόρνη ολόψυχα σε πλησίασε και συγχωρέθηκε.
Γνωρίζω ότι τελώνης αναστέναξε εκ βάθους ψυχής και δικαιώθηκε.
Εγώ όμως ο πανάθλιος, υπερβαίνοντας όλους αυτούς στις αμαρτίες, δεν θέλω να τους μιμηθώ στη μετάνοια, ούτε έχω αρκετά δάκρυα.
Δεν έχω καθαρή και αληθινή εξομολόγηση,
δεν έχω στεναγμό εκ βάθους καρδίας,
δεν έχω καθαρή την ψυχή μου,
δεν έχω αγάπη κατά Θεόν,
δεν έχω πνευματική πτωχεία,
δεν έχω διαρκή προσευχή,
δεν έχω εγκράτεια στη σάρκα μου,
δεν έχω καθαρότητα λογισμών,
δεν έχω θεοπρεπή προαίρεση.

Με ποιο, λοιπόν, πρόσωπο ή με ποιο θάρρος να ζητήσω συγχώρεση;
«Κύριε μη με ελέγξεις με τον θυμό σου».
Πολλές φορές, Δέσποτα, αποφάσισα να μετανοήσω. Πολλές φορές, στην Εκκλησία με κατάνυξη γονατίζω ενώπιόν Σου, βγαίνοντας έξω όμως αμέσως ξαναπέφτω στις αμαρτίες.
Πόσες φορές με ελέησες κι εγώ σε παρόργισα!
Πόσες φορές έδειξες μακροθυμία κι εγώ δεν επέστρεψα!
Πόσες φορές με σήκωσες κι εγώ πάλι γλιστρώντας γκρεμίστηκα!
Πόσες φορές εισάκουσες την προσευχή μου, ενώ εγώ σε παράκουσα!
Πόσες φορές με πόθησες, ενώ εγώ καθόλου δεν σε υπηρέτησα!
Πόσες φορές με τίμησες, ενώ εγώ δεν σε ευχαρίστησα!
Πόσες φορές, ενώ αμάρτησα, ως αγαθός Πατέρας με παρηγόρησες και ως γιο σου με καταφίλησες και ανοίγοντας την αγκαλιά σου μου φώναξες:



«Σήκω, μη φοβάσαι, στάσου όρθιος· έλα και πάλι, δεν σε ντροπιάζω, δεν σε αποστρέφομαι, δεν σε απορρίπτω ούτε είμαι σκληρόκαρδος με το πλάσμα μου, το τέκνο μου, την εικόνα μου, τον άνθρωπο που έπλασα με τα ίδια μου τα χέρια και τον ντύθηκα, αυτόν που για χάρη του έχυσα το αίμα μου.



Δεν αποστρέφομαι το λογικό μου πρόβατο το χαμένο, δεν μπορώ να μην του αποδώσω την προηγούμενη καλή του ανατροφή, δεν μπορώ να μην το συνυπολογίζω με τα άλλα ενενήντα εννέα πρόβατα· διότι γι’ αυτό και μόνο κατέβηκα στη γη και άναψα για λυχνάρι την ίδια μου τη σάρκα και σκούπισα όλο μου το σπίτι (για να βρω αυτή τη χαμένη δραχμή) και συγκάλεσα όλες τις φιλικές μου ουράνιες δυνάμεις για να χαρούν με αυτήν την εύρεση.

Όλα αυτά λοιπόν ως αγαθός και φιλάνθρωπος μου χάρισες Δέσποτα, εγώ όμως ο άθλιος περιφρονώντας τα όλα έφυγα για την ξένη και μακρινή χώρα της απώλειας. Αλλά εσύ ο ίδιος, Πανάγαθε, πάλι φέρε με πίσω και μην οργισθείς με μένα τον ταλαίπωρο, Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, εύσπλαχνε, αλλά μακροθύμησε κι άλλο για χάρη μου. Μη βιαστείς να με αποκόψεις σαν την άκαρπη συκιά, ούτε να επιτρέψεις πρόωρο θάνατο, αλλά δώσε μου προθεσμία ζωής και οδήγησέ με στη μετάνοια, Κύριε και «μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, Δέσποτα, ούτε να με παιδέψεις με την οργή σου».

«Ελέησέ με, Κύριε, γιατί είμαι ασθενής στην ψυχή», είμαι ασθενής στον λογισμό, είμαι ασθενής στην απόφαση και ασθενής στην προαίρεση. Με εγκατέλειψε η δύναμή μου, με εγκατέλειψε ο χρόνος, τελειώνουν οι μέρες μου όλες μέσα στη ματαιότητα και έφτασε το τέλος. Αλλά άνοιξε, άνοιξε, άνοιξέ μου, Κύριε, κι ας χτυπάω ανάξια και μη με κλείσεις έξω από την πόρτα της ευσπλαχνίας σου. Γιατί, αν εσύ κλείσεις, ποιος θα μου ανοίξει; Εάν Εσύ δεν με ελεήσεις, ποιος θα με βοηθήσει;

Κανένας άλλος, κανένας Κύριε, εκτός από Εσένα τον εκ φύσεως Ελεήμονα και εύσπλαχνο.

Ευχή Γ’ Μετανοίας, Αγίου Ιωάννου Δαμασκηνού (ή Αναστασίου του Σιναΐτου)

4.4. Η διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας για την ισότητα

Εκπαίδευση στα ανθρώπινα δικαιώματα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ - ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Ταινίες, βίντεο,  σχέδια μαθημάτων, οπτικοακουστικό υλικό, οδηγοί για τον εκπαιδευτικό,

θεατρικές & βιωματικές δραστηριότητες, λογοτεχνία, κείμενα, απόψεις κ.ά.

 

Το παρακάτω υλικό προτείνεται από εκπαιδευτικούς για την προσέγγιση θεμάτων

διακρίσεων, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, ρατσισμού, φασισμού, σχολικής βίας,  σεβασμού της διαφορετικότητας κά.

Το υλικό ανανεώνεται αλλά πρέπει πάντα να ελέγχεται και να χρησιμοποιείται όπως νομίζει καλύτερα ο χρήστης.

 

ΒΙΝΤΕΟ-ΤΑΙΝΙΕΣ-ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ

Το μπαλόνι, Πατήστε http://youtu.be/lQyPGZsUmkc ή εδώ!

 

Schwarzfahrer (λαθρεπιβάτης). Γερμανική ταινία μικρού μήκους με θέμα τον ρατσισμό.  http://goo.gl/uda2p

 

Η ελληνική νύχτα των κρυστάλλων. Ντοκιμαντέρ με θέμα το πογκρόμ κατά των Ελλήνων μεταναστών στο Τορόντο του Καναδά το 1918. Χαρακτηριστικά, στο 44.46: «Σε περιόδους κρίσης είναι εύκολο για μια κοινωνία να ψάχνει για αποδιοπομπαίους τράγους, συνήθως μέσα σε μειονοτικές ομάδες ώστε να τους φορτώσει τα προβλήματά της. Στα 1918 οι Έλληνες ήταν το δαδί που έγινε προσάναμμα για να εκτονωθούν τέτοιου είδους συσσωρευμένα συναισθήματα»  http://goo.gl/ZS2fd

 

Ο αληθινός φασισμός. Το ντοκιμαντέρ του Μιχαήλ Ρομ (1965) αποτελεί μία προσέγγιση του ναζιστικού καθεστώτος ως κοινωνικού φαινομένου και μία αυστηρή καταδίκη της αποδοχής της φασιστικής νοοτροπίας από τις μάζες. Η ματιά του σοβιετικού σκηνοθέτη χρησιμοποιεί το υλικό από τα πολεμικά αρχεία της ΕΣΣΔ, της Γερμανίας και της Πολωνίας, αλλά και από τα απόρρητα αρχεία του χιτλερικού υπουργείου προπαγάνδας για να προσεγγίσει και να ερμηνεύσει το ζήτημα του εκφασισμού των μικροαστών και της παρείσφρησης της φασιστικής νοοτροπίας στην καθημερινότητα τους, όχι με κριτήρια απαραιτήτως κοινωνιολογικά αλλά με την επικουρική βοήθεια της ψυχολογίας. Ο Ρομ φωτίζει την ψυχολογία των μαζών η οποία ανακλά τις σκηνοθετημένες στρατιωτικές παρελάσεις, τις προβαρισμένες δημόσιες ομιλίες του Φύρερ, την βαγκνερική ατμόσφαιρα μεγαλείου και δύναμης, τη μεγαλοπρέπεια του να είσαι Κυρίαρχος.  http://goo.gl/EzvzX

 

Η αγέλη των λευκών λύκων. Για μαθητές της μετα-δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η άνοδος των Νεοναζί στην Ρωσία είναι κάτι παραπάνω από γεγονός! Στην Ρωσία υπάρχουν σήμερα οι περισσότεροι νεοναζί του κόσμου. Εξτρεμιστικές ιδέες περί φυλετικής καθαρότητας και εξολόθρευσης των μεταναστών, των ομοφυλοφίλων, των τοξικομανών και όλων «των άχρηστων ζιζανίων που μολύνουν τη Ρωσική Λευκή Φυλή», βρίσκουν εύφορο έδαφος σε ένα πληθυσμό του οποίου η εθνική περηφάνια πληγώθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. «Η Αγέλη των Λευκών Λύκων» είναι ένα ανατριχιαστικό ντοκιμαντέρ που καταγράφει την θανάσιμη δράση Ρώσων Σκίνχεντ, τις ιστορίες των αθώων θυμάτων τους και την τρομακτική απειλή που ξεπροβάλλει στο Βορρά της Ευρώπης.

 http://goo.gl/h5Cf8

 Διαθέσιμο σε επτά συνέχεις στο youtube (http://goo.gl/Hxu1C)

 

Βρωμοέλληνες. Με αφορμή την απαγόρευση της κυκλοφορίας των Αλβανών μετά την δύση του ηλίου απ'τον κοινοτάρχη του χωριού Παλαιό Κεραμμύδι, τον Μάρτιο του 1998, ο Σ. Κούλογλου επισκέπτεται τους κατοίκους του χωριού και συμφωνούν σε μια συζήτηση πάνω στο θέμα της μετανάστευσης και του ρατσισμού, μετά την προβολή ενός ντοκιμαντέρ για τους Έλληνες μετανάστες στην Αμερική και την αντιμετώπισή τους. "Βρωμοέλληνες" ήταν το παρατσούκλι που είχαν δώσει οι Αμερικανοί που τους υποδέχθηκαν, μέσα απ'το οποίο επιχειρείται μια σύγκριση των Ελλήνων της Αμερικής, με τους Αλβανούς της Ελλάδας, οι οποίοι με την σειρά τους έχουν επιφορτιστεί με παρόμοιους υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς από τον ντόπιο πληθυσμό.

 http://goo.gl/Hqr63

 

Μια τάξη φυλετικά διαχωρισμένη. Μία ημέρα μετά τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ το 1968, η Jane Elliott πήγε να διδάξει στο δημοτικό της πόλης της στην Άιοβα, όπου κατοικούσαν μόνο λευκοί. Χώρισε τους μαθητές της σε δύο ομάδες, εκείνους με γαλάζια μάτια κι εκείνους με καφέ μάτια, και αποφάσισε να τους δώσει ένα γερό μάθημα κατά των φυλετικών διακρίσεων. Το ντοκιμαντέρ αυτό παρουσιάζει την ιστορία εκείνου του μαθήματος, τη μακροχρόνια επιρροή του στα παιδιά και τη δύναμή του που κράτησε τριάντα ολόκληρα χρόνια.  http://goo.gl/rnpeK & http://www.dailymotion.com/video/xetqv6_yyy-yyyy-yyyyyyyy-yyyyyyyyyyyy_shortfilms

 

Το αυγό του φιδιού. Ντοκιμαντέρ της εκπαιδευτικού Νίνας Γεωργιάδου για την άνοδο του φασισμού στην Ελλάδα

 http://goo.gl/QV7qU

 

«Ναζί, η Ιστορία προειδοποιεί» (The Nazis: A Warning from History) είναι ένα ντοκιμαντέρ του 1997, παραγωγής BBC, στο οποίο παρουσιάζεται η γέννηση, η άνοδος και η πτώση του Αδόλφου Χίτλερ και του ναζισμού. (σε 4 μέρη)

http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=M-Bi7zGfJ8c

http://www.youtube.com/watch?v=9F8iiYg3zoo&feature=player_embedded

http://www.youtube.com/watch?v=4vQ6v-_XwrM&feature=player_embedded

http://www.youtube.com/watch?v=PGvx6l3h46g&feature=player_embedded

 

 Η απειλή των νεοναζί. Στις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας η Μαρίν Λε Πεν του Εθνικού Μετώπου εξασφαλίζει την τρίτη θέση στον πρώτο γύρο με 18,01%, το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγράψει στην ιστορία της η ακροδεξιά παράταξη. Στις επικείμενες βουλευτικές εκλογές της Ελλάδας οι δημοσκοπήσεις εμφανίζουν τη Χρυσή Αυγή να περνάει για πρώτη φορά την πόρτα της Βουλής. Η λαϊκή δυσαρέσκεια που γεννά η οικονομική κρίση, μέσα σε ένα σκηνικό ευρύτερης κοινωνικής αναταραχής και ανασφάλειας οδηγεί στην σταθερή άνοδο της ακροδεξιάς σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα ταξιδεύει στη Γερμανία, τη χώρα που έχει στιγματιστεί από τον εθνικοσοσιαλισμό αλλά και από φαινόμενα ακροδεξιάς βίας επί δεκαετίες και αποκαλύπτει την «απειλή των νεοναζί».

http://www.rednotebook.gr/details.php?id=5767

 

Το κύμα (DIE WELLE) του Ντένις Γκάνσελ. Με τον Γιούργκεν Βόγκελ. Όταν συνειδητοποιεί, ότι οι παραδοσιακές μέθοδοι διδασκαλίας της Ιστορίας, προκαλούν αφόρητη ανία στους μαθητές του, ένας νεαρός καθηγητής, προτείνει την εφαρμογή ενός ιδιότυπου πειράματος, που προβλέπει συγκρότηση μιας ελίτ με μυστικούς κώδικες, σκληρή πειθαρχία και υψηλούς στόχους. Οι μαθητές θα οδηγήσουν το πείραμα σε απόλυτη επιτυχία και, χωρίς να το καταλάβουν, θα αρχίσουν να υποκύπτουν στη διακριτική γοητεία του φασισμού.

</body>

 

«Ειρήνη» – Η ιστορία ενός παιδιού πρόσφυγα (για παιδιά 5-8 ετών). Η Ειρήνη είναι ένα μικρό κορίτσι που αναγκάζεται να εγκαταλείψει το σπίτι της. Στην αρχή βιώνει την ανασφάλεια και την απόρριψη μέχρι να βρει προστασία, αγάπη και ζεστασιά στο πιο απίθανο μέρος. Η «Ειρήνη» είναι ένα εκπαιδευτικό εργαλείο για παιδιά 5-8 ετών και έχει σχεδιαστεί για να βοηθήσει τους εκπαιδευτικούς να αναπτύξουν μέσα στην τάξη θέματα όπως η διαφορετικότητα, η ανεκτικότητα και οι πολιτισμικές διαφορές. Η ταινία κινουμένων σχεδίων «Ειρήνη» διαρκεί 7 λεπτά http://goo.gl/iNsxC και συνοδεύεται από το κείμενο και από εγχειρίδιο με σημειώσεις για τους εκπαιδευτικούς

Πες όχι στο ρατσισμό ...γιατί είσαι έλληνας! http://youtu.be/RPwoIn-ALWE
Ναζί και ρατσισμός. http://www.black-tracker.gr/details.php?id=402
Εθνικισμός και εξέδρα.  http://youtu.be/0qh1aOU_tZ0
Πόσο μακριά ακόμα (το ταξίδι των προσφύγων)  http://www.youtube.com/watch?v=xxyVeDrKw0k
Και 1 θύμα ρατσιστικής βίας είναι πολύ βιντεάκι της Ύπατης Αρμοστείας ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (με προσωπικές μαρτυρίες) http://www.youtube.com/watch?v=MAEvfnw4kXs&feature=player_embedded

Νόμιμος μετανάστης βιντεάκι της Ύπατης Αρμοστείας ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (με προσωπικές μαρτυρίες)

http://www.youtube.com/watch?v=qqG9P3RuGSY&feature=player_embedded

 

Το Πείραμα του Μιλγκραμ: σε βίντεο Μέρος 1: http://youtu.be/ALg7DIrpwVs και Μέρος 2: http://youtu.be/LbAiVmsDKtE

 

Η Ελλάδα του Χίτλερ

Μέρος Α: Από την Αλβανία στη Κρήτη: http://tvxs.gr/webtv/reportaz-xoris-synora/i-ellada-toy-xitler-apo-tin-albania-stin-kriti

Μέρος Β: Τρόμος και Αντίσταση στο Γ' Ράιχ: http://tvxs.gr/webtv/reportaz-xoris-synora/i-ellada-toy-xitler-tromos-kai-antistasi-sto-g-raix

Μέρος Γ: Η πικρή απελευθέρωση: http://tvxs.gr/webtv/reportaz-xoris-synora/i-ellada-toy-xitler-g-i-pikri-apeleytherosi

Αντιναζιστικό καρτούν Walt Disney (1943)
http://www.youtube.com/watch?v=2Qft64gB20Y

Δύο φορές ξένος: πραγματεύεται την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923

http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=96007&autostart=0

Yλικό για αντιφασιστικές εκδηλώσεις

σχολικές γιορτές 28η Οκτωβρίου / 17 Νοέμβρη

power point, φωτογραφίες, σκίτσα, ντοκιμαντέρ, άρθρα κά ..εδώ! και...εδώ! και εδώ!

Περισσότερα βίντεο από τον αντιφασιστικό αγώνα του ελληνικού λαού ..εδώ!

Κατάλογος Ταινιών περιόδου Β' Παγκοσμίου Πολέμου εδώ! (στοιχεία για πάνω από 30 ταινίες)

Υλικό για "Πολυτεχνείο" & "17 Νοέμβρη"  εδώ! (http://www.mathima.gr/ekpaideytiko-yliko/school-celebrations/category/)

Αντιφασιστική μνήμη ....εδώ http://antifasistikimneme.blogspot.gr/

ΣΧΕΔΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ-ΟΔΗΓΟΙ-ΒΙΒΛΙΑ

 Μάθε τα δικαιώματά σου… τώρα!: η Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Τριάντα άρθρα της διακήρυξης, τριάντα απλές προτάσεις. Προβολή παρουσίασης,  ΕΔΩ!, Τα 30 άρθρα της διακήρυξης, ΕΔΩ!, Βίντεο στο YouTube, ΕΔΩ!, Σελίδα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ΕΔΩ!

 

«Δικαίωμά μου!», φωτογραφικό υλικό, για αξιοποίηση στην τάξη. ΕΔΩ!

 

Λέμε όχι στις διακρίσεις Οδηγός για τον εκπαιδευτικό (δραστηριότητες κλπ), Φυλλάδιο, Για Ρομά,

 

Υλικό από το "Συνήγορο του Παιδιού" www.0-18.gr/gia-megaloys

Υλικό από την Ύπατη Αρμοστεία ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες http://www.unhcr.gr/ekpaideysi/ekpaideytiko-yliko.html

Υλικό από τη Κίνηση Απελάστε το Ρατσισμό www.kar.org.gr

Υλικό από τη Διεθνή Αμνηστία  www.amnesty.org.gr

Υλικό από το Κέντρο Προάσπισης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων http://www.kepad.gr/

Υλικό από Κέντρο Παιδαγωγικής και Καλλιτεχνικής Επιμόρφωσης "Σχεδία", http://www.schedia-art.gr/el/educational/

Υλικό από Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση (Πρόγραμμα Εσύ όπως κι Εγώ, Χρήσιμο Υλικό -Ασκήσεις-Συνθέσεις κ.α) www.theatroedu.gr,

Υλικό από iRED (Institute Rights Equality & Diversity). http://www.i-red.eu/  κι εδώ το "Σχέδιο δράσης-Πρότυπος Οδηγός για την καταπολέμηση του ρατσισμού"

Υλικό από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, http://www.gcr.gr/

 

 

«Ποια είναι η χώρα μου;» Η ιστορία ενός μετανάστη 2ης γενιάς. Πατήστε ΕΔΩ!

 Όταν οι Έλληνες……ήταν από την πλευρά των μεταναστών. Σύντομο χρονικό μιας από τις πιο μαύρες σελίδες του ελληνισμού της διασποράς: του διωγμού των Ελλήνων της νότιας Ομάχα (1910, Νεμπράσκα, Η.Π.Α.). Πατήστε ΕΔΩ!

 

Αερικά & φίλοι: «Διαφορετικοί» (τραγούδι). Το συγκρότημα »Αερικά» είναι μια παρέα από άτομα με ειδικές ανάγκες (ή ειδικές ικανότητες – όπως θέλετε εσείς πείτε το). Στο τραγούδι «Διαφορετικοί» συμμετέχουν ο Αλκίνοος Ιωαννίδης και ο Βασίλης Λέκκας. Πατήστε ΕΔΩ! Στο YouTube, ΕΔΩ!

Προσωπικές μαρτυρίες μεταναστών –μαθητών του σχολείου για τους μετανάστες (που λειτουργεί από την ομάδα δασκάλων «Τα πίσω θρανία») οι οποίοι ζουν και εργάζονται στην Αθήνα τα τελευταία χρόνια. Πατήστε ΕΔΩ!

Πολυεθνικές γεύσεις και συνταγές. Για να διαβάσετε το κείμενο, πατήστε ΕΔΩ!

Παραμύθια από διάφορες χώρες. Πατήστε ΕΔΩ!

Παιχνίδια, όπως τα μεταφέρουν οι μετανάστες από τις χώρες τους. Πατήστε ΕΔΩ!

 

Ο ξένος Πρόταση διδασκαλίας με θέμα την μετανάστευση, τον πόλεμο, τους πρόσφυγες και την ξενοφοβία, με αφορμή το βιβλίο της Ε. Χωρεάνθη: Ένας ξένος στην οικογένειά μας». Πατήστε ΕΔΩ!

 

Γκασμέντ. Πρόταση διδασκαλίας με θέμα την μετανάστευση, τον ρατσισμό, την ξενιτιά, και άλλα παρόμοια ζητήματα, με αφορμή το βιβλίο του Κ. Μουρίκη: » Γκασμέντ, ο φυγάς με τη φλογέρα». Πατήστε ΕΔΩ!

 

Δέκα χρόνια ταξιδεύοντας με τους μαθητές μας» 10 χρόνια δράσης της ομάδας «Τα Πίσω Θρανία». Πατήστε ΕΔΩ!

Ο δρόμος για την Ομόνοια (εκδ Καστανιώτης): Συλλογικό έργο που προσυπογράφουν αρκετοί Έλληνες συγγραφείς, προκειμένου να συγκεντρώσουν χρήματα για την αποθεραπεία 2 μεταναστών που πυροβολήθηκαν από Έλληνα ένα βράδυ εν ψυχρώ στην Ομόνοια. Στο βιβλίο αφηγούνται και οι ίδιοι την ιστορία τους. Μπορεί να αποτελέσει ερέθισμα ή συμπλήρωμα δουλειάς της ομάδας. Εάν για παράδειγμα μια ιστορία ειπωθεί/γραφτεί/παρουσιαστεί μέσα από τα μάτια (ακόμα και μέσα από την οπτική γωνία) διαφορετικών προσώπων που εμπλέκονται, μπορούν μετά να γίνουν συγκρίσεις, συζητήσεις, μια έρευνα για το πού ακριβώς βρίσκεται η «αντικειμενική αλήθεια», αν υπάρχει πάντα κάτι τέτοιο, κτλ. http://www.kastaniotis.com/book/960-03-4037-4

Αντιρατσιστικό αλφαβητάρι (κυρίως κείμενο). Είναι ένα αλφαβητάρι στο οποίο παρουσιάζονται σε αλφαβητική σειρά συναφείς όροι με το φαινόμενο του ρατσισμού σε γλωσσικό ύφος κατάλληλο για τους εκπαιδευτικούς και μαθητές ηλικίας άνω των 10 ετών. Συμπληρώνεται από τους μαθητές, όταν επεξεργάζονται το θέμα και δίνει δυνατότητες συνειδητοποίησης λανθάνοντα ρατσισμού στο λόγο και χρήσης της γλώσσας απαλλαγμένης από στερεότυπα. Κατεβάστε το βιβλίο σε μέρη: σελ 1-31, σελ 32-67, σελ 68-102

Η Παραολυμιάδα της Χαράς

«Δεν είναι μόνο αριθμοί» - Εκπαιδευτικό υλικό του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης και της Ύπατης Αρμοστείας (12 -18 ετών). Δημιουργήθηκε με στόχο να ενημερώσει εκπαιδευτικούς και μαθητές γύρω από βασικά ζητήματα που αφορούν τη μετανάστευση και το άσυλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Καθώς οι ευρωπαϊκές κοινωνίες γίνονται περισσότερο πολυπολιτισμικές, πρέπει να επισημάνουμε τις πολλές αιτίες για τις οποίες οι άνθρωποι επιλέγουν ή αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. Το υλικό αυτό μέσα από προσωπικές μαρτυρίες μεταναστών και προσφύγων και ένα εύχρηστο εγχειρίδιο δασκάλου προτείνει δημιουργικές δραστηριότητες, καλώντας τους νέους να κατανοήσουν ότι πίσω από κάθε ανώνυμη στατιστική υπάρχει ένας άνθρωπος και μια προσωπική ιστορία.

Το υλικό http://goo.gl/KhgSW  και ο Οδηγός για τον εκπαιδευτικό ..εδώ!

 

Για λίγη ζεστασιά... Ένταξη προσφύγων -Δραστηριότητες για εκπαιδευτικούς και.... εδώ!

Νεαροί πρόσφυγες...  Χτίζοντας το μέλλον-Δραστηριότητες για εκπαιδευτικούς Κατεβάστε το και σε μέρη: σελ 1-28, σελ 29-73

 

Ρατσισμός, ξενοφοβία - Στη ζυμαροχώρα. Με ευχάριστο και συμβολικό τρόπο τα παιδιά ευαισθητοποιούνται στις έννοιες του ρατσισμού και της ξενοφοβίας και μαθαίνουν ότι το διαφορετικό δεν απειλεί, αλλά εμπλουτίζει τη ζωή μας .

 http://goo.gl/4296Z

 

Εκπαιδευτικό υλικό για τον ρατσισμό και την διαφορετικότητα. Υλικό από τον Α’ Σύλλογο Αθηνών Εκπαιδευτικών Π.Ε. για αντιρατσιστικά μαθήματα.

http://goo.gl/CVFlH

 

It's not fair!  www.thatsnotfair.ca

An animated series of videos, online games, and lesson plans to introduce children ages 7-11 to critical thinking and the habits of democracy (The Canadian Civil Liberties Education Trust)
 

 

Οδηγοί: πρόληψη ενδοσχολικής βίας, αντιρατσιστική εκπαίδευση, εκπαίδευση στα δικαιώματα κ.α

Education for Democratic Citizenship and Human Rights Education . Έξι βιβλία (στα αγγλικά) με υλικό, άρθρα, ασκήσεις για την τάξη, σχέδια και δραστηριότητες μαθημάτων, παιχνίδια ρόλων και πολλά άλλα. Πατήστε στους τίτλους:

1. Educating for Democracy, 2.Growing up in Democracy, 3.Living for Democracy, 4.Taking part in Democracy, 5.Exploring students' rights, 6.Teaching Democracy

 

Οδηγός Αντιρατσιστικής Εκπαίδευσης του Γ. Τσιάκαλου εδώ: http://users.auth.gr/~gtsiakal/tsiakalos_book.pdf

΄...........http://antifasistikimneme.blogspot.gr/

 

Compass: Εγχειρίδιο Εκπαίδευσης στα Ανθρώπινα Δικαιώματα για νέους/νέες. (ελληνικά) Εξοικείωση με τις έννοιες, συγκεκριμένες δράσεις, κ.ά

Νέα έκδοση του Compass 2012 στα αγγλικά (και εδώ http://eycb.coe.int/compass/download_en.html )

 

Compasito: Λίστα με δραστηριότητες στα Ανθρώπινα δικαιώματα

και Compasito στα ελληνικά http://issuu.com/ngo_support_centre/docs/compasito?mode=window&backgroundColor=#222222

 

Δραστηριότητες "εκφοβισμός & βία μεταξύ μαθητών" Εγχειρίδιο για εκπαιδευτικούς από την ΕΨΥΠΕ

Θεατρικά έργα - δραματοποιήσεις- Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα

 Πυριτιδαποθήκη, του Ντ. Ντούκοφσκι, εκδ. Καστανιώτη: Δύσκολο έργο λόγω της βίας (σε διάφορες μορφές) και της σκληρής γλώσσας που χρησιμοποιεί. Παρ όλα αυτά είναι σπονδυλωτό, δηλαδή μικρές σκηνές στη σειρά: κάποιος που είναι θύμα στη μία, μπορεί να είναι θύτης σε ένα άλλο περιβάλλον στην επόμενη, ή το ανάποδο, κτλ. Μπορεί να δουλευτεί παράλληλα από μικρές υπόομάδες αλλά το ζουμί είναι να καταλάβει κάποιος πώς σε διαφορετικά περιβάλλοντα οι ίδιοι άνθρωποι μπορεί να είναι η μέρα με τη νύχτα. (αντίστοιχο με την ταινία Pulp Fiction του Ταραντίνο).

Η φιλονικία του Μαριβώ,: 2 ζευγάρια νέων αφήνονται έρημα σε ένα νησί και παρακολουθούμε τις αλληλεπιδράσεις τους, μέσα από τα μάτια αυτών που τους έβαλαν εκεί και που κινούν τα νήματα. Έργο που μπορεί να το διαβάσει ένας μαθητής δευτεροβάθμιας άνετα.

'UBUNTU' vs 'ZBUTSAM' κείμενο που μπορεί να αναπαρασταθεί θεατρικά στην τάξη ή σε σχολική εκδήλωση και αγγίζει τις βαθύτερες ρίζες του φασισμού στις δυτικές κοινωνίες

http://xeimarros.blogspot.gr/2012/09/ubuntu-vs-zbutsam.html

Υλικό από Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση (Χρήσιμο Υλικό: καταθέσεις εκπαιδευτικών για δραματοποιήσεις, θεατρικές συνθέσεις, Ασκήσεις κ.α) www.theatroedu.gr,

Θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα "Εσύ όπως κι εγώ: εξερευνώντας τη διαφορετικότητα μέσα από το θέατρο"  (υλικό, περιγραφή)

Θέατρο Φόρουμ "Μικρές σκηνές καθημερινής βίας"  (υλικό-περιγραφή)

http://dide-anatol.att.sch.gr/perival/FAKELLOS_MIKRES-SKINES/indexMIKRES-SKINES.htm

Μια γιορτή στου Νουριάν, του Volker Ludwig (ανέβηκε στο Θέατρο ΠΟΡΕΙΑ) http://www.poreiatheatre.com/gr/performances/current/mia-giorti-stou-nourian/

Το αγόρι με τη βαλίτσα  του Μάικ Κένι (ανέβηκε στο Θέατρο ΠΟΡΤΑ) http://www.portatheatre.gr/greek/index.htm

Τρόμος και αθλιότητα στο Γ΄ Ράιχ, του Μπ Μπρεχτ. (πολλά σύντομα μονόπρακτα) Εκδόσεις Κάλβος

Μπρεχτ και Χίτλερ -θεατρική σύνθεση του Μάριου Πλωρίτη πάνω σε κείμενα του Μπρεχτ και του Χίτλερ. Εκδόσεις Θεμέλιο.

 

 

  Απόψεις-Κείμενα-Βιβλιογραφία

«Η διαμεσολάβιση συνομηλίκων ως μέσον ειρηνικής επίλυσης των συγκρούσεων και πρόληψης της βίας στο σχολείο» σημειώσεις από εισήγηση σε Ημερίδα για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο

 

Αναγκαία βήματα για την αντιμετώπιση στα σχολεία....  κείμενο/απόψεις

 

Πηγή: http://dide-anatol.att.sch.gr/didanpep/ANTI/indexANTI.htm