Εικονογραφική αναπαράσταση της Αγίας Τριάδας

Η εικόνα της «Φιλοξενίας του Αβραάμ» αποτελεί την κατεξοχήν ορθόδοξη εικονογραφική αναπαράσταση της Αγίας Τριάδας, βασιζόμενη στη βιβλική διήγηση της Γένεσης, όπου ο Αβραάμ υποδέχθηκε τρεις ξένους κοντά στη δρυ Μαμβρή. 

Στην ορθόδοξη παράδοση, οι τρεις αυτοί άνδρες αναγνωρίζονται ως άγγελοι που συμβολίζουν τα τρία Πρόσωπα του Θεού. Η ομοιότητα των τριών αγγέλων στην εικόνα δηλώνει την κοινή ουσία (το ομοούσιο) και την ενότητα του Θεού, ενώ οι λεπτές διαφορές στην ενδυμασία και τη στάση του σώματός τους υπογραμμίζουν τη διάκριση των τριών Υποστάσεων ή Προσώπων.
Στο κέντρο της σύνθεσης, όπως για παράδειγμα στην περίφημη εικόνα του Αντρέι Ρουμπλιόφ, οι άγγελοι κάθονται γύρω από ένα τραπέζι στο οποίο υπάρχει ένα ποτήριο, σύμβολο της θυσίας του Χριστού και της Θείας Ευχαριστίας. 

Η τοποθέτηση των αγγέλων σχηματίζει συχνά ένα νοητό ισόπλευρο τρίγωνο ή κύκλο, γεγονός που αναδεικνύει την ισότητα, την ταυτότητα και την αιώνια κίνηση αμοιβαίας αγάπης μεταξύ του Πατέρα, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ο Θεός αποκαλύπτεται έτσι όχι ως μια απομονωμένη μονάδα, αλλά ως μια κοινωνία προσώπων που ενώνονται με απόλυτη και ανιδιοτελή αγάπη.
Αυτή η τριαδική κοινωνία προσφέρει το ύψιστο πρότυπο για τις ανθρώπινες σχέσεις και την κοινωνική συνοχή, καλώντας τους πιστούς να μετατρέψουν κάθε κοινωνική μονάδα σε εικόνα της Αγίας Τριάδας. Η εικόνα αυτή τοποθετείται παραδοσιακά στο υψηλότερο και ανατολικότερο σημείο του ναού, πάνω από την Αγία Τράπεζα, υπενθυμίζοντας διαρκώς στους μετέχοντες στη λατρεία το μυστήριο της θείας ζωής. Μέσα από αυτή τη συμβολική απεικόνιση, η Εκκλησία διδάσκει ότι ο άνθρωπος, πλασμένος «κατ' εικόνα» του Τριαδικού Θεού, οφείλει να ζει με θυσιαστική αγάπη για τον συνάνθρωπο, υπερβαίνοντας τον ατομικισμό

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -  - - - -- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -  -- -  - -

Διαβάζουμε το παρακάτω κείμενο και παρατηρούμε την εικόνα. Γιατί το πρόσωπο του Θεού εικονίζεται, ενώ σύμφωνα με τον Ι. Δαμασκηνό αυτό αποτελεί αμαρτία; Από πού έχει ληφθεί η πληροφορία για την εικονιζόμενη αυτή μορφή του Θεού;

«Αν φτιάχναμε την εικόνα του αόρατου Θεού, πράγματι θα αμαρτάναμε· γιατί είναι αδύνατο να εικονιστεί το ασώματο και το ασχημάτιστο και το αόρατο και το απερίγραπτο. Και πάλι· αν φτιάχναμε εικόνες ανθρώπων και τις εκλαμβάναμε για θεούς και τις λατρεύαμε, πράγματι θα ήμασταν ασεβείς. Αλλά τίποτα απ’ αυτά δεν κάναμε. Γιατί, εφόσον ο Θεός σαρκώθηκε και φανερώθηκε στη γη με τη σάρκα και επικοινώνησε με τους ανθρώπους και έλαβε φύση και μέγεθος και σχήμα και χρώμα σάρκας, φτιάχνοντας την εικόνα Του δεν κάνουμε σφάλμα· γιατί ποθούμε να δούμε τη μορφή Του, όπως λέει ο θείος απόστολος· “Τώρα βλέπουμε τον Θεό μέσα σε καθρέφτη και θαμπά” (Α´ Κορ. 13, 12). Και η εικόνα είναι καθρέφτης και αίνιγμα που ταιριάζει στην παχύτητα του σώματός μας, γιατί όσο και να μοχθήσει ο νους δεν μπορεί να ξεπεράσει τα σωματικά όρια, όπως λέγει ο θείος Γρηγόριος (Λόγος 28, 13)».

Ι. Δαμασκηνού, Προς τους διαβάλλοντας τα αγίας εικόνας 2, 5 (μετάφραση Ν. Ματσούκα, Θεσσαλονίκη, Πουρναράς, 1988, σ. 257).

Πηγή :Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας» της Β΄ τάξης του Εκκλησιαστικού Γυμνασίου - σελ166

Η φιλοξενια του Θεου απο τον Αβρααμ με μορφη διαλογου

Άσκηση με θέμα τη φιλοξενία του Θεού από τον Αβραάμ, την περιγραφή της στη Γένεση και την απόδοσή της στην ορθόδοξη ζωγραφική τέχνη. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξοικείωση των μαθητών με το κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης (Γεν. 18, 1-15, στο πρωτότυπο κείμενο και σε νεοελληνική απόδοση), η μελέτη της εικονογραφίας της σκηνής και η διαπίστωση ότι η χριστιανική τέχνη απεικόνιζε κάθε φορά το αντίστοιχο απόσπασμα της Αγίας Γραφής, λειτουργώντας ως «βιβλίο των αγραμμάτων». Το μαθησιακό αντικείμενο δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές αφενός να συμπληρώσουν το κείμενο της Γένεσης και αφετέρου να δραματοποιήσουν τη σκηνή της φιλοξενίας του Αβραάμ, εξερευνώντας μια μεταβυζαντινή φορητή εικόνα (15ος αιώνας) και προβάλλοντας τα λόγια καθεμίας από τις εικονιζόμενες μορφές.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ

Οι μαθητές καλούνται να μελετήσουν το σχετικό απόσπασμα της Αγίας Γραφής, αποδοσμένο σε Νέα Ελληνικά, και να συμπληρώσουν τα κενά, με βάση τις φράσεις που τους δίνονται. Για την περαιτέρω διευκόλυνση των μαθητών, για κάθε κενό του κειμένου προβάλλεται η σωστή φράση, γραμμένη στο πρωτότυπο κείμενο. Το μαθησιακό αντικείμενο προσφέρεται για τη μελέτη της εξέλιξης της ελληνικής γλώσσας από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες μέχρι σήμερα και μπορεί να αξιοποιηθεί στο πλαίσιο των μαθημάτων τόσο των Θρησκευτικών όσο και των Αρχαίων Ελληνικών.

Η Φιλοξενία του Αβραάμ στην Ανατολική και στη Δυτική Τέχνη

Συλλογή έντεκα εικόνων με θέμα τη φιλοξενία του Αβραάμ και την απόδοση της σκηνής στη δυτική τέχνη. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους με την εικονογραφία της παράστασης σε έργα τέχνης της Δυτικής Ευρώπης. Απώτερος στόχος είναι να προβούν οι μαθητές σε δημιουργικές συγκρίσεις μεταξύ των εικόνων, αναφορικά με τον αριθμό, τη θέση και τη στάση των εικονιζόμενων προσώπων. Πιο συγκεκριμένα, η συλλογή περιλαμβάνει σκίτσα, χαρακτικά, πίνακες ζωγραφικής, ακουαρέλες και υαλογραφήματα (βιτρό), που χρονολογούνται από τον 16ο έως και τον 20ό αιώνα. Για κάθε εικόνα, μάλιστα, δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης, καθώς και σχετικός υπερσύνδεσμος.

Συλλογή οκτώ εικόνων με θέμα τη φιλοξενία των τριών αγγέλων από τον Αβραάμ και την απόδοση της σκηνής στην ανατολική χριστιανική τέχνη. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους με την εικονογραφία της παράστασης σε έργα τέχνης της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Απώτερος στόχος είναι να αντιληφθούν οι μαθητές τους θρησκευτικούς συμβολισμούς της σκηνής και να προβούν σε δημιουργικές συγκρίσεις μεταξύ των εικόνων, αναφορικά με τον αριθμό, τη θέση και τη στάση των εικονιζόμενων προσώπων. Πιο συγκεκριμένα, η συλλογή περιλαμβάνει φορητές εικόνες, τοιχογραφίες και ψηφιδωτά, που χρονολογούνται από τον 12ο αιώνα έως και τη σύγχρονη εποχή. Για κάθε εικόνα, μάλιστα, δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης, καθώς και σχετικός υπερσύνδεσμος.

Ζωγραφίζοντας την Φιλοξενία του Αβραάμ

5. Η ιστορία του Αβραάμ: η μεγάλη κλίση, το μεγάλο ναι

Οι βιβλικές διηγήσεις για τους Πατριάρχες 

• Τις διηγήσεις για τους Πατριάρχες τις βρίσκουμε στο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης Γένεση.

• Οι Πατριάρχες έζησαν ανάμεσα στον 19ο και 15ο αι. π.Χ.

• Χώρα καταγωγής των Πατριαρχών ήταν η Μεσοποταμία το σημερινό δηλαδή Ιράκ

• Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νομάδες. Περιπλανούνταν δηλαδή μαζί με τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές.

• Ήταν οργανωμένοι σε πατριές, ομάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο. Ο αρχηγός της πατριάς (=Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο με μεγάλη ισχύ και αναγνώριση.

• Μέσα στο πολυθεϊστικό περιβάλλον της Ουρ,

 μιας πόλης στη δυτική όχθη του Ευφράτη ζούσε η πατριά του Θάρα, πατέρα του Αβραάμ. Ο Θάρα με όλη του την οικογένεια μετανάστευσε στη Χαρράν. Στη Χαρράν αρχίζει η ιστορία των Πατριαρχών με την κλήση του Αβραάμ από το Θεό.
___________________________________________________________________________________

α) ο Θεός καλεί τον Αβραάμ

Ο Κύριος εμφανίστηκε στον Άβραμ και του είπε:

"Φύγε από τη χώρα σου και τους συγγενείς σου και από το σπίτι του πατένωρα σου και πήγαινε σε μια χώρα που εγώ θα σου δείξω. Θα κάνω από εσένα ένα μεγάλο έθνος και θα σε ευλογήσω. Θα κάνω το όνομά σου ξακουστό και θα είσαι ευλογία για τους άλλους...Μ΄εσένα θα ευλογηθούν όλα τα έθνη της γης"

Έτσι ο Άβραμ αναχώρησε όπως του είπε ο Κύριος...μαζί του πήρε τη γυναίκα του Σάρα, τον ανηψιό του Λωτ, όλα τα υπάρχοντά του, που είχε αποκτήσει στη Χαρράν...και έφτασαν στη Χαναάν. Ο Άβραμ εγκαταστάθηκε στην περιοχή της Συχέμ.



Αφού εγκαταστάθηκε στη Χαναάν εμφανίστηκε σε αυτόν για δεύτερη φορά ο Θεός και του είπε:

"Αυτήν τη γη θά τη δώσω στους απογόνους σου"

Αργότερα ξέσπασε πείνα στη Χαναάν και ο Άβραμ κατέβηκε με όλη του την οικογένεια στην Αίγυπτο. Όταν το κακό πέρασε ξαναγύρισε στη Χαναάν. Εκεί ο Θεός του φανερώθηκε για τρίτη φορά και του είπε:

"Σήκωσε τα μάτια σου και κοίτα ένα γύρο από τον τόπο που βρίσκεσαι...Όλη αυτή τη χώρα που βλέπεις θα τη δώσω σε σένα και τους απογόνους σου για πάντα. Θα σου δώσω τόους πολλούς απογόνους σαν τους κόκκους της άμμου στη γη..."

Ο Άβραμ μάζεψε τις σκηνές του και ήρθε να κατοικησει κοντά στη Δρυ Μαμβρή στη Χεβρών.

Μετά από αρκετές περιπέτειες...ο Κύριος είπε σε όραμα στον Άβραμ:

"Μη φοβάσαι Άβραμ. Εγώ είμαι η ασπίδα σου....Κοίτα τον ουρανό και μέτρα τ' αστέρια, αν μπορείς να τα μετρήσεις. Έτσι αναρίθμητοι θα είναι οι απόγονοί σου."

Ο Άβραμ πίστεψε στον Κύριο....
Βασικά σημεία:

• Ο Θεός καλεί - ο άνθρωπος ανταποκρίνεται 
• Ο Θεός για πρώτη φορά αποκαλύπτεται. Απλώνει το χέρι του στον άνθρωπο, τον καλεί προσωπικά, του δίνει υποσχέσεις (=επαγγελίες) και του υποδεικνύει συγκεκριμένες ενέργειες.

________________________________________________________

β) Ο Θεός και ο Αβραάμ συνάπτουν Διαθήκη 

Φανερώθηκε ο Κύριος και του είπε:

"Εγώ είμαι ο Θεός παντοκράτορας. Να ζεις σύμφωνα με το θέλημά μου και να είσαι τέλειος. Θα συνάψω μαζί σου Διαθήκη και θα σου δώσω πολλούς απογόνους"

Ο Άβραμ έπεσε με το πρόσωπο στη γη και ο Θεός του είπε:

"Αυτή είναι η Διαθήκη, που κάνω μαζί σου. Δε θα ονομάζεσαι πια Άβραμ, αλλά Αβραάμ, γιατί θα σε κάνω πατέρα πλήθους εθνών...θα γίνεις γενάρχης λαών. Και βασιλιάδες θα προέλθουςν από σένα. Τη Διαθήκη μου τη συνάπτω μαζί σου, αλλά θα ισχύει για όλες τις γενιές των απογόνων.....Διαθήκη αιώνια, ώστε να είμαι Θεός δικό σου και των απογόνων σου". Διαθήκη= συμφωνία


Όροι Διαθήκης 

Ο Θεός υπόσχεται στον Αβραάμ:

• θα του δώσει χώρα (ήταν νομάδες)

• θα του δώσει πολλούς απογόνους (ο Αβραάμ μέχρι τότε δεν είχε παιδιά)

• ότι το έθνος που θα δημιουργούνταν από τους απογόνους του, θα έφερνε ευλογία σε όλον τον κόσμο(Ιησούς Χριστός)

Ο Αβραάμ υπόσχεται στο Θεό:

• ότι θα ζει σύμφωνα με το θέλημα του Θεού

• ότι θα πιστεύει μόνο σε αυτόν (καταργείται η πολυθεία) 

____________________________________________________________
γ ) Ο Αβραάμ φιλοξενεί το Θεό στη σκηνή του

Ένα μεσημέρι ο Αβραάμ καθόταν μπροστά στη σκηνή του, όταν εμφανίστηκαν τρεις άντρες.

 Ο Αβραάμ αφού τους προσκύνησε διέταξε να φέρουν νερό για να πλύνουν τα πόδια τους και να ξεκουραστούν. Μετά είπε στη Σάρα τη γυναίκα του να ετοιμάσει τραπέζι γι' αυτούς. 

Αφού οι τρεις άντρες έφαγαν, είπαν στον Αβραάμ, ότι του χρόνου τέτοια εποχή, που θα ξανάρθουν, η Σάρα θα έχει αποκτήσει γιο.

 Η Σάρα που παρακολουθούσε κρυφά τους επισκέπτες, γέλασε. Τότε ο Κύριος είπε στον Αβραάμ, ότι τίποτα δεν είναι αδύνατο για τον Κύριο. Οι τρεις άντρες φεύγοντας επανέλαβαν τις υποσχέσεις που είχαν δώσει στον Αβραάμ.

Στη φιλοξενία του Αβραάμ η Εκκλησία είδε την πρώτη φανέρωση της Αγίας Τριάδας (Πατέρας, Υίός, Άγιο Πνεύμα).


δ)Χαρά στη ζωή του Αβραάμ και της Σάρρας: ο Ισαάκ

Ο Κύριος έκανε για τη Σάρρα ό,τι είχε υποσχεθεί. Έτσι η Σάρρα έμεινε έγκυος και γέννησε γιο στα γεράματά της που τον ονόμασαν Ισαάκ (=αυτός που γελά)

Η θυσία του Ισαάκ

Ο Θεος, αφού ο Ισαάκ μεγάλωσε, ζήτησε από τον Αβραάμ να τον θυσιάσει. Ο Αβραάμ εμπιστεύθηκε το Θεό και αφού πήρε ξύλα για τη θυσία ανέβηκε στο μέρος που του είχε ζητήσει ο Θεός. Την ώρα που ετομαζόταν, να θυσιάσει τον Ισαάκ, ακούστηκε η φωνή του Θεού, που του είπε να μην θυσιάσει τον γιό του και γυρνώντας ο Αβραάμ το βλέμμα του είδε ένα κριάρι, το οποίο και πρόσφερε θυσία στο Θεό.

Για να κατανοήσουμε την ιστορία αυτή, πρέπει να λάβουμε υπ' όψη μας, ότι οι θυσίες μικρών παιδιών και ειδικά των πρωτότοκων αγοριών ήταν πολύ συνηθισμένες την εποχή εκείνη. Η καταγωγή της ανθρωποθυσίας είναι πανάρχαιη και οι ρίζες της εντοπίζονται στη νεολιθική εποχή. (δες και τη θυσία της Ιφιγένειας, που τελικά δεν έγινε και θυσίασαν ένα ελάφι).   

Εδώ, δεν έχουμε έναν Θεό σκληρό, ανελέητο, κακό. Την εποχή εκείνη γίνονταν ανθρωποθυσίες και η ιστορία αυτή του Ισαάκ μας δείχνει, ότι ο Θεός τις καταργεί. 

____________________________________________________________

Δείτε στο παρακάτω βίντεο την ιστορία του Αβραάμ:

(Υλικό απο το wiki που είχαμε την περσινή χρονιά με τη Δήμητρα Παπανικολάου)