Ιερές μέρες Θρησκειών

Για τους Μουσουλμάνους, η Παρασκευή είναι η ημέρα της επίσημης λατρείας. Το βαθύτερο νόημα της ημέρας αυτής επικεντρώνεται στην κοινή προσευχή, η οποία πραγματοποιείται το μεσημέρι στο κεντρικό τζαμί της μουσουλμανικής κοινότητας.
Τα κύρια χαρακτηριστικά και η σημασία της ημέρας αυτής περιλαμβάνουν:
Κατά την ομαδική προσευχή, οι πιστοί είναι στοιχισμένοι πίσω από τον ιμάμη και προσεύχονται απόλυτα συντονισμένοι. Η πράξη αυτή αναδεικνύει την αναγνώριση όλων των Μουσουλμάνων ως αδελφών μεταξύ τους, καθώς λειτουργούν πραγματικά «σαν ένα σώμα».
Ο ιμάμης απαγγέλλει καθορισμένους στίχους από το Κοράνιο και οι πιστοί εκτελούν ρυθμικά τις προβλεπόμενες κινήσεις. Στις απαγγελίες αυτές χρησιμοποιείται κυρίως το πρώτο ενικό πρόσωπο για να τονιστεί η ατομική ευθύνη κάθε πιστού απέναντι στον Θεό, με εξαίρεση τη Φάτιχα που απαγγέλλεται στον πληθυντικό.
Σε αντίθεση με την Κυριακή των Χριστιανών ή το Σάββατο των Ιουδαίων, η Παρασκευή δεν είναι μέρα αργίας για το Ισλάμ. Ο πιστός, μετά την ολοκλήρωση της μεσημεριανής προσευχής στο τέμενος, μπορεί να επιστρέψει κανονικά στη δουλειά του.
Το τζαμί αποτελεί το κέντρο της κοινοτικής λατρείας αυτή την ημέρα. Οι πιστοί προσεύχονται ανυπόδητοι, έχοντας προηγουμένως πλυθεί, και στρέφονται προς την κατεύθυνση της Μέκκας (μιχράμπ).
Συνολικά, η Παρασκευή λειτουργεί ως ο κορυφαίος χρόνος πνευματικής συγκέντρωσης που ενδυναμώνει τους δεσμούς της μουσουλμανικής κοινότητας.


Το Σάββατο (στην εβραϊκή γλώσσα Shabbat) αποτελεί την κυριότερη λατρευτική ημέρα του Ιουδαϊσμού και το όνομά του σημαίνει κυριολεκτικά «διακόπτω την εργασία». Θεωρείται μια ημέρα ανάπαυσης αλλά και εξαγνισμού, αφιερωμένη εξ ολοκλήρου στον Θεό.
Το βαθύτερο νόημα της ημέρας αυτής ερμηνεύεται με δύο τρόπους:
Συμβολίζει την έβδομη ημέρα της δημιουργίας του κόσμου, κατά την οποία ο Θεός αναπαύθηκε μετά από έξι ημέρες έργου.
Συμβολίζει την απελευθέρωση των Ισραηλιτών από τη σκλαβιά των Αιγυπτίων και την Έξοδο.
Τα κύρια χαρακτηριστικά της τήρησης του Σαββάτου περιλαμβάνουν:
Σύμφωνα με την τέταρτη εντολή του Δεκαλόγου, ο πιστός οφείλει να απέχει από κάθε είδους εργασία ή δημιουργία. Η απαγόρευση είναι ιδιαίτερα αυστηρή και περιλαμβάνει δραστηριότητες όπως το κτίσιμο, η σμίλευση πέτρας ή ακόμη και το άνοιγμα μιας τρύπας. Σκοπός είναι ο άνθρωπος, η οικογένειά του, οι εργάτες του, αλλά και η ίδια η φύση να ηρεμήσουν.
Η αργία ξεκινά το απόγευμα της Παρασκευής και ολοκληρώνεται το βράδυ του Σαββάτου (διαρκεί περίπου 36 ώρες). Η παραδοσιακή ευχή που ανταλλάσσουν οι πιστοί είναι το «Σαμπάτ σαλόμ» (Να έχετε ένα ειρηνικό Σαμπάτ).
Οι πιστοί συναθροίζονται στη Συναγωγή, όπου με την καθοδήγηση του ραβίνου προβαίνουν στην ανάγνωση της Τορά, σε κήρυγμα και προσευχή. Η ημέρα προσφέρεται για την καλλιέργεια και την εξύψωση του πνεύματος, μακριά από τις έγνοιες της καθημερινότητας.
Ο εορτασμός περιλαμβάνει τελετές στο σπίτι, όπου ο πατέρας συνηθίζει να δίνει την ευλογία του στα παιδιά πριν από το βραδινό φαγητό του Σαββάτου.
Για τον Ιουδαϊσμό, η πιστή τήρηση του Σαββάτου αποτελεί συστατικό στοιχείο της θρησκευτικής ταυτότητας και επιβεβαίωση της πιστότητας στον Νόμο του Θεού.


Για τους Χριστιανούς, η Κυριακή αποτελεί την πιο σημαντική ημέρα της εβδομάδας, καθώς είναι αφιερωμένη στον Κύριο Ιησού Χριστό και στην Ανάστασή Του. Θεωρείται το «μικρό Πάσχα» που επαναλαμβάνεται κάθε εβδομάδα, αποτελώντας την αφετηρία της νέας εν Χριστώ δημιουργίας και της σωτηρίας του ανθρώπου.
Το βαθύτερο νόημα της Κυριακής αναλύεται στις εξής διαστάσεις:
Είναι η ημέρα κατά την οποία ο Χριστός νίκησε τον θάνατο, κατάργησε την αμαρτία και συμφιλίωσε τον Θεό με τους ανθρώπους, χαρίζοντας στην ανθρωπότητα την αθανασία.
Στη χριστιανική παράδοση, η Κυριακή ονομάζεται «ογδόη ημέρα» γιατί υπερβαίνει τον συμβατικό χρόνο των επτά ημερών της εβδομάδας. Συμβολίζει την αιωνιότητα και την προσδοκία της Δευτέρας Παρουσίας, καθώς αποτελεί τον τύπο του μέλλοντος αιώνος.
Την ημέρα αυτή οι πιστοί συνάζονται στον ναό για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας, η οποία αποτελεί το κέντρο της ζωής της Εκκλησίας. Με τη συμμετοχή στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, οι χριστιανοί ενώνονται με τον Χριστό και μεταξύ τους, βιώνοντας την ενότητα του «Σώματος του Χριστού».
 Η Κυριακή είναι μέρα γιορτής, προσευχής και έμπρακτης αγάπης. Ο εκκλησιασμός δεν είναι ένα τυπικό καθήκον, αλλά μια υπαρξιακή ανάγκη για συνάντηση με τον Δημιουργό και τους πνευματικούς αδελφούς.
Μετά την καθιέρωσή της από τον Μέγα Κωνσταντίνο, η Κυριακή είναι ημέρα αποχής από τις καθημερινές εργασίες. Σκοπός της αργίας είναι η ανάπαυση του ανθρώπου και η αφοσίωσή του στη δοξολογία του Θεού και την καλλιέργεια του πνεύματος.
Για τον πιστό, η Κυριακή λειτουργεί ως «νοσημάτων αλεξιτήριο» και πηγή ελπίδας, προσφέροντας τη δύναμη για την αντιμετώπιση των δοκιμασιών της καθημερινότητας. Η αποχή από τον κυριακάτικο εκκλησιασμό θεωρείται ότι στερεί από τον πιστό τη θεία χάρη και τη συμμετοχή στην αναστάσιμη ζωή.

Ο θάνατος στις θρησκείες

Χριστιανισμός

Ο θάνατος θεωρείται ο «έσχατος εχθρός» που καταργείται οριστικά μέσω της Ανάστασης του Χριστού. Δεν επιδιώκεται η σωτηρία από τον κόσμο, αλλά η σωτηρία του κόσμου και η ανακαίνιση της ανθρώπινης φύσης.

Ιουδαϊσμός

Ο θάνατος ορίζεται ως η τραγική συνέπεια της απομάκρυνσης από τον Θεό (την πηγή της ζωής). Υπάρχει η προσδοκία της παγκόσμιας σωτηρίας των δικαίων και της ανάστασης των νεκρών από τον Μεσσία.


Ισλάμ

Ο θάνατος είναι το πέρασμα στην Τελική Κρίση. Η μεταθανάτια τύχη περιγράφεται ζωντανά ως ανταμοιβή στον Παράδεισο (με απολαύσεις) ή τιμωρία στην Κόλαση (με βασανιστήρια) ανάλογα με τις πράξεις του πιστού.

Ινδουισμός

Ο θάνατος είναι μια επαναλαμβανόμενη κατάσταση στον κύκλο των μετενσαρκώσεων (Σαμσάρα). Στόχος είναι η απελευθέρωση (Μόξα) από αυτόν τον οδυνηρό κύκλο μέσω της ένωσης του θείου στοιχείου (Άτμαν) με το Απόλυτο.

Βουδισμός

Ο θάνατος αποτελεί μορφή πόνου (Ντούκα). Η σωτηρία έγκειται στη Νιρβάνα, τη διακοπή δηλαδή της επιθυμίας και της άγνοιας που τροφοδοτούν το κάρμα, ώστε να σταματήσει ο κύκλος των αναγεννήσεων.

Αρχαία Ελληνική

Ενώ η επίσημη θρησκεία έβλεπε τους νεκρούς ως «σκιές» στον Άδη, ο μυστικισμός (Ορφισμός) δίδασκε ότι η ψυχή είναι θείο στοιχείο εγκλωβισμένο στο σώμα (σήμα) και πρέπει να απελευθερωθεί.

Αφρικανικά

Κυριαρχεί η πεποίθηση ότι «οι νεκροί δεν είναι νεκροί». Συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα στη φύση (νερό, δέντρα, βράχους) και συμμετέχουν ενεργά στη ζωή της οικογένειας ως προγονικά πνεύματα.

Παγκόσμια εκτίμηση ποσοστών και πιστών θρησκειών (από το 2020 ως το 2025)

Χρησιμοποιώντας τα δεδομένα από το Gordon-Conwell, υπολογίσαμε ετήσιες εκτιμήσεις με γραμμική παρεμβολή (υποθέτοντας σταθερή ετήσια αύξηση μεταξύ 2020 και 2025). Οι αριθμοί είναι σε εκατομμύρια και τα ποσοστά ως % του παγκόσμιου πληθυσμού. Ο παγκόσμιος πληθυσμός εκτιμάται ως εξής: 7.841 δισ. το 2020, και 8.192 δισ. το 2025

Μετά από αναζήτηση σε αξιόπιστες πηγές, μία από τις πιο ολοκληρωμένες δημοσιευμένες εκθέσεις για τα θρησκευτικά δημογραφικά είναι η "How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020" του Pew Research Center, που κυκλοφόρησε το 2025. Αυτή η έκθεση παρέχει λεπτομερή δεδομένα για την θρησκευτική σύνθεση ανά χώρα για το 2010 και το 2020, με αριθμούς και ποσοστά πιστών για κύριες θρησκείες (Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι, Άθρησκοι, Ινδουιστές, Βουδιστές, Λαϊκές Θρησκείες, Άλλες Θρησκείες, Εβραίοι) σε 201 χώρες και εδάφη. Ωστόσο, δεν καλύπτει ετήσια δεδομένα για τα έτη 2021-2025, αλλά μόνο εκτιμήσεις μέχρι το 2020.

Για προβολές και εκτιμήσεις μέχρι το 2025, μια άλλη σημαντική πηγή είναι η "Status of Global Christianity, 2025" από το Gordon-Conwell Theological Seminary, η οποία βασίζεται σε δεδομένα από το World Religion Database και παρέχει παγκόσμιες εκτιμήσεις για το 2020 και το 2025 (και προβολές μέχρι 2050). Αυτή η έκθεση εστιάζει κυρίως στον Χριστιανισμό, αλλά περιλαμβάνει αριθμούς και ποσοστά για όλες τις κύριες θρησκείες σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν παρέχει δεδομένα ανά χώρα, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ετήσιες εκτιμήσεις μέσω γραμμικής παρεμβολής μεταξύ 2020 και 2025.

Δεν βρέθηκε μία ενιαία δημοσιευμένη έκθεση με ετήσια δεδομένα ανά χώρα για τα έτη 2020-2025, καθώς τέτοια λεπτομερή στοιχεία συνήθως προέρχονται από βάσεις δεδομένων όπως το World Religion Database (WRD), που απαιτούν συνδρομή. Ωστόσο, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα διαθέσιμα δεδομένα για παγκόσμιες εκτιμήσεις και παραδείγματα ανά χώρα από το Pew για το 2020.

- Οι αριθμοί είναι στρογγυλοποιημένοι. Η συνολική αύξηση του πληθυσμού είναι περίπου 70-80 εκατ. ετησίως.

- Αυτές είναι εκτιμήσεις βασισμένες σε δημογραφικούς παράγοντες όπως γονιμότητα, μετανάστευση και αλλαγές πίστης. Οι Μουσουλμάνοι δείχνουν την ταχύτερη αύξηση λόγω υψηλότερης γονιμότητας.

Πηγή

Ο παγκόσμιος χάρτης των θρησκειών

Το 2012 το αμερικανικό ερευνητικό κέντρο Pew δημοσίευσε μια έρευνα σχετικά με την εξάπλωση των θρησκειών παγκοσμίως, βασισμένη σε ένα σύνολο περίπου 2.500 στατιστικών ερευνών, δημοσκοπήσεων και επίσημων πληθυσμιακών μετρήσεων, σε μια ευρύτερη προσπάθεια για την καταγραφή του ρόλου της θρησκείας στην ανθρώπινη κοινωνία όπως και των σχετικών τάσεων αλλαγής.

Με βάση αυτή την έρευνα, είναι πολύ ενδιαφέρον να εστιάσουμε σε μερικά ευρήματά της και να τα σχολιάσουμε, ξεκινώντας από την πληθυσμιακή κατανομή των θρησκειών. Εκεί βλέπουμε την πρωτοπορία των χριστιανικών δογμάτων, τα οποία αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού. Ακολουθούν οι μουσουλμάνοι με 23,2%, ενώ τρίτη ομάδα είναι όσοι δηλώνουν ότι δεν έχουν κάποια θρησκευτική ένταξη. Η συγκεκριμένη ομάδα ξεπερνά τους ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, όμως δεν μπορεί κανείς να τους χαρακτηρίσει όλους ως άθεους, καθώς πολλοί δηλώνουν μεταφυσικές αγωνίες ή και πίστη σε μια ανώτερη δύναμη, αλλά επιλέγουν να μην ακολουθήσουν ένα συγκεκριμένο δόγμα. Ενδιαφέρον είναι ότι οι τρεις μεγαλύτερες θρησκείες (Χριστιανισμός, Ισλάμ, Ινδουισμός) συγκεντρώνουν περίπου το 70% των πιστών παγκοσμίως, κάτι που μπορεί να σχολιαστεί ως μια μείωση της θρησκευτικής ποικιλότητας (καθώς οι αποκαλούμενες «μικρές», από πλευράς πιστών, θρησκείες με παγκόσμια εξάπλωση έχουν ένα ελάχιστο ποσοστό που δεν ξεπερνά το 1%). Μικρό ποσοστό, τέλος, σχεδόν 6%, έχουν οι τοπικές, παραδοσιακές, ανιμιστικές και άλλες θρησκείες που ταυτίζονται συνήθως με μια συγκεκριμένη φυλή ή ομάδα και οι οποίες μάλλον φθίνουν στο πέρασμα του χρόνου.

Γεωγραφική κατανομή





Μεγάλες διαφορές συναντάμε στο πώς είναι κατανεμημένοι οι πιστοί κάθε θρησκείας στον πλανήτη. Αρχικά οι Χριστιανοί εμφανίζουν την πιο ισορροπημένη κατανομή, καθώς από αυτούς ζει το 26% στην Ευρώπη, το 24% στην Λατινική Αμερική και την Καραϊβική και το 24% στην Υποσαχάρια Αφρική. Αντίθετα, Βουδιστές, Ινδουιστές και παραδοσιακές τοπικές θρησκείες ζουν σχεδόν κατά απόλυτη πλειονότητα στην Ασία, με ποσοστά που ξεκινούν από το 89% (παραδοσιακές θρησκείες), για να φθάσουν στο 99%, όπου -αναμενόμενα- είναι οι Ινδουιστές, που συγκεντρώνονται αποκλειστικά στην Ινδική Χερσόνησο.

Η Κίνα ξεχωρίζει, καθώς συγκεντρώνει το μεγαλύτερο τμήμα όσων δηλώνουν μη θρησκευτικά ενταγμένοι (περίπου 700 εκατομμύρια), ένα αποτέλεσμα και της μακροχρόνιας αντιπαράθεσης του κομμουνιστικού καθεστώτος της χώρας με κάθε θρησκεία, αλλά και της σχετικής παράδοσης της χώρας. Καθώς οι θρησκείες που είχαν εκεί αναπτυχθεί (όπως ο Κομφουκιανισμός και ο Ταοϊσμός) δεν είχαν ένα αυστηρό τυπικό, ενώ συνδέονταν με τοπικές παραδόσεις.

Τέλος, οι Μουσουλμάνοι συγκεντρώνονται κατά 62% στην Ασία, το 20% βρίσκεται στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, ενώ το 16% κατοικεί στην Υποσαχάρια Αφρική. Ως επικρατούσα θρησκεία βρίσκονται σε 49 χώρες, ανάμεσά τους στις 19 από τις 20 της Μέσης Ανατολής.

Η Κίνα ξεχωρίζει, καθώς συγκεντρώνει το μεγαλύτερο τμήμα όσων δηλώνουν μη θρησκευτικά ενταγμένοι (περίπου 700 εκατομμύρια)

Πλειονότητα ή μειονότητα;

Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα είναι το κατά πόσον οι πιστοί μιας θρησκείας ζουν στον τόπο τους ως θρησκευτική πλειονότητα ή ως μειονότητα. Συνολικά το 27% των πιστών ζουν ως μειονότητα (μια γενική κατηγοριοποίηση που δεν περιλαμβάνει τις επιμέρους δογματικές διαιρέσεις, π.χ. τους Σουνίτες Μουσουλμάνους που ζουν σε περιοχές Σιιτών). Με βάση αυτό το στοιχείο, Ινδουιστές και Χριστιανοί εμφανίζονται ως οι πιο ομοιογενείς πληθυσμοί (όπως και οι Μουσουλμάνοι). Ειδικά οι Χριστιανοί αποτελούν την πλειονότητα σε 157 χώρες του κόσμου, κάτι που τους δίνει την απόλυτη πρωτοκαθεδρία σε ό,τι αφορά τη θρησκευτική πίστη της παγκόσμιας πολιτικής εξουσίας (ενώ, βέβαια, στις χώρες αυτές περιλαμβάνονται οι ισχυρότερες του κόσμου).






Ηλικιακή κατανομή

Το πόσο νεαρό είναι το σώμα πιστών κάθε θρησκείας είναι ένα ενδιαφέρον ζήτημα, καθώς μπορεί να μετρηθεί ως δείγμα ζωτικότητας αλλά και πληθυσμιακής μεγέθυνσής της.

Έτσι, ενώ ο παγκόσμιος μέσος όρος ηλικίας είναι τα 28 έτη, οι Μουσουλμάνοι και οι Ινδουιστές εμφανίζονται να έχουν μικρότερο μέσο ηλικιακό όρο, στα 23 και στα 26 χρόνια, αντίστοιχα. Ο λόγος είναι ότι στις περιοχές όπου ζουν οι περισσότεροι πιστοί αυτών των θρησκειών υπάρχει υψηλός ρυθμός γεννήσεων, οπότε κατεβαίνει ο μέσος όρος. Αντίθετα, οι Χριστιανοί, που καταγράφουν μέσο όρο τα 30 έτη, έχουν μεγάλη εσωτερική απόκλιση. Έτσι, οι Χριστιανοί στην Ευρώπη (μια ήπειρο που γερνά) έχουν μέσο όρο ηλικίας τα 42 έτη, κάτι που ισοσκελίζεται από τους Χριστιανούς στην Υποσαχάρια Αφρική, με μέσο όρο τα 19 έτη. Αντίστοιχη εικόνα έχουν οι Μουσουλμάνοι, αλλά, επειδή το πλήθος τους βρίσκεται στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή, περιοχές με διαρκώς αυξανόμενο πληθυσμό, ο μέσος όρος τους παραμένει χαμηλά. Προσφέροντας, έτσι, ένα σώμα πιστών ιδιαίτερα νεανικό, άρα -θα σχολιάσουμε- και με έντονο θρησκευτικό συναίσθημα, γεμάτο πάθος και ένταση, που, σε συνδυασμό με τις τοπικές πολιτικοκοινωνικές συνθήκες, μπορεί να εξηγήσει και σε μεγάλο βαθμό τα φαινόμενα θρησκευτικού φανατισμού.

Στη δεκάδα με τα μεγαλύτερα χριστιανικά κράτη μόνο ένα είναι ευρωπαϊκό, η Γερμανία

Η εξάπλωση του Χριστιανισμού

Τα 2,2 δισεκατομμύρια Χριστιανοί έχουν τη μεγαλύτερη κατανομή στον κόσμο, και ειδικότερα κυριαρχούν σε Ευρώπη (το 75,2% του πληθυσμού), Λατινική Αμερική (90%) και Βόρεια Αμερική (77,4%), ενώ φθάνουν και το 62,9% στην Υποσαχάρια Αφρική. Η χώρα με τους περισσότερους Χριστιανούς στον κόσμο είναι οι ΗΠΑ (με 243 εκατομμύρια) και ακολουθούν η Βραζιλία με 173 εκατ., το Μεξικό με 107 εκατ. και η Ρωσία με 104 εκατ. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη δεκάδα με τα μεγαλύτερα χριστιανικά κράτη μόνο ένα είναι ευρωπαϊκό, η Γερμανία, ενώ τα δέκα αυτά κράτη περιλαμβάνουν τους μισούς Χριστιανούς στον πλανήτη. Ενδιαφέρον είναι ότι ο Χριστιανισμός εμφανίζει τη μεγαλύτερη εξάπλωση, αλλά, ταυτόχρονα, τη μεγαλύτερη αποκέντρωση από τον τόπο γέννησής του, δηλαδή τη ζώνη της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, όπου συναντάμε μόλις το 1% των Χριστιανών.


Πηγή

Σε ποιες χώρες ζουν οι περισσότεροι χριστιανοί και σε ποιες οι περισσότεροι μουσουλμάνοι

Εν μέσω των κλιμακούμενων γεωπολιτικών εντάσεων και της οικονομικής ύφεσης που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια, το θρησκευτικό σκηνικό του πλανήτη αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς, προφανώς και εξαιτίας των αλλαγών στα ποσοστά γονιμότητας που έχουν επηρεαστεί από τις εξελίξεις.

Σύμφωνα με έρευνα που είχε πραγματοποιήσει το Ινστιτούτο Pew Research στο παρελθόν, ο χριστιανισμός θα παραμείνει η θρησκεία με την μεγαλύτερη απήχηση στον κόσμο, ωστόσο το ισλάμ θα αυξηθεί με ταχύτερους ρυθμούς από οποιαδήποτε άλλη θρησκεία.

Σε νέα έκθεση που δημοσιοποίησε πρόσφατα, παραθέτει τους πίνακες με τους μεγαλύτερους χριστιανικούς και μουσουλμανικούς πληθυσμούς του κόσμου οι οποίοι αναδεικνύουν τις διαφορές στη συγκέντρωση, την ποικιλομορφία και τις προβλεπόμενες αλλαγές που αφορούν τις δύο μεγαλύτερες θρησκείες παγκοσμίως.

Συμπερασματικά, αποδεικνύεται πως ο μεγαλύτερος μουσουλμανικός πληθυσμός είναι συγκεντρωμένος κυρίως στα βασικά πληθυσμιακά κέντρα του ισλάμ σε σύγκριση με τον χριστιανισμό που είναι διασκορπισμένος σε ολόκληρο τον κόσμο.

Πράγματι, περίπου τα 2/3 (65%) των μουσουλμάνων στον κόσμο ζουν στις χώρες στις οποίες καταγράφονται οι δέκα μεγαλύτεροι μουσουλμανικοί πληθυσμοί, την ώρα που μόνο το 48% των χριστιανών συγκεντρώνονται στις δέκα χώρες με τους μεγαλύτερους χριστιανικούς πληθυσμούς.

Με άλλα λόγια, περίπου το 52% των χριστιανών ζουν σε άλλες χώρες από αυτές στις οποίες καταγράφονται οι μεγαλύτεροι χριστιανικοί πληθυσμοί, ενώ το ίδιο ισχύει και για το 1/3 περίπου των μουσουλμάνων.

Στις χώρες που κατά βάση θεωρούνται χριστιανικές ή μουσουλμανικές επίσης ζουν και πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν πιστεύουν σε καμία από τις δύο αυτές θρησκείες. Στην Ινδία, η οποία ήταν ανέκαθεν η δεύτερη χώρα στην οποία ζούσαν οι περισσότεροι μουσουλμάνοι, το ισλάμ είναι πλέον θρησκεία μειοψηφίας, δηλαδή μόνο το 15% του πληθυσμού πιστεύει στις αρχές του. Αντιθέτως, οι περισσότεροι πολίτες δηλώνουν ινδουιστές. Η Νιγηρία θεωρείται η χώρα με τον έκτο μεγαλύτερο πληθυσμό χριστιανών στον κόσμο (87 εκατομμύρια), ενώ την ίδια ώρα εκεί καταγράφεται ο πέμπτος μεγαλύτερος μουσουλμανικός πληθυσμός (90 εκατομμύρια).

Ακόμα κάτι το οποίο αξίζει να αναφερθεί από τα συμπεράσματα της έρευνας είναι το γεγονός πως οι πληθυσμοί των εκάστοτε θρησκειών με το πέρασμα των χρόνων απομακρύνονται από τους παραδοσιακούς τους κόμβους. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως πλέον οι πέντε πρώτες μουσουλμανικές χώρες βρίσκονται στη Νότια και Νοτιοανατολική Ασία ή στην υποσαχάρια Αφρική και όχι στη Μέση Ανατολή. Οι περισσότεροι από την άλλη χριστιανοί είναι συγκεντρωμένοι στις ΗΠΑ και όχι στην Ευρώπη, όπως ίσως θα ήταν το αναμενόμενο.

Στο σύνολο, ο χριστιανισμός μετρά περίπου 2,3 δισεκατομμύρια πιστούς στον κόσμο την ώρα που το ισλάμ μετρά σχεδόν 1,8 δισεκατομμύρια. Το χάσμα αυτό αναμένεται να περιοριστεί μέχρι το 2060, δεδομένου ότι οι μουσουλμάνοι, κατά μέσο όρο, γεννούν νεότεροι παιδιά από τους χριστιανούς. Είναι παράλληλα στην παράδοσή τους να αναθρέφουν περισσότερα παιδιά.

Επιπλέον το 2060, το ποσοστό των μουσουλμάνων που θα ζουν στις χώρες με τους δέκα μεγαλύτερους μουσουλμανικούς πληθυσμούς αναμένεται να είναι ελαφρώς χαμηλότερο από ό, τι σήμερα (60% έναντι 65%). Την ίδια στιγμή, το ποσοστό των χριστιανών που ζουν στις δέκα χώρες με τους υψηλότερους χριστιανικούς πληθυσμούς αναμένεται να παραμείνει το ίδιο (48%).

Άξιο επίσης προσοχής είναι το συμπέρασμα πως μέχρι το 2060 η Ινδία αναμένεται να υποκαταστήσει την Ινδονησία ως η χώρα με τον μεγαλύτερο μουσουλμανικό πληθυσμό, ωστόσο ο μουσουλμανικός πληθυσμός της Ινδίας θα παραμείνει μειονότητα σε σχέση με τις άλλες ινδουιστικές χώρες.

Οι ΗΠΑ είναι η χώρα στην οποία καταγράφεται ο μεγαλύτερος χριστιανικός πληθυσμός, ενώ το ίδιο θα ισχύει και σε κάποιες δεκαετίες από τώρα. Δίπλα της τα επόμενα χρόνια αναμένεται να βρεθούν και οι Τανζανία, Ουγκάντα και Κένυα, ενώ η Ρωσία, η Γερμανία και η Κίνα θα πέσουν από την κορυφή που βρίσκονται.

Πηγή

Πολυχάρτης της Ευρώπης

Πολυχάρτης της Ευρώπης πληθυσμού, πυκνότητας πληθυσμού, γεννήσεων, θανάτων, γήρανσης, γλωσσών, θρησκειών) με δυνατότητα μεγέθυνσης. Ο χάρτης περιλαμβάνει σε επίπεδα το δίκτυο των γεωγραφικών συντεταγμένων, τα κράτη και τις πρωτεύουσές τους, καθώς και επιμέρους τοπωνύμια. Υπάρχει η δυνατότητα, αντί του πολιτικού χάρτη, να εμφανιστούν άλλοι χάρτες υποβάθρου, όπως χάρτες κατανομής πληθυσμού, πυκνότητας πληθυσμού, γεννήσεων, θανάτων, δείκτη γήρανσης, γλωσσών και θρησκειών. Αξιοποιώντας, μάλιστα, τον σχετικό μεταβολέα, δίνεται η δυνατότητα εναλλαγής εμφάνισης ανάμεσα στον πολιτικό και τους άλλους χάρτες, με κλιμακούμενη διαφάνεια. Στο μαθησιακό αντικείμενο περιλαμβάνονται, επίσης, κλίμακα, κινούμενη πυξίδα, μετρητής αποστάσεων, καθώς και υπομνήματα για τους αντίστοιχους χάρτες.

Οι απαντήσεις της θρησκείας στον άνθρωπο (κουίζ)

Κουίζ τριών ερωτήσεων (πολλαπλών επιλογών, αντιστοίχισης), με θέμα τις απαντήσεις που δίνει η θρησκεία στα μεγάλα ερωτήματα που απασχολούν τον άνθρωπο. Στόχος του μαθησιακού αντικειμένου είναι να δοκιμάσουν οι μαθητές τις γνώσεις τους σχετικά με τις απαντήσεις της θρησκείας για θέματα που αφορούν στον Θεό και τον κόσμο, ανάλογα με το αν είναι πολυθεϊστικές, μονοθεϊστικές ή πανθεϊστικές.

Πολυθεϊστικές, μονοθεϊστικές και πανθεϊστικές θρησκείες

Άσκηση ταξινόμησης με θέμα τα διαφορετικά είδη θρησκειών, τις αντιλήψεις που εκφράζουν και τα επιμέρους χαρακτηριστικά τους. Στόχος του μαθησιακού αντικειμένου είναι να δοκιμάσουν οι μαθητές τις γνώσεις τους σχετικά με τις πολυθεϊστικές, τις μονοθεϊστικές και τις πανθεϊστικές θρησκείες, καταλήγοντας σε συμπεράσματα για τις μεταξύ τους διαφοροποιήσεις. Πιο συγκεκριμένα, αντικείμενο της άσκησης είναι η τοποθέτηση στο κατάλληλο πλαίσιο των προτάσεων που δίνονται, ανάλογα με το είδος της θρησκείας που αυτές αφορούν.

Χάρτης κατανομής των θρησκειών στον κόσμο

Διαδραστικός Χάρτης για την κατανομή των θρησκειών στον κόσμο. 

Προτείνεται δραστηριότητα, με στόχο τον εντοπισμό της επικρατούσας θρησκείας ανά ήπειρο. 

Να σημειωθεί πως στον παγκόσμιο χάρτη δηλώνεται χρωματικά το κυρίαρχο θρήσκευμα κάθε χώρας (κάτοικοι στην πλειονότητά τους Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι, Ινδουιστές, Βουδιστές, Εβραίοι ή πιστοί ιθαγενών θρησκειών).

Θρησκείες στον κόσμο

Οι μαθητές μπορούν να παρακολουθήσουν ένα βίντεο για τις θρησκείες στον κόσμο.

Θρησκειες στον κοσμο

Οι μαθητές μπορούν να παρακολουθήσουν ένα βίντεο για τις θρησκείες στον κόσμο.

Η σωτηρία στον Δυτικό Χριστιανισμό, στον Ιουδαϊσμό, στο Ισλάμ και σε άλλες θρησκείες

Η σωτηρία στον Δυτικό Χριστιανισμό
…η Δύση προσανατολίστηκε σε μια άλλη γραμμή [ενν. από την ορθόδοξη] για την ερμηνεία της πα-
ραδείσιας ευδαιμονίας και της κολασμένης κακοδαιμονίας. … Η παραδείσια ζωή και η κόλαση θε-
ωρήθηκαν καταρχήν υπό το νομικό πρίσμα της αμοιβής και της τιμωρίας. Εξού και η αναγκαιότητα
του Καθαρτηρίου (Purgatorium) για να ξεπληρώνουν εκεί οι ψυχές τις οφειλές που δεν πρόλαβαν
να τις ξεπληρώσουν στην επίγεια ζωή.
Ματσούκας, Ν. (1988). Δογματική και Συμβολική Θεολογία Β.
Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, σ. 547-548.

 Η σωτηρία στον Ιουδαϊσμό
«Ο Θεός σώζει. Μετά τη δημιουργία του κόσμου το κύριο έργο του Θεού συνίσταται στη
σωτηρία του. Το έργο αυτό πραγματοποιείται με εκλογή ενός τμήματος της ανθρωπότητας, που
θα ζει μια ζωή τέτοια, που θα το διατηρεί σε κοινωνία με το Θεό. Κύρια αρχή αυτής της ζωής είναι
να έχει Θεό του μόνο τον ίδιο και να τηρεί τις εντολές Του. Το τμήμα αυτό της ανθρωπότητας που
είναι ο Ισραήλ ονομάζεται γι’ αυτόν τον λόγο «λαός του Θεού».
Ο Θεός εκλέγει τον Αβραάμ ως γενάρχη αυτού του λαού. Ανανεώνει την εκλογή μέσω των
άλλων πατριαρχών και τελικά συνάπτει μ’ αυτόν συμφωνία (διαθήκη) μέσω του Μωυσή στο Σινά.
Η σωτηρία συμβαίνει στο τέλος της ιστορίας. Ήδη από την Έξοδο άρχισε να υπάρχει μεταξύ
των Ιουδαίων η προσδοκία μιας μελλοντικής ανάδειξης του έθνους τους σε πρότυπο και ηγήτορα
της ανθρωπότητας. Αυτό θα συνέβαινε στην τελική φάση της ιστορίας σε μια πορεία που κινείται
από το παρελθόν προς το μέλλον. Η ιδέα αυτή στους προφήτες πήρε τη μορφή της «Μέρας του
Γιαχβέ», δηλαδή της εποχής που οι εχθροί του Ισραήλ θα κατατροπώνονταν και ένας βασιλιάς
προερχόμενος από τον οίκο του Δαβίδ θα ίδρυε μια καινούργια βασιλεία. Αργότερα όμως, η ιδέα
της εθνικής αποκατάστασης αντικαθίσταται από εκείνη της παγκόσμιας σωτηρίας των δικαίων,
που θα προέλθει από κάποιον ορισμένο (χρισμένο= Μεσσία) από το Θεό γι' αυτόν το σκοπό. Στη
σωτηρία αυτή συμπεριλαμβάνεται η προσδοκία της ανάστασης των νεκρών».
Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Β΄ Λυκείου ΔΕ 29, σ. 234-235.

 Η σωτηρία στο Ισλάμ
[...] Κατά την έσχατη ημέρα, αφού καταστραφούν τα πάντα, θα σαλπίσει ο άγγελος και όλοι
οι άνθρωποι θα αναστηθούν. Η ημέρα της κρίσεως θα είναι ημέρα, κατά την οποία όλοι θα πά-
ρουν την αμοιβή των έργων τους. Συνεπώς ο κόσμος θα κριθεί και θα βρίσκεται σε αιώνια ειρήνη
μαζί με τον Θεό.
Η μεγάλη λοιπόν ελπίδα των μουσουλμάνων είναι η μέλλουσα ζωή. Ο κόσμος θα παρέλθει,
αλλά δεν θα εκμηδενισθεί. Θα αναστηθεί και θα αναδημιουργηθεί. Ο Θεός θα καλέσει τα πάντα
στην παρουσία του και ο άνθρωπος θα αναστηθεί από τη σκόνη. Δεν πρόκειται ούτε το παραμικρό
να χαθεί. Ο Θεός θα αναστήσει τα σώματα των νεκρών και θα ενώσει με αυτά τις ψυχές τους. [...]

 Η κρίση: Η ενώπιον του Θεού κρίση των ανθρώπων θα διεξαχθεί με βάση το βιβλίο των πρά-
ξεων κάθε ανθρώπου. Το βιβλίο αυτό, που μνημονεύεται σε πολλά κορανικά χωρία, είναι γραπτό
κείμενο που περιέχει ακριβώς τις πράξεις του κάθε ανθρώπου, τις οποίες καταγράφουν σ’ αυτό
οι δύο φύλακες άγγελοι, οι οποίοι συνοδεύουν κάθε άνθρωπο πάνω στη γη. Σύμβολο της θείας
δικαιοσύνης που θα κρίνει τις πράξεις του ανθρώπου είναι ο «ζυγός» (μια παράσταση την οποία
βρίσκουμε ήδη στην θρησκεία της αρχαίας Αιγύπτου), ο οποίος θα ζυγίζει με κάθε ακρίβεια τα
αγαθά και τα κακά έργα των ανθρώπων.
Μετά το πέρας της κρίσεως, οι μεν δίκαιοι θα μεταβούν στον παράδεισο, οι δε άδικοι στην
κόλαση.
Η κόλαση: […] Η κόλαση έχει επτά πατώματα, τα οποία βαίνουν κατά κατιούσαν φοράν προς
το αχανές βάθος της, και διάφορα διαμερίσματα, στα οποία κολάζονται οι άπιστοι ανάλογα με τα
έργα τους. Η κόλαση είναι γεμάτη από φωτιά.
Για τους μουσουλμάνους όμως η κόλαση δεν είναι μόνο τόπος βασάνων αλλά και εξαγνισμού.
[…] Οι αμαρτωλοί μουσουλμάνοι θα εκτίσουν ποινές στην κόλαση για περιορισμένον χρόνο. Τελι-
κά θα απαλλαγούν από τις κακές συνέπειες των πράξεών τους και θα μεταβούν στον παράδεισο.
Κανένας από τους μουσουλμάνους δεν θα παραμείνει στην κόλαση. Η κόλαση προορίζεται μόνο
για τους μη μουσουλμάνους. …
Ο παράδεισος: [...] Στον παράδεισο οι μάκαρες ντυμένοι χιτώνες μεταξωτούς και κοσμημένοι
με χρυσά ψελλίδια, θα κάθονται ο ένας απέναντι στον άλλο και θα συνδιαλλέγονται πανευτυχείς.
Ο Μωάμεθ στο Κοράνιο λέει: «Ιδού το απεικόνισμα του επαγγελθέντος παραδείσου προς αυτούς
που φοβούνται τον Κύριο· ποταμοί υδάτων ουδέποτε διακοπτόμενοι κατά τον ρου τους, ποταμοί
γάλακτος, του οποίου η γεύση ουδέποτε αλλοιώνεται, ποταμοί οίνου καθηδύνοντος τους πίνο-
ντες, ποταμοί μέλιτος παντοειδείς καρποί και άφεση των αμαρτιών» (47,15).
Ζιάκας, Γρ. (32003). Ισλάμ. Θρησκεία και Πολιτεία.
Θεσσαλονίκη: Κορνηλία Σφακιανάκη, σ. 61-62.

 (Ινδουϊσμός)
Η ατέρμονη παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, δηλαδή σε μια κατάσταση που ταυτίζεται
με την οδύνη, προκάλεσε το αίτημα της απελευθέρωσης (μούκτι ή μόξα) από αυτή. Σύμφωνα με
τις Ουπανισάδες, αυτή επιτυγχάνεται με τη σταδιακή απόσυρση του νου του ανθρώπου από τον
εξωτερικό κόσμο και τη στροφή του προς τον εσωτερικό με τελικό σκοπό την ταύτιση του νου με
το Άτμαν και μέσω αυτού με το Μπράχμαν. Η διαδικασία αυτή, από τη σταδιακή απόσυρση του
νου από τον εξωτερικό κόσμο ως την ταύτιση ή ένωση με το Μπράχμαν ονομάζεται γιόγκα. Η χρή-
ση της γιόγκα γι’ αυτό το σκοπό καθιστούσε το έργο της σωτηρίας μια ατομική προσπάθεια που
μπορούσε να αναλάβει ο καθένας μόνος του.
Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Β΄ Λυκείου, ΔΕ 32, σ. 259.

Προσδοκίες ανταμοιβής στον Χριστιανισμό. Άλλες θρησκευτικές αντιλήψεις για τις προσδοκίες ανταμοιβής.

Ο Χριστός είναι φίλος μας
«Τον Χριστό να Τον αισθανόμαστε σαν φίλο μας. Πέφτομε; Αμαρτάνομε; Με οικειότητα, αγάπη
κι εμπιστοσύνη να τρέχομε κοντά Του. όχι με φόβο ότι θα μας τιμωρήσει αλλά με θάρρος, που
θα μας το δίδει η αίσθηση του φίλου… Η έννοια του φόβου είναι καλή για τα πρώτα στάδια. Ο
άνθρωπος ο αρχάριος συγκρατείται από το κακό με τον φόβο. Και ο φόβος είναι απαραίτητος, εφόσον είμαστε υλικοί άνθρωποι και χαμερπείς. Αλλ’αυτό είναι ένα στάδιο, ένας χαμηλός βαθμός σχέσεως
με το θείον. Το πάμε στη συναλλαγή, προκειμένου να κερδίσομε τον Παράδεισο ή να γλιτώσουμε την κόλαση. Αυτό, αν το καλοεξετάσουμε, δείχνει κάποια ιδιοτέλεια, κάποιο συμφέρον. Εμένα δεν μου αρέσει αυτός ο τρόπος. Όταν ο άνθρωπος προχωρήσει και μπει στην αγάπη του Θεού, τι του χρειάζεται ο φόβος; Ό,τικάνει, το κάνει από αγάπη κι έχει πολύ μεγαλύτερη αξία αυτό. Το να γίνει καλός κάποιος από φόβο στονΘεό κι όχι από αγάπη δεν έχει τόση αξία. Προσπαθώντας διά του φόβου μπαίνομε σιγά σιγά στην αγάπη του Θεού. Πάει τότε η κόλαση, πάει ο φόβοςκαι ο θάνατος. Ενδιαφερόμαστε μόνο για την αγάπη του Θεού. Κάνομε το παν γι’ αυτή την αγάπη.Όταν αυτό πετύχεις, τι άλλο θέλεις; Κέρδισες το παν. Ζεις τον Χριστό και ο Χριστός ζει μέσα σου».
Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης, Βίος και Λόγοι, εκδ. Ι.Μ. Χρυσοπηγής, Χανιά, 2003, σελ. 232-235.

Η προσδοκία της μελλοντικής ζωής
«”Προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν καί ζωήν τοῦ Μέλλοντος Αἰῶνος”. Στραμμένο προς το μέλλον, το
“Πιστεύω” τελειώνει με μια νότα προσδοκίας. Μέσα από την πίστη μας στον Χριστό, αποκτάμε
πότε πότε μια ζωντανή, προσωπική σχέση με τον Θεό. και ξέρουμε, όχι σαν υπόθεση, αλλά σαν
πραγματικό γεγονός εμπειρίας, ότι αυτή η σχέση ήδη έχει μέσα της τα σπέρματα της αιωνιότητας.
Η Τελική Κρίση, όπως τονίζει με έμφαση το Ευαγγέλιο του Αγ. Ιωάννη, συνεχίζεται όλο τον καιρό σ’
όλη τη διάρκεια της επίγειας ζωής μας. Όποτε, συνειδητά ή ασυνείδητα διαλέγουμε το καλό, ήδη
εισερχόμαστε προκαταβολικά στην αιώνια ζωή. όποτε διαλέγουμε το κακό παίρνουμε μια πρό-
γευση από την κόλαση. Ο Χριστός είναι ο κριτής. κι όμως, από μιαν άλλη άποψη, εμείς εκφέρουμε
την κρίση για τους εαυτούς μας. Αν κάποιος είναι στην κόλαση, δεν είναι γιατί ο Θεός τον φυλάκι-
σε εκεί, αλλά γιατί εκεί είναι ο τόπος που ο ίδιος διάλεξε να βρίσκεται. Η θεϊκή αγάπη βρίσκεται
παντού και δεν αποδιώχνει κανένα. Εμείς, όμως, από τη δική μας πλευρά, είμαστε ελεύθεροι ν’
απωθήσουμε τη θεϊκή αγάπη: δεν μπορούμε ωστόσο να το κάνουμε δίχως να προξενήσουμε πόνο
στους εαυτούς μας, και όσο πιο τελική είναι η απώθησή μας, τόσο πιο πικρή είναι η οδύνη μας».
Γουέαρ, Κ., Επίσκοπος Διοκλείας, Ο Ορθόδοξος Δρόμος, Μτφρ. Μ. Πάσχος, Επτάλοφος, Αθήνα, 1984, σελ.
152-155 (επιλογή).

Ισλάμ και ανταμοιβή
«Εκ των βασικότερων μηνυμάτων του Κορανίου και γενικότερα του Ισλάμ είναι η πεποίθηση για την τιμωρία των αμαρτωλών, την ανταμοιβή των δικαίων, τον παράδεισο και την κόλαση. Πυρήνας του κηρύγματος του Μωάμεθ κατά την πρώτη περίοδο υπήρξε ο τονισμός της ημέρας της κρίσεως. Το παν θα εξαφανιστεί, για να αποκατασταθεί και να κριθεί. Θα ανοιχτεί κατόπιν το βιβλίο,θα γίνουν γνωστά τα έργα των ανθρώπων και, από το ζυγοστάθμισμα των καλών και των κακών έργων, θα κριθεί η θέση του καθενός. Όσοι καταδικαστούν -άδικοι, άπιστοι, πονηροί- θα οδηγηθούν στο χώρο των αιώνιων βασάνων, τον Άδη. οι δίκαιοι θα εισέλθουν στον ευλογημένο τόπο του Παραδείσου… Το ζήτημα της ισλαμικής απόψεως περί του προορισμού του ανθρώπου (κισμέτ) είναι περίπλοκο, διότι στο Κοράνιο απαντούν αφενός μεν εδάφια αρνούμενα οποιαδήποτε δυνατότητα ελευθερίας, αφετέρου δε άλλα που αποδέχονται την ελευθερία, επί της οποίας στηρίζεται και η ανθρώπινη ευθύνη… Στον ισλαμικό μυστικισμό (σουφισμός) κύριοι στόχοι της πνευματικής ασκήσεως υπήρξαν η προσπάθεια υπέρβασης της ατομικότητας και εκμηδενισμού του “εγώ”, η πλήρης παράδοση στον “Αλλάχ”, η άγρυπνη αίσθηση της παρουσίας του Ηγαπημένου, το συνεχές είναι εν τω Θεώ. Κεντρικό αίσθημα είναι η ολοκληρωτική, πέρα από κάθε συμβατικότητα, αγάπη του Θεού, που κατακαίει οποιοδήποτε άλλο κίνητρο, όπως φόβο ή προσδοκία ανταμοιβών».
Αναστάσιος (Γιαννουλάτος), Αρχιεπίσκοπος Τιράνων, Ισλάμ. Θρησκειολογική επισκόπησις, Πορευθέντες,
Αθήνα, 1975, σελ. 142, 144, 257-259 (επιλογή).

Ιουδαϊσμός και σωτηρία του κόσμου
«Ο Θεός σώζει. Μετά τη δημιουργία του κόσμου το κύριο έργο του Θεού συνίσταται στη σωτηρία του. Το έργο αυτό πραγματοποιείται με εκλογή ενός τμήματος της ανθρωπότητας, που θα ζει μια ζωή τέτοια, που θα το διατηρεί σε κοινωνία με τον Θεό. Κύρια αρχή αυτής της ζωής είναι να έχει Θεό του μόνο τον ίδιο και να τηρεί τις εντολές Του. Το τμήμα αυτό της ανθρωπότητας που είναι ο Ισραήλ ονομάζεται γι' αυτόν τον λόγο «λαός του Θεού». Η σωτηρία συμβαίνει στο τέλος της ιστορίας. Ήδη από την Έξοδο άρχισε να υπάρχει μεταξύ των Ιουδαίων η προσδοκία μιας μελλοντικής ανάδειξης του έθνους τους σε πρότυπο και ηγήτορα της ανθρωπότητας. Αυτό θα συνέβαινε στην τελική φάση της ιστορίας σε μια πορεία που κινείται από το παρελθόν προς το μέλλον. Η ιδέα αυτή στους προφήτες πήρε τη μορφή της “Μέρας του Γιαχβέ”, δηλαδή της εποχής που οι εχθροί του Ισραήλ θα κατατροπώνονταν και ένας βασιλιάς προερχόμενος από τον οίκο του Δαβίδ θα ίδρυε μια καινούργια βασιλεία. Αργότερα όμως, η ιδέα της εθνικής αποκατάστασης αντικαθίσταται από εκείνη της παγκόσμιας σωτηρίας των δικαίων, που θα προέλθει από κάποιον ορισμένο (χρισμένο = Μεσσία) από τον Θεό γι' αυτόν τον σκοπό. Στη σωτηρία αυτήσυμπεριλαμβάνεται η προσδοκία της ανάστασης των νεκρών».
Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,
Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής - ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Αθήνα, 2011, σελ. 234-235.

Ινδουισμός: ντάρμα και κάρμα
«Τα έμβια όντα δε ζουν μόνο μια φορά, αλλά αφού μια μορφή ύπαρξης διαλυθεί, κάτι από αυτήν
επιβιώνει και μεταβαίνει σε άλλη μορφή ύπαρξης. Δημιουργείται έτσι ένας ατέρμων κύκλος μετενσαρκώσεων (“Σαμσάρα”), που διατηρεί συνεχώς τα όντα σε κάποια μορφή ύπαρξης. “Κάρμα”
σημαίνει πράξη. Οι πράξεις που το ον διέπραξε στην προηγούμενη μορφή ύπαρξης, είναι εκείνες που προσδιορίζουν τη μορφή στην οποία θα μεταβεί. Τέτοιες μορφές εκτός από την ανθρώπινη
μπορούν να είναι μια ζωική, μια δαιμονική σε κάποια κόλαση ή μια θεϊκή σε κάποιο ουρανό. Η
ατέρμονη παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, δηλαδή σε μια κατάσταση που ταυτίζεται με την
οδύνη, προκάλεσε το αίτημα της απελευθέρωσης από αυτή.
Στον Ινδουισμό η ύπαρξη είναι οδυνηρή. Ως τέτοια θέτει το αίτημα της απελευθέρωσης από αυτή. Η απελευθέρωση επιδιώκεται με δύο τρόπους, τον άμεσο και το σταδιακό. Ο άμεσος τρόπος επιτυγχάνεται κυρίως μέσα από την αγαπητική αφοσίωση προς μια θεότητα, που επιλέγεται προσωπικά από τον Ινδουιστή. Η θεότητα αυτή είναι συνήθως κάποια που περιέχεται σε μια από τις
τρεις παραδόσεις, δηλαδή τον Σιβαϊσμό, τον Βισνουϊσμό και τον Σακτισμό. Το γεγονός αυτό κάνει τις τρεις αυτές παραδόσεις να είναι οι τρεις δημοφιλέστερες λύσεις στο αίτημα της απελευθέρωσης. Ο σταδιακός τρόπος, ο οποίος συγκεντρώνει την προτίμηση της μεγάλης πλειονότητας των πιστών, επιτυγχάνεται με την προσήλωση στο ντάρμα. Σ' αυτό συμπεριλαμβάνεται η λατρεία των διαφόρων θεοτήτων που υπάρχουν στο Ινδουιστικό πάνθεο. Θεότητες που θεωρείται ότι συμβάλλουν στην απόσβεση του κακού κάρμα και συνεπώς σε μια καλή μετενσάρκωση, όπως η θεότητα του ποταμού Γάγγη με την πλύση στα νερά του, είναι δημοφιλείς. Αλλά και στο σταδιακό τρόπο η ένωση με τη θεότητα της προσωπικής επιλογής παραμένει πάντα ο απώτερος, τελικός στόχος».

Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,
Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής - ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Αθήνα, 2011, σελ. 259-260, 268-269 (επιλογή).

 Βουδισμός
«Εκτός από το φωτισμό, για να σωθεί κάποιος πρέπει να κατέχεται από συμπόνια προς όλα τα όντα και να θέλει να τα βοηθήσει να σωθούν. Εκείνος που το κάνει αυτό ονομάζεται μποντισάτβα (μπόντι=φωτισμός, σάτβα=ον σε πορεία προς τον φωτισμό). Ο μποντισάτβα μετά από άπειρες ζωές φτάνει κάποτε στο σημείο να μπει στη Νιρβάνα, που στο Μαχαγυάνα Βουδισμό σημαίνει να ενωθεί με το απόλυτο. Το μεγάλο πλήθος των πιστών του Βουδισμού επιδιώκει να αναγεννηθεί
στον κόσμο κάποιου από τους παραπάνω Βούδες. Αυτός είναι ο λόγος που σε χώρες όπως η Κίνα,
η Κορέα, η Ιαπωνία κ.α., ο Βουδισμός της πλειονότητας είναι θρησκεία που υπηρετεί κυρίως τη
μεταθανάτια ζωή».
Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,
Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής - ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Αθήνα, 2011, σελ. 285.

Κινεζικά θρησκεύματα
«Στην Κίνα υπάρχουν από παλιά πολλές θρησκείες. Λίγοι είναι εκείνοι που έχουν τη μία μόνο από αυτές ως αποκλειστική ή κύρια θρησκεία τους. Αυτό συμβαίνει, διότι η θρησκεία που ασκεί η πλει-
ονότητα του κινεζικού λαού, και που γι' αυτό μπορεί να ονομαστεί κινέζικη θρησκεία, αποτελείται από τις τρεις παραπάνω θρησκείες σε συνδυασμό. Ο συνδυασμός τους συνίσταται στη χρήση από τους ίδιους ανθρώπους πότε της μιας και πότε της άλλης, ανάλογα με τον επιδιωκόμενο σκοπό.
Έτσι, για την επίτευξη σκοπών που μπορούν να πραγματοποιηθούν μέσα από την εναρμόνιση του
ανθρώπου με το γενικό τρόπο λειτουργίας της φύσης ή για την επίτευξη υγείας και μακροβιότητας
οι Κινέζοι προστρέχουν στην ταοϊστική παράδοση. Για την επίτευξη μιας αρμονικής κατάστασης στην περιοχή των διανθρώπινων σχέσεων, από εκείνες που αφορούν στα μέλη μιας οικογένειας ως εκείνες που αφορούν στις κοινωνικές και δημόσιες υποχρεώσεις, οι ίδιοι συμπεριφέρονται σύμφωνα με τους κανόνες του Κομφουκιανισμού, οι οποίοι διέπουν ακριβώς αυτές τις σχέσεις.
Για την επίτευξη μιας καλής μεταθανάτιας ζωής, οι Κινέζοι στρέφονται σ' εκείνους τους Βούδες και Μποντισάτβες που βοηθούν σ' αυτό τον τομέα. Επιπροσθέτως, για την επίτευξη σκοπών όπως η καλή υγεία, π.χ. η επαγγελματική προκοπή, η απόκτηση παιδιών, η προστασία από συμφορές κτλ. οι Κινέζοι στρέφονται σ' ένα πλούσιο πάνθεο, που αποτελείται από τα θεία όντα όλων των παραπάνω θρησκειών. Από τα μέλη της οικογένειας αυτής γίνονται προσφορές, απευθύνονται αιτήματα κτλ. Σημαντική κατηγορία είναι επίσης τα κακά πνεύματα, για προστασία από τα οποία χρησιμοποιούνται διάφορα μέσα».
Δρίτσας, Δ., Μόσχος, Δ., Παπαλεξανδρόπουλος, Στ., Χριστιανισμός και Θρησκεύματα Β΄ Γενικού Λυκείου,
Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής - ΙΤΥΕ «Διόφαντος», Αθήνα, 2011, σελ. 290-291.