Η ιεροσύνη στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Η ιεροσύνη στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί ένα από τα επτά θεοσύστατα μυστήρια και θεωρείται αποστολική κλήση και χάρισμα. Το μυστήριο αυτό στηρίζεται εξ ολοκλήρου στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, ο οποίος ως ο μόνος αληθινός Αρχιερέας μεταβίβασε την ιεροσύνη Του στους Μαθητές Του την ημέρα της Πεντηκοστής.

Οι Δύο Μορφές Ιεροσύνης

Στην Εκκλησία διακρίνονται δύο μορφές ιεροσύνης που συνυπάρχουν χωρίς θεολογική σύγκρουση:

• Γενική Ιεροσύνη: Ανήκει σε όλους τους πιστούς που έχουν λάβει το Βάπτισμα και το Χρίσμα. Οι λαϊκοί μετέχουν στο τριπλό αξίωμα του Χριστού (ιερατικό, προφητικό, βασιλικό) μέσα από τον πνευματικό τους αγώνα και χαρακτηρίζονται από τον Ιερό Χρυσόστομο ως «πλήρωμα ιερατικόν».
• Ειδική Ιεροσύνη: Αφορά τους κληρικούς οι οποίοι, μέσω της χειροτονίας, αναλαμβάνουν τη διοίκηση, τη διδαχή και την τέλεση των μυστηρίων, δανείζοντας ουσιαστικά το σώμα και τα χέρια τους στον αοράτως παρόντα Χριστό.

Οι Τρεις Βαθμοί της Ειδικής Ιεροσύνης

Η ειδική ιεροσύνη περιλαμβάνει τρεις διακριτούς βαθμούς, η χειροτονία των οποίων τελείται πάντοτε εντός της Θείας Λειτουργίας:

1. Διάκονος: Ο πρώτος βαθμός με βοηθητικό ρόλο στην τέλεση των μυστηρίων.
2. Πρεσβύτερος (Ιερέας): Τελεί όλα τα μυστήρια εκτός από αυτό της Ιεροσύνης.
3. Επίσκοπος: Κατέχει την πληρότητα της ιεροσύνης και είναι «εις τύπον και τόπον Χριστού», έχοντας την αποκλειστική ευθύνη για τη διαβίβαση της αποστολικής διαδοχής μέσω των χειροτονιών.

Ο Θεσμός των Διακονισσών

Ο θεσμός των διακονισσών υπήρχε στην παράδοση της Εκκλησίας από τους πρώτους αιώνες, με βιβλικά παραδείγματα όπως η Φοίβη.

• Ιστορικός Ρόλος: Οι διακόνισσες ανήκαν στον κλήρο και είχαν βοηθητικό ρόλο στις βαπτίσεις των γυναικών, στη Θεία Λειτουργία και στο κοινωνικό-φιλανθρωπικό έργο.
• Εξέλιξη: Ο θεσμός άρχισε να ατονεί μετά τον 12ο αιώνα και σταμάτησε να υφίσταται γύρω στον 15ο αιώνα, κυρίως λόγω της μεταβολής των ποιμαντικών αναγκών, χωρίς όμως ποτέ να καταργηθεί δογματικά.
• Σύγχρονη Αναβίωση: Η αναβίωση του θεσμού συζητείται εδώ και δεκαετίες σε πανορθόδοξο επίπεδο για την αναβάθμιση του ρόλου της γυναίκας. Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, εφαρμόζοντας αποφάσεις της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου του 2016, προχώρησε το 2017 στη χειροθεσία των πρώτων «Διακονισσών της Ιεραποστολής» στην Αφρική για την κάλυψη κατηχητικών και βαπτιστικών αναγκών.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία ομολογεί την απόλυτη ισοτιμία των δύο φύλων ως φορέων της εικόνας του Θεού, τονίζοντας ότι άνδρες και γυναίκες επωμίζονται από κοινού την ευθύνη για τον εξαγιασμό του κόσμου

Μετάνοια, η υπέρβαση της αμαρτίας

Η μετάνοια στην Ορθόδοξη παράδοση δεν αποτελεί μια τυπική νομική διαδικασία ή μια απλή συναισθηματική φόρτιση, αλλά μια ριζική «μεταβολή της αμαρτωλής νοοτροπίας» και έναν συνεχή αγώνα για συμφιλίωση με τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Ετυμολογικά προέρχεται από το «μετά + νοώ», δηλώνοντας την ολοκληρωτική αλλαγή του νου, του τρόπου σκέψης και συμπεριφοράς.

Η υπέρβαση της αμαρτίας μέσω της μετάνοιας περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

• Η κατανόηση της αμαρτίας ως «αστοχίας»: Στην εκκλησιαστική γλώσσα, η αμαρτία ορίζεται ως αστοχία, δηλαδή η απώλεια του πραγματικού στόχου της ζωής, και ως ασθένεια της ψυχής που τραυματίζει την ύπαρξη και διακόπτει την κοινωνία με τον Θεό. Δεν είναι απλώς μια παράβαση κανόνων, αλλά η ελεύθερη επιλογή του ανθρώπου να ζήσει αυτόνομα, μακριά από την πηγή της Ζωής.
• Η διάκριση μεταξύ μετάνοιας και μεταμέλειας: Ενώ η μεταμέλεια μπορεί να περιορίζεται στη ντροπή ή τις τύψεις (όπως στην περίπτωση του Ιούδα), η αληθινή μετάνοια συνοδεύεται από ελπίδα στην αγάπη του Θεού και απόφαση για επιστροφή, όπως διδάσκει η παραβολή του Ασώτου Υιού.
• Το Μυστήριο της Εξομολόγησης ως «Ιατρείο»: Η Εκκλησία προσφέρει το Μυστήριο της Μετάνοιας ως μέσο προσωπικής θεραπείας και «επανεκκίνησης» της ζωής. Μέσα από τον διάλογο με τον πνευματικό, ο πιστός ομολογεί τα σφάλματά του, ταπεινώνει τον εγωισμό του και λαμβάνει τη συγχωρητική ευχή, η οποία αποκαθιστά τη σχέση του με το εκκλησιαστικό σώμα.
• Η σημασία της συνέργειας: Η σωτηρία δεν επιβάλλεται μαγικά· απαιτεί τη συνεργασία (συνέργεια) της θείας χάριτος με την ελεύθερη ανθρώπινη βούληση. Ο άνθρωπος πρέπει να «θέλει να σωθεί», να συναισθανθεί το σφάλμα του και να κάνει μια κίνηση προς τον Θεό, ο οποίος τον περιμένει πάντα με ανοιχτή αγκαλιά.
• Η συγχώρηση ως επαναστατική πράξη: Η μετάνοια οδηγεί στη συγχώρηση (συν + χώρος), η οποία επιτρέπει στον άνθρωπο να παλέψει τον εγωισμό του και να «χωρέσει» ξανά μαζί με τους αδελφούς του στην Εκκλησία. Παραδείγματα όπως ο Ζακχαίος, ο Ληστής επί του Σταυρού και ο Άγιος Διονύσιος Ζακύνθου αναδεικνύουν ότι η μετάνοια μπορεί να μεταμορφώσει ακόμη και τον πιο αμαρτωλό άνθρωπο σε άγιο.

Τελικά, η μετάνοια είναι μια διαρκής διαδικασία που κρατά τον άνθρωπο σε σωστή σχέση με τον Θεό, βοηθώντας τον να αποβάλει τον «παλαιό άνθρωπο» της φθοράς και να αναζητήσει το «αρχαίο κάλλος» της δημιουργίας του

Το βαθύτερο νόημα του μυστηρίου του γάμου

Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, το μυστήριο του γάμου δεν αποτελεί μια απλή κοινωνική σύμβαση ή μια τυπική νομική πράξη, αλλά μια πορεία οντολογικής μεταμόρφωσης και εξαγιασμού του ανθρώπου. Το βαθύτερο νόημά του θεμελιώνεται στη βιβλική διαπίστωση ότι «δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος μόνος του», αναδεικνύοντας την ανθρώπινη ύπαρξη ως συζυγική και κοινωνική ήδη από τη στιγμή της δημιουργίας της. Μέσα από την ένωση αυτή, ο άνδρας και η γυναίκα καλούνται να υπερβούν την ατομικότητά τους και τον εγωισμό τους, μετατρέποντας τη φυσική ερωτική σχέση σε έναν άφθαρτο δεσμό που οδηγεί στην πνευματική τελείωση και τη σωτηρία.

Το απόλυτο πρότυπο για τη χριστιανική συζυγία είναι η ένωση του Χριστού με την Εκκλησία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο άνδρας θεωρείται «κεφαλή» της γυναίκας όχι με την έννοια της εξουσίας, αλλά με την έννοια της θυσιαστικής αγάπης, καθώς οφείλει να προσφέρει τον εαυτό του για εκείνη, όπως ο Χριστός θυσιάστηκε για την Εκκλησία. Η συζυγική αυτή σχέση χαρακτηρίζεται από απόλυτη ισοτιμία, καθώς και τα δύο φύλα είναι ισότιμοι φορείς της εικόνας του Θεού και αλληλοσυμπληρώνονται για να επιτύχουν το «καθ’ ομοίωσιν».

Οι συμβολισμοί της τελετής αποκαλύπτουν περαιτέρω αυτό το βάθος: η άρμοση των χειρών από τον ιερέα δηλώνει ότι ο ίδιος ο Χριστός ενώνει το ζευγάρι σε μια αδιάσπαστη ενότητα, ενώ τα στέφανα παραπέμπουν στο μαρτυρικό φρόνημα και τη θυσιαστική διάθεση που απαιτείται στη συζυγική ζωή. Το κοινό ποτήριο υπενθυμίζει την οργανική σύνδεση του γάμου με τη Θεία Ευχαριστία, υποδηλώνοντας ότι οι σύζυγοι θα μοιράζονται τα πάντα —χαρές και λύπες— με προοπτική τη Βασιλεία του Θεού. Σημαντικό είναι επίσης ότι η απόκτηση παιδιών δεν θεωρείται ο αποκλειστικός σκοπός του γάμου, αλλά ο πολύτιμος καρπός της αγαπητικής σχέσης του ζευγαριού, η οποία δημιουργεί τη «μικρή Εκκλησία» ή την «κατ’ οίκον Εκκλησία».

Σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, ο γάμος είναι το εργαστήρι της αγάπης όπου ο άνδρας και η γυναίκα γίνονται «ένας άνθρωπος», ζώντας σε μια κοινωνία όπου τα πάντα είναι κοινά. Η αληθινή αυτή ένωση λειτουργεί ως ένα «ακατανίκητο τείχος» προστασίας, καθώς το ζευγάρι που πορεύεται με ταπεινότητα και κοινή πνευματική ζωή αξιώνεται να γίνει μέτοχος της θείας ζωής και της αιωνιότητας

Είσοδος και ένταξη στην Εκκλησία: Το μυστήριο του βαπτίσματος

Το μυστήριο του Βαπτίσματος αποτελεί τη θεμελιώδη πράξη εισόδου και ένταξης του ανθρώπου στο Σώμα του Χριστού, την Εκκλησία. Ετυμολογικά η λέξη «μυστήριο» προέρχεται από το ρήμα «μύω», που σημαίνει κλείνω τα μάτια και το στόμα για να μη φανερώσω κάτι μυστικό, ενώ το «βάπτισμα» δηλώνει τη βύθιση σε υγρό στοιχείο. Το μυστήριο αυτό συστάθηκε από τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος πριν την Ανάληψή Του έδωσε την εντολή στους μαθητές Του να πορευθούν σε όλα τα έθνη και να τα βαπτίσουν στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Πρότυπο για το μυστήριο αποτελεί η Βάπτιση του Κυρίου στον Ιορδάνη ποταμό από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, όπου φανερώθηκε ο Τριαδικός Θεός και αγιάστηκε η φύση των υδάτων.

Θεολογικά, το Βάπτισμα νοείται ως μια πνευματική αναγέννηση, ένα «λουτρό παλιγγενεσίας» μέσα από το οποίο ο πιστός αποβάλλει τον «παλαιό άνθρωπο» της φθοράς και της αμαρτίας για να «ντυθεί» τον ίδιο τον Χριστό. Η τριπλή κατάδυση και ανάδυση στο αγιασμένο νερό της κολυμβήθρας συμβολίζει τη συμμετοχή του βαπτιζομένου στην τριήμερη ταφή και την Ανάσταση του Χριστού, δηλώνοντας ότι πεθαίνει ως προς το κακό για να αναστηθεί σε μια νέα ζωή γεμάτη ελπίδα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο άνθρωπος λαμβάνει τη χάρη της υιοθεσίας, γινόμενος κατά χάρη παιδί του Θεού και κληρονόμος της Βασιλείας Του.

Τα υλικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται έχουν βαθύ συμβολικό περιεχόμενο, με το νερό να αποτελεί το στοιχείο καθαρισμού και ζωτικότητας. Η επάλειψη με το λάδι πριν την κατάδυση θυμίζει τους αθλητές της αρχαιότητας, προετοιμάζοντας τον νεοφώτιστο ως «πνευματικό αθλητή» για τον αγώνα ενάντια στους πειρασμούς και το κακό. Στην Ορθόδοξη παράδοση, το Βάπτισμα ακολουθείται αμέσως από το μυστήριο του Χρίσματος, όπου ο ιερέας σφραγίζει τον πιστό με Άγιο Μύρο, μεταδίδοντάς του τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος, όπως την αγάπη, τη χαρά και την ειρήνη. Μια άλλη σημαντική συμβολική πράξη είναι η τριχοκουρία, το κόψιμο δηλαδή λίγων τριχών από το κεφάλι σταυροειδώς, που δηλώνει την αφιέρωση του ατόμου στον Θεό και την αποδοχή της θυσίας και της υπακοής.

Ο ανάδοχος (νονός) παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς εγγυάται για την πίστη του βαπτιζομένου —ιδιαίτερα στον νηπιοβαπτισμό που επικράτησε από τον 5ο-8ο αιώνα— και αναλαμβάνει να καθοδηγήσει το νέο μέλος στην πνευματική του πορεία. Η τελετή περιλαμβάνει επίσης την απόταξη του σατανά και τη σύνταξη με τον Χριστό, η οποία επισφραγίζεται με την απαγγελία του Συμβόλου της Πίστεως. Τα ολόλευκα ρούχα που φορά ο νεοφώτιστος συμβολίζουν την καθαρότητα της ψυχής, ενώ η αναμμένη λαμπάδα και ο Σταυρός αποτελούν σύμβολα του θείου φωτισμού και της ομολογίας πίστης που θα τον συνοδεύουν σε όλη του τη ζωή. Τελικά, το Βάπτισμα δεν είναι μια μαγική πράξη, αλλά η αρχή ενός αγώνα που βρίσκει το πλήρωμά του στη συμμετοχή στη Θεία Ευχαριστία, όπου ο πιστός ενώνεται οργανικά με τον Χριστό και τους αδελφούς του

Τα 7 μυστήρια της Εκκλησίας

Τα 7 Μυστήρια της Εκκλησίας αποτελούν ιερές πράξεις που ιδρύθηκαν από τον Χριστό και τους Αποστόλους, μέσω των οποίων προσφέρεται στους πιστούς η θεία Χάρη. Με αυτά αγιάζονται όλες οι πλευρές της ζωής του χριστιανού και οικοδομείται η ενότητα της Εκκλησίας ως Σώματος Χριστού.

1. Το Μυστήριο του Βαπτίσματος
Είναι η «νέα γέννηση» και η πύλη εισόδου του ανθρώπου στην Εκκλησία.

Βασικά στοιχεία: Περιλαμβάνει τον αγιασμό του νερού, την ευλογία του λαδιού, την τριπλή κατάδυση και ανάδυση του πιστού στο όνομα της Αγίας Τριάδας, καθώς και την τριχοκουρία (κόψιμο λίγων τριχών).

Συμβολισμοί:Τριπλή κατάδυση: Συμβολίζει την τριήμερη ταφή και την Ανάσταση του Χριστού.Νερό: Συμβολίζει τον καθαρισμό από την αμαρτία και τον «ενταφιασμό» του παλαιού ανθρώπου για να αναγεννηθεί μια νέα ζωή.Λάδι: Ο πιστός αλείφεται όπως οι αθλητές της πάλης, προετοιμαζόμενος να παλέψει ενάντια στο κακό.Τριχοκουρία: Αποτελεί μια μικρή θυσία του βαπτιζόμενου στον Θεό και σύμβολο ότι πλέον ανήκει στον Χριστό.Λευκά ενδύματα: Δηλώνουν ότι ο νεοφώτιστος είναι πια μέλος της Εκκλησίας και φωτισμένος από το αληθινό Φως.

2. Το Μυστήριο του Χρίσματος
Θεωρείται η «προσωπική Πεντηκοστή» κάθε πιστού, όπου λαμβάνει τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος

.Βασικά στοιχεία: Ο ιερέας αλείφει μέλη του σώματος με Άγιο Μύρο κάνοντας το σχήμα του Σταυρού και λέγοντας: «Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος Αγίου».

Συμβολισμοί:Άγιο Μύρο (πολλά συστατικά): Συμβολίζει την ποικιλία των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος.Σφραγίδα: Αποτελεί σημάδι πνευματικής μάχης, παρομοιάζοντας τον πιστό με «στρατιώτη» του Χριστού που φέρει τη σφραγίδα του Ηγεμόνα του.

3. Το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας
Είναι το κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής, το «Μυστήριο των Μυστηρίων», όπου ο άνθρωπος κοινωνεί πραγματικά με τον Θεό.

Βασικά στοιχεία: Η προσφορά άρτου (πρόσφορο) και οίνου (νάμα), τα οποία με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος μεταβάλλονται σε Σώμα και Αίμα Χριστού.

Συμβολισμοί:Άρτος και Οίνος: Συμβολίζουν την τροφή που χαρίζει αιώνια ζωή και την απόλυτη ενότητα (κοινωνία) των πιστών με τον Χριστό και μεταξύ τους.

Ιερά Σκεύη: Το Άγιο Δισκάριο συμβολίζει τη Φάτνη, ο Αστερίσκος το αστέρι της Βηθλεέμ, η Λόγχη το όπλο που κέντησε την πλευρά του Χριστού και ο Σπόγγος το σφουγγάρι με το ξίδι στο Σταυρό. Το Ζέον (ζεστό νερό): Συμβολίζει τη θερμότητα του αίματος του Κυρίου και τη θερμότητα της πίστης.

4. Το Μυστήριο της Μετανοίας (Εξομολόγηση)
Είναι ο αγώνας για συμφιλίωση με τον Θεό και τον συνάνθρωπο μέσω της αναγνώρισης των λαθών.

Βασικά στοιχεία: Η ειλικρινής ομολογία των αμαρτιών ενώπιον του ιερέα και η ανάγνωση της συγχωρητικής ευχής.

Συμβολισμοί: Αποτελεί πνευματική θεραπεία και επιστροφή στην αγκαλιά του Θεού, παρομοιάζοντας τη συγχώρηση με απελευθέρωση της ψυχής.

5. Το Μυστήριο του Γάμου
Είναι η ευλογία της ένωσης ενός άνδρα και μιας γυναίκας για τη δημιουργία μιας «κατ' οίκον εκκλησίας».

Βασικά στοιχεία: Η ανταλλαγή των δαχτυλιδιών, η στέψη (στεφάνια), το κοινό ποτήριο και ο κυκλικός χορός (χορός του Ησαΐα).

Συμβολισμοί:Δαχτυλίδια: Σφραγίδα της ένωσης, σταθερότητα και αμοιβαία εμπιστοσύνη.Στεφάνια: Επιβράβευση για την έντιμη ζωή και ανάδειξη των συζύγων σε «άρχοντες» και συνδημιουργούς με τον Θεό.Κοινό Ποτήριο: Συμβολίζει ότι οι σύζυγοι θα μοιράζονται από κοινού τις χαρές και τις λύπες της ζωής.Άρμοση χειρών: Ο αδιάλυτος πνευματικός δεσμός.

6. Το Μυστήριο του Ευχελαίου
Αποσκοπεί στη μεταμόρφωση του πόνου και τη θεραπεία ψυχής και σώματος.

Βασικά στοιχεία: Η άλειψη των πιστών με ευλογημένο έλαιο (λάδι), συνήθως τη Μεγάλη Τετάρτη.

Συμβολισμοί:Έλαιο: Θεραπευτικό μέσο για τις πληγές του σώματος και της ψυχής, καθώς και ενίσχυση για τους πνευματικούς αγώνες.Ελιά: Ο καρπός της συμβολίζει την επάνοδο στον Παράδεισο και την αποκατάσταση της σχέσης με τον Θεό.Καλός Σαμαρείτης: Ο Χριστός εμφανίζεται ως ο ιατρός που περιποιείται την πληγωμένη ανθρωπότητα με λάδι.

7. Το Μυστήριο της Ιεροσύνης
Είναι το χάρισμα και η δωρεά της διακονίας του σώματος της Εκκλησίας.

Βασικά στοιχεία: Η χειροτονία (επίθεση των χεριών) από Επίσκοπο στους τρεις βαθμούς: Διακόνου, Πρεσβυτέρου και Επισκόπου.

Συμβολισμοί:Ιερέας: Είναι ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο οικονόμος της χάριτος και σημείο της παρουσίας του Χριστού στην κοινότητα.Άμφια (ενδύματα): Η λευκότητα συμβολίζει τη Μεταμόρφωση του Χριστού και το πορφυρό χρώμα το μαρτύριό Του. Τα ιερά άμφια δηλώνουν την απέκδυση του «παλαιού ανθρώπου» και την ένδυση του καινούργιου.Επτά άμφια (Επισκόπου): Συμβολίζουν την πληρότητα της Ιεροσύνης

Συμβολισμοί του μυστηρίου του βαπτίσματος (αντιστοίχιση)

Άσκηση αντιστοίχισης σχετικά με τους συμβολισμούς του μυστηρίου του βαπτίσματος. Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι να αντιστοιχιστούν σωστά οι επιμέρους συμβολισμοί του μυστηρίου (νερό, λάδι, κόψιμο μαλλιών, τριπλή κατάδυση στην κολυμβήθρα, άγιο μύρο) με τη σημασία τους.

Οι συμβολισμοί του μυστηρίου του γάμου (αντιστοίχιση)

Άσκηση αντιστοίχισης με θέμα το μυστήριο του γάμου και τους συμβολισμούς του. Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι να αντιστοιχιστούν οι επιμέρους συμβολισμούς του μυστηρίου (δαχτυλίδια, άρμοση χεριών, στέφανα, κοινό ποτήρι, χορός του «Ησαΐα») με τη σημασία τους. Απώτερος στόχος είναι η κατανόηση των τεκταινόμενων κατά την τέλεση του μυστηρίου του Γάμου στην εκκλησία.

Γάμος και Οικογένεια

Δρόμος χαρισματούχων 

 «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, ο ένας έτσι, ο άλλος αλλιώς». Με αυτά τα λόγια ο απόστολος Παύλος μιλά για τις δύο επιλογές που έχει ο άνθρωπος: τον δρόμο της παρθενίας (ή αγαμίας) και τον δρόμο του γάμου. Όποιος επιλέγει οποιονδήποτε από τους δύο τρόπους ζωής ειλικρινά, νηφάλια και ολόκαρδα, υλοποιεί έμπρακτα την κλίση που του έχει δοθεί από τον Θεό. Με άλλα λόγια, ο γάμος δεν αποτελεί «έκπτωση» ή αδυναμία ή παραχώρηση· δεν αποτελεί τον δρόμο των «αδύναμων», αλλά έναν δρόμο ιδιαίτερο (πάντα τα χαρίσματα υπάρχουν σε ποικιλία), προς τον κοινό στόχο, που είναι η σωτηρία.

  «Αγάπην τελείαν…» 

  Οι δύο άνθρωποι, που συνάπτουν σχέση και γάμο, καλούνται να αλληλοσυμπληρώνονται. «Θα γίνουν οι δυο τους ένας άνθρωπος» («ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν»), λέει η Αγία Γραφή. Η φράση αυτή είναι από τα λόγια που είπε ο Αδάμ όταν αντίκρισε για πρώτη φορά την Εύα. Τα επανέλαβε ο απόστολος Παύλος μιλώντας για την ανδρόγυνη ένωση. Και τα ακούμε κατά την τέλεση του μυστηρίου του γάμου  Για την Εκκλησία, η σχέση του άνδρα και της γυναίκας θεμελιώνεται όχι σε μια τυπική συμφωνία, αλλά σε μια βαθιά συμφωνία, στο μυστήριο της αγάπης. Μία από τις προσευχές που αναπέμπονται προς τον Θεό κατά την ιερολογία του γάμου, του ζητά να στέλνει στο ζευγάρι πλήρη αγάπη («ἀγάπην τελείαν»). Είναι εντυπωσιακό μάλιστα το εξής: Σε περίπτωση που το ένα μέρος (είτε ο άνδρας είτε η γυναίκα) είναι πιστό (δηλαδή Χριστιανός ή Χριστιανή) και το άλλο μέρος (είτε η γυναίκα είτε ο άνδρας) είναι άπιστο, τι πρέπει άραγε να κάνει το πιστό μέλος; Ο απόστολος Παύλος απαντά προτρέποντας τον χριστιανό σύζυγο να μη χωρίζει από τη μη χριστιανή σύζυγο - και το αντίστροφο: «Ο μη χριστιανός άνδρας, χάρη στην ένωση με τη γυναίκα του, μπήκε στον χώρο του Θεού· και η μη χριστιανή γυναίκα μπήκε στον χώρο του Θεού χάρη στην ένωση με τον χριστιανό […]. Πού ξέρεις εσύ, γυναίκα; Ίσως σώσεις τον άντρα σου. Ή, πού ξέρεις εσύ, άντρα; Ίσως σώσεις τη γυναίκα σου».

Ας συσχετίσουμε αυτήν την παρότρυνση του Παύλου με ένα άλλο σημείο της Αγίας Γραφής. Διαβάζουμε ότι το ιδεώδες είναι να μη διαλύεται ένας γάμος, παρά μόνο αν υπάρξει μοιχεία5. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι ένας γάμος μπορεί να μη διαλυθεί για οιονδήποτε άλλον λόγο, σπάζει όμως όποτε σπάσει η αγάπη και η αφοσίωση του ενός προς τον άλλον. 

Οδοιπόροι με φιλότιμο

  Με το μυστήριο του γάμου η αγάπη αποκτά αιώνια προοπτική. Ακούμε στην ιερολογία την προσευχή: «Ἀνάλαβε [Κύριε] τούς στεφάνους αὐτῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ σου». Αν δεν υπάρχει αυτή η προοπτική της αιωνιότητας, τότε τα πάντα σβήνουν στον θάνατο. Όταν υπάρχει μια ποιοτική σχέση μεταξύ δύο νέων, δηλαδή μία σχέση η οποία βασίζεται στην αγάπη και στην αφοσίωση, τότε αυτή η σχέση δεν είναι ούτε ανήθικη ούτε πορνική, ακόμα κι αν δεν έχει ιερολογηθεί. Αν όμως δεν «μπολιαστεί» στη ζωή του Θεού, είναι φθαρτή· υποταγμένη στον θάνατο και σβήνει με τον θάνατο, δεν «διαιωνίζεται»6. Κανένα μυστήριο της Εκκλησίας δεν είναι μαγική τελετή, ούτε ξόρκια που τάχα παράγουν αποτελέσματα αυτόματα και ανεξάρτητα από τη θέληση των ανθρώπων. Το μυστήριο του γάμου, λοιπόν, προσφέρει στον άνθρωπο μια αληθινή δυνατότητα, αλλά απομένει στον άνθρωπο να ανταποκριθεί. Ολόκληρη η ζωή, κι όχι μόνο η ώρα της τελετής, είναι πορεία που χρειάζεται να γίνει με φιλότιμο, με προσπάθεια για το καλύτερο, με ειλικρίνεια και -όπως είπαμε- με αγάπη. Και κάθε ανθρώπινη προσπάθεια μπορεί να καρποφορήσει, μπορεί και να αποτύχει. Εδώ χρειάζεται να είμαστε πολύ προσεκτικοί πάνω σε ένα λεπτό και οδυνηρό ζήτημα. Πορνεία είναι η γενετήσια σχέση, στην οποία ο ένας άνθρωπος βλέπει τον άλλον ως εργαλείο, το οποίο το χρησιμοποιεί είτε με κάποιο αντάλλαγμα είτε για ατομική του ικανοποίηση. Είναι η σχέση από την οποία απουσιάζει η αγάπη και η αμοιβαία αφιέρωση μεταξύ δύο προσωπικοτήτων. Πορνικός, λοιπόν, είναι στην ουσία κι ένας γάμος που τυπικά συνάφθηκε με όλους τους κανόνες και με ιερολογία, αλλά για κάποιο αντάλλαγμα ή για την επίτευξη κάποιου άλλου σκοπού. Γιώργος Σικελιώτης, Οικογένεια. Η οικογένεια Ο ερχομός παιδιών δεν είναι ο σκοπός του γάμου, είναι όμως (οφείλει να είναι) ένας υπέροχος καρπός της συζυγικής αγάπης. Η οικογένεια που θα δημιουργηθεί οφείλει να είναι η βασική ανθρώπινη κοινότητα, στην οποία θα συνδυάζονται δύο πολύτιμες παράμετροι: Αφενός η συνύπαρξη όλων και αφετέρου η μοναδικότητα του καθενός (κατά το υπόδειγμα της ζωής της Αγίας Τριάδας, όπως έχουμε δει).  

  Αυτές οι δύο παράμετροι δεν προκύπτουν αυτόματα. Δεν είναι καν βέβαιο ότι όντως θα υπάρξουν. Χρειάζεται υπευθυνότητα και φιλότιμο. Ο κοινωνικός ψυχολόγος Έριχ Φρομ έχει επισημάνει ότι στη ζωή του ανθρώπου πρέπει να πραγματοποιηθούν τρεις έξοδοι: από τη μήτρα της μητέρας του, από το στήθος της και από την αγκαλιά της. Η τρίτη έξοδος σημαίνει τη συγκρότηση του παιδιού σε ξεχωριστή προσωπικότητα, που δεν θα είναι εξάρτημα της γονεϊκής ύπαρξης. 

Η έξοδος αυτή, μολονότι είναι εξαιρετικά σημαντική για την ψυχική υγεία, δεν επιτυγχάνεται πάντα και απ’ όλους. Συχνά, στο όνομα της αγάπης, η ισχυρή προσωπικότητα του γονιού επισκιάζει ή «απορροφά» την προσωπικότητα του παιδιού. Σε τέτοια περίπτωση όμως πρόκειται για μια «αγάπη» κτητική. Ο άλλος αντιμετωπίζεται σαν ιδιοκτησία. Στην παράδοση της Εκκλησίας αυτός ο κίνδυνος έχει επισημανθεί έντονα. Στο ευαγγέλιο σημειώνεται ότι η γυναίκα ξεχνά τους πόνους του τοκετού όταν γεννηθεί το παιδί, «από τη χαρά της που έφερε έναν άνθρωπο στον κόσμο», κι όχι επειδή λ.χ. «απέκτησε» παιδί. Και ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος υπογραμμίζει ότι το κεφαλαιώδες δεν είναι η τεκνογονία (αυτό είναι κυρίως μια βιολογική λειτουργία που μπορεί να γίνει και ανεπίγνωστα), αλλά η τεκνοτροφία, η σωστή διαπαιδαγώγηση. «Οὐχ ἡ φύσις, ἀλλ’ ἡ ἀρετὴ ποιεῖ πατέρας». Και στην ιερολογία του γάμου ακούμε τον Παύλο να επισημαίνει ότι, προκειμένου να κάνει κάποιος έναν υγιή γάμο, καλείται να αφήσει τους γονείς του και να ενωθεί με τον σύντροφο του.  Ταυτόχρονα, τα παιδιά είναι νεαρές υπάρξεις οι οποίες έχουν ανάγκη την πείρα των γονιών τους, δίχως να έχουν την εγωιστική ψευδαίσθηση ότι όλα και όλοι γύρω τους υπάρχουν για να είναι δικοί τους υπηρέτες. Το ότι θα έρθει η ώρα το παιδί να αφήσει τους γονείς (όπως λέει ο Παύλος), σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει έλλειψη σεβασμού ή έχθρα προς τους γονείς. Την αμοιβαιότητα που πρέπει να υπάρχει, την επεσήμανε ο απόστολος Παύλος που ζήτησε από τα παιδιά να τιμούν τους γονείς τους, κι από τους γονείς να μην παροργίζουν τα παιδιά τους. Το ποθούμενο είναι να οικοδομηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης και διαλόγου.

  Βήματα μάθησης και έκφρασης

  Βήμα Πρώτο 

 Απαγγέλλουμε τους παρακάτω στίχους και, χωρίς να αναζητήσουμε πληροφορίες γι’ αυτούς, επιχειρούμε να απαντήσουμε στα παρακάτω ερωτήματα:

 • Ποιος/ποια απευθύνει τα λόγια αυτά και σε ποιον/ποιαν; 

• Ποιο συναίσθημα εκφράζει;

 • Με τι παρομοιάζει το συναίσθημα;

 • Τι τίτλο θα βάζαμε;

 • Σε ποια περίπτωση θα λέγαμε εμείς αυτά τα λόγια;

 • Θα τα λέγαμε εύκολα; 

 • Είναι δύσκολο να αγαπήσει ένας άνθρωπος τόσο πολύ έναν άλλο άνθρωπο και γιατί;

 «Βάλε με σφραγίδα στην καρδιά σου ωσάν σφραγίδα στο μπράτσο σου· είναι δυνατή η αγάπη σαν το θάνατο και σκληρός ο πόθος σαν τον άδη· οι σπίθες της είναι σπίθες της φωτιάς, φλόγα του Θεού. Νερά ποτάμια δεν μπορούν να σβήσουν την αγάπη». Πρόκειται για απόσπασμα από το ποιητικό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης «Άσμα Ασμάτων» (μεταγραφή Γιώργου Σεφέρη, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1967, σ. 33), το οποίο τη σχέση του Θεού με τον λαό του την παρομοιάζει με τη σχέση μεταξύ ενός άνδρα και μιας γυναίκας, που είναι ερωτευμένοι και συνδέονται με φλογερή αγάπη μεταξύ τους. 

Βήμα Δεύτερο Για την Εκκλησία, η σχέση του άνδρα και της γυναίκας θεμελιώνεται όχι σε μια τυπική συμφωνία, αλλά σε μια βαθιά συμφωνία, στο μυστήριο της αγάπης. Η Εκκλησία εύχεται για «τέλεια αγάπη» Ας διαβάσουμε το αποστολικό ανάγνωσμα της ακολουθίας του γάμου (Εφεσ. 5: 20-33):

  Αν ο δρόμος του γάμου είναι η σχέση δύο ανθρώπων, όπως η σχέση του Χριστού και της Εκκλησίας, ποια γνωρίσματα έχει αυτή η σχέση, σύμφωνα με το ανάγνωσμα;

«Λόγια αγάπης να της λες: [...] Εγώ από όλα, τη δική σου αγάπη προτιμώ και τίποτε δεν μου είναι τόσο βασανιστικό ή δυσάρεστο, όσο το να βρεθώ κάποτε σε διάσταση μαζί σου. Κι αν όλα χρειασθεί να τα χάσω, […] κι αν στους έσχατους βρεθώ κινδύνους, οτιδήποτε κι αν πάθω, όλα μου είναι ανεκτά κι υποφερτά, όσο εσύ μου είσαι καλά. Και τα παιδιά, τότε μου είναι περιπόθητα, εφ’ όσον εσύ μας συμπαθείς... Ίσως κάποτε σου πει: Ποτέ ως τώρα δεν ξόδεψα από τα δικά σου, έχω ακόμη τα δικά μου, που μου ‘δωσαν οι γονείς μου. Τότε πες της: Τι λες καλή μου; Έχεις ακόμη τα δικά σου; Ποια λέξη μπορεί να ‘ναι χειρότερη από αυτή; Σώμα δεν έχεις πια δικό σου κι έχεις χρήματα; Δεν είμαστε δύο σώματα μετά το γάμο, αλλά γίναμε ένα. Δεν έχουμε δυο περιουσίες, αλλά μία... Όλα δικά σου είναι, κι εγώ δικός σου είμαι, κορίτσι μου. Αυτό με συμβουλεύει ο Παύλος λέγοντας ότι ο άνδρας δεν εξουσιάζει το σώμα του, αλλά η γυναίκα. Κι αν δεν έχω εγώ εξουσία στο σώμα μου, αλλά εσύ, πόσο μάλλον δικά σου είναι τα χρήματα […]. Ποτέ να μην της μιλάς με πεζό τρόπο, αλλά με φιλοφροσύνη, με τιμή, με αγάπη πολλή. Να την τιμάς, και δε θα βρεθεί στην ανάγκη να ζητήσει την τιμή από άλλους [...]. Να την προτιμάς από όλους για όλα, για την ομορφιά, για τη σωφροσύνη της, και να την εγκωμιάζεις. Να κάνεις φανερό ότι σ’ αρέσει η συντροφιά της κι ότι προτιμάς να μένεις στο σπίτι για να ‘σαι μαζί της από το να βγαίνεις στην αγορά. Από όλους τους φίλους να την προτιμάς, και από τα παιδιά που σου χάρισε, κι αυτά εξαιτίας της να τα αγαπάς»12. 12. Ιωάννης Χρυσόστομος, PG 62, 146-148. Μετάφραση από: Παναγιώτη Νέλλα, Ζώον Θεούμενον, εκδ. Αρμός, Αθήνα 1992, σελ. 85.  

Βήμα Τρίτο Διαβάζοντας το κείμενο του αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου ας σκεφτούμε πόσο εύκολος είναι ο δρόμος του γάμου, όταν κάποιος σύζυγος λέει ειλικρινά τη φράση του αγίου: «Όλα δικά σου είναι, κι εγώ δικός σου είμαι, κορίτσι μου.» Αφού μάθουμε γιατί οι σύζυγοι θεωρούνται οδοιπόροι με φιλότιμο, ας συζητήσουμε ποιος είναι πραγματικά ο σκοπός του γάμου και ας καταγράψουμε τις απόψεις μας. 

Ο ερχομός παιδιών είναι ο σκοπός του γάμου ή καρπός της συζυγικής αγάπης; 

 Βήμα Τέταρτο Η οικογένεια είναι η βασική ανθρώπινη κοινότητα, στην οποία η συνύπαρξη όλων δεν στερεί τη μοναδικότητα του καθενός (κατά το υπόδειγμα της ζωής της Αγίας Τριάδας).

 Ας συζητήσουμε με βάση τα παραπάνω, αν ισχύει η φράση που ακούγεται από κάποιους γονείς, «Είσαι δικό μας παιδί και θα κάνεις ό,τι λέμε εμείς».

 Ας υποθέσουμε ότι μας έλεγε ο πατέρας μας την παραπάνω φράση. Πώς θα αντιδρούσαμε και τι θα λέγαμε με βάση τις παρακάτω συμβουλές του Αποστόλου Παύλου13: «1Εσείς, παιδιά, να υπακούτε στους γονείς σας, σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου· αυτό άλλωστε είναι το σωστό. 2Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, αυτή είναι η μόνη εντολή που περιέχει υπόσχεση: 3για να ευτυχήσεις και να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη. 4Κι εσείς, πατέρες, μη φέρνεστε στα παιδιά σας έτσι ώστε να εξοργίζονται, αλλά να τα ανατρέφετε δίνοντάς τους αγωγή και συμβουλές που εμπνέονται από την πίστη στον Κύριο» 

Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου, Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης,Θέματα Χριστιανικής Ηθικής και Ποιμαντικής Θεολογίας,ΤΕΥΧΟΣ Α΄ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ Γ΄ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, σελ:66-73 

Πότε εμφανίστηκε ο θρησκευτικός και ο πολιτικός γάμος;

 Πηγή

Ο γάμος δεν ήταν πάντα αυτό που γνωρίζουμε σήμερα. Στην ύστερη Βυζαντινή περίοδο, με διάταγμα του Λέοντα ΣΤ΄ του Σοφού, ο θρησκευτικός γάμος καθιερώθηκε ως νομικά υποχρεωτικός. Μέχρι τότε, ο πολιτικός γάμος ήταν αρκετός για την κοινωνική και νομική αναγνώριση της ένωσης. Όσοι επιθυμούσαν, προσέθεταν και την εκκλησιαστική ευλογία.

Σε αυτό το βίντεο εξετάζουμε: Τη συνύπαρξη πολιτικού και θρησκευτικού γάμου στο Βυζάντιο Το ιστορικό πλαίσιο και τη θεσμική παρέμβαση του Λέοντα ΣΤ΄ του ΣοφούΤη σταδιακή ταύτιση του γάμου με το μυστήριο της Εκκλησίας

---

Πότε εμφανίστηκε ο θρησκευτικός και ο πολιτικός γάμος; – κ. Αλέξανδρο Λιαρμακόπουλου

 

Σφραγίδα Πνεύματος Αγίου (το Μυστήριο του Χρίσματος)

Σύσταση και ιστορική εξέλιξη του Μυστηρίου
Στη διδακτική ενότητα του Βαπτίσματος αναφερθήκαμε στη διδασκαλία του Χριστού προς τον μαθητή Του Νικόδημο, σύμφωνα με την οποία, ο άνθρωπος πρέπει «να ξαναγεννηθεί μέσα από το νερό και μέσα από το πνεύμα». Με βάση αυτή τη διδασκαλία, η Εκκλησία βαπτίζει στο νερό και δίνει στον βαπτισμένο τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος με το Μυστήριο του Χρίσματος, μία πολύ σύντομη Ακολουθία, ενταγμένη στο Μυστήριο του Βαπτίσματος. Ο ιερέας, μετά την τριπλή κατάδυση και ανάδυση στο νερό, διαβάζει την ευχή του Χρίσματος και αλείφει τα μέλη του σώματος του βαπτισμένου με το άγιο Μύρο, κάνοντας το σχήμα του Σταυρού και λέγοντας τη φράση «Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος Αγίου. Αμήν» (δηλαδή, «λάβε τη σφραγίδα των δωρεών του Αγίου Πνεύματος»).

Οι θεολογικές ρίζες του Μυστηρίου του Χρίσματος (ως δωρεά των Χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος), προέρχονται από τους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης και, μάλιστα, από τον Προφήτη Ιωήλ (3,1) τη μαρτυρία του οποίου αναφέρει και ο απόστολος Πέτρος στο κήρυγμά του κατά την ημέρα της Πεντηκοστής (της Επιφοίτησης του Αγίου Πνεύματος). Μιλώντας στον εκατόνταρχο Κορνήλιο, ο απόστολος Πέτρος αναφέρει ότι και ο Χριστός, κατά το Βάπτισμά Του, «χρίστηκε από τον Θεό με το Άγιο Πνεύμα» (Πρ.10, 38), εννοώντας την παρουσία του Αγίου Πνεύματος κατά τη Βάπτιση του Χριστού.Όμως, στα πρώτα χρόνια της Εκκλησίας, οι δωρεές του Αγίου Πνεύματος δεν παρέχονταν
στους βαπτισμένους με άλειψη, αλλά με την τοποθέτηση των χεριών των Αποστόλων (χειροθεσία) στα κεφάλια των βαπτισμένων [αυτό αναφέρεται σε ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της ιστορίας της πρώτης Εκκλησίας, στις «Πράξεις των Αποστόλων» (2,38)]. Αλλά και στην Έφεσο της Μικράς Ασίας, όταν ο απόστολος Παύλος βαπτίζει κάποιους μαθητές του Ιωάννη του Προδρόμου, «θέτει το χέρι του στα κεφάλια τους και τους μεταδίδει τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος» (Πρ. 19, 5-6). Η πρακτική αυτή της μετάδοσης των Χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος με τη χειροθεσία (και όχι με άλειψη), φαίνεται ότι ίσχυσε μέχρι και τον 2ο μ.Χ. αιώνα. Περί τα τέλη του 2ου μ.Χ. αιώνα φαίνεται ότι η Εκκλησία εγκαταλείπει την πρακτική της χειροθεσίας και εφαρμόζει την άλειψη με Μύρο, οπότε, το Μυστήριο λαμβάνει το όνομά του από αυτή την άλειψη (Χρίσμα). Βέβαια, οι πρώτες μαρτυρίες δεν αναφέρονται σε «Μύρο», αλλά σε «έλαιο»· αυτό, όμως, μπορεί να εξηγηθεί αν δεχτούμε ότι το «έλαιο», είναι το βασικό συστατικό του «Μύρου» (που είναι λάδι με ανάμειξη άλλων αρωματικών ουσιών). Το 180 μ.Χ., ο χριστιανός συγγραφέας Θεόφιλος, Επίσκοπος στην Αντιόχεια της Μικράς Ασίας, αναφέρει ότι
«Χριστιανός» είναι ο «κεχρισμένος» (αυτός που έχει χριστεί). Και στις αρχές του 3ου μ.Χ. αιώνα
μαρτυρείται για πρώτη φορά μία ευχή αγιασμού του Μύρου, με το οποίο πρόκειται να χριστούν
οι βαπτισμένοι (η μαρτυρία προέρχεται από τον Ιππόλυτο Ρώμης, στο έργο του «Αποστολική Παράδοση»). Έκτοτε, το Χρίσμα αποκτά μόνιμη θέση μέσα στο Μυστήριο του Βαπτίσματος. 

 Η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στη ζωή των πιστών
Το Άγιο Πνεύμα είναι εκείνο που στηρίζει την Εκκλησία. Δεν είναι, άλλωστε χωρίς σημασία, ότι η επιφοίτησή του στους Αποστόλους, κατά την ημέρα της Πεντηκοστής, αποτελεί τη γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας, δηλαδή, αποτελεί το γεγονός πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε η Εκκλησία. Ο ρόλος του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία είχε προαναγγελθεί από τον Χριστό: το Άγιο Πνεύμα θα ήταν εκείνο που θα οδηγούσε την Εκκλησία στην ολοκλήρωση της αλήθειας. Ο Χριστός, δηλαδή, έθεσε με τη διδασκαλία Του τις βάσεις της αλήθειας σχετικά με τον Θεό, αλλά το Άγιο Πνεύμα, ολοκληρώνει την διδασκαλία Του. Γι᾽ αυτό και ονομάζεται «Παράκλητος», δηλαδή «παρηγορητής», διότι παρηγορεί
την Εκκλησία για την εγκόσμια απουσία του Κυρίου μετά την Ανάληψή Του. Τα παραπάνω βοηθούν να κατανοήσουμε την παρουσία του Αγίου Πνεύματος στη ζωή των πιστών. Διότι, όταν οι πιστοί προσεύχονται σε Aυτό, το αποκαλούν «Πνεύμα της αληθείας», εκείνο, δηλαδή, που εγγυάται την έκφραση της αλήθειας και που βοηθά στην κατανόησή της. Στην ίδια προσευχή, οι πιστοί παρακαλούν το Άγιο Πνεύμα να «κατασκηνώσει μέσα τους», να τους «καθαρίσει από κάθε αμαρτία» και
να «σώσει τις ψυχές τους». Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι το Άγιο Πνεύμα έχει ενεργό και σημαντικό ρόλο στη ζωή των πιστών, διαφυλάσσοντάς τους από την αίρεση, δηλαδή, από την αλλοίωση της αλήθειας, την πλάνη, καθιστώντας την ψυχή τους καθαρή από την αμαρτία. Είναι αυτονόητο, όμως, ότι το Άγιο Πνεύμα δεν ενεργεί στη ζωή των πιστών χωρίς τη θέλησή τους. Αντιθέτως, για να ενεργήσει, απαιτείται η θέληση των ίδιων των πιστών και η επίκλησή του ώστε να βοηθήσει στο έργο αυτό.

 Η θεολογία του Μυστηρίου
Η θεολογία του Μυστηρίου του Χρίσματος διατυπώνεται, κατ᾽ αρχάς, στη μοναδική ευχή του
Μυστηρίου, την ευχή του Μύρου. Σ᾽ αυτήν, ο ιερέας εύχεται ο Θεός να «δώσει στον βαπτισμένο τη σφραγίδα του Πνεύματος», ώστε να «διαφυλαχτεί στην ορθόδοξη πίστη», να παραμείνει «μέσα στον αγιασμό του Θεού», να «διαφυλαχτεί από τον πονηρό» και να παραμείνει «με αγνεία και δικαιοσύνη στην ψυχή του». Τα αιτήματα αυτά της ευχής του Μύρου αποκαλύπτουν τον θεολογικό σύνδεσμο του Μυστηρίου του Χρίσματος με το Μυστήριο του Βαπτίσματος, εφόσον γίνεται λόγος για μία πνευματική ολοκλήρωση του βαπτισμένου, μέσα από την αποδοχή των δωρεών του Αγίου Πνεύματος.
Τη θεολογία του Μυστηρίου του Χρίσματος μπορούμε να την αντιληφτούμε, όταν έχουμε κατανοήσει ποιές είναι οι δωρεές του Αγίου Πνεύματος, οι οποίες περιγράφονται με λεπτομέρειες από τον Απόστολο Παύλο στην επιστολή του προς τους Γαλάτες, όταν γράφει ότι οι καρποί του Αγίου
Πνεύματος είναι η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η μακροθυμία, η χρηστότητα, η αγαθοσύνη, η πίστη, η πραότητα και η εγκράτεια. Ο Παύλος, μάλιστα, θεωρεί αυτές τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος
ως τις μεγαλύτερες και σημαντικότερες,γι᾽ αυτό και γράφει ότι τίποτα δεν μπορεί να τις ξεπεράσει ή να τις μειώσει.Έτσι, όταν αντιληφθούμε τη σημασία και τη σπουδαιότητά τους, αντιλαμβανόμαστε και τη θεολογία του Μυστηρίου του Χρίσματος, δηλαδή την προσφορά του στη ζωή μας.

 Ο θεολογικός συμβολισμός των υλικών στοιχείων του Μυστηρίου
Το γεγονός ότι τα στοιχεία που αποτελούν το Μύρο είναι πολλά, συμβολίζει την ποικιλία των Χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος. Αλλά και ο τρόπος με τον οποίο τελείται το Χρίσμα (η σφράγιση του βαπτισμένου) συμβολίζει την πνευματική μάχη, η οποία θα ακολουθήσει σε ολόκληρη τη ζωή του. Και αυτό γιατί, η «σφραγίδα» αποτελεί σημάδι μάχης (οι στρατιώτες των μεγάλων αρχαίων αυτοκρατοριών είχαν στο χέρι τους τη σφραγίδα του ηγεμόνα τους). Δεν είναι χωρίς σημασία το γεγονός ότι,στο βιβλίο της Αποκάλυψης του Ιωάννη οι «δούλοι του Θεού» είναι «σφραγισμένοι στο μέτωπο με το σημείο του αρνίου» (7, 3).
Ο άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης γράφει ότι το Χρίσμα συμβολίζει τη σφραγίδα της «αρχικής υιοθεσίας», δηλαδή μάς υπενθυμίζει (συμβολικά) ότι κάποτε -πριν την απομάκρυνσή μας από τον Θεό- είχαμε λάβει τη σφραγίδα της «κορωνίδας» της δημιουργίας. Ο άνθρωπος είχε «χριστεί» ως μία ύπαρξη που θα έφθανε στην ομοίωσή της με τον Θεό. Με το Μυστήριο του Χρίσματος, επομένως, συμβολίζεται η δυνατότητα επανόδου του ανθρώπου στην προπτωτική του κατάσταση.

 Ενδεικτικές Δραστηριότητες

 
1η Δραστηριότητα
Καταιγισμός ιδεών με τη λέξη «Χρίσμα».

2η Δραστηριότητα
TPS με θέμα: Πώς μπορούν οι άνθρωποι, ως “δοχεία” των χαρισμάτων του Αγ. Πνεύματος, να τα ενεργοποιήσουν και να τα πολλαπλασιάσουν; Διαβάζουμε το παρακάτω χωρίο (Α΄Κορ.12, 4-12), χωριζόμαστε σε ζευγάρια και συζητούμε για το περιεχόμενό του. Καταγράφουμε τις σκέψεις μας και τις ανακοινώνουμε στην τάξη.
«Το Πνεύμα δίδει χαρίσματα και δωρεάς· υπάρχουν βέβαια καταμερισμοί διαφόρων χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα, που μοιράζει τα χαρίσματα, είναι ένα. Και καταμερισμοί υπηρεσιών υπάρχουν εις διαφόρους πιστούς εν τη Εκκλησία, αλλ’ ένας και ο αυτός είναι ο Κύριος, που μοιράζει αυτάς τας εκκλησιαστικάς υπηρεσίας. Υπάρχουν και διανομαί δυνάμεων, δια των οποίων ενεργούνται υπερφυσικαί και θαυμασταί πράξεις· ο ίδιος όμως Θεός είναι εκείνος που ενεργεί και μοιράζει όλα αυτά εις όλους. Εις τον καθένα δίδεται το χάρισμα, με το οποίον φανερώνεται η ενέργεια και η δωρεά του Αγίου Πνεύματος δια το πνευματικόν συμφέρον και την εξυπηρέτησιν των πιστών. Διότι εις άλλον μεν δίδεται από το Αγιον Πνεύμα ικανότης λόγου να κατανοή βαθέως και να διδάσκη με σαφήνειαν και πειστικότητα τας υψηλάς αληθείας της πίστεως. Εις άλλον δίδεται ικανότης λόγου να εξηγή και μεταδίδη στους πιστούς την σωτηριώδη γνώσιν· δίδεται δε σύμφωνα με το μέτρον και την δωρεάν του αυτού Αγίου Πνεύματος. Εις άλλον δε, δίδεται από το αυτό Αγιον Πνεύμα θερμή και ζωντανή πίστις, ώστε να κάμνη θαύματα. Εις άλλον δε, χαρίσματα θεραπείας διαφόρων ασθενειών, αι οποίαι
θεραπείαι γίνονται με το ίδιον Αγιον Πνεύμα. Εις άλλον δίδονται ενέργειαι δυνάμεων δι’ υπερφυσικά έργα. Εις άλλον δίδεται χάρισμα προφητείας, εις άλλον το χάρισμα να διακρίνη τους πνευματικούς ανθρώπους από τους μη πνευματικούς, τους αληθινούς προφήτας και διδασκάλους από τους ψευδείς. Εις άλλον δίδεται το χάρισμα να ομιλή διαφόρους γλώσσας, εις άλλον δε το χάρισμα να ερμηνεύη αυτά που λέγονται εις ξένας γλώσσας. Όλα δε αυτά τα ενεργεί το ένα και το αυτό Αγιον Πνεύμα, το οποίον
σύμφωνα με την αγαθήν και πάνσοφον αυτού θέλησιν μοιράζει ιδιαιτέρως στον καθένα τα χαρίσματα, (ώστε να υπάρχη εις την Εκκλησίαν του Χριστού ποικιλία μικρών και μεγάλων χαρισμάτων). Διότι όπως ακριβώς το σώμα ένα είναι και έχει πολλά μέλη, όλα δε τα μέλη του ενός σώματος, καίτοι είναι πολλά, αποτελούν ένα σώμα, έτσι και ο Χριστός μαζί με όλους τους πιστούς, ανεξαρτήτως των χαρισμάτων και δωρεών που έχουν, αποτελεί ένα πνευματικόν σώμα».

3η Δραστηριότητα
Προβολή video: Ο καθαγιασμός του Αγίου Μύρου στο Οικουμενικό Πατριαρχείο (https://www.youtube.com/watch?v=svuOsefwHks).

4η Δραστηριότητα
Artful Thinking: Ο Πύργος της Βαβέλ. Παρατηρούμε την εικόνα και εργαζόμαστε σε ομάδες. Πώς ο πύργος της Βαβέλ έγινε η αιτία να διασκορπιστούν και να χωρίσουν οι άνθρωποι και πώς το Άγιο Πνεύμα με τα χαρίσματά Του αποκαθιστά τη σχέση μεταξύ τους; Συζητούμε στην τάξη τις σκέψεις και τις παρατηρήσεις μας.

5η Δραστηριότητα
Διαβάζουμε το κείμενο που ακολουθεί. Πώς συσχετίζει ο συγγραφέας το Χρίσμα με τις δω-
ρεές του Αγίου Πνεύματος;
«Πλασθήκαμε για τα μεγάλα. Για τίποτα λιγότερο από την αγιότητα. Και ο Θεός,
που δεν είναι παράλογος, μας πρόσφερε τα κατάλληλα εφόδια γι’ αυτήν. Μας
χειροτόνησε με Άγιο Πνεύμα. Οι περισσότεροι το αγνοούμε αυτό και δεν αρχίζουμε καν τον αγώνα. Άλλοι το λησμονούμε στην πορεία και εγκαταλείπουμε. Και αρκετοί το θυμόμαστε διανοητικά μόνο, παραμένοντας έτσι αδιάβροχοι προς την
εκκλησιολογία της δωρεάς. Που είναι απαιτητική και ζητά αλλαγές. Προσωπικές και συλλογικές. Αλλά η πραγματική αρχοντιά του Χριστιανού φανερώνεται σε όλο το μεγαλείο της όταν λατρεύει τον Θεό και ζει μέσα στην Εκκλησία ως χειροτονημένος. Χωρίς τους μεσάζοντες της ισχύος, αλλά με τη μόνιμη ανάγκη των προσευχών όλων. Χωρίς να καθηλώνεται σε παιδική ανωριμότητα και εξάρτηση, αλλά
ως δέκτης της εξουσίας τέκνον Θεού γενέσθαι. Με ευχαριστία προς τον Πατέρα του και με ανάληψη ευθύνης προς την Εκκλησία μητέρα του».
π. Β. Θερμού, «Το ξεχασμένο Μυστήριο (εκκλησιολογικές συνέπειες
του αγίου Χρίσματος», Αθήνα, Γρηγόρης, 2004, (εξώφυλλο).

6η Δραστηριότητα
Πως μπορούμε να αξιοποιήσουμε το μέγα και ανυπέρβλητο «Δώρο» του Αγ. Πνεύματος στη ζωή μας; Μας βοηθά να απαντήσουμε και το κείμενο που ακολουθεί.
«Τώρα, μετά την κατάδυση και την ένδυση με το λευκό χιτώνα, ο νεόφυτος χρίεται ή για να χρησιμοποιήσουμε τη γλώσσα της ακολουθίας, “σφραγίζεται” με το άγιο Μύρο. Η δωρεά του Αγίου Πνεύματος, το Άγιο Πνεύμα ως δωρεά! Είμαστε ακόμη άξιοι να κατανοήσουμε το άρρητο βάθος αυτού του μυστηρίου, τις πραγματικές του θεολογικές και πνευματικές συνέπειες; Μπορούμε να κατανοήσου-
με ότι η ασύγκριτη μοναδικότητα αυτής της προσωπικής Πεντηκοστής είναι ότι παίρνουμε ως δώρο αυτό που ο Χριστός και μόνον ο Χριστός έχει κατά φύσιν: το Άγιο Πνεύμα, που αιώνια αποτίθεται από τον Πατέρα στον Υιό και το Οποίο, στον Ιορδάνη, κατέρχεται πάνω στο Χριστό και μόνο σ᾽ Αυτόν, αποκαλύπτοντας το Χριστό ως κεχρισμένο, ως τον αγαπητό Υιό και Σωτήρα. Ότι, με άλλα λόγια,
δεχόμαστε ως δώρο το Πνεύμα που ανήκει στο Χριστό ως το Πνεύμα Του, που κατοικεί στο Χριστό ως η ζωή Του. Και σ᾽αυτό το χρίσμα της Πεντηκοστής, το Άγιο Πνεύμα κατέρχεται πάνω μας και σκηνώνει μέσα μας ως το προσωπικό δώρο του Χριστού από τον Πατέρα Του, ως το δώρο της ζωής Του, της Υιότητάς Του, της κοινωνίας Του με τον Πατέρα Του».
Α. Σμέμαν, Εξ ύδατος και πνεύματος, Αθήνα, Δόμος, 1984, σσ. 107 και 112.

Γεώργιος Φίλιας, Δημήτριος Χοϊλούς, Κωνσταντίνος Πρέντος, Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας Β´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, σελ: 48-54