Η δημιουργία του ανθρώπου «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν»

Η διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας για τη δημιουργία του ανθρώπου «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» αποτελεί το θεμέλιο της χριστιανικής ανθρωπολογίας και προσδιορίζει το νόημα και τον σκοπό της ανθρώπινης ζωής.

Το «κατ' εικόνα» αναφέρεται στα πνευματικά εκείνα χαρίσματα που δωρήθηκαν στον άνθρωπο από τη στιγμή της δημιουργίας του και τον διαφοροποιούν από το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο.

Βασικά Χαρακτηριστικά: Περιλαμβάνει το λογικό (τη νόηση), το αυτεξούσιο (την ελεύθερη βούληση), τη συνείδηση, την ηθική υπευθυνότητα και την αγαπητική δύναμη.

Η Έννοια του Προσώπου: Μέσω του «κατ' εικόνα», ο άνθρωπος καθίσταται πρόσωπο, δηλαδή μια μοναδική ύπαρξη ικανή να κοινωνεί ελεύθερα με τον Θεό και τους άλλους ανθρώπους.Πνευματική Συγγένεια: Δηλώνει ότι ο άνθρωπος είναι «γένος» και συγγενής του Θεού, έχοντας μέσα του την «πνοή ζωής» (θείο εμφύσημα).Ισοτιμία: Τόσο ο άνδρας όσο και η γυναίκα πλάστηκαν εξίσου «κατ' εικόνα», γεγονός που θεμελιώνει την απόλυτη ισοτιμία τους.

Το «καθ' ομοίωσιν» (Ο προορισμός του ανθρώπου)
Ενώ το «κατ' εικόνα» είναι ένα δώρο που κατέχει ο άνθρωπος από την αρχή, το «καθ' ομοίωσιν» είναι ο τελικός στόχος και η πνευματική πορεία της ζωής του.

Ορισμός: Είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να μοιάσει στον Θεό μέσω της αρετής και της χάριτος του Αγίου Πνεύματος.

Θέωση: Η ολοκλήρωση του «καθ' ομοίωσιν» ταυτίζεται με τη θέωση, δηλαδή την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό, ώστε να γίνει «θεός κατά χάριν».

Δυναμικός Χαρακτήρας: Οι Πατέρες τονίζουν ότι το «κατ' εικόνα» το έχουμε από τη φύση μας (στατικό), ενώ το «καθ' ομοίωσιν» το κατορθώνουμε με την ελεύθερη προαίρεση και τον αγώνα μας (δυναμικό).

Η Σχέση των δύο εννοιών και ο ρόλος του Χριστού

 Η «εικόνα» είναι η δύναμη που δίνεται στον άνθρωπο για να ξεκινήσει το ταξίδι του, ενώ η «ομοίωση» είναι το τέρμα αυτού του ταξιδιού.

Με την πτώση, ο άνθρωπος έχασε την «ομοιότητα» και η «εικόνα» του Θεού μέσα του ρυπώθηκε και αμαυρώθηκε, χωρίς όμως να καταστραφεί ολοσχερώς.

Ο Χριστός είναι η αληθινή και τέλεια εικόνα του Θεού. Με την Ενανθρώπησή Του, φανέρωσε το «αρχέτυπον κάλλος» της εικόνας και έδωσε ξανά στον άνθρωπο τη δυνατότητα να επιτύχει την ομοίωση.

Ο άνθρωπος καλείται να λειτουργεί ως βασιλεύς και ιερέας της κτίσης, προσφέροντας τον κόσμο και τον εαυτό του με ευχαριστία στον Θεό, ανακαινίζοντας έτσι την εικόνα του.
Συνοπτικά, το «κατ' εικόνα» δηλώνει τη φύση και τις δυνατότητες του ανθρώπου, ενώ το «καθ' ομοίωσιν» δηλώνει την κλήση του να υπερβεί τη θνητότητά του και να γίνει μέτοχος της θείας ζωής