(Περίληψη εισήγησης στην Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών, Σάββατο 3 Μαρτίου 2007)
Chadi Ayoubi
Ο σχέσεις των μουσουλμάνων με την Ορθοδοξία είναι αρκετά παλαιές: Το Ισλάμ θεωρεί τον εαυτό του ως τον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας των θεϊκών αποκαλύψεων που κάλεσαν τον κόσμο στον μονοθεϊσμό, αφού προηγήθηκαν ο Ιουδαϊσμός και ο Χριστιανισμός. Υπάρχουν αρκετές αναφορές για τους χριστιανούς στο Κοράνι, όπου χαρακτηριστικά αναφέρεται: «οι καλούμενοι χριστιανοί είναι οι μάλλον διατεθειμένοι να αγαπούν τους πιστούς, επειδή έχουν ιερείς αφοσιωμένους στην μάθηση και μοναχούς, και επειδή δεν είναι υπερήφανοι» (1).
Το Κοράνι περιγράφει επίσης την κατάσταση μετά την ήττα των Βυζαντινών από τους Πέρσες. Οι μουσουλμάνοι ένιωσαν άσχημα για το γεγονός, επειδή οι Βυζαντινοί ανήκαν σε θρησκεία του μονοθεϊσμού. Ενώ αντίθετα οι ειδωλολάτρες (Κουραϊσίτες) χάρηκαν γιατί οι Πέρσες είχαν παρόμοια θρησκεία με αυτούς. «ηττήθηκαν οι Ρωμαίοι. Σε μια κοντινή περιοχή. Αυτοί όμως θα ξανανικήσουν σε μερικά χρόνια» (2).
Βέβαια οι αναφορές του Κορανίου στους Χριστιανούς είναι πολλές και διαφορετικές, καθώς συζητούν διάφορα θέματα της πίστης και της ιστορίας.
Οι πρώτες επαφές μουσουλμάνων και χριστιανών: Είναι γεγονός ότι οι πρώτοι μουσουλμάνοι είχαν ζητήσει άσυλο από τα βάσανα των Κουραϊσιδών στην βασιλεία ενός χριστιανού βασιλέα, του Ναζάσι (3). Το γεγονός αυτό συνέβη πριν την Εγίρα προς την Μεδίνα. Τον Ναζάσι ο Προφήτης Μουχάμμαντ (Μωάμεθ) περιγράφει λέγοντας: είναι ευγενής και στην βασιλεία του δεν αδικείται κανένας (4). Ο Προφήτης Μουχάμμαντ επίσης φιλοξένησε μια πρεσβεία των χριστιανών της περιοχής Ναζράν (5) –περίπου 60 άτομα– στο πρώτο τζαμί του Ισλάμ για δυο περίπου εβδομάδες. Εκεί, στον ίδιο χώρο, οι δυο ομάδες εκτελούσαν τις προσευχές τους χωρίς κανένα πρόβλημα.
Οι χριστιανοί στο ισλαμικό κράτος, ιστορική ανασκόπηση: Οι μη μουσουλμάνοι –και κυρίως οι χριστιανοί– έχουν συμμετάσχει πολύ ενεργά στην εκπολιτιστική κίνηση που γνώρισε ο ισλαμικός κόσμος, ανήλθαν στα υψηλότερα αξιώματα του κράτους, είχαν μεγάλες περιουσίες και σημαίνουσες θέσεις. Οι χριστιανοί στο ισλαμικό κράτος δεν ήταν μόνο επιστήμονες και μεγάλοι έμποροι? ήταν και συγγενείς μουσουλμάνων, σύζυγοι, συνέταιροι, και γιατροί με μεγάλη φήμη. Είναι χαρακτηριστικό ότι η γυναίκα του Μωαβία ήταν χριστιανή, όπως χριστιανοί ήταν και ο γιατρός του, ο ποιητής του, και τέλος ο υπουργός οικονομίας του.
Η θρησκευτική ελευθερία επίσης στην εποχή των Ομμαγυαδών αλλά και των Αββασιδών, έχει αφήσει τα σημάδια της μέχρι σήμερα. Μεγάλες συζητήσεις περί Ισλάμ και Χριστιανισμού, έγιναν στα παλάτια του Μωαβία, και του Abdel Malik, από τους Ομμαγυάδες, όπως επίσης και στα παλάτια του Mahdi και του Maamoun, από τους Αββασίδες. Μερικά κείμενα από εκείνες τις συζητήσεις διασώζονται ακόμα μέχρι σήμερα (6). Υπήρχαν άλλωστε περισσότερες από μία μεταφράσεις των χριστιανικών Γραφών στα αραβικά.
Ο ιστορικός Al Makdisi, σημειώνει το 985 ότι οι περισσότεροι τραπεζίτες στην Συρία ήταν Εβραίοι, ενώ οι περισσότεροι γιατροί και γραμματείς ήταν χριστιανοί (7). Τα παραπάνω υποδηλώνουν ότι οι ευκαιρίες ήταν ανοικτές για όσους μπορούσαν να συμμετάσχουν στην επιστημονική και οικονομική δραστηριότητα.
Οι δύσκολες εποχές που πέρασε ο ισλαμικός κόσμος, όπως οι Σταυροφορίες που διήρκεσαν δύο αιώνες, δεν διέρρηξαν τις καλές σχέσεις μεταξύ μουσουλμάνων και χριστιανών. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν ποτέ προβλήματα μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Σίγουρα προβλήματα υπήρξαν, άλλες φορές πιο έντονα, άλλες πιο ήπια, αλλά πρέπει να τονίσουμε με έμφαση ότι:
A. Η γενική εικόνα ήταν ιδιαίτερα θετική και η αγαστή συμβίωση ήταν ο κανόνας, ενώ οι παρεξηγήσεις αποτελούσαν την εξαίρεση.
B. Προβλήματα επίσης είχαν και οι μουσουλμάνοι μεταξύ τους, όπως βέβαια και οι χριστιανοί μεταξύ τους.
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι μουσουλμάνοι διέκριναν τους χριστιανούς πολίτες από την Βυζαντινή αυτοκρατορία, με την οποία είχαν πολιτικές διαφορές και συγκρούσεις (8).
Αρκετοί δυτικοί συγγραφείς έχουν γράψει πολύ σημαντικά βιβλία για το θέμα των σχέσεων μουσουλμάνων και χριστιανών κατά την εποχή για την οποία κάνουμε λόγο (9).
Διαφορετικές θρησκείες, ίσοι πολίτες: Το Ισλάμ, για να είμαστε ειλικρινείς, παρόλο που αναγνωρίζει τις προηγούμενες θρησκείες, δηλ. τον Εβραϊσμό και τον Χριστιανισμό, πραγματεύεται επίσης και την διαφοροποίηση της ισλαμικής πίστης από το «πιστεύω» των προαναφερθέντων μονοθεϊστικών θρησκειών. Η διαφοροποίηση όμως αυτή δεν εμπόδισε τους μουσουλμάνους να συμβιώνουν και να συνεργάζονται με τους χριστιανούς και τους Εβραίους, πιστεύοντας ότι αποτελεί δικαίωμα του καθενός να είναι διαφορετικός, και ότι μόνο ο Θεός έχει δικαίωμα να αμείβει και να τιμωρεί τους ανθρώπους για την πίστη τους.
Ιδιαίτερη σχέση μουσουλμάνων και ορθόδοξων: Χωρίς καμιά δόση κολακείας, μπορούμε να πούμε ότι οι μουσουλμάνοι έχουν με τους Ορθόδοξους πιο θερμές σχέσεις από ότι με τους χριστιανούς άλλων ομολογιών. Είναι μια σχέση συμβίωσης που έχει διαρκέσει 15 αιώνες.
Αυτό άλλωστε σημειώνουν και οι ίδιοι οι Ορθόδοξοι. Χαρακτηριστικά, κάποιος δημοσιογράφος της συριακής τηλεόρασης ρώτησε τον Μακαριότατο πατριάρχη Αντιοχείας, Ιγνάτιο Χαζίμ τον Δ΄, εάν ο Πάπας του Βατικανού ήρθε να συμβάλει σε μια προσέγγιση μεταξύ Ορθοδόξων και Μουσουλμάνων. Ο Πατριάρχης θύμωσε για την ερώτηση, και απάντησε με τα εξής: «μήπως χρειαζόμαστε τον Πάπα για την προσέγγιση με τους μουσουλμάνους αδελφούς μας; Αυτοί είναι πιο κοντά για μας από τον Πάπα του Βατικανού».
Που βρίσκονται σήμερα οι Ορθόδοξοι και οι Μουσουλμάνοι;
Οι ορθόδοξοι που ζουν στον ισλαμικό κόσμο καταλαβαίνουν καλά τα προβλήματά του, υποφέρουν όπως και οι μουσουλμάνοι από την πολιτική κατάσταση και την έλλειψη ασφάλειας. Με την εμφάνιση του σύγχρονου κράτους, αρκετές παρεξηγημένες ιστορικές έννοιες έχουν ξεπεραστεί, και αναφερόμαστε πια σε συμπολίτες με τα ίδια δικαιώματα και ίδιες υποχρεώσεις.
Οι ορθόδοξοι εκτός ισλαμικού κόσμου: Σήμερα, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, ο κόσμος γνωρίζει ραγδαίες αλλαγές και μεταμορφώσεις, οι πληροφορίες μεταδίδονται με πολύ μεγάλη ταχύτητα, οι λαοί μαθαίνουν πολλά ο ένας για τον άλλον. Η Ελλάδα ως χώρα παίζει καθοριστικό ρόλο στο σχηματισμό της εικόνας της Ορθοδοξίας στον ισλαμικό κόσμο. Η ελληνική Ορθοδοξία, άλλωστε, είναι η εγγύτερη αναφορά της αραβικής Ορθοδοξίας. Αρκετοί παράγοντες ενισχύουν θετικά την συγκεκριμένη εικόνα, ενώ άλλοι, αντίθετα, την επιβαρύνουν αρνητικά. Ας ξεκινήσουμε από τη θετική διάσταση:
Οι ιστορικές σχέσεις της Ελλάδας με τον ισλαμικό και κυρίως με τον αραβικό κόσμο, υπήρξαν ήπιες και αγαστές από αρχαιοτάτων χρόνων, και, παρόλο που γνώρισαν κάποιες κρίσεις, παρέμειναν σταθερές προς το θετικό.
Οι θρησκευτικές σχέσεις της Ορθοδοξίας με τον ισλαμικό κόσμο ενισχύονται και ενδυναμώνονται, καθώς τα τέσσερα ορθόδοξα πατριαρχεία βρίσκονται σε ισλαμικές χώρες.
Η συνεχής και σθεναρή υποστήριξη του ελληνικού λαού στα ζητήματα που ταλανίζουν τον αραβικό και ισλαμικό κόσμο, και ιδιαίτερα οι διαδηλώσεις που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα για ζητήματα όπως το Παλαιστινιακό και ο πόλεμος στο Ιράκ, είναι ευρέως γνωστά και αναγνωρίζονται με ευγνωμοσύνη από τους Άραβες και τους Μουσουλμάνους.
Το τραγικό στην υπόθεση αυτή, βέβαια, είναι ότι πολλές από τις δραστηριότητες συμπαράστασης εκ μέρους του ελληνικού λαού δεν μεταδίδονται από τα αραβικά μέσα ενημέρωσης.
Ας έρθουμε τώρα στους αρνητικούς παράγοντες:
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει εδώ η υπόθεση του ισλαμικού τεμένους στην Αθήνα, καθώς το ελληνικό κράτος υπόσχεται εδώ και πάρα πολλά χρόνια να χτίσει αυτό το τέμενος, χωρίς ωστόσο να έχει υλοποιήσει αυτήν την υπόσχεση. Είναι αρκετά δυσάρεστο να προσπαθεί κανείς να εξηγήσει στους μουσουλμάνους επισκέπτες της Αθήνας γιατί δεν υπάρχει ένα τέμενος στην πόλη. Η Αθήνα έχει γίνει γνωστή στον ισλαμικό κόσμο ως η μοναδική ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που δεν έχει ισλαμικό τέμενος. Το χειρότερο στην παρούσα υπόθεση είναι ότι οι μουσουλμάνοι από την πλευρά τους δυσπιστούν στις υποσχέσεις της πολιτείας για το τέμενος, παρόλο που έχει ψηφιστεί ο σχετικός νόμος. Οι μουσουλμάνοι δεν μπορούν να καταλάβουν αυτήν την στάση από μια φιλική χώρα, ενώ αντίθετα βλέπουν στις χώρες τους εκατοντάδες ορθόδοξες εκκλησίες και μοναστήρια.
η απουσία ενημέρωσης και ενδιαφέροντος τόσο στα ελληνικά όσο και στα ισλαμικά μέσα ενημέρωσης για όσα συμβαίνουν στον ισλαμικό κόσμο και στην Ελλάδα αντίστοιχα, το ότι γνωρίζουμε οι μεν τους δε μέσω των δυτικών μέσων ενημέρωσης, όπως ήδη αναφέρθηκε πιο πάνω. Να σημειώσουμε εξάλλου ότι στην Ελλάδα οι μουσουλμάνοι δημοσιογράφοι είναι ελάχιστοι. Επίσης, τα ελληνικά Μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν διαφέρουν από τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά στην κάλυψη των ζητημάτων που αφορούν τον ισλαμικό κόσμο.
Ιδιαίτερα αρνητικό φαινόμενο αποτελούν οι φανατικές απόψεις που εκφέρονται και από τις δυο πλευρές, και οι οποίες δεν ευνοούν τον διάλογο και την συνεργασία.
Σε τι μπορούμε να συνεργαστούμε μελλοντικά; Ας εστιάσουμε, τέλος, στα ζητήματα στα οποία μπορούμε να αναπτύξουμε κοινές δράσεις και συνεργασία. Άλλωστε, η διαφορετική πίστη δεν υπήρξε ποτέ εμπόδιο για την συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων. Και πρέπει να παραδεχτούμε ότι δεν χρειάζεται να αλλάξει κανείς την πίστη του, ούτε να την προσαρμόσει σε άλλα δόγματα για να έρθουμε πιο κοντά. Αρκεί να σεβόμαστε τον συνάνθρωπό μας, ανεξάρτητα από το χρώμα, την πίστη, την εθνικότητά του. Η συμβίωση, η συνεργασία και η κοινή δράση των πιστών διαφορετικών θρησκειών μπορεί να γίνει σε ανθρώπινο επίπεδο, και πάνω σε ανθρώπινα καθημερινά θέματα.
Άλλωστε οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι κοινοί, και αυτό πρέπει να μας οδηγήσει στο να τους αντιμετωπίζουμε από κοινού. Τα ναρκωτικά, ο αλκοολισμός, το τσιγάρο, οι άδικες εκτρώσεις, τα διαζύγια και η κρίση του θεσμού της οικογένειας, η κοινωνική αμέλεια τα εγκλήματα ανηλίκων, η διακίνηση ανθρώπων και μάλιστα των παιδιών, των γυναικών και των προσφύγων, και τόσα άλλα προβλήματα, αποτελούν μια κοινή απειλή για μας όλους.
Διάλογος πιστών και όχι θρησκειών, διάλογος πολιτισμένων ανθρώπων όχι πολιτισμών: Οφείλουμε επίσης να επισημάνουμε ότι το ζητούμενο της εποχής μας είναι ένας «Διάλογος των πιστών» και όχι «Διάλογος των θρησκειών», διάλογος πολιτισμένων ανθρώπων και όχι γενικά και αφηρημένα διάλογος πολιτισμών. Σήμερα γίνονται αρκετά συνέδρια και συναντήσεις με τίτλο «διάλογος των θρησκειών» ή «διάλογος των πολιτισμών». Πιστεύω βαθιά ότι αυτά τα συνέδρια πρέπει να αλλάξουν τίτλο, και ίσως κατεύθυνση, ώστε να μετονομαστούν «διάλογος των πιστών» ή διάλογος των πολιτισμένων ανθρώπων. Κι αυτό γιατί τα ζητήματα που μας απασχολούν δεν ήταν ποτέ θρησκευτικά, αλλά ανθρώπινα, και για αυτό πρέπει να τα συζητήσουμε πολιτισμένα. Η πίστη του καθενός μπορεί να είναι κίνητρο για περισσότερη προσέγγιση και συνεργασία, αλλά οφείλουμε να μην την εμπλέξουμε στο θέμα του διαλόγου σαν να ήταν πρόβλημα ή μέρος του προβλήματος. Για να υπερβούμε τις οποιεσδήποτε αμφισβητήσεις, οφείλουμε να διαβάσουμε την ιστορία με περισσότερη αμεροληψία. Τα ευχολόγια που ακούγονται σε κάθε παρόμοια συνάντηση δεν συνεισφέρουν κανένα χρήσιμο έργο.
Σημειώσεις
1 Το Ιερό Κοράνιο, 5- 85.
2 Το Ιερό Κοράνιο, 2, 2-4.
3 Δεν βρήκα την ακριβή μετάφραση στα ελληνικά.
4 Βέβαια οι επαφές δεν περιορίζονται στο συγκεκριμένο γεγονός, οι μουσουλμάνοι και οι χριστιανοί είχαν ανταλλάξει μεταξύ τους πολλές επιστολές, συζητήσεις, δώρα.
5 Βρίσκεται στην σημερινή Υεμένη.
6 Ο νεστοριανός Πατριάρχης έχει κάνει μια ομιλία στο παλάτι του Χαλίφη Al Mahdi, το έτος 781, στην οποία υπεραμύνεται του χριστιανισμού. Το κείμενο διασώζεται μέχρι σήμερα, όπως επίσης κι άλλα παρόμοια.
7 Είναι γνωστό ότι οι χριστιανοί φιλόλογοι είχαν σημαντικό ρόλο στην μετάφραση κειμένων της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και σκέψης προς τα αραβικά.
8 Οι μουσουλμάνοι έχουν συνάψει αρκετές συνθήκες ειρήνευσης με τους χριστιανούς κατοίκους της Συρίας και της Αιγύπτου την εποχή που είχαν στρατιωτικές συγκρούσεις με τους Βυζαντινούς.
9 Ένας αξιόλογος συγγραφέας στο συγκεκριμένο θέμα είναι ο Sir Thomas Arnold, που έγραψε βιβλίο με τίτλο: The Preaching to Islam = το κήρυγμα προς το Ισλάμ.
* Ο κ. Chadi Ayoubi γεννήθηκε το 1973 και έχει υπηκοότητα Λιβανική. Έλαβε το πτυχίο Ισλαμικών και Αραβικών Σπουδών της I.E.S.H. (Institut Europeen des Sciences Humaines, ΓΑΛΛΙΑ) το 2004 καθώς και της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού Ασπροπύργου το 2000. Έχει συνεργαστεί με διάφορα αραβικά Μ.Μ.Ε. (1995-2000) και το 2004 υπήρξε Αρχισυντάκτης της εφημερίδας Microscope στην Αθήνα. Συνεργάστηκε το 2003 με τον τηλεοπτικό αραβικό σταθμό Αλ-Τζαζίρα, του οποίου υπήρξε ανταποκριτής της ιστοσελίδας (2004-2006), όπως και ανταποκριτής του αραβόφωνου καναλιού Ιqraa΄ στην Ελλάδα (2006). Είναι δημοσιογράφος της τηλεόρασης και του ραδιοσταθμού του ΣΚΑΪ από το 2006. Έχει δημοσιεύσει ένα μεγάλο αριθμό άρθρων, ρεπορτάζ και συνεντεύξεων, πολιτικού, οικονομικού και πολιτιστικού περιεχομένου, σε περιοδικά και εφημερίδες: Al Aman (Λίβανος), Αl Μujtamaa (Κουβέιτ) Al Europiya (Λονδίνο) Dunia al Αrab (Αθήνα) Microscope (Αθήνα), και στα websites: Aljazeera.net, Islam Οnline (Κατάρ), Ιslam Τoday (Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα), Αl Μoslim (Σαουδική Αραβία). Επίσης, έχει δημοσιεύσει δεκάδες κλασσικά ποιήματα σε λογοτεχνικά περιοδικά και έντυπα, όπως και δεκάδες αφιερώματα σχετικά με τα ελληνικά αξιοθέατα (Μουσείο Βυζαντινής και Χριστιανής Τέχνης, Μουσείο Μπενάκη, Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης, Αθλητικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης, Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκη, Λευκός Πύργος), εκθέσεις βιβλίου και φωτογραφίας σε όλη την Ελλάδα, στην ιστοσελίδα του Αl Jazeera. Έχει μεταφράσει το βιβλίο, Οι βασικές αρχές για τις σχέσεις μεταξύ μουσουλμάνων και αλλόθρησκων, του Φαϊσάλ Μαουλαουί, αντιπροέδρου του «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ερευνών και Φάτουα». Συμμετείχε ακόμη στην μετάφραση και επιμέλεια του βιβλίου, Γενική Εισαγωγή στο Ισλάμ, εκδ. ΕΤΡΑ, 2005. Είναι μέλος της Ένωσης Ανταποκριτών ξένου τύπου στην Ελλάδα, 2002, του Universal League of Islamic Literature, 2002, και της International Islamic league for dialogue, 2004.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Αφήστε το σχόλιό σας