Η αγιότητα στην Ορθόδοξη Χριστιανική Παράδοση

Στην Ορθόδοξη Χριστιανική Παράδοση, η αγιότητα δεν αποτελεί μια στατική κατάσταση ή ένα ατομικό ηθικό επίτευγμα, αλλά μια ζωντανή και δυναμική σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, την πηγή κάθε αγιασμού. Ο άγιος δεν είναι ένας «υπεράνθρωπος» ή ένα αψεγάδιαστο ον, αλλά ένας κοινός άνθρωπος της καθημερινότητας που αγωνίζεται με ηρωισμό ενάντια στον εγωισμό του για να ταυτίσει τη θέλησή του με το θέλημα του Θεού.

Η αγιότητα συνδέεται άρρηκτα με τη δημιουργία του ανθρώπου «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν». Ενώ η «εικόνα» (λογικό, ελευθερία, δημιουργικότητα) δίνεται από την κτίση, η «ομοίωση» ή θέωση αποτελεί τον τελικό προορισμό: την ένωση του ανθρώπου με τον Θεό μέσω της Χάριτος.

• Η σωτηρία και ο αγιασμός είναι καρπός της συνεργασίας (συνέργειας) μεταξύ της θείας Χάριτος και της ελεύθερης ανθρώπινης βούλησης.
•  Ο άνθρωπος αγιάζεται όχι μετέχοντας στην απρόσιτη ουσία του Θεού, αλλά στις άκτιστες θείες ενέργειές Του, όπως το Άκτιστο Φως της Μεταμορφώσεως.

Η πορεία προς την αγιότητα περιγράφεται ως ένας «αόρατος πόλεμος» και μια πνευματική άθληση.

• Πνευματικός Αγώνας: Περιλαμβάνει τη μετάνοια, την προσευχή (ιδιαίτερα τη νοερά προσευχή), τη νηστεία και την καταπολέμηση των παθών. Στόχος είναι η καθαρότητα της καρδιάς, ώστε να γίνει ο άνθρωπος κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος.
• Μυστηριακή Ζωή: Το Βάπτισμα και το Χρίσμα είναι η αφετηρία της αγιότητας, παρέχοντας τις δωρεές του Πνεύματος. Η κορύφωση όμως βρίσκεται στη Θεία Ευχαριστία. Η εκφώνηση «Τὰ ἅγια τοῖς ἁγίοις» υπενθυμίζει ότι οι πιστοί καλούνται «άγιοι» όχι λόγω ηθικής τελειότητας, αλλά λόγω της συμμετοχής τους στο Σώμα και το Αίμα του Χριστού, του μόνου αναμάρτητου.

Η Εκκλησία τιμά τους αγίους (μάρτυρες, οσίους, αποστόλους κ.ά.) όχι ως είδωλα, αλλά ως πρότυπα ζωής.

• «Τιμή Αγίου, μίμησις Αγίου»: Η ουσιαστικότερη τιμή προς έναν άγιο είναι η προσπάθεια του πιστού να μιμηθεί το αγωνιστικό του ήθος και την αγάπη του για τον Χριστό.
• Πρεσβεία: Οι άγιοι θεωρούνται φίλοι του Θεού που μεσιτεύουν και πρεσβεύουν αδιάλειπτα για τη σωτηρία ολόκληρου του κόσμου.
• Εικόνες και Λείψανα: Η τιμή προς τις εικόνες «επί το πρωτότυπον διαβαίνει». Τα άφθαρτα λείψανα αποτελούν απόδειξη της νίκης του Χριστού επί της φθοράς και κατοικητήρια της θείας χάρης.

Η αγιότητα δεν ανήκει στο παρελθόν· η Εκκλησία αναδεικνύει διαρκώς νεοφανείς αγίους (όπως ο Άγιος Πορφύριος, ο Άγιος Παΐσιος κ.ά.), αποδεικνύοντας ότι ο αγιασμός είναι εφικτός σε κάθε εποχή. Το απόλυτο πρότυπο αγιότητας παραμένει η Παναγία, η οποία με την ελεύθερη υπακοή της στο θείο θέλημα έγινε η «γέφυρα» για την ενανθρώπηση του Θεού και η Μητέρα όλης της ανθρωπότητας.

Συνολικά, ο άγιος στην Ορθοδοξία είναι ο αληθινός άνθρωπος, αυτός που υπερβαίνει την ατομικότητά του για να γίνει «πρόσωπο» σε κοινωνία αγάπης με τον Θεό και τον πλησίον.