Η γλώσσα της Ορθόδοξης χριστιανικής Παράδοσης

Η γλώσσα στην Ορθόδοξη χριστιανική Παράδοση δεν αποτελεί μια απλή επικοινωνιακή σύμβαση, αλλά μια «μυστηριακή» λειτουργία που επιτρέπει στους ανθρώπους να αποκαλύπτουν τον εσωτερικό τους πλούτο και να κοινωνούν τα «βαθύτερα θελήματα της καρδιάς τους». Η ιστορική της εξέλιξη και ο θεολογικός της χαρακτήρας συνθέτουν ένα πολυδιάστατο όργανο έκφρασης της πίστης.

Ενώ ο Ιησούς και οι Απόστολοι μιλούσαν την αραμαϊκή, η Καινή Διαθήκη γράφτηκε στην κοινή ελληνιστική, η οποία είχε επικρατήσει ως παγκόσμια γλώσσα της εποχής. Η Εκκλησία υιοθέτησε την ελληνική γλώσσα ως το τελειότερο γλωσσικό όργανο για να μεταγγίσει τα μηνύματα του Ευαγγελίου και να διατυπώσει με ακρίβεια τα δόγματά της. Μέσω αυτής, οι Πατέρες δανείστηκαν όρους από την ελληνική φιλοσοφία (όπως «πρόσωπο», «ουσία», «ενέργεια») δίνοντάς τους νέο χριστιανικό περιεχόμενο.

Η γλώσσα της Αγίας Γραφής είναι συχνά ποιητική, συμβολική και μεταφορική. Χρησιμοποιεί ανθρωπομορφικές εκφράσεις (π.χ. «είπε ο Θεός», «οφθαλμοί Κυρίου») για να καταστήσει κατανοητές τις υπέρλογες αλήθειες για τον Θεό, ο οποίος ως πνεύμα δεν έχει σωματικά χαρακτηριστικά.
Στη λατρεία, η γλώσσα χαρακτηρίζεται ως:Αναγωγική: Μεταφέρει τον άνθρωπο από τα γήινα στα ουράνια.Λογική: Απευθύνεται στον άνθρωπο ως λογικό ον που συμμετέχει συνειδητά με τον νου και την καρδιά.Αγιοπνευματική: Οι διατυπώσεις των ύμνων προέρχονται από την εμπειρία των αγίων και αποτελούν συμπύκνωση της θείας Χάριτος.

Η Ορθοδοξία δεν αναγνωρίζει «ιερές γλώσσες» με την έννοια του αποκλεισμού άλλων. Η Πεντηκοστή, όπου οι Απόστολοι μίλησαν «στη γλώσσα του καθενός», αποτελεί το θεμέλιο για τη χρήση των εθνικών γλωσσών στη λατρεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το έργο των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, οι οποίοι δημιούργησαν αλφάβητο για τους Σλάβους ώστε να λατρεύουν τον Θεό στη μητρική τους γλώσσα.
Παράλληλα με τον λόγο, υπάρχει η «σιωπηλή γλώσσα» των εικόνων. Οι εικόνες αποκαλούνται «βιβλία των αγραμμάτων», καθώς μέσω της πνευματικής σημειολογίας τους διδάσκουν τις αλήθειες της πίστης και το μυστήριο της Ενανθρώπησης σε όσους δεν μπορούν να διαβάσουν τα ιερά κείμενα.

Σήμερα υπάρχει διάλογος σχετικά με τη μεταγλώττιση των λειτουργικών κειμένων στη νεοελληνική. Ενώ τονίζεται η ανάγκη για κατανόηση των νοημάτων από τον λαό, εκφράζονται φόβοι για αλλοίωση της δογματικής ακρίβειας και του κάλλους του πρωτοτύπου. Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς υπενθυμίζει ότι η ευλάβεια στηρίζεται στα νοήματα και όχι στις λέξεις, επισημαίνοντας ότι η ουσία της επικοινωνίας βρίσκεται στη μέθεξη με τις θεϊκές πραγματικότητες. Τελικά, η ύψιστη γλώσσα της Παράδοσης θεωρείται η γλώσσα της αγάπης, η οποία αποτελεί το κατεξοχήν χάρισμα του Αγίου Πνεύματος.