Η Ιαπωνική θρησκεία

Η ιαπωνική θρησκεία αποτελεί ένα πολυσύνθετο φαινόμενο που βασίζεται στη συνύπαρξη και τον συνδυασμό τριών κύριων παραδόσεων: του εγχώριου Σίντο (Σιντοϊσμού), του Μαχαγιάνα Βουδισμού και του Κομφουκιανισμού. Η θρησκευτικότητα του μέσου Ιάπωνα χαρακτηρίζεται από έναν «καταμερισμό εργασίας», με αποτέλεσμα οι πιστοί να στρέφονται σε διαφορετικά θρησκευτικά συστήματα ανάλογα με τις ανάγκες τους. Μια χαρακτηριστική φράση αναφέρει ότι οι Ιάπωνες «γεννιούνται Σιντοϊστές και πεθαίνουν Βουδιστές», καθώς το Σίντο αφορά τα θέματα της ζωής και της ευημερίας, ενώ ο Βουδισμός τη μεταθανάτια τύχη.

 

 Το Σίντο (Η οδός των θεών)

• Τα Κάμι: Είναι η αρχαία γηγενής θρησκεία της Ιαπωνίας που λατρεύει τα «κάμι», δηλαδή αθάνατες πνευματικές οντότητες που κατοικούν παντού στη φύση (βουνά, ποτάμια, δέντρα), στα φυσικά φαινόμενα, σε ζώα, αλλά και σε ανθρώπους (όπως ο αυτοκράτορας ή οι ασκητές).
• Η Θεά Αματεράσου και ο Αυτοκράτορας: Η θεά του ήλιου, Αματεράσου, είναι η σημαντικότερη θεότητα και θεωρείται πρόγονος της αυτοκρατορικής δυναστείας. Μέχρι τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο αυτοκράτορας θεωρούνταν ζωντανή θεότητα με αποστολή να κυβερνήσει τον κόσμο, ιδιότητα που αποκήρυξε μετά την ήττα της χώρας.
• Ναοί και Σύμβολα: Οι ναοί (τζίντζα) είναι συνήθως ξύλινοι και βρίσκονται στην εξοχή. Χαρακτηριστική είναι η πύλη «τορίι» (σε σχήμα Π), το ιερό σχοινί από άχυρο ρυζιού (σιμενάουα) και ο καθρέφτης, που συμβολίζει τον ήλιο.
• Γιορτές (Ματσούρι): Περιλαμβάνουν χαρούμενες παρελάσεις στη γειτονιά του ναού με τη μεταφορά του μικόσι (φορητού βωμού), συνοδεία μουσικής και χορού, για την ευλογία της ενορίας.

 Βουδισμός και Κομφουκιανισμός

• Βουδισμός: Εισήχθη τον 6ο αι. μ.Χ. και κυριαρχεί σε ό,τι σχετίζεται με τον θάνατο και τη μεταθανάτια ζωή. Ιδιαίτερα δημοφιλής είναι ο Βούδας Αμιντά και οι μποντισάτβα, όπως η Κάννον (θεά του ελέους) και ο Τζίζο (προστάτης των παιδιών). Η σχολή Ζεν, με την έμφαση στον διαλογισμό, έχει επηρεάσει καθοριστικά τον ιαπωνικό χαρακτήρα και την τέχνη.
• Κομφουκιανισμός: Διέπει την ηθική, την κοινωνική οργάνωση και τις ιεραρχικές σχέσεις (π.χ. σεβασμός γιων προς γονείς), προσδίδοντας στις κοινωνίες της Άπω Ανατολής έναν έντονα δεοντολογικό χαρακτήρα.

Καθημερινή Πνευματικότητα

• Προγονολατρία: Αποτελεί βασική αρχή της ιαπωνικής ζωής. Τα περισσότερα σπίτια διαθέτουν δύο βωμούς: έναν σιντοϊστικό (καμιντάνα) και έναν βουδιστικό (μπουτσουντάν) για την απόδοση τιμών στους νεκρούς συγγενείς.
• Μακότο: Είναι ο σκοπός του ενάρετου τρόπου ζωής, που επιτυγχάνεται μέσω της άσκησης της αρετής, της κοινωνικής προσφοράς και της αρμονικής συνύπαρξης με τη φύση.
• Σύγχρονη Πραγματικότητα: Η ιαπωνική θρησκευτικότητα εκδηλώνεται ακόμα και στον αθλητισμό (π.χ. σούμο) ή σε καθημερινές συνήθειες, όπως ο καθαρισμός του σώματος πριν από την προσευχή και η ευλογία αντικειμένων (όπως αυτοκινήτων) από ιερείς.