Το ασύμβατο του χριστιανικού ήθους με τον φανατισμό

Το χριστιανικό ήθος και ο φανατισμός αποτελούν δύο έννοιες εντελώς αντίθετες και ασύμβατες, καθώς ο Χριστιανισμός ορίζεται ως η θρησκεία της αγάπης και της ελευθερίας, ενώ ο φανατισμός πηγάζει από το μίσος και την επιβολή. Η ορθόδοξη παράδοση τονίζει ότι η πίστη δεν είναι ένα ιδεολόγημα που επιβάλλεται με τη βία, αλλά μια αβίαστη και ελεύθερη στροφή της καρδιάς προς τον Θεό.Ο Τριαδικός Θεός είναι μια κοινωνία προσώπων που μετέχουν με αγάπη το ένα στο άλλο, και ο άνθρωπος καλείται να μιμηθεί αυτόν τον τρόπο ύπαρξης. Ο φανατισμός, αντίθετα, κλείνει την καρδιά του ανθρώπου, καλλιεργώντας την εχθρότητα και το μίσος. Ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο ελεύθερο και σέβεται απόλυτα την προσωπικότητά του. Η Εκκλησία διακηρύσσει ότι «το καλό δεν είναι καλό, όταν δεν γίνεται με καλό τρόπο», πράγμα που σημαίνει ότι οποιαδήποτε προσπάθεια επιβολής της «αλήθειας» με καταναγκασμό ακυρώνει την ίδια την ουσία της πίστης.

 Ο Ιησούς Χριστός δεν «σταυρώνει», αλλά σταυρώνεται ο Ίδιος· δεν βιαιοπραγεί, αλλά δέχεται τη βία και ευλογεί ακόμη και όσους Τον λοιδωρούν. Όταν οι μαθητές Του ζήτησαν να «κατεβάσουν φωτιά» για να κάψουν όσους δεν τους δέχτηκαν, ο Χριστός τους επιτίμησε, υπενθυμίζοντας ότι ήρθε για να σώσει και όχι για να καταστρέψει ανθρώπους. Για τον χριστιανό, ο κάθε συνάνθρωπος —ανεξαρτήτως φυλής, θρησκείας ή κοινωνικής τάξης— είναι αδελφός και «παράδεισος», όχι απειλή. Ο φανατικός, αντίθετα, βλέπει τον διαφορετικό ως εχθρό και προσπαθεί να τον εκμηδενίσει. Κάθε έγκλημα που διαπράττεται στο όνομα του Θεού αποτελεί στην πραγματικότητα ένα έγκλημα κατά του Θεού. Η Ορθόδοξη Εκκλησία καταδικάζει απερίφραστα τον θρησκευτικό φανατισμό, τον εξτρεμισμό και τον εθνοφυλετισμό (την απολυτοποίηση του έθνους μέσα στην Εκκλησία), χαρακτηρίζοντάς τα ως «νοσηρή θρησκευτικότητα».

Ο φανατισμός συχνά οφείλεται σε έναν «ζήλο οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν» (ζήλο χωρίς σωστή γνώση), όπου ο άνθρωπος υποκαθιστά τον ζωντανό Θεό με τη δική του «ιερή μανία» και τον εγωισμό του. Η Εκκλησία προτείνει ως αντίδοτο τον νηφάλιο διάλογο, την πραότητα και την ανεκτικότητα, τονίζοντας ότι η αληθινή δύναμη βρίσκεται στη θυσιαστική αγάπη και όχι στην κτηνώδη ισχύ.

Τελικά, το χριστιανικό ήθος επιβάλλει να μην χρεώνονται τα λάθη και οι βιαιότητες μεμονωμένων χριστιανών στην ουσία του Χριστιανισμού, ο οποίος παραμένει ένα διαχρονικό μήνυμα ελευθερίας και καταλλαγής.