Ιστορίες από το γεροντικό

Το Γεροντικόν αποτελεί ένα διαχρονικό έργο που περιλαμβάνει αποφθέγματα και διδακτικές ιστορίες από τη ζωή των μεγάλων ασκητών της ερήμου, προσφέροντας πολύτιμα μαθήματα για την πνευματική ζωή και την αρετή. Ακολουθούν ορισμένες από τις πιο χαρακτηριστικές:

 

 Ο Γέροντας και ο αδελφός που έκλεβε

Στο Γεροντικό αναφέρεται η ιστορία ενός μεγάλου Γέροντα που είχε για γείτονα έναν αδελφό ο οποίος έμπαινε στο κελί του και τον έκλεβε. Ο Γέροντας, αν και έβλεπε την πράξη του, δεν τον ήλεγχε, αλλά εργαζόταν περισσότερο σκεπτόμενος ότι ο αδελφός ίσως είχε ανάγκη, παρόλο που ο ίδιος δυσκολευόταν να εξασφαλίσει το ψωμί του. Όταν ήρθε η ώρα να πεθάνει, κάλεσε τον αδελφό αυτόν κοντά του, του φίλησε τα χέρια και είπε στους παρευρισκόμενους: «Ευχαριστώ αυτά τα χέρια, διότι με τη βοήθειά τους πηγαίνω στη Βασιλεία των Ουρανών». Ο αδελφός συγκινήθηκε τόσο βαθιά, ώστε μετανόησε και έγινε δόκιμος μοναχός.

 

Άγιος Επιφάνιος και Αββάς Ιλαρίων

Ο άγιος Επιφάνιος, επίσκοπος Κύπρου, προσκάλεσε τον Αββά Ιλαρίωνα να συναντηθούν πριν πεθάνουν. Κατά τη διάρκεια του γεύματος, ο επίσκοπος πρόσφερε κρέας πτηνού στον Ιλαρίωνα, ο οποίος το αρνήθηκε λέγοντας πως δεν είχε φάει κρέας από τότε που έγινε μοναχός. Ο άγιος Επιφάνιος του απάντησε: «Κι εγώ από τότε που ιερώθηκα δεν άφησα κανέναν να πάει στο κρεβάτι του να κοιμηθεί έχοντας κάτι εναντίον μου, ούτε κι εγώ κοιμήθηκα έχοντας κάτι εναντίον άλλου». Ακούγοντας αυτά τα λόγια, ο Αββάς Ιλαρίων αναγνώρισε το πνευματικό ανάστημα του επισκόπου και του είπε: «Συγχώρεσέ με, γιατί αυτό που εφαρμόζεις εσύ είναι ανώτερο από αυτό που κάνω εγώ».

 

 Ο στρατιωτικός και η σχισμένη χλαμύδα

Ένας στρατιωτικός επισκέφθηκε έναν γέροντα ασκητή στην έρημο και τον ρώτησε αν ο Θεός δέχεται τη μετάνοια όσων έκαναν λάθη. Ο γέροντας τον ρώτησε: «Αν η χλαμύδα σου σκιστεί, την πετάς;». Εκείνος απάντησε πως τη ράβει και την ξαναχρησιμοποιεί. Ο σοφός γέροντας του εξήγησε τότε πως αν ο άνθρωπος λυπάται ένα ρούχο, πολύ περισσότερο λυπάται ο Θεός τον άνθρωπο που είναι παιδί Του.

 

 Ο Αββάς Ποιμήν για τη συγχώρηση

Όταν ρώτησαν τον Αββά Ποιμένα αν ο Θεός συγχωρεί κάποιον που μετανιώνει για το λάθος του, εκείνος υπενθύμισε τη διδασκαλία του Χριστού στον Πέτρο για τη συγχώρηση «εβδομήντα φορές το εφτά». Συμπλήρωσε πως εφόσον ο Θεός ζητά από τους ανθρώπους τόση πολλή συγχώρεση, πολύ περισσότερο συγχωρεί και δέχεται Εκείνος όποιον επιστρέφει κοντά Του.

 

 Ο Άγιος Γεράσιμος και το λιοντάρι

Στην παράδοση της ερήμου, ο Άγιος Γεράσιμος ο Ιορδανίτης εικονίζεται συχνά με ένα λιοντάρι. Είχε φτάσει σε τέτοιο πνευματικό ύψος, ώστε τα άγρια θηρία τον σέβονταν και τον υπηρετούσαν. Η ιστορία αναφέρει πως ο άγιος τα είχε βρει τόσο καλά με τον Θεό και τον εαυτό του, που ακόμη και το λιοντάρι τον πλησίασε ζητώντας παρηγοριά και έμεινε πιστά δίπλα του.

 

 Οι κανόνες της αγάπης

Στο Μέγα Γεροντικό καταγράφονται σύντομες αλλά ουσιαστικές διδαχές για την καθημερινή συνύπαρξη:

• Ποτέ μην πηγαίνεις για ύπνο αν είσαι δυσαρεστημένος με κάποιον ή αν κάποιος έχει παράπονο από εσένα.
• Μην επιθυμείς έργα που ωφελούν εσένα αλλά βλάπτουν τον διπλανό σου, γιατί το κέρδος του αδελφού είναι δική σου καρποφορία.
• Μην απαιτείς αγάπη από τον πλησίον· εσύ δείξε την αγάπη πρώτος, και έτσι θα βρεις ανάπαυση και θα οδηγήσεις και τον άλλον στην αγάπη.
• Η αγάπη διώχνει τον φόβο για τον Θεό.

 Η διδασκαλία του Αββά Μακαρίου για την τελειότητα

Σύμφωνα με τον Αββά Μακάριο τον Μέγα, η τελειότητα κατακτάται μέσω της μεγάλης ταπείνωσης. Ο άνθρωπος οφείλει να βάζει τον εαυτό του χαμηλότερα από όλη την κτίση, να μην κρίνει κανέναν παρά μόνο τον εαυτό του, να υπομένει την καταφρόνια και να ασκεί βία στον εαυτό του* για να είναι μακρόθυμος και αγαθός.

 

 

*Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αββά Μακαρίου του Μεγάλου, η φράση «να ασκεί βία στον εαυτό του» αναφέρεται στην επίμονη πνευματική προσπάθεια και τον αγώνα που οφείλει να καταβάλλει ο πιστός για να επιτύχει την τελειότητα και να κερδίσει τη Βασιλεία των Ουρανών.

Η έννοια πηγάζει από τον λόγο του Χριστού: «η Βασιλεία των Ουρανών ανήκει σ’ αυτούς που ασκούν βία στον εαυτό τους και αυτοί οι αγωνιστές την κερδίζουν» (Μτ 11,12). Εδώ, η λέξη «βιαστές» προσδιορίζει εκείνους που αγωνίζονται με ζήλο στον πνευματικό στίβο. Η βιβλική αναφορά «Ἀπό δέ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καί βιασταί ἁρπάζουσιν αὐτήν» (Μτ 11,12) ερμηνεύεται ως ο έντονος πνευματικός αγώνας που οφείλει να καταβάλλει ο πιστός για να κερδίσει τη Βασιλεία του Θεού.
 Η βία αυτή δεν στρέφεται κατά άλλων ανθρώπων, αλλά είναι η προσπάθεια να προσανατολίσει κάποιος τη θέλησή του στο θέλημα του Θεού. Είναι ο «κόπος» που απαιτείται για τη βελτίωση του εαυτού και το άνοιγμα της καρδιάς στην αγάπη.
 Ο άνθρωπος πρέπει να «βιάζει» (να πιέζει πνευματικά) τον εαυτό του ώστε να είναι μακρόθυμος, αγαθός, σώφρων και να αγαπά τους αδελφούς του, υπερνικώντας τις εγωιστικές του τάσεις.
 Η άσκηση αυτής της βίας σημαίνει να μάθει ο άνθρωπος να μην υπολογίζει τον εαυτό του, να τον τοποθετεί ταπεινά κάτω από όλη την κτίση και να μην κρίνει κανέναν άλλον παρά μόνο τον εαυτό του.
Περιλαμβάνει τη συνεχή προσπάθεια για τον έλεγχο της γλώσσας, τη φύλαξη των ματιών από κακά θεάματα και την αποφυγή μάταιων ακουσμάτων που φθείρουν την ψυχή.
Αυτή η μορφή βίας είναι «δεκτή ή ανεκτή» επειδή αφορά αποκλειστικά τον εσωτερικό αγώνα του πιστού και δεν έχει καμία σχέση με την εξουθενωτική ή σωματική βία που ασκείται εις βάρος των άλλων.

Συνοπτικά, για τον Αββά Μακάριο, η βία στον εαυτό είναι η ενεργητική επιλογή της μετάνοιας και της αυτογνωσίας, όπου ο πιστός «επαναστατεί» ενάντια στα πάθη του για να βρει την αληθινή ελευθερία.