Θρησκευτικά Γ΄ Γυμνασίου: «Σε διάλογο με τις άλλες χριστιανικές ομολογίες και θρησκείες του κόσμου» (Νικόλαος Ασπρούλης, Σουλτάνα Γκαργκάνα)

Δείτε ολόκληρο το βιβλίο εδώ

1. Η αναζήτηση του Θεού

• Α) Η αναζήτηση του Θεού: Η έμφυτη τάση του ανθρώπου να αναζητά το θείο για να βρει νόημα στην ύπαρξή του [1, 2].
• Β) Πώς αναζητούν οι άνθρωποι τον Θεό και πώς Τον αντιλαμβάνονται: Η ποικιλομορφία των δρόμων (φύση, λογική, εσωτερική εμπειρία) προς το Ιερό [1, 3].
• Γ) Το φαινόμενο της θρησκείας και τα χαρακτηριστικά του: Η θρησκεία ως καθολικό φαινόμενο με πίστη, λατρεία και κοινότητα [1].
• Δραστηριότητες: «Εσωτερικός και εξωτερικός κύκλος» για τους λόγους αναζήτησης [4], «Μετατροπή του 22ου Ψαλμού σε τέχνη» [5] και «Παιχνίδι ρόλων» (άθεος, αγνωστικιστής, χριστιανός) [6].

2. Θρησκεία, τέχνη, πολιτισμός και κοινωνική οργάνωση

• Βασικά Σημεία: Η θρησκεία αποτελεί τη ρίζα των θεσμών, της ηθικής και των τεχνών. Η κατανόηση του πολιτισμού απαιτεί τη γνώση της θρησκευτικής του βάσης [7].
• Δραστηριότητες: Δημιουργία «Κολάζ» με θρησκευτικές εορτές-αργίες στην Ευρώπη [8] και περιήγηση σε «Σταθμούς μάθησης» για τη θρησκευτική όψη στην τέχνη [9].

3. Θρησκεία, λατρεία και ο άνθρωπος

• Α) Λατρεία και προσευχή: Η προσευχή ως προσωπική συνομιλία και η τελετουργία ως τρόπος σύνδεσης με το υπερβατικό [1, 10].
• Β) Η σπουδαιότητα της επικοινωνίας του ανθρώπου με τον Θεό: Η λατρεία βοηθά στην υπέρβαση της ατομικότητας και την ένταξη στην κοινότητα [1, 11].
• Δραστηριότητες: «Βάζοντας τίτλους» σε εικόνες λατρείας [10], άσκηση «Συνδέοντας, επεκτείνοντας, προκαλώντας» [11] και «Κοιτάζοντας δέκα επί δύο» την εικόνα της Δεομένης [12, 13].

4. Η επιλογή να ζει κανείς χωρίς Θεό

• Α) Η αμφισβήτηση των παραδοσιακών θρησκευτικών αντιλήψεων: Ενστάσεις από τον χώρο της επιστήμης, της λογικής και της κοινωνικής κριτικής [1, 14].
• Β) Ζωή χωρίς Θεό: Η κοσμοθεωρία του αθεΐας και η διαμόρφωση ταυτότητας έξω από θρησκευτικά πλαίσια [1, 15].
• Δραστηριότητες: «Αντιλογίες» για τις θέσεις του Ντοστογιέφσκι [14], συμπλήρωση πίνακα «5 Π και 1 Γ» [14] και δημιουργία «Πολυτροπικού κειμένου» με θέμα «Ζωή χωρίς Θεό» [16].

5. Διάλογος με τη θρησκευτική ετερότητα

• Α) Ο άνθρωπος είναι διαλογικό ον: Η κοινωνικότητα ως αντανάκλαση του διαλόγου της Αγίας Τριάδας [17, 18].
• Β) Ο διάλογος θα σώσει… τον κόσμο: Η ανάγκη για ειρηνική συνύπαρξη και αποδοχή του «άλλου» στην πολυπολιτισμική κοινωνία [19].
• Δραστηριότητες: «Λέξεις, σκέψεις στη σειρά» για τα χαρακτηριστικά του διαλόγου [18], «Σκέψου, Γράψε, Συζήτησε» για τον πλησίον [19] και δημιουργία «Κολάζ» για την ισλαμοφοβία και τον αντισημιτισμό [20].

6. Χριστιανοί της Αιγύπτου, Αιθιοπίας, Αρμενίας, Συρίας και Ινδίας

• Α) Από την ενότητα στον χωρισμό: Το Σχίσμα μετά τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας (451) λόγω πολιτικών και πολιτισμικών παραγόντων [21, 22].
• Β) Γνωρίζοντας τους Ανατολικούς Χριστιανούς: Η τέχνη (κοπτική, αρμενική κ.ά.) και η καθημερινή ζωή αυτών των αρχαίων κοινοτήτων [23, 24].
• Δραστηριότητες: «Χάρτης στον τοίχο» [25], «Λέξεις-σκέψεις στη σειρά» για τη ζωή τους [24] και «Ιστοεξερεύνηση» για τους Ανατολικούς Χριστιανούς στην Ελλάδα [26].

7. Η πορεία του Χριστιανισμού στη Δύση

• Α) Από τα πρώτα σύννεφα… μέχρι την οριστική διαίρεση: Οι αιτίες (Filioque, πρωτείο Πάπα) που οδήγησαν στο Σχίσμα του 1054 [27, 28].
• Β) Γνωρίζοντας τον Δυτικό Χριστιανισμό: Η σταδιακή θεολογική αποξένωση και η διαφορετική προσέγγιση της πραγματικότητας στη Δύση [27, 29].
• Δραστηριότητες: «Σκέψου, Συζήτησε, Μοιράσου» για τη διαίρεση [28], «Μετασχηματισμός κειμένου» με γεωμετρικά σχήματα [29] και «Σταθμοί μάθησης» [30].

8. Όψεις θεολογίας και ζωής στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία σήμερα

• Α) Γνωρίζοντας τους Ρωμαιοκαθολικούς Χριστιανούς: Η οργάνωση και η ιστορική πορεία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας [31].
• Β) Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία σήμερα: Οι αλλαγές της Β΄ Βατικανής Συνόδου (λατρεία στη γλώσσα του λαού, διάλογος αγάπης) [32].
• Δραστηριότητες: «Συνδέω, προεκτείνω, πρωτοτυπώ» με εικόνες [33], «Αντιλογίες» για τις προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου [32] και «Δελτίο Εξόδου» [33].

9. Η Μεταρρύθμιση και οι συνέπειές της

• Α) Ο Μαρτίνος Λούθηρος και η Μεταρρύθμιση: Η θυροκόλληση των 95 θέσεων το 1517 και η αντίδραση στα συγχωροχάρτια.
• Β) Ο ρόλος της Μεταρρύθμισης στην Ιστορία: Η διάσπαση της Ευρώπης, οι θρησκευτικοί πόλεμοι και η ανάδυση των εθνικών κρατών.
• Δραστηριότητες: «ΑΒΓ» ακροστιχίδα για τον Λούθηρο [34], «Σκέψου, Συζήτησε, Μοιράσου» για 5 θέσεις αλλαγής στο σχολείο [35] και «Εφημερίδα τοίχου» [36].

10. Σύγχρονες όψεις θεολογίας και ζωής στον χώρο του Προτεσταντισμού

• Α) Γνωρίζοντας καλύτερα τους Προτεστάντες Χριστιανούς: Η αυθεντία της Βίβλου, η ατομική πίστη και η πολυδιάσπαση σε ομολογίες [37-39].
• Β) Αγώνας υπέρ της ελευθερίας, της αλληλεγγύης και της δικαιοσύνης: Η κοινωνική δράση μορφών όπως ο Μ.Λ. Κίνγκ και ο Ν. Μπονχέφερ [40, 41].
• Δραστηριότητες: «Βλέπω, ισχυρίζομαι, αναρωτιέμαι» [37], «Διάλογος-Συνέντευξη» με ποιμένα [42] και «Πρότζεκτ» για τη ζωή τους στην Ελλάδα [43].

11. Οικουμενικός διάλογος

• Α) Καιρός να αρχίσουμε να μιλάμε μεταξύ μας: Οι πρωτοβουλίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου (εγκύκλιος 1920) και η ανάγκη για ενότητα [44-46].
• Β) Πρόσωπα και θεσμοί του οικουμενικού διαλόγου: Το Π.Σ.Ε., η συνάντηση Πατριάρχη Αθηναγόρα - Πάπα Παύλου ΣΤ΄ και η άρση των αναθεμάτων [44, 47].
• Δραστηριότητες: «Θετικό-Αρνητικό» για τη στάση στον διάλογο [48], «Εφημερίδα τοίχου» για τις αναγκαιότητες του διαλόγου [49] και «Δελτίο Καιρού» [50].

12. Ο Ιουδαϊσμός στην Ιστορία και το παρόν

• Α) Μια ματιά στην ιστορία της θρησκείας των Εβραίων: Οι Πατριάρχες, η Έξοδος, η Τορά και το Ταλμούδ [51].
• Β) Η ιουδαϊκή θρησκεία σήμερα: Η Συναγωγή, ο Ραβίνος, οι γιορτές (Πάσχα, Σάββατο) και η μνήμη του Ολοκαυτώματος [52, 53].
• Δραστηριότητες: «Επιλογή αποφθεγμάτων» [54], «Ερωτήσεις προς ειδικούς» [55] και «Ιστοεξερεύνηση» για επιφανείς Έλληνες Εβραίους [56].

13. Ιστορία και θεολογία του Ισλάμ

• Α) Η ανάδυση του Ισλάμ στην Ιστορία: Ο προφήτης Μωάμεθ και η εξάπλωση του Ισλάμ [57].
• Β) Η πίστη και η λατρεία του Ισλάμ: Το Κοράνιο ως λόγος Θεού, ο Αλλάχ και οι κλάδοι (Σουνίτες, Σηίτες) [57, 58].
• Δραστηριότητες: «Συζήτηση στρογγυλής τράπεζας» για τους κλάδους [57], «Επεξεργασία κειμένου» για τα ονόματα του Αλλάχ [59] και «Αφήγηση ιστορίας» [60].

14. Το Ισλάμ στον σύγχρονο κόσμο

• Α) Η πανανθρώπινη ισλαμική κοινότητα: Η έννοια της «ούμα» και ο ρόλος της Σαρία [61, 62].
• Β) Όψεις της πνευματικότητας και της ζωής του Ισλάμ: Οι πέντε στύλοι, η προσευχή και το Ραμαζάνι [60, 63].
• Δραστηριότητες: «Σκέψου, Συζήτησε, Μοιράσου» για την ούμα [62], «Λέξεις, σκέψεις στη σειρά» για την αποδοχή προσφύγων [64] και «Σύγκριση» Ραμαζανιού - Σαρακοστής [63].

15. Παραδοσιακές θρησκείες της Ινδίας

• Α) Γνωριμία με μια αρχέγονη θρησκευτική πίστη: Η πολυμορφία του Ινδουισμού και η ιερή συλλαβή «ωμ» [65, 66].
• Β) Τα ιερά βιβλία και τα πιστεύω του Ινδουισμού: Βέδες, Ουπανισάδες, Μπράχμαν, άτμαν και μετενσάρκωση [67-69].
• Γ) Ο Ινδουισμός στην εποχή μας: Η γιόγκα, οι δρόμοι προς τη λύτρωση (μόξα) και οι κάστες [70, 71].
• Δραστηριότητες: «Χιονοστιβάδα» για τους πολιούχους-προστάτες [67], «Ιστοεξερεύνηση» για τα ιερά κείμενα [68] και «Τέσσερις γωνίες» [70].

16. Παραδοσιακές μορφές του Βουδισμού

• Α) Ο δρόμος προς την αφύπνιση: Η ζωή του Σιντάρτα Γκαουτάμα (Βούδα) και η Μέση Οδός [72, 73].
• Β) Οι τέσσερις ευγενείς αλήθειες στη ζωή του Βούδα: Η αντιμετώπιση του πόνου και της επιθυμίας [72, 74, 75].
• Γ) Η βουδιστική πνευματική παράδοση και η σημασία της: Ο διαλογισμός, η Νιρβάνα και οι κλάδοι (Τεραβάντα, Μαχαγυάνα) [73, 76, 77].
• Δραστηριότητες: «Λέξεις, σκέψεις στη σειρά» [78], «Επεξεργασία κειμένου» Καζαντζάκη [79] και «Χιονοστιβάδα» για τη μεταβολή της ζωής [80].

17. Θρησκείες και θρησκευτικός πολιτισμός στην Κίνα

• Α) Ο θρησκευτικός πολιτισμός της Κίνας: Η αρμονία του σύμπαντος και ο τροχός της ζωής [81, 82].
• Β) Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του θρησκευτικού Ταοϊσμού: Ο Λάο Τσε, το Τάο, το Γιν και το Γιανγκ [80, 83].
• Γ) Τα βασικά σημεία της διδασκαλίας του Κομφουκιανισμού: Ο Κομφούκιος, τα Ανάλεκτα και η κοινωνική ηθική του σεβασμού [84-86].
• Δραστηριότητες: «Αντιλογίες» για την πίστη σε πολλές παραδόσεις [87], «Τι ξέρω, τι θέλω να μάθω, τι έμαθα» [88] και «Καρέκλα των αποκαλύψεων» [89].

18. Σίντο και θρησκείες της Ιαπωνίας

• Α) Η οδός των θεών: Η λατρεία των «κάμι» (πνευμάτων της φύσης) και η θεά Αματεράσου [90, 91].
• Β) Η σιντοϊστική πίστη και η καθημερινή ζωή των ανθρώπων: Το Μακότο (ειλικρίνεια), οι εορτές και τα ιερά [91, 92].
• Δραστηριότητες: «Χάρτης Εννοιών» [92] και ανάλυση εικόνων (σούμο, πύλες Τορίι) [91].

19. Αρχέγονη θρησκευτικότητα

• Α) Αρχέγονη θρησκευτικότητα: Ένα δέντρο με πολλά κλαδιά: Ανιμισμός, μαγεία και η ιερότητα της φύσης [90, 93].
• Β) Αρχέγονες θρησκευτικές μνήμες και συμπεριφορές σήμερα: Επιβίωση αρχέγονων στοιχείων και οι τελετές διάβασης [90, 94].
• Δραστηριότητες: «Σκέψου, Συζήτησε, Μοιράσου» για τα κίνητρα υιοθέτησης πρακτικών [94], «Φτιάχνω ιστορίες» με παραδοσιακούς χορούς [95] και «Ρόλος στον τοίχο» για τον Παπαλάγκι [96].

20. Αρχαιοελληνική θρησκεία

• Α) Η εξέλιξη της αρχαιοελληνικής θρησκείας: Κοσμογονικοί μύθοι, ανθρωπομορφισμός των θεών και η απουσία ιερών βιβλίων [90, 97, 98].
• Β) Μνημεία και γιορτές: Η λατρεία στους Δελφούς, οι βωμοί και η κοινωνική διάσταση της λατρείας [90, 99, 100].
• Δραστηριότητες: «Αντιλογίες» για τον ανθρωπομορφισμό [101], «Ταξίδι στον χρόνο» με κάψουλα [102] και «Αναδρομή και προβολή» με παγωμένες εικόνες [100].

21. Νέα θρησκευτικά κινήματα

• Α) Γνωρίζοντας τα νέα θρησκευτικά κινήματα: Εσωτερική γνώση, αποκρυφισμός, εναλλακτικές θεραπείες και θρησκευτικός συγκρητισμός [103-105].
• Β) Παραδείγματα των νέων θρησκευτικών κινημάτων: Η Νέα Εποχή (New Age), ο νεοπαγανισμός και η «θεοποίηση» του εαυτού [106-108].
• Δραστηριότητες: «Ρόλος στον τοίχο» για το δίλημμα ενός παιδιού [103], «Αντιλογίες» για τους δρόμους προς τον Θεό [105] και συμπλήρωση «ομπρέλας πληροφοριών» [109].

22. Θρησκευτικότητα του 21ου αιώνα

• Α) Οι νέες μορφές της θρησκευτικότητας του 21ου αιώνα: Σύγχρονα είδωλα, σούπερ ήρωες, θεωρίες συνωμοσίας και υποκατάστατα της θρησκείας [110-113].
• Β) Εξετάζοντας κριτικά τη θρησκευτικότητα του 21ου αιώνα: Η ανάγκη για ταυτότητα, η επίδραση της παγκοσμιοποίησης και η θεοποίηση του ανθρώπου [110, 114, 115].
• Δραστηριότητες: «Χιονοστιβάδα» για τα σύγχρονα είδωλα [111], «Χάρτης εννοιών» [112] και «Γλωσσική δραστηριότητα» για το μη πραγματικό των νέων κόσμων [116].

23. Θεία Οικονομία

• Α) Οι φάσεις της Θείας Οικονομίας: Το σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου (Προπαρασκευή, Ενανθρώπηση, Εκκλησία) [110, 117, 118].
• Β) Η αποστολή του προφήτη Ιωνά: Η ανυπακοή, η μετάνοια και η φροντίδα του Θεού για όλους τους λαούς [110, 119, 120].
• Γ) Ο προφήτης Ιωνάς, ο Χριστός και η σωτηρία: Το «σημείο του Ιωνά» ως προεικόνιση της Ανάστασης και ο πανανθρώπινος χαρακτήρας της σωτηρίας [110, 121, 122].
• Δραστηριότητες: «Διάγραμμα ροής» των σταδίων [123], «Ο κύκλος της συνείδησης» για το δίλημμα του Ιωνά [124] και «Κολάζ» για την οικουμένη [125].