Τι άνθρωπος πρέπει να είμαι;
Αντί για την αναζήτηση αφηρημένων αρχών, οφείλουμε να εξετάσουμε τι είδους χαρακτήρα χρειάζεται να έχουμε για να πράττουμε ορθά [3]. Η ηθική εστιάζει πλέον στο «πώς θα έπρεπε να ζω;» και όχι μόνο στο ποιες είναι οι εντολές του νόμου [3].
Οι Ηθικές Αρετές
Ως ηθικές αρετές ορίζονται οι εξαίρετες και σταθερές ιδιότητες του χαρακτήρα που επιτρέπουν στο άτομο να αποφασίζει και να πράττει σωστά σε δύσκολες περιστάσεις [4, 5]. Παραδείγματα αποτελούν το δίκαιο, η εντιμότητα και η γενναιοδωρία [5].
Η Αρετή ως «Έξη»
Κατά τον Αριστοτέλη, η αρετή είναι μια «έξη» (σταθερή συνήθεια) που αφορά τη λήψη αποφάσεων [6]. Διαμορφώνεται μέσα από την κατάλληλη εκπαίδευση και την άσκηση των φυσικών μας προδιαθέσεων [5, 7].
Η Σωστή Μεσότητα
Η αρετή συνίσταται στην επίτευξη της μεσότητας, δηλαδή του μέσου όρου ανάμεσα στην υπερβολή και την έλλειψη [6, 7]. Για παράδειγμα, το θάρρος είναι η μεσότητα ανάμεσα στη δειλία (έλλειψη) και τη ριψοκινδύνευση (υπερβολή) [7, 8].
Ο Ρόλος της Φρόνησης
Η φρόνηση είναι η απαραίτητη ικανότητα να αναγνωρίζει κανείς το καλό για τον ίδιο και τους συνανθρώπους του [7]. Επιτρέπει στον άνθρωπο να σταθμίζει τις πράξεις του ελέγχοντας τα συναισθήματά του [7].
Αληθινή Ευδαιμονία
Για τον Αριστοτέλη, οι αρετές οδηγούν στην ευδαιμονία, η οποία σημαίνει την πλήρη άνθηση της ανθρώπινης προσωπικότητας και την ενεργοποίηση των δυνατοτήτων του ατόμου [9]. Διαφέρει από την παροδική υποκειμενική ευτυχία [9].
Το Ιδεώδες του Πολίτη
Το αρχαιοελληνικό ιδεώδες συνδέεται με το πρότυπο του «καλού καγαθού» πολίτη [10]. Στις σύγχρονες κοινωνίες η καλλιέργεια των αρετών είναι δυσκολότερη, καθώς φαίνεται να έχει χαθεί το συλλογικό κοινωνικό ήθος [9, 10].
Αρετές και Αρχές
Οι αρετές θεωρούνται συμπληρωματικές προς τις γενικές ηθικές αρχές [11]. Υποστηρίζεται μάλιστα πως «οι αρετές χωρίς αρχές είναι τυφλές, ενώ οι αρχές χωρίς αρετές είναι αδρανείς» [11, 12].
Ήθος εναντίον Ηθικισμού
Το ήθος είναι ο βιωμένος τρόπος ζωής, ενώ ο ηθικισμός (μοραλισμός) αποτελεί την απολυτοποίηση της ηθικής που νεκρώνει το πνεύμα της ζωής [2, 13]. Ο ηθικισμός σκοτώνει το ήθος επειδή απολιθώνει τη ζωή [13].
Ήθος Αγάπης και Ελευθερίας
Στον Χριστιανισμό, καμία πράξη δεν σώζει αυτόματα ή μηχανικά [14]. Το κριτήριο είναι αν ο άνθρωπος είναι ελεύθερα προσανατολισμένος προς έναν αγαπητικό τρόπο ύπαρξης, πέρα από τυπικά ηθικά συνταγολόγια [14-16].
Το Προσωπείο της Υποκρισίας
Όταν η γνησιότητα στις σχέσεις χάνεται, ο άνθρωπος αναπληρώνει το κενό με ένα προσωπείο (μάσκα), οδηγώντας στην υποκρισία [17, 18]. Η υποκρισία είναι η διάσταση μεταξύ εξωτερικής ευσεβείας και εσωτερικής κατάστασης [19, 20].
Ήθος και Αυτεξούσιο
Το αυτεξούσιο (ελεύθερη βούληση) είναι η βάση της ηθικής ευθύνης [21, 22]. Η ελευθερία δεν είναι ασυδοσία, αλλά η συγκρότηση ενός χαρακτήρα που επιλέγει το αγαθό χωρίς εσωτερική διαβούλευση [23].
Πολιτική και Αρετή
Ο σωστός πολιτικός οφείλει να αφιερώνει τις προσπάθειές του στην αρετή, επιδιώκοντας να κάνει τους πολίτες καλούς και υπάκουους στους νόμους [24]. Η πολιτική φιλοσοφία συμπληρώνει την ηθική [25].
Αγιότητα στην Καθημερινότητα
Η αγιότητα απαιτεί υπομονή, αυταπάρνηση και ανιδιοτέλεια [26]. Οι άγιοι αποτελούν πρότυπα απλότητας και αρετής, αποδεχόμενοι τον συνάνθρωπο χωρίς προκαταλήψεις [27].
Περιορισμοί της Αρετοκρατίας
Το ηθικό μοντέλο του ενάρετου ανθρώπου θεωρείται ενίοτε αριστοκρατικό [28]. Στην αρχική αριστοτελική μορφή του, δεν μπορούσε να πραγματωθεί απόλυτα από τις γυναίκες ή τους δούλους [11].
Τι είναι η Μεσότητα;
Η ηθική αρετή ορίζεται ως η ικανότητα να πετυχαίνουμε το μέσον, τον μέσο όρο ανάμεσα σε δύο ακρότητες: την υπερβολή και την έλλειψη [1, 2]. Το μέσον αυτό είναι «προς ημάς», δηλαδή υποκειμενικό ως προς τις ανάγκες της περίστασης [2].
Η Αρετή του Θάρρους
Ο ανδρείος άνθρωπος στέκεται σωστά απέναντι στον κίνδυνο. Αποφεύγει τον φόβο αλλά και την άλογη ορμή [1, 3].
| Έλλειψη | Μεσότητα | Υπερβολή |
| Δειλία | Θάρρος | Ριψοκινδύνευση |
Η Αρετή της Γενναιοδωρίας
Αφορά τη σωστή διαχείριση των υλικών αγαθών. Ο ενάρετος δίνει εκεί που πρέπει και όσο πρέπει, χωρίς να στερείται αλλά και χωρίς να σπαταλά [3].
| Έλλειψη | Μεσότητα | Υπερβολή |
| Τσιγκουνιά | Γενναιοδωρία | Σπατάλη |
Η Αρετή της Σωφροσύνης
Αφορά τη στάση μας απέναντι στις σωματικές ηδονές. Η σωστή επιδίωξη της απόλαυσης απαιτεί μέτρο και έλεγχο των παθών [3, 4].
| Έλλειψη | Μεσότητα | Υπερβολή |
| Αναισθησία | Σωφροσύνη | Ακολασία |
Η Αρετή της Αυτοεκτίμησης
Σχετίζεται με την επίγνωση της προσωπικής μας αξίας. Ο άνθρωπος δεν πρέπει ούτε να υποτιμά τον εαυτό του ούτε να επιδεικνύει αλαζονεία [3, 5].
| Έλλειψη | Μεσότητα | Υπερβολή |
| Υποτίμηση εαυτού | Αυτοεκτίμηση | Αυτοπροβολή |
Η Αρετή της Φιλικότητας
Η κοινωνική συναναστροφή απαιτεί μια ισορροπία. Δεν πρέπει να είμαστε ούτε δύστροποι/εριστικοί ούτε υπερβολικά υποχωρητικοί/κόλακες [6, 7].
| Έλλειψη | Μεσότητα | Υπερβολή |
| Δυστροπία | Φιλικότητα | Κολακεία |
Φρόνηση: Η Πυξίδα της Μεσότητας
Η φρόνηση είναι η αρετή που μας επιτρέπει να σταθμίζουμε τις πράξεις μας και να αναγνωρίζουμε το καλό [1]. Χωρίς φρόνηση, οι ηθικές αρετές θα ήταν «τυφλές», καθώς δεν θα ξέραμε πού βρίσκεται το μέσον σε κάθε περίσταση [8, 9].
Πώς Κατακτάται η Μεσότητα;
Η αρετή δεν είναι έμφυτη αλλά είναι μια «έξη» (συνήθεια) [2, 10]. Κατακτάται μέσα από την επανάληψη ορθών πράξεων και την κατάλληλη παιδεία, μέχρι η επιλογή του μέσου να γίνει μόνιμο στοιχείο του χαρακτήρα μας [1, 11].
Μεσότητα και Ευδαιμονία
Η τήρηση της μεσότητας οδηγεί στην ευδαιμονία, την πλήρη άνθηση της προσωπικότητας [12]. Η ευδαιμονία είναι «ενέργεια της ψυχής» σύμφωνα με την τέλεια αρετή και όχι απλή παροδική ευχαρίστηση [11, 12].
Δικαιοσύνη και Μεσότητα
Η δικαιοσύνη είναι η αρετή που επιτρέπει στον άνθρωπο να αντιμετωπίζει ορθά διλήμματα όπου συγκρούονται ισοδύναμες αξίες [10]. Στην κοινωνία, σημαίνει την αναγνώριση της ισοτιμίας και την αποφυγή της πλεονεξίας [13, 14].
Η Αρετή της Πραότητας
Η πραότητα είναι η μεσότητα σχετικά με την οργή. Ο πράος άνθρωπος δεν είναι απαθής (έλλειψη), αλλά ούτε και οργίλος/βίαιος (υπερβολή) [7, 15].
| Έλλειψη | Μεσότητα | Υπερβολή |
| Απάθεια | Πραότητα | Οργιλότητα |
Το Μέσον «Προς Ημάς»
Ο Αριστοτέλης τονίζει ότι η μεσότητα δεν είναι μαθηματικό κέντρο. Αυτό που για έναν αθλητή είναι «λίγο» φαγητό, για έναν απλό άνθρωπο μπορεί να είναι «πολύ» [2]. Η αρετή προσαρμόζεται στις δυνατότητες και τις ανάγκες του δρώντος [2].
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Αφήστε το σχόλιό σας