1. Ορισμός του Ωφελιμισμού
Ο ωφελιμισμός είναι μια ηθική θεωρία που αποβλέπει στην ηθική αποτίμηση και καθοδήγηση των πράξεων και των κανόνων που τις διέπουν [1]. Σύμφωνα με αυτήν, οι πράξεις κρίνονται αποκλειστικά από τα αποτελέσματά τους [1].
2. Οι Θεμελιωτές
Ιδρυτές της θεωρίας του ωφελιμισμού θεωρούνται οι Άγγλοι φιλόσοφοι Τζέρεμυ Μπένθαμ και Τζον Στιούαρτ Μιλ (19ος αιώνας) [2]. Ο Μπένθαμ υποστήριζε τον ορθό «υπολογισμό των ηδονών» [3].
3. Ο Βασικός Σκοπός
Σκοπός των πράξεών μας πρέπει να είναι η μεγαλύτερη κατά το δυνατόν ωφέλεια για τον μεγαλύτερο κατά το δυνατόν αριθμό ατόμων [2]. Η θεωρία δέχεται ως θεμέλιο την αρχή της μέγιστης ευτυχίας [4].
4. Τι σημαίνει «Ωφέλεια»;
Για τους περισσότερους ωφελιμιστές, η «ωφέλεια» ταυτίζεται με την ευτυχία ή την ικανοποίηση όσων καρπώνονται τα αποτελέσματα των πράξεών μας [2]. Ως ευτυχία ορίζεται η ηδονή και η απουσία πόνου [4], [1].
5. Ωφελιμισμός vs Εγωισμός
Η φιλοσοφική έννοια του ωφελιμισμού διαφέρει από την καθημερινή χρήση της λέξης, η οποία συχνά περιορίζεται στην εγωιστική επιδίωξη του προσωπικού συμφέροντος [2]. Ο φιλοσοφικός ωφελιμισμός αφορά το κοινωνικό σύνολο [2].
6. Ποιοτική Διάκριση Ηδονών
Ο Τζον Στιούαρτ Μιλ εισάγει ποιοτικές διαφορές, υποστηρίζοντας ότι ορισμένα είδη ηδονής είναι πιο αξιόλογα από άλλα [4]. Είναι προτιμότερο να είναι κανείς ένας ανικανοποίητος Σωκράτης παρά ένας ικανοποιημένος ηλίθιος [4].
7. Πρόβλημα Πρόβλεψης
Μια βασική κριτική στον ωφελιμισμό είναι ότι δεν είναι διόλου βέβαιο πως μπορούμε πάντα να προβλέψουμε με ασφάλεια τα αποτελέσματα των πράξεών μας στο μέλλον [5].
8. Δυσκολία Μέτρησης
Δεν είναι σαφές πώς θα «μετρηθεί» η παραγόμενη ωφέλεια για όλους τους ανθρώπους, καθώς δεν συμφωνούν όλοι για το περιεχόμενο της ευτυχίας ή του καλού [5]. Υπάρχουν πρακτικές δυσκολίες στη διαπροσωπική μέτρηση της ωφελιμότητας [1].
9. Ο Σκοπός και τα Μέσα
Η αποτίμηση των πράξεων μόνο με βάση τις συνέπειες μπορεί να οδηγήσει στην αποδοχή της επικίνδυνης αρχής ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» [5].
10. Δικαιώματα Μειονοτήτων
Ο ωφελιμισμός συχνά δίνει βάρος στην ικανοποίηση της πλειονότητας, παραβλέποντας τον απόλυτο σεβασμό των δικαιωμάτων των πιο ασθενών μειονοτήτων [5], [1].
11. Ηθικά Εσφαλμένη Πράξη
Μια πράξη θεωρείται ηθικά εσφαλμένη εάν η εφαρμογή του κανόνα που την διέπει οδηγεί σε αρνητικές μακροπρόθεσμες συνέπειες για το κοινωνικό σύνολο, όπως π.χ. η κλοπή [2].
12. Δικαιοσύνη και Ωφέλεια
Ορισμένοι ωφελιμιστές υποστηρίζουν ότι σκεφτόμαστε δίκαια αν υπολογίζουμε εξίσου το μερίδιο κάθε ατόμου στην ευτυχία [5]. Ωστόσο, η κριτική επισημαίνει ότι αυτό συχνά υποτιμά τα ατομικά δικαιώματα [1].
13. Παραμερισμός των Κινήτρων
Μια σημαντική ένσταση αφορά το ότι ο ωφελιμισμός επικεντρώνεται μόνο στα αποτελέσματα, παραμερίζοντας ως ηθικά κριτήρια τα κίνητρα και τους σκοπούς του ατόμου που πράττει [1].
Παράδειγμα: Οικειοποίηση χρημάτων
Ένα κλασικό παράδειγμα ωφελιμιστικής σκέψης είναι η απόφαση να μην οικειοποιηθούμε ξένα χρήματα που περνούν από τα χέρια μας στην εργασία μας [1]. Η σκέψη μας βασίζεται στις συνέπειες που θα είχε η πράξη για την επιχείρηση και τις θέσεις εργασίας των άλλων εργαζομένων [1].
Παράδειγμα: Ο πειρασμός του πλουτισμού
Ακόμη κι αν η δική μας μεμονωμένη κατάχρηση δεν θα χρεοκοπούσε την επιχείρηση, οφείλουμε να σκεφτούμε τι θα γινόταν αν όλοι όσοι βρίσκονται στην ίδια θέση υπέκυπταν στον πειρασμό [1]. Αν η γενίκευση αυτής της πράξης οδηγεί σε αρνητικά αποτελέσματα, τότε η πράξη θεωρείται ηθικά εσφαλμένη [2].
Παράδειγμα: Η πράξη της κλοπής
Η κλοπή θεωρείται εσφαλμένη επειδή η εφαρμογή του κανόνα που την επιτρέπει οδηγεί σε χειρότερες συνέπειες για το κοινωνικό σύνολο μακροπρόθεσμα [2]. Σύμφωνα με τον ωφελιμισμό, ηθικά ορθός κανόνας είναι αυτός που οδηγεί σε συγκριτικά καλύτερα αποτελέσματα [2].
Παράδειγμα: Σωκράτης vs Ηλίθιος
Ο Τζον Στιούαρτ Μιλ χρησιμοποιεί ένα διάσημο παράδειγμα για να δείξει την ποιότητα των ηδονών: «Είναι προτιμότερο να είναι κανείς ένας ανικανοποίητος Σωκράτης παρά ένας ικανοποιημένος ηλίθιος» [3]. Αυτό υπογραμμίζει ότι οι πνευματικές απολαύσεις έχουν μεγαλύτερη ηθική αξία από τις απλές αισθητηριακές [3].
Παράδειγμα: Το δίκαιο της πλειονότητας
Μια βασική κριτική στον ωφελιμισμό αφορά τον σεβασμό των μειονοτήτων. Αν η ωφέλεια των πολλών απαιτεί την παραβίαση των δικαιωμάτων των λίγων (των πιο ασθενών), ο ωφελιμισμός κινδυνεύει να δικαιολογήσει πράξεις που θεωρούμε άδικες [2].
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Αφήστε το σχόλιό σας