Απορίες και ενστάσεις για τη δυνατότητα ηθικής σκέψης και πράξης

Απορίες και Ενστάσεις για την Ηθική Σκέψη και Πράξη

Εισαγωγή: Η Αμφισβήτηση της Ηθικής

1. Μάταιες Προσπάθειες;

Πολλοί αναρωτιούνται αν η αναζήτηση ενός πειστικού κριτηρίου ηθικότητας από τους φιλοσόφους είναι τελικά ένα μάταιο εγχείρημα.

[1]

2. Υποκειμενικές Αντιδράσεις

Υπάρχει η άποψη ότι η ηθική δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα ζήτημα καθαρά υποκειμενικών και συναισθηματικών αντιδράσεων του κάθε ατόμου.

[2]

3. Ηθικός Σχετικισμός

Οι ηθικές κρίσεις θεωρούνται από κάποιους ότι έχουν σχετική εγκυρότητα, καθώς αλλάζουν ριζικά ανάλογα με την εποχή και την κοινωνία.

[3]

4. Το Κίνητρο του Εγωισμού

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του εγωιστικό ον, γεγονός που καθιστά την ηθική συμπεριφορά αδύνατη.

[3]

5. Το Πρόβλημα της Ελευθερίας

Αμφισβητείται αν είμαστε πραγματικά ελεύθεροι, καθώς οι πράξεις μας ίσως καθορίζονται από αίτια που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.

[4]

6. Το Έσχατο Ερώτημα

Ακόμη κι αν δεχτούμε ηθικά κριτήρια, παραμένει η απορία: Γιατί να είναι κανείς ηθικός αν μπορεί να αποφύγει τις συνέπειες του νόμου;

[4]

7. Ηθική και Ψυχική Υγεία

Κατά τον Πλάτωνα, η ηθική στάση ζωής εκφράζει την καλύτερη ψυχική υγεία και μια εσωτερική αρμονία του ορθού λόγου.

[5, 6]

8. Κοινωνική Συνοχή

Η υιοθέτηση ηθικών αρχών είναι ο σημαντικότερος τρόπος για τη διατήρηση της συνοχής των ανθρώπινων κοινωνιών.

[7]

1. Ηθικές Κρίσεις και Συναισθήματα

1. Εκφράσεις Επιδοκιμασίας

Η κρίση "είναι κακό να κλέβεις" θεωρείται από κάποιους ισοδύναμη με την πρόταση "αποδοκιμάζω την κλοπή".

[8, 9]

2. Προσωπικά Συναισθήματα

Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι κρίσεις εκφράζουν προσωπικά συναισθήματα που δεν μπορούν να υποστηριχθούν ορθολογικά.

[9]

3. Υποκειμενική Υπόθεση

Εφόσον οι συναισθηματικές αντιδράσεις διαφέρουν, η ηθική καταντά μια καθαρά υποκειμενική υπόθεση του καθενός.

[10]

4. Πειστικά Επιχειρήματα

Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν περίπλοκα επιχειρήματα για να υπερασπιστούν τις ηθικές τους πεποιθήσεις.

[10]

5. Η Συμπάθεια κατά τον Χιουμ

Ο Χιουμ πίστευε ότι οι άνθρωποι διαπνέονται από ένα συναίσθημα συμπάθειας, που οδηγεί σε κοινές ηθικές παραδοχές.

[11]

6. Στοιχειώδης Ευαισθησία

Η συμφωνία κατά των βασανιστηρίων πηγάζει συχνά από μια φυσική ευαισθησία και όχι μόνο από τη λογική.

[11]

7. Ηθικές Έννοιες ως Ψευδοέννοιες

Κατά τον Ayer, οι ηθικές έννοιες είναι ψευδοέννοιες γιατί δεν προσθέτουν τίποτα στο εμπειρικό περιεχόμενο μιας πρότασης.

[12]

8. Εκδήλωση Απέχθειας

Η λέξη "κακό" λειτουργεί σαν ένας τόνος απέχθειας στη φωνή ή σαν θαυμαστικά σε μια γραπτή φράση.

[12]

9. Μετάδοση Συναισθημάτων

Τα συναισθήματα μεταδίδονται από το ένα πρόσωπο στο άλλο όπως η κίνηση στα κουρδισμένα ελατήρια.

[13]

10. Κοινή Οπτική Γωνία

Για να είναι μια κρίση ηθική, πρέπει το άτομο να επιλέξει μια κοινή οπτική γωνία που να αφορά όλη την ανθρωπότητα.

[14]

2. Κοινά Ηθικά Κριτήρια και Σχετικισμός

1. Ιστορική Διαφοροποίηση

Βασικές ηθικές πεποιθήσεις διαφέρουν ανά τους αιώνες και ανάλογα με την κοινωνία ή τη θρησκεία.

[15]

2. Το Παράδειγμα των Σαμουράι

Ο κώδικας των Σαμουράι έδινε έμφαση σε αξίες που στην Ευρώπη της ίδιας εποχής δεν θεωρούνταν σημαντικές.

[15]

3. Ατομικά Δικαιώματα

Οι δυτικές αντιλήψεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν ισχύουν παντού στον κόσμο με τον ίδιο τρόπο.

[16]

4. Η Θέση του Σχετικισμού

Υποστηρίζεται ότι δεν υπάρχουν καθολικές αρχές που να δεσμεύουν όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως τόπου.

[16]

5. Βαθύτερη Σύγκλιση

Σε βαθύτερο επίπεδο, οι ηθικές αντιλήψεις των λαών δεν αποκλίνουν τόσο ριζικά όσο φαίνεται αρχικά.

[17]

6. Ωφέλεια του Συνόλου

Ακόμη και οι διαφορετικές πεποιθήσεις υπακούουν σε αρχές που στοχεύουν στην ωφέλεια του κοινωνικού συνόλου.

[17]

7. Ρυθμιστικό Ιδεώδες

Η σύγκλιση των ηθικών πεποιθήσεων αποτελεί ένα ρυθμιστικό ιδεώδες που πραγματώνεται στην εποχή της παγκοσμιοποίησης.

[18, 19]

8. Αυτοαναίρεση Σχετικισμού

Ο ηθικός σχετικισμός αυτοαναιρείται αν προσπαθήσει να επιβάλει μια αρχή (π.χ. μη παρέμβαση) ως απόλυτη.

[19, 20]

9. Κριτική των Αρχών

Είναι πάντα δυνατό να ασκούμε κριτική στις αποδεκτές αρχές της κοινωνίας μας και να τις θεωρούμε λανθασμένες.

[21]

10. Αντικειμενική Αρχή

Όταν διαφωνούμε με την πλειοψηφία, απευθυνόμαστε σε μια πιο αντικειμενική ιδέα του πραγματικά ορθού.

[21, 22]

3. Εγωιστικά Κίνητρα και Αλτρουισμός

1. Προσωπική Ικανοποίηση

Το βαθύτερο κίνητρο κάθε πράξης μας θεωρείται από ορισμένους ότι είναι η προσωπική μας ικανοποίηση.

[23]

2. Φαινομενική Βοήθεια

Βοηθάμε κάποιον όχι για το δικό του καλό, αλλά για να νιώσουμε εμείς καλά που τον είδαμε να ανακουφίζεται.

[23]

3. Επίτευξη Στόχου

Το κίνητρο μπορεί να είναι η ίδια η ωφέλεια των άλλων και όχι η ευχαρίστηση που νιώθουμε εμείς από αυτό.

[24]

4. Πραγματική Θυσία

Οι άνθρωποι είναι ικανοί να θυσιάσουν τα συμφέροντά τους ή και τη ζωή τους για το καλό των συνανθρώπων τους.

[24]

5. Δυνατότητα Ηθικής Πράξης

Ακόμη κι αν υπάρχει εγωιστικό στοιχείο, αυτό δεν είναι πάντα το κυρίαρχο και δεν αποκλείει την ηθική πράξη.

[25]

6. Σημασία των Πράξεων

Στην κοινωνική συμβίωση μετρούν οι φανερές πράξεις και οι προθέσεις που εκδηλώνονται μέσω των επιλογών μας.

[26]

7. Ισότιμη Μεταχείριση

Η ηθική δεν απαιτεί πάντα αυτοθυσία, αλλά σεβασμό στα δικαιώματα των άλλων και ισότιμη μεταχείριση.

[26]

8. Αγάπη προς τον Εαυτό

Η αγάπη προς τον εαυτό μας θεωρείται αναγκαία προϋπόθεση για να μπορέσουμε να αγαπήσουμε και τον πλησίον μας.

[26, 27]

9. Περιστέρι και Λύκος

Μέσα στον άνθρωπο υπάρχει κάτι από το περιστέρι, αλλά και στοιχεία από τον λύκο και το ερπετό.

[28]

10. Γενικότερη Σκοπιά

Βάση της ηθικής είναι η πίστη ότι το καλό και το κακό ισχύουν από μια γενικότερη σκοπιά που κάθε σκεπτόμενο άτομο καταλαβαίνει.

[22]

4. Ελευθερία και Ηθική Υπευθυνότητα

1. Αυτόνομος Λόγος

Για τον Καντ, οι ηθικές αρχές πηγάζουν από την αυτόνομη λειτουργία του ορθού λόγου που ελέγχει τις παρορμήσεις.

[27, 29]

2. Προϋπόθεση Ευθύνης

Βασική προϋπόθεση για να αναλάβουμε την ευθύνη των πράξεών μας είναι το να ενεργούμε ελεύθερα.

[29]

3. Εξωτερικά Εμπόδια

Η άσκηση ελευθερίας απαιτεί την απουσία εξαναγκασμών και τη γνώση των παραγόντων που καθορίζουν την απόφαση.

[29]

4. Αιτιοκρατικός Καθορισμός

Η θέση του ντετερμινισμού υποστηρίζει ότι όλα τα συμβάντα καθορίζονται αυστηρά από προηγούμενα αίτια.

[30]

5. Βιολογικοί Παράγοντες

Οι αποφάσεις μας μπορεί να εξαρτώνται από γονίδια, νευρώνες και ένστικτα που είναι δύσκολο να αλλάξουμε.

[31]

6. Κοινωνική Θέση

Η κοινωνική μας θέση και η ιδεολογία μας είναι παράγοντες που συχνά καθορίζουν τις πράξεις μας χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε.

[31]

7. Κριτική της Ποιότητας

Ο καθορισμός από νόμους δεν αναιρεί τη δυνατότητα να κρίνουμε την ηθική ποιότητα των πράξεών μας.

[32]

8. Το Πρόβλημα του Ιντετερμινισμού

Αν οι πράξεις ήταν τελείως τυχαίες, ο άνθρωπος θα ήταν έρμαιο των συμβάντων και πάλι δεν θα ήταν υπεύθυνος.

[32]

9. Καταλογισμός Ευθύνης

Η ευθύνη καταλογίζεται όταν δεν υπάρχουν παράγοντες όπως η βία, η εξαπάτηση ή η πλύση εγκεφάλου.

[12]

10. Ελευθερία Αυτενέργειας

Ως ελευθερία εννοούμε τη δύναμη να πράττουμε ή όχι σύμφωνα με τους καθορισμούς της δικής μας βούλησης.

[28]