2. Υπάρχουν κάποιες θεμελιώδεις αρχές που μας επιτρέπουν να στηρίξουμε απόλυτους κανόνες των πράξεών μας, ανεξάρτητα από συγκεκριμένους σκοπούς και συνέπειες;

Η Ηθική του Καθήκοντος: Εμάνουελ Καντ

Θεωρία

Η Κατηγορική Προσταγή

Είναι ο θεμελιώδης νόμος της ηθικότητας. Ονομάζεται κατηγορική γιατί μας προστάζει απόλυτα, ανεξάρτητα από τις επιθυμίες μας, και προσταγή γιατί αποτελεί ορθολογική εντολή που οφείλουμε να ακολουθούμε.

Σελ. 143

Θεωρία

Κανόνας Καθολίκευσης

Σύμφωνα με αυτή τη διατύπωση, πρέπει να πράττουμε μόνο με βάση κανόνες που θα θέλαμε να ισχύουν ως παγκόσμιοι νόμοι για όλους τους ανθρώπους σε ανάλογες περιστάσεις.

Σελ. 143

Θεωρία

Ο Άνθρωπος ως Αυτοσκοπός

Ο Καντ επιτάσσει να μεταχειριζόμαστε τους άλλους (και τον εαυτό μας) πάντα ως σκοπούς και ποτέ αποκλειστικά ως μέσα. Κάθε άνθρωπος έχει εσωτερική αξία και δεν πρέπει να εργαλειοποιείται.

Σελ. 144

Θεωρία

Ελευθερία και Αυτονομία

Η ελευθερία δεν είναι ασυδοσία, αλλά αυτονομία: η ικανότητα της βούλησης να νομοθετεί η ίδια για τον εαυτό της ακολουθώντας τον λόγο. Ο ηθικός νόμος δεν περιορίζει, αλλά εξασφαλίζει την ελευθερία μας.

Σελ. 143-144

Παράδειγμα

Η Πράξη της Κλοπής

Κάποιος σκέφτεται να καταχραστεί ξένα χρήματα. Αν ο κανόνας αυτός καθολικευόταν, η έννοια της ιδιοκτησίας θα κατέρρεε και η κοινωνία θα οδηγούνταν σε παραλογισμό. Άρα η πράξη είναι ανήθικη.

Σελ. 143

Παράδειγμα

Καθήκον και Φιλία

Αν προστατεύσουμε έναν φίλο που παρανόμησε από οίκτο, η πράξη δεν έχει αυθεντική ηθική αξία για τον Καντ. Ηθική αξία έχει μόνο η πράξη που πηγάζει από συνειδητό σεβασμό στον νόμο και το καθήκον.

Σελ. 144

Παράδειγμα

Ηθική της Αυτοκτονίας

Ο Καντ απορρίπτει την αυτοκτονία ως λύση στα βάσανα, διότι ο άνθρωπος χρησιμοποιεί το πρόσωπό του ως μέσο για την αποφυγή του πόνου, παραβιάζοντας το καθήκον προς τον εαυτό του ως σκοπό.

Σελ. 144

Παράδειγμα

Η Απαγόρευση του Ψεύδους

Το ψέμα θεωρείται πάντα εσφαλμένο επειδή δεν μπορεί να γίνει καθολικός νόμος. Αν όλοι έλεγαν ψέματα, η επικοινωνία και η εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων θα ήταν αδύνατες.

Σελ. 144

Κριτική - Δυσκολία

Υπερβολική Αυστηρότητα

Η θεωρία θεωρείται άκαμπτη. Για παράδειγμα, η απόλυτη απαγόρευση του ψεύδους ισχύει ακόμη και όταν η αλήθεια μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο ενός αθώου ανθρώπου από κάποιον κακοποιό.

Σελ. 144

Κριτική - Δυσκολία

Σύγκρουση Καθηκόντων

Τι συμβαίνει όταν δύο απόλυτα καθήκοντα συγκρούονται; (π.χ. το καθήκον της ειλικρίνειας με το καθήκον προστασίας της ζωής). Η καντιανή ηθική δυσκολεύεται να δώσει σαφή ιεράρχηση σε τέτοια διλήμματα.

Σελ. 144

Κριτική - Δυσκολία

Παραγκωνισμός Συναισθημάτων

Ο Καντ δεν εμπιστεύεται τα συναισθήματα ως ηθικά κίνητρα. Η κριτική επισημαίνει ότι η αγάπη και ο οίκτος είναι ουσιαστικά στοιχεία της ηθικής μας ζωής και δεν πρέπει να υποτιμώνται έναντι του ψυχρού καθήκοντος.

Σελ. 144

Κριτική - Δυσκολία

Θετικές Υποχρεώσεις

Η θεωρία δυσκολεύεται να θεμελιώσει γιατί πρέπει να βοηθάμε ενεργά τους άλλους. Κάποιος θα μπορούσε να επιλέξει τη μη αλληλοβοήθεια χωρίς αυτό να οδηγεί σε λογική αντίφαση, αν και ο Καντ προσπαθεί να το αντικρούσει.

Σελ. 144