Η χριστιανική διδασκαλία για τη συμβίωση των ανθρώπων. Κοινωνία και σχέσεις προσώπων

«…ἵνα πρὸς πάντας κυλίεται» Ἀδελφὸς ἠρώτησε τὸν Ἀββὰν Ματώην: «Τί ποιήσω, ὅτι ἡ γλώσσα μου θλίβει με καὶ ὅταν ἔρχομαι ἐν μέσω τῶν ἀνθρώπων, οὐ δύναμαι κατασχεῖν αὐτήν, ἀλλὰ κατακρίνω αὐτοὺς ἐν παντὶ ἔργω ἀγαθῷ καὶ ἐλέγχω αὐτούς;». Καὶ ἀπαντᾶ: «Ὁ δὲ καθήμενος μετὰ τῶν ἀδελφῶν οὐκ ὀφείλει εἶναι τετραγωνιαῖος ἀλλὰ στρογγυλός, ἵνα πρὸς πάντας κυλίεται». Ρώτησε κάποιος μοναχός τον Αββά Ματώη: «Τι να κάνω που η γλώσσα μου με στενοχωρεί και όταν είμαι μαζί με άλλους ανθρώπους δεν μπορώ να την συγκρατήσω, αλλά τους κατακρίνω όλους και τους ελέγχω ακόμα κι αν κάνουν κάτι καλό;». Κι ο αββάς απαντά: «Όποιος κάθεται μαζί με τους αδελφούς του δεν πρέπει να ’ναι τετράγωνος, αλλά στρογγυλός, για να κυλάει προς όλους». 

Αββάς Ματώης, Αποφθέγματα 

Η σημασία της σχέσης Ο άνθρωπος μετέχει σε πολλές και διάφορες σχέσεις (με συγγενείς, φίλους, γείτονες, συμπολίτες, συναδέλφους κ.λπ.). Πολλοί πιστεύουν ότι κάθε άτομο είναι αυτόνομο και ότι με τη δημιουργία σχέσεων οι άλλοι απλώς «προστίθενται» στην ύπαρξή του. Κατά την αντίληψη αυτή, το άτομο ωφελείται μεν από την συνύπαρξη με τους άλλους, αλλά ουσιαστικά είναι αυθύπαρκτο. Η οπτική της Εκκλησίας προχωρά ριζικά πέρα από αυτές τις αντιλήψεις. Γι’ αυτήν, ο κάθε άνθρωπος δεν είναι πλήρης και ολοκληρωμένος από μόνος του. Μπορώ να γίνω πλήρης και ολοκληρωμένος, μόνο εφόσον υπάρχουν και άλλοι στη ζωή μου. Αν δεν υπάρχουν, τότε δεν γίνομαι ένας «μοναχικός, αλλά πλήρης». Είμαι «όχιπλήρης». Η πληρότητα και η ολοκλήρωση, όμως, δεν έρχονται μέσα από κάθε είδους σχέση. Σχέση είναι και η υποτέλεια του δούλου στον αφέντη, καθώς και η εγωιστική συναλλαγή δυο ατόμων. Αυτές είναι σχέσεις οι οποίες σβήνουν ή τσακίζουν το ανθρώπινο πρόσωπο. Για την Εκκλησία οι σχέσεις οι οποίες ολοκληρώνουν τον άνθρωπο είναι οι σχέσεις που θεμελιώνονται στην πραγματική αγάπη, ελεύθερα. Στις σχέσεις αυτές ο κάθε άνθρωπος εμπλουτίζεται, λαμβάνοντας από τον άλλον δωρεές τις οποίες ο ίδιος δεν διαθέτει από μόνος του. 

Αθ. Παπαθανασίου & Μ. Κουκουνάρας Λιάγκης, Ζητήματα Χριστιανικής Ηθικής