Παρά τις αμφισβητήσεις που δέχεται, η φιλοσοφία διατηρεί μια βαθιά και διαρκή αξία για τον άνθρωπο και την κοινωνία.
Πρώτον, συμβάλλει στη διασάφηση των εννοιών και στην αποσαφήνιση της σκέψης μας. Μας βοηθά να αποφεύγουμε τις ασαφείς εκφράσεις, να οργανώνουμε τα επιχειρήματά μας με λογική συνέπεια και να κατανοούμε σε βάθος τις ιδέες που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας ζωή.
Δεύτερον, καλλιεργεί την κριτική στάση και μας προστατεύει από τον δογματισμό, τις προκαταλήψεις και τη χειραγώγηση. Αμφισβητώντας τις αυτονόητες παραδοχές, η φιλοσοφική σκέψη διευρύνει τους διανοητικούς μας ορίζοντες και μας μάθει να εξετάζουμε κάθε ζήτημα από πολλές διαφορετικές πλευρές.
Τρίτον, προσφέρει μια συνολική και συνεκτική θεώρηση του κόσμου και του ανθρώπου. Ενώ οι επιμέρους επιστήμες εστιάζουν σε εξειδικευμένα πεδία γνώσης, η φιλοσοφία επιχειρεί να συνδέσει τα διάφορα ευρήματα, βοηθώντας τον άνθρωπο να διαμορφώσει μια συγκροτημένη κοσμοθεωρία και βιοθεωρία.
Τέταρτον, καθοδηγεί την πράξη και διαμορφώνει τη στάση ζωής μας. Ως τέχνη του βίου, η φιλοσοφία προσφέρει ηθικές αρχές και αξίες που προσανατολίζουν τις αποφάσεις μας, ενισχύουν την αυτογνωσία και προάγουν τη δίκαιη οργάνωση της κοινωνίας.
Όπως επισημαίνουν οι στοχαστές, η αξία της φιλοσοφίας δεν βρίσκεται τόσο σε οριστικές και βέβαιες απαντήσεις, όσο στις ίδιες τις ερωτήσεις που θέτει, οι οποίες απελευθερώνουν τη σκέψη από τη συνήθεια και τη στασιμότητα.
- Τα φιλοσοφικά ερωτήματα προκαλούν αρχικά αμηχανία και μια ιδιάζουσα διανοητική δυσφορία. Οι φιλόσοφοι επιμένουν υπερβολικά στη διασάφηση εννοιών και στην αιτιολόγηση πεποιθήσεων που οι περισσότεροι άνθρωποι δέχονται χωρίς συζήτηση. Για τον απλό άνθρωπο, η ενασχόληση με αφηρημένα ζητήματα φαίνεται άσκοπη, εφόσον δεν καταλήγει σε άμεσα, απτά αποτελέσματα και τα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα.
- Η κοινωνική επιφυλακτικότητα απέναντι στη φιλοσοφία αποτυπώνεται και στη γλώσσα της καθημερινότητας:Από τη μία, εκφράζεται δέος με τη φράση «αυτά δεν είναι για μας, είναι βαθιά φιλοσοφία».Από την άλλη, διατυπώνεται συχνά η ειρωνική απαξίωση «αυτά είναι φιλοσοφίες!», θεωρώντας ότι οι σχολαστικές συζητήσεις αποτελούν χάσιμο χρόνου που καθυστερεί ή εμποδίζει την πρακτική δράση.
- Ο φιλόσοφος παρουσιάζεται συχνά στη λογοτεχνία ως γραφικός, σχολαστικός ή αποκομμένος από την πραγματικότητα. Η διακωμώδηση αυτή διατρέχει το θέατρο και τα γράμματα από την αρχαιότητα (Αριστοφάνης, Λουκιανός) μέχρι και τη σύγχρονη εποχή
(Πλατωνικός διάλογος «Γοργίας»)
Στον διάλογο του Πλάτωνα, ο Καλλικλής διατυπώνει μια χαρακτηριστική αμφισβήτηση:Η φιλοσοφία είναι ωραία και κομψή μόνο ως μόρφωση κατά τη νεανική ηλικία.Αν όμως ένας ώριμος άνδρας συνεχίσει να φιλοσοφεί, αποξενώνεται από τα κοινά και την πολιτική ζωή, γίνεται γελοίος, «του αξίζει ξύλο» και καταντά να ζει στο περιθώριο, ψελλίζοντας σε μια γωνιά με τρεις ή τέσσερις νεαρούς.
- Η κριτική στάση των φιλοσόφων θεωρείται από πολλούς επικίνδυνη, διότι κλονίζει τις παραδοσιακές βεβαιότητες και υπονομεύει την πίστη στη θρησκεία, στα έθιμα και στους πολιτικούς θεσμούς της κοινωνίας.
- Η εχθρότητα της κοινωνίας και της εξουσίας οδήγησε ιστορικά στη δίωξη και την τιμωρία σημαντικών στοχαστών:
Αναξαγόρας: Κατηγορήθηκε και διώχθηκε για αθεΐα.
Σωκράτης: Καταδικάστηκε σε θάνατο με τις κατηγορίες της εισαγωγής «καινών δαιμονίων» και της «διαφθοράς των νέων».
Πλάτων: Αιχμαλωτίστηκε και πουλήθηκε ως δούλος στη Σικελία, όταν προσπάθησε να διδάξει φιλοσοφία στον τύραννο Διονύσιο τον Δεύτερο.
Τζορντάνο Μπρούνο: Καταδικάστηκε σε καύση στην πυρά λόγω των αιρετικών του διδασκαλιών.
Μπαρούχ Σπινόζα: Υπέστη σκληρό αφορισμό από την εβραϊκή κοινότητα του Άμστερνταμ.
Ιμάνουελ Καντ: Υπέστη απαγόρευση των συγγραμμάτων του για τη θρησκεία από την πρωσική λογοκρισία.
Μπέρτραντ Ράσελ: Φυλακίστηκε λόγω της ενεργού αντιπολεμικής του δράσης κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η τραγική μοίρα του φιλοσόφου αποτυπώνεται εμβληματικά στην πλατωνική αλληγορία του σπηλαίου: Ο φιλόσοφος παρομοιάζεται με τον δεσμώτη που ελευθερώνεται και αντικρίζει το φως του ήλιου (την αλήθεια).Όταν επιστρέφει στο σκοτάδι του σπηλαίου για να διδάξει τους παλιούς συντρόφους του, εκείνοι αρνούνται να εγκαταλείψουν τις ψευδαισθήσεις τους, τον περιγελούν, τον θεωρούν τρελό και φτάνουν στο σημείο να τον προπηλακίσουν ή και να τον θανατώσουν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Αφήστε το σχόλιό σας