Η προοπτική της Σαρκώσεως

Πηγή

«Δεῦτε χριστοφόροι λαοὶ κατίδωμεν, θαῦμα πᾶσαν ἔννοιαν, ἐκπλῆττον καὶ συνέχον΄ καὶ εὐσεβῶς προσκυνοῦντες, πίστει ἀνυμνήσωμεν.» Σε αυτά τα λόγια της ακολουθίας των Μεγάλων Ωρών των Χριστουγέννων, φαίνεται το μέγεθος του θαύματος που συνέβη στην Βηθλεέμ περίπου 2000 χρόνια πριν. Από την Παρθένο σαρκώνεται ο Θεός Λόγος, παίρνει σάρκα και οστά, γίνεται άνθρωπος. Το αδύνατο γίνεται δυνατό και ο Δημιουργός γεννάται για την σωτηρία των ανθρώπων.

Το μεγάλο αυτό θαύμα σημαίνει την αλλαγή της προοπτικής του ανθρώπου για τον Θεό. Ο Θεός γίνεται κάτι το καθημερινό, γίνεται βίωμα. Παύει να θεωρείται κάτι το απόμακρο, κάτι το δυσερμήνευτο. Η ζωή κοντά στον Θεό γίνεται κάτι το οποίο όλοι οι άνθρωποι μπορούν να κατορθώσουν άμα αφεθούν σε Αυτόν. Και η αρχή της Καινής, της Νέας αυτής Διαθήκης είναι η Σάρκωση Του την οποία εορτάζουμε τα Χριστούγεννα.

Με τον Σταύρο Γιαγκάζογλου, Επίκουρο Καθηγητή Δογματικής, Θεολογικής Σχολής Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

 

Χριστουγεννιάτικα παραμύθια και διηγήματα

Ιστοσελίδα στην οποία συγκεντρώνονται χαρακτηριστικά κείμενα με θέμα τα Χριστούγεννα. Ανθολογούνται παραμύθια των αδελφών Γκριμμ και του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, καθώς και μια χριστουγεννιάτικη ιστορία του Ευγένιου Τριβιζά.

«Ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο καί ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν…»

Πηγή

 Με τον π. Δημήτριο Μπαθρέλλο, Με τον π. Δημήτριο Μπαθρέλλο, θεολόγο, επισκέπτη καθηγητή Ινστιτούτου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών στο Cambridge του Ηνωμένου Βασιλείου.

Κατά την εορτή των Χριστουγέννων, η ανθρωπότητα προσμένει τον ερχομό του Μεσσία, όχι απλά μόνο ως σωτήρα κοσμικού περιεχομένου, όπως τον προσέμενε ο εβραϊκός λαός, αλλά ως σωτήρα των ανθρώπων, Αυτόν που θα έρθει στον κόσμο για τον κόσμο και που θα σώσει τον άνθρωπο ως άνθρωπος, ως Υιός του Ανθρώπου.

Το θαύμα της Γέννησης του Θεού από την Αειπάρθενο Θεοτόκο Μαρία, αποτελεί μόνο την αρχή της θαυμαστής πορείας του Χριστού στην πλάση. Αλλά από την αρχή αυτή και μόνο, γίνεται γνωστό στον άνθρωπο, ότι ο ερχομός του Μεσσία είναι ένα οικουμενικό φαινόμενο, που σαν τελικό στόχο έχει την σωτηρία του ανθρώπου, την διάσωσή του από την θνητότητα και, φυσικά, την μετοχή του στην βασιλεία των Ουρανών, όπως πλάστηκε για να μετέχει.

Έθιμα, κάλαντα και ύμνοι των Χριστουγέννων

Ιστοσελίδα στην οποία συγκεντρώνονται διαδικτυακές διευθύνσεις σχετικές με τη γιορτή των Χριστουγέννων. Μέσα από προτεινόμενους διαδικτυακούς τόπους ο μαθητής μπορεί να συλλέξει πληροφορίες για τα χριστουγεννιάτικα έθιμα, να ακούσει παραδοσιακά κάλαντα, τραγούδια και θρησκευτικούς ύμνους, καθώς και να αναζητήσει απεικονίσεις της Γέννησης του Χριστού στη βυζαντινή τέχνη.

Χριστουγεννιάτικο αντι-παραμύθι – Ή: η αξιοπρέπεια του ανθρώπου και η αναξιοπρέπεια του Θεού

«Σε ένα φουτουριστικό κόσμο της δεκαετίας του 1950 αναζητείται σωτήρας. Μια διεθνής επιτροπή επιστημόνων, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι των τριών φυλών της γης, συγκαλείται για να επιλύσει την κρίση. Παραμονή των Χριστουγέννων... και τίθεται το ερώτημα, ποιος άνθρωπος θα σώσει τα σκουλήκια – και την ανθρωπότητα; 

Αν και η ταινία έχει φανταστικό ή ακόμα και σουρεαλιστικό χαρακτήρα, έχει τις ρίζες της στον ποιητικό ρεαλισμό. Συνιστά μια σύγχρονη προσέγγιση, που εμπνέεται από την παράδοση της τέχνης του κινηματογράφου, την εποχή του βουβού κινηματογράφου, το "φιλμ νουάρ", ενώ η εικονογραφία της εμπνέεται από τη βυζαντινή εικονογράφηση».

Διαβάστε μια εξαιρετική ανάλυση της ταινίας στο αφιέρωμα της αέναης επΑνάστασης

Σκηνοθεσία: Ευθύμης Χατζής 

Διασκευή Σεναρίου: π. Κωνσταντίνος Στρατηγόπουλος 

Διήγημα: Ηλία Βουλγαράκη | «Μια αξιοπρεπής Τριάδα» 

Μουσική: Ευανθία Ρεμπούτσικα 

Εκτέλεση Παραγωγής: View Master Films. Παραγωγή: ΑΝΕΕ ΤΕΧΝΑΒΑ Α.Ε.

 

«Χριστός γεννάται δοξάσατε»: Η ενανθρώπηση του Θεού

 «Η γέννησή σου Χριστέ ο Θεός ημών ανέτειλε τω κόσμω το φως το της γνώσεως. Εν αυτή γαρ οι τοις άστροις λατρεύοντες, υπό αστέρος εδιδάσκοντο,σε προσκυνείν, τον ήλιον της δικαιοσύνης και σε γινώσκειν, εξ ύψους ανατολή, Κύριε, δόξα σοι» (Απολυτίκιο της εορτής των Χριστουγέννων).

Η ιστορική εξέλιξη του εορτασμού των Χριστουγέννων
Η ενανθρώπηση του Θεού Λόγου αποτελεί τη σημαντικότερη ακίνητη Δεσποτική εορτή της Εκκλησίας. Μέχρι και τα μέσα του 4ου μ.Χ. αιώνα, τα γεγονότα της Γέννησης και της Βάπτισης του Κυρίου εορτάζονταν την 6η Ιανουαρίου και η εορτή αυτή (που συνδύαζε και τις δύο εορτές), ονομάζονταν «Επιφάνια». Ο Πάπας Ιούλιος Α΄ (336-342), χώρισε τις δύο εορτές και μετέφερε τον εορτασμό της Γέννησης του Χριστού από τις 6 Ιανουαρίου στις 25 Δεκεμβρίου. Μία από τις ερμηνείες για τον καθορισμό της 25ης Δεκεμβρίου ως ημερομηνίας εορτασμού των Χριστουγέννων, αποτελεί η επιθυμία του Χριστιανισμού να εκχριστιανίσει τις αρχαίες ειδωλολατρικές εορτές, που ήταν διαδεδομένες στο προηγούμενο ειδωλολατρικό παρελθόν των χριστιανών. Με τον τρόπο αυτό, οι Χριστιανοί επιβεβαίωναν την επικράτηση της πίστης τους ενάντια στις ειδωλολατρικές θεότητες, δίνοντας ένα εντελώς νέο, χριστιανικό περιεχόμενο, στις εορτές αυτές, καθώς, την ημέρα αυτή εορτάζονταν από τους ειδωλολάτρες τα γενέθλια του θεού Ήλιου. Έτσι, η Εκκλησία αντικατέστησε την ειδωλολατρική εορτή του θεού Ήλιου, με την εορτή του «Ήλιου της Δικαιοσύνης», που είναι ο Ιησούς Χριστός της Παλαιάς Διαθήκης, το «φως του κόσμου» (Ιω. 8,12). 

Το μυστήριο της ενανθρώπησης
Η ενανθρώπηση του Λόγου αποτελεί για την Εκκλησία ένα ιδιαίτερο μυστήριο. Χωρίς την ενανθρώπηση του Υιού του Θεού, ο άνθρωπος ήταν καταδικασμένος στον θάνατο και στην απώλεια. Ο άπειρος Θεός έγινε άνθρωπος, για να λυτρώσει τον άνθρωπο από την αμαρτία και να τον επιστρέψει στον χώρο του Παραδείσου. Ο Χριστός, με την ενανθρώπησή Του, ανέλαβε στο θεανδρικό Του πρόσωπο ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Αφού την καθάρισε και την αγίασε, την ένωσε με τη δική Του θεία φύση.
Ο σαρκωμένος Λόγος είναι ο νέος τέλειος τύπος ανθρώπου, αναδημιουργημένος στο θείο Πρόσωπο του Κυρίου Ιησού Χριστού. Αυτό σημαίνει ότι η σωτηρία του ανθρωπίνου γένους είναι πραγματικό γεγονός, λόγω της υποστατικής ένωσης των δύο φύσεων στο Πρόσωπο του Χριστού. Ο φιλάνθρωπος Θεός, με την ενανθρώπησή Του, μας δείχνει το μεγαλείο της θεϊκής σαρκωμένης αγάπης Του προς τον άνθρωπο. Κατέβηκε στη γη ως ταπεινός άνθρωπος, χωρίς την θεϊκή δόξα Του, για να σώσει τον άνθρωπο από την πτώση του, με τη δική Του σταυρική θυσία, προσφέροντας το αίμα Του για την σωτηρία του. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και ο Άγ. Ειρηναίος Λυώνος «Στα περασμένα χρόνια λεγόταν πως ο άνθρωπος πλάστηκε κατά την εικόνα του Θεού, αλλ᾽ αυτό δε φαινόταν. Γιατί ακόμη ήταν αόρατος ο Λόγος (ο Χριστός) που κατά την εικόνα του είχε γίνει ο άνθρωπος. Γι’ αυτό ακριβώς και έχασε εύκολα την ομοιότητα. Όταν όμως ο Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, επικύρωσε και τα δύο γιατί και την εικόνα έδειξε αληθινά με το να γίνει αυτός, ό,τι ήταν η εικόνα του (ο άνθρωπος, δηλαδή)· και την ομοιότητα (του ανθρώπου με το Θεό) έκανε βέβαιη με το να ομοιώσει τον άνθρωπο με τον αόρατο Πατέρα μέσω του ορατού Λόγου» (Αγίου Ειρηναίου, Επισκόπου Λυώνος, Κατά αιρέσεων, 5, 16, 2).
Ο Θεός ταπεινώνεται ενώπιον του δημιουργήματός Του, δείχνοντας τη θεϊκή ταπείνωσή Του, ώστε και εμείς, που πιστεύουμε αληθινά σ’ Αυτόν, να ακολουθήσουμε στην πράξη την θεϊκή και φιλάνθρωπη αγάπη Του. Ο Θεός γίνεται άνθρωπος, για να γίνει ο άνθρωπος υιός του Θεού κατά χάριν, να ομοιωθεί μαζί Του, να θεωθεί.

Εικονίζοντας τη Γέννηση του Χριστού
Με την ερμηνεία της εικόνας της Γεννήσεως του Χριστού, μπορούμε να πάρουμε όλα εκείνα
τα μηνύματα που χρειαζόμαστε για την κατανόηση του μυστηρίου της ενανθρώπησής Του.

 Στο κέντρο της εικόνας βρίσκεται η φάτνη, μέσα σε ένα μαύρο και σκοτεινό τριγωνικό σπήλαιο. Στο Ευαγγέλιο, όπως είναι γνωστό, δεν αναφέρεται κάτι για το σπήλαιο· μας πληροφορεί, όμως, γι’ αυτό η αρχαία Παράδοση.
Μέσα στη φάτνη, στο κέντρο της εικόνας, είναι ξαπλωμένο το «Γεννηθέν Παιδίον» τυλιγμένο σε λευκά σπάργανα, προς το οποίο γονατίζουν τα πάντα. Το παιδί, που είναι ξαπλωμένο στη φάτνη, είναι ο ίδιος ο Θεός που φανερώθηκε σ΄εκείνους που κάθονταν «στο σκοτάδι και στην σκιά του θανάτου», δηλαδή στην αμαρτία. (Λκ. 1, 79)
Πίσω από τη φάτνη βρίσκονται δύο ζώα, ένα βόδι και ένα γαϊδουράκι. Η θέση τους στο κέντρο της Εικόνας δηλώνει μια πρακτική ανάγκη: η Παναγία ταξίδεψε καθισμένη πάνω σ΄ένα γαϊδουράκι, και το βόδι το πήρε ο Ιωσήφ για να το πουλήσει, ώστε να πληρώσει τα έξοδα του ταξιδιού. Επιπλέον, η εικόνα μας υπενθυμίζει την προφητεία του προφήτη Ησαΐα: «Γνωρίζει το βόδι τον ιδιοκτήτη του και ο όνος την φάτνη του κυρίου του. Ο Ισραηλιτικός λαός όμως δεν τον γνωρίζει, και ο λαός δεν τον καταλαβαίνει». (Ησ. 1, 3)
Στο κέντρο της εικόνας, μαζί με τον Χριστό βρίσκεται η Μητέρα Του, η Παναγία, ξαπλωμένη κοντά στο παιδί της πάνω σ΄ένα στρωσίδι, όπως συνηθίζεται στην Ανατολή. Η παρουσία της εκεί δείχνει πως στο σχέδιο του Θεού για την σωτηρία του ανθρώπου, συμμετέχει και το ανθρώπινο γένος. Για να τονιστεί η συμμετοχή της στη σωτηρία μας, η Παναγία παρουσιάζεται στην εικόνα σε μεγαλύτερες διαστάσεις από τα υπόλοιπα πρόσωπα.
Στο επάνω μέρος, στα δεξιά, εικονίζεται ο χορός των Αγγέλων που δοξολογούν τον Θεό και φέρνουν την καλή είδηση («ευαγγέλιο») στους ανθρώπους. Οι ποιμένες γίνονται οι πρώτοι μάρτυρες του θαύματος. Παριστάνονται στην εικόνα ακούγοντας τον ύμνο των Αγγέλων, καθώς ένας Άγγελος τους μιλά και τους εξηγεί το γεγονός της Γεννήσεως. Συχνά, ένας από τους ποιμένες παίζει με την φλογέρα του, ανακατεύοντας την ανθρώπινη μουσική τέχνη με τον αγγελικό ύμνο. Ένας άλλος ποιμένας αρμέγει.
Στην αριστερή μεριά της εικόνας εικονίζονται οι Μάγοι, άλλοτε πεζοί και άλλοτε επάνω σε άλογα ή καμήλες, κρατώντας τα δώρα τους. Το χρυσάφι το πρόσφεραν, γιατί ο Χριστός είναι ο βασιλιάς των αιώνων· το λιβάνι γιατί ο Χριστός είναι ο Θεός όλων· και την σμύρνα, στον Αθάνατο Χριστό που θα έμπαινε στον Τάφο για τρεις ημέρες.
Μπροστά από τους Μάγους βαδίζει ο Αστέρας, που τους οδηγεί και τους δείχνει τη Φάτνη. Η ακτίνα του Αστέρα, ξεκινά από κάποιο σημείο που βρίσκεται έξω από την Εικόνα, επάνω στον ουρανό. Αυτό σημαίνει πως το Άστρο δεν είναι μόνο ένα κοσμικό φαινόμενο, αλλά και ένας αγγελιαφόρος από τον ουρανό, που φέρνει μήνυμα στην γη, ότι γεννήθηκε σ’ αυτήν Εκείνος, που ανήκει στον ουρανό.
Στο κάτω δεξιό μέρος της εικόνας ζωγραφίζεται ο δίκαιος Ιωσήφ σκεπτικός για όλα όσα συμβαίνουν, και μπροστά του, με την μορφή ενός γέροντα ή ενός τσοπάνου ντυμένου με προβιά, ζωγραφίζεται ο Σατανάς, που προσπαθεί να σπείρει αμφιβολία στην ψυχή του. Ο Ιωσήφ ζωγραφίζεται στην άκρη της εικόνας και όχι μαζί με το παιδί και τη Μητέρα Του, γιατί δεν είναι ο πατέρας, αλλά ο προστάτης του Ιησού και της Μαρίας. Οι ανάγκες της ανθρώπινης φύσης του Κυρίου, αποτυπώνονται με ιδιαίτερο τρόπο και στο πρώτο λουτρό του θείου Βρέφους, το οποίο εικονίζεται στο κάτω αριστερό μέρος της
εικόνας.

Το νόημα των Χριστουγέννων για τον σύγχρονο άνθρωπο
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής του ανθρώπου, η μοναξιά που τον περιβάλλει, τα κοινωνικά, οικονομικά, οικογενειακά και προσωπικά προβλήματα που τον ταλαιπωρούν, κάνουν τα Χριστούγεννα να φαντάζουν ως μια ευκαιρία για έξοδο από το άγχος και μια ανάπαυλα από όσα τον βασανίζουν. Η Γέννηση του Χριστού, όμως, δεν έχει καμιά σχέση με τον κοσμικό χαρακτήρα που της αποδίδεται (ρεβεγιόν, κ.λπ.) και ο οποίος περιορίζεται σε ορισμένα μόνο τυπικά θρησκευτικά καθήκοντα.
Τα Χριστούγεννα, αντίθετα, προσφέροντα ώστε να ζήσουμε την ενανθρώπηση του Χριστού, όχι ως ένα γεγονός του παρελθόντος, αλλά ως μία πραγματικότητα του σήμερα. Η Εκκλησία, με τη θεολογία της που γίνεται βίωμα, μας καλεί να αφουγκραστούμε το βαθύτερο νόημα και το μήνυμα της γέννησης του Σωτήρα. Στη «Μητρόπολη των εορτών», τα Χριστούγεννα, μας καλεί να εγκαταλείψουμε τους εξωτερικούς τύπους εορτασμού και να βιώσουμε την παρουσία του Χριστού μέσα στις καρδιές μας. Τότε, η Γέννησή Του δεν θα είναι απλά ένα ιστορικό γεγονός, αλλά θα γίνει προσωπικό γεγονός και βίωμα.

1η Δραστηριότητα
Καταιγισμός ιδεών με τη λέξη «Χριστούγεννα».

2η Δραστηριότητα
Δραστηριότητα σε κύκλο: Καθισμένοι σε κύκλο συνεχίζουμε τη φράση: «Για μένα Χριστούγεν-
να είναι…». Καταθέτουμε τις απόψεις μας, τις εμπειρίες μας, τα βιώματά μας και καταλήγουμε
σε ένα συμπέρασμα για το πώς θα πρέπει να γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα, σύμφωνα με την
παράδοση της Εκκλησίας και του τόπου μας.
3η Δραστηριότητα
Επίλυση προβλήματος: Γιατί τα Χριστούγεννα ονομάζονται γενέθλια ημέρα της ανθρωπότητας.

4η Δραστηριότητα
Διαβάζουμε τα παρακάτω κείμενα από το κοντάκιο του Ακάθιστου Ύμνου. Τι συναισθήματα μας γεννούν;
«Θέλοντας να σώσει τον κόσμο ο θείος διακοσμητής των όλων, ήρθε σ᾽ αυτόν αυθόρμητα. Και ενώ ως Θεός είναι Βασιλιάς και Κύριος, έγινε για χάρη μας άνθρωπος. Έτσι, αφού με την ανθρώπινη φύση προσκάλεσε τους ανθρώπους, ως Θεός ακούει αυτούς να του λένε· Αλληλούια».

«Αυτός ήταν ο λόγος που ο υψηλός Θεός χαμήλωσε και παρουσιάστηκε στη γη ως ταπεινός άνθρωπος, γιατί ήθελε να τραβήξει προς τα ουράνια ύψη αυτούς που αναφωνούν σ᾽ αυτόν· Αλληλούια». Από το Κοντάκιο του Ακάθιστου ύμνου.

5η Δραστηριότητα
Διαβάζουμε το παρακάτω χωρίο και το κείμενο και συζητούμε για την απόφαση του Κυρίου να γεννηθεί ως ένας από εμάς, να ζήσει κοντά μας και να προσφέρει τη ζωή Του για μας. Σκεφτόμαστε την πορεία Του στη γη, από την ημέρα της Γέννησής Του, μέχρι και την Ανάληψή Του στους ουρανούς. Επιλέγουμε 5 λέξεις για να περιγράψουμε ότι αισθανόμαστε γι’ αυτή την απόφαση. Τις σημειώνουμε σε ένα χαρτί και το ανταλλάσουμε με τον διπλανό μας. Συζητούμε τις λέξεις που επιλέξαμε και γιατί.

«Ἐν τούτῳ ἐστὶν ἡ ἀγάπη, οὐχ ὅτι ἡμεῖς ἠγαπήσαμεν τὸν Θεόν, ἀλλ᾿ ὅτι αὐτὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς καὶ ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἱλασμὸν περὶ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν» (Α΄ Ιω. 4:10).

«Η εορτή των Χριστουγέννων δεν προσφέρεται για σκέψεις ευσεβείς και αναλύσεις συναισθηματικές, αλλά για να συνειδητοποιήσουμε τη ζωτική σημασία τους και να μετάσχουμε στα εορταζόμενα γεγονότα· να βιώσουμε ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία, ότι μας έδωσε μία νέα ζωή, που είναι η δυνατότητα να γίνουμε θεοί κατά χάριν». «Το χριστιανικό εορτολόγιο», Αθήνα, Κλάδος Εκδόσεων της Επικοινωνιακής και Μορφωτικής Υπηρεσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, 2007, σ. 369. 

 6η Δραστηριότητα
Έρευνα στην οικογένειά μας: Τι πιστεύουμε ότι γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα; Σε ποιους αφορά η εορτή; Ποια στοιχεία εκκοσμίκευσης διακρίνουμε στον τρόπο που γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα και ποιος είναι ο ορθός τρόπος εορτασμού τους, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας;

7η Δραστηριότητα
Βρίσκουμε και παρουσιάζουμε στην τάξη έθιμα και εικόνες Χριστουγέννων από όλο τον κόσμο.

8η Δραστηριότητα
Προβολή video: «Οι επισκέπτες» [βλ. https://www.youtube.com/watch?v=KYmioVlFjZM&t=13s].
Με βάση το περιεχόμενό του αναστοχαζόμαστε, και με τη βοήθεια των σχετικών εικόνων της
Ενότητας, συζητούμε «Το πραγματικό νόημα των Χριστουγέννων».

9η Δραστηριότητα
Χτίζοντας γέφυρες: Αναζητούμε στο διαδίκτυο τα ήθη και τα έθιμα των Χριστουγέννων. Μας
βοηθά και η σχετική δραστηριότητα στον ιστότοπο: http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/
photodentro-lor-8521-4401

10η Δραστηριότητα
Αντιστοιχίζουμε τα σωστά στη δραστηριότητα «Ο σκοπός της ενανθρώπησης του Χριστού»,
στον ιστότοπο: http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-8657
Επιλέγουμε τη σωστή απάντηση για το πραγματικό νόημα των Χριστουγέννων στον ιστότοπο:
http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-9166

11η Δραστηριότητα
Επιλέγουμε και υλοποιούμε από τις παρακάτω δράσεις:
• Προετοιμάζουμε μια χριστουγεννιάτικη γιορτή στο σχολείο.
• Αναλαμβάνουμε τον στολισμό του χριστουγεννιάτικου δέντρου της τάξης ή του σχολείου μας.
• Κατασκευάζουμε ευχετήριες χριστουγεννιάτικες κάρτες.
• Κατασκευάζουμε μια φάτνη και τοποθετούμε τα πρόσωπα σύμφωνα με την ορθόδοξη εικόνα της Γεννήσεως.
• Οργανώνουμε μια επίσκεψη σε ένα ίδρυμα ή σχολική μονάδα που φιλοξενεί ευπαθείς ομάδες (ορφανοτροφείο, γηροκομείο, νοσοκομείο, Ειδικό σχολείο), για να πούμε τα κάλαντα
και να προσφέρουμε τις χριστουγεννιάτικες κάρτες που κατασκευάσαμε.

12η Δραστηριότητα

Artful Thinking («αρχή-μέση-τέλος»): Παρατηρούμε το έργο του Σάντρο Μποτιτσέλι, «Η μυστική γέννηση», (στην επόμενη σελίδα) και απαντούμε στις ερωτήσεις: Αν το έργο ήταν η αρχή μιας ιστορίας, τι θα μπορούσε να ακολουθήσει; Αν το έργο είναι το μέσον μιας ιστορίας, τι θα μπορούσε να έχει συμβεί προηγουμένως; Τι θα μπορούσε να συμβεί μετά; Αν το έργο
ήταν το τέλος μιας ιστορίας, τι τίτλο θα μπορούσε να έχει;

 

 

 

 

 13η Δραστηριότητα
Αφού παρατηρήσουμε το έργο του Ν. Λύτρα, «Τα κάλαντα», συντάσσουμε έναν κατάλογο με ερωτήματα (π.χ. γιατί...; τι θα γινόταν αν...; Τι θα συνέβαινε αν ξέραμε ότι... ; Τι θα άλλαζε αν..;) Δίνουμε στον διπλανό μας τον κατάλογο και εκείνος απαντά σε κάθε ερώτημα. Συζητούμε μαζί το περιεχόμενο των απαντήσεών του.

 

 

 

 

 

 

Πηγή: Γεώργιος Φίλιας, Δημήτριος Χοϊλούς, Κωνσταντίνος Πρέντος,Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας Β´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ,σελ:119-126

Η Ιερωσύνη απαιτεί πόθο Χριστού

Η ιεροσύνη δεν είναι απλά ένα επάγγελμα που εξασφαλίζει ένα μισθό. Για να γίνει κάποιος ιερέας, πρέπει να νιώθει βαθιά αγάπη και πάθος για τον Χριστό. Όπως έλεγαν παλαιότερα, ο ιερέας πρέπει να είναι «τρελός με τον Χριστό». Αυτό σημαίνει να υπηρετεί με απόλυτη αφοσίωση και θυσία, κάτι που υπερβαίνει κάθε οικονομική εξασφάλιση. 

 Δεν θέλουμε ιερείς που αναζητούν απλώς μια σταθερή δουλειά. Θέλουμε ανθρώπους που αφοσιώνονται ολόψυχα στο έργο του Χριστού. Η κλήση προς την ιεροσύνη πρέπει να πηγάζει από την επιθυμία για διακονία, όχι για οικονομική εξασφάλιση. Οι πραγματικά επιτυχημένοι ιερείς είναι εκείνοι που λειτουργούν με καρδιά γεμάτη αγάπη για τον Χριστό και επιθυμούν να φέρουν τους ανθρώπους πιο κοντά στον Θεό. 

 Η ιεροσύνη είναι ένα λειτούργημα που απαιτεί ταπεινότητα, θυσία, και έναν αληθινό έρωτα για τον Χριστό. Είναι κάτι παραπάνω από επάγγελμα, είναι η κλήση να ζεις με τον Χριστό καθημερινά. Αν αναζητούμε λοιπόν τους αυριανούς ιερείς, ας τους στηρίξουμε στην εύρεση αυτής της αυθεντικής αγάπης, ώστε να πορεύονται με τον Χριστό στην καρδιά τους. Με τον π. Μιχαήλ Σαντοριναίος, ιεροκύρηκας ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης

Η Σύνοδος καλύπτει τις ανθρώπινες ελλείψεις

Πηγή

 Με τον κ. Δημήτριο Μόσχο, αναπληρωτή καθηγητή και πρόεδρο του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η ζωή της Εκκλησίας μας χαρακτηρίζεται από την πολυπλοκότητα των θεμάτων των οποίων καλείται να αντιμετωπίσει, καθώς και από τον συνοδικό χαρακτήρα με τον οποίων τελικά τα αντιμετωπίζει. Η Σύνοδος αυτή, η οποία πλέον αποτελεί ένα κεντρικό σημείο αναφοράς στην καθημερινότητα της Εκκλησίας, δεν λειτουργεί με έναν λυτρωτικό χαρακτήρα, αλλά περισσότερο με έναν τρόπο προσπάθειας της επίλυσης των επίκαιρων εκκλησιαστικών ζητημάτων.

Όταν αναφερόμαστε στην Σύνοδο της Εκκλησίας μας, στις παλαιότερες αλλά και σύγχρονες αυτές Συνόδους, αφενός δεν είναι σωστή η πλήρης άρνηση των αποφάσεών της από μια μερίδα της κοινότητας, αφετέρου εξίσου λάθος είναι και η θεωρία της αψεγάδιαστης Συνόδου, η οποία δεν μπορεί να σφάλει ή να πάρει μια απόφαση η οποία δεν θα είναι άψογη. Ο σωστός δρόμος είναι αυτός της αποδοχής της Συνόδου και της ελπίδας στον Κύριό μας, ο οποίος πάντοτε θα αποτελεί καθοδηγητή για την κοινότητα και την Σύνοδό μας.

Η αγκύλωση στο παρελθόν

Πηγή

 Η Εκκλησία στην πορεία της, αποτελεί ένα συνεχώς κινούμενο αλλά σχεδόν καθόλου παραλλαγμένο Σώμα, το οποίο ξεκινάει με τους Αποστόλους και συνεχίζει μέχρι και σήμερα, αντιμετωπίζοντας τα όποια προβλήματα ένα τέτοιο τεράστιο Σώμα μπορεί να αντιμετωπίζει στον χρόνο, είτε εσωτερικά είτε είναι εξωτερικά.

Κάθε άλλο κοινωνικό/πολιτικό/ανθρωπιστικό κίνημα, με τον καιρό αλλοιώνεται, σβήνει και τελικά χάνεται. Αλλά η Εκκλησία, ούσα ένα Σώμα όχι βασισμένο στην ανθρώπινη ηθική αλλά στην πίστη στον Έναν και Τριαδικό Θεό, συνεχίζει μετά από δύο χιλιάδες χρόνια να είναι ίδια με την Αποστολική Εκκλησία.

Με τον Σταύρο Γιαγκάζογλου, Επίκουρο καθηγητή Δογματικής, Θεολογική Σχολή ΕΚΠΑ

 

Η συγκρότηση του ευχαριστιακού Σώματος

Πηγή

Με τον π. Δημήτριο Μπαθρέλλο, θεολόγο και επισκέπτη καθηγητή Ινστιτούτου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών στο Κέμπριτζ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Κεντρικό στην λατρεία της Ορθοδόξου Εκκλησίας είναι το ευχαριστιακό Σώμα, το Σώμα δηλαδή των πιστών που με κοινή πίστη και με μόνη προοπτική την μετοχή στο μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, συνέρχονται και συνεκκλησιάζονται σε έναν τόπο, ο οποίος είναι το κέντρο του Σώματός αυτού.

Η ύπαρξη αυτού του Σώματος, το οποίο έχοντας κοινή κατεύθυνση συγκοινωνεί, είναι εμφανής ήδη από το Ευαγγέλιο και τον Μυστικό Δείπνο, όπου ο ίδιος ο Κύριός μας, μας παραδίδει το Αίμα του και το Σώμα Του προς την σωτηρία του ανθρώπου: «Τοῦτό ἐστι τὸ σῶμά μου τὸ ὑπὲρ ὑμῶν διδόμενον· τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν».

 

Η πρόσληψη και μεταμόρφωση της κτίσης

Πηγή

Είναι ακατόρθωτο για τους ανθρώπους να κατανοήσουν το μεγαλείο της οικονομίας του Θεού. Αυτό που μπορούμε, όμως, να κάνουμε, είναι να μετέχουμε σε Εκείνον και τις ενέργειές Του, να ζούμε εν Χριστώ και να απολαμβάνουμε τη μεγαλειότητα της Δημιουργίας Του.

Οι άνθρωποι ως κτιστά όντα, δεν υπερβαίνουμε την κτιστότητά μας, για αυτό και φθειρόμαστε έως θανάτου. Με την Ανάσταση του Χριστού, όμως, μας δίνεται η ευκαιρία να βιώσουμε την αιώνια ζωή, όχι σαν κάποιο είδος μεταθανάτιας εμπειρίας αλλά, ως όντως αληθινή ζωή στο εδώ και τώρα. Η Εκκλησία αποτελεί, ακριβώς, αυτήν τη βίωση του εσχατολογικού γεγονότος στον παρόντα χρόνο.

Με τον Σταύρο Γιαγκάζογλου, επίκουρο καθηγητή Δογματικής της Θεολογικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Το πρόσωπο μέσα από τα σύγχρονα ρεύματα

Πηγή

 Με τον π. Δημήτριο Μπαθρέλλο, θεολόγο, επισκέπτη καθηγητή Ινστιτούτου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών στο Cambridge του Ηνωμένου Βασιλείου.

 Πως αντιμετωπίζουν τα σύγχρονα ρεύματα το πρόσωπο σε σχέση με την Ορθόδοξη Εκκλησία και την θεολογική παράδοση αυτής; Πως μπορούμε να συγκρίνουμε αυτά τα σύγχρονα ρεύματα, από τον ουμανισμό και τον Διαφωτισμό στον ρομαντισμό και τον υπαρξισμό με την χριστιανική θεολογία και εν μέρει φιλοσοφία;

Κατά πόσο αυτά τα ρεύματα παρεκτρέπονται από την γραμμή της σωτηρίας του ανθρώπου, λειτουργώντας πολλές φορές ενάντια στην κοινότητα και τον συνάνθρωπο, θέτοντας πρώτο τον «Εαυτό» και σε δεύτερη «μοίρα» τον «Άλλον». Πως μπορούμε εμείς να προσεγγίσουμε αυτά τα ρεύματα για να τα κατανοήσουμε και, ίσως πιο σημαντικά, πως μπορούμε να αποφύγουμε τις όποιες κακόδοξες παρερμηνείες της ανθρώπινης φύσης που εκφράζονται μέσα από αυτά;

 

Προσεγγίζεται ορθά η Παλαιά Διαθήκη σήμερα;

Πηγή 

Ήδη από τα πρώιμα χρόνια της εκκλησίας διαφαίνεται η σημαντικότητα της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς οι Άγιοι Πατέρες όχι μόνο κατείχαν βαθύνοια στα εν προκειμένω, αλλά ουκ ολίγες φόρες αναφέρονταν και στα γεγονότα αυτής. Πειστήριο άλλωστε υφίσταται η ίδια η παράδοση της εκκλησιάς, αφού το λειτουργικό της γίγνεσθαι αποτελείται από πλήθος αναφορών στα γεγραμμένα της Παλαιάς Διαθήκης.

Στο πέρασμα των χρόνων η εμβάθυνση στην Παλαιά Διαθήκη δεν αποτέλεσε προτεραιότητα για τον μέσο χριστιανό, απεναντίας επικράτησε η θεώρηση πως η ανάγνωση της Καινής Διαθήκης είναι κάτι παραπάνω από αρκετή. Αυτή η άποψη διατηρείται έως και σήμερα δημιουργώντας παρερμηνείες στα εδάφια της Αγίας Γραφής, λόγω της επιδερμικής γνώσης αυτής από τους πιστούς. Τέλος η λανθασμένη προσέγγιση της Παλαιάς Διαθήκης αποτελεί ένα σύνηθες ατόπημα, καθώς η κατανόηση της είναι a priori πολυπαραγοντική και απαιτεί συγκεκριμένη μεθοδολογία για την ορθή ερμηνεία της, στην οποία δεν επενδύεται η πρέπουσα προσοχή και ο κατάλληλος χρόνος

Κοντολογίς, η Παλαιά Διαθήκη διαθέτει πολυσήμαντα μηνύματα απαραίτητα για την κατανόηση της Ορθοδόξου Θεολογίας και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν πρέπει να υποσκάπτεται η αξίας της σαν να επρόκειτο για βιβλίο δευτέρας διαλογής

Προσεγγίζεται ορθά η Παλαιά Διαθήκη σήμερα; – κ. Μιλτιάδης Κωνσταντίνου, ομότιμο καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

 

 

Η επικαιροποίηση του ευαγγελικού μηνύματος

Πηγή

 Η Εκκλησία δεν αποτελεί έναν κοινωνικό θεσμό, αλλά ούτε κι ένα θρησκευτικό σύστημα…

Αποτελεί την Αποκάλυψη του Θεού στους ανθρώπους. Φέρει, ως Σώμα, το πλήρωμα της Αληθείας. Αυτή η ύψιστη και μοναδική Αλήθεια δεν μεταβάλλεται στο χρόνο. Μένει αναλλοίωτη στο διάβα των αιώνων και δίδεται σαν παρακαταθήκη στους πιστούς.

Ωστόσο, ενώ ο πυρήνας του μηνύματος του Ευαγγελίου μένει αμετάβλητος, τα μέσα μετάδοσής του, γλωσσικά και μηχανικά, μεταβάλλονται ανάλογα με τις ανάγκες της εκάστοτε κοινωνίας. Ο Χριστός, οι Απόστολοι, οι Πατέρες χρησιμοποίησαν τα εργαλεία της εποχής τους, τη γλώσσα αλλά και τις κοινωνικοπολιτικές και φιλοσοφικές έννοιες του περιβάλλοντός τους, για να μεταδώσουν το μήνυμα της Αγάπης. Πρόκειται για την επικαιροποίηση μιας διαχρονικής και συνάμα αιώνιας Αλήθειας, με σκοπό τον ευαγγελισμό των ανθρώπων σε κάθε μήκος και πλάτος του κόσμου, σε κάθε εποχή, σε κάθε ιστορική συνθήκη.

Με τον π. Θεμιστοκλή Μουρτζανό, θεολόγο-εκπαιδευτικό και Γενικό Αρχιερατικό Επίτροπο της Ιεράς Μητροπόλεως Κέρκυρας

Οι ποιμαντικές προκλήσεις στον σύγχρονο κόσμο

Πηγή

Στη σύγχρονη κοινωνία αμφισβητείται πλέον ο παραδοσιακός ρόλος και η σημασία της Εκκλησίας και αναδύονται νέες προκλήσεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν. Η μετεξέλιξη της κοινωνίας σε μία κοινωνία χρησιμοθηρική όπως και η ανάπτυξη της ιδέας του μηδενισμού έχουν οδηγήσει σε αμφισβήτηση της χρησιμότητας της Εκκλησίας, μα και της διαχρονικότητας της χριστιανικής παράδοσης

Η ποιμαντική είναι το μέσο που θα χρησιμοποιήσει η Εκκλησία, για να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις. Σε αυτήν την κοινωνία θα πρέπει να δώσει απαντήσεις στα υπαρξιακά ερωτήματα των ανθρώπων, να καλλιεργήσει ένα εκκλησιοποιημένο φρόνημα στην καθημερινότητα της ζωής τους και να βρει τρόπους να προσεγγίσει τη νέα γενιά που βρίσκεται μακριά από την παράδοση

Οι ποιμαντικές προκλήσεις στον σύγχρονο κόσμο – π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός

 

10. Ποιος ευθύνεται για το κακό; Ποιος μπορεί να μας σώσει από το κακό;

Ο σεβασμός του άλλου στην Ορθόδοξη παράδοση

Το κουτσό

1974

Εγκατάσταση

Περιβάλλον
6 ανθρώπινες φιγούρες, 9 βαλίτσες, ένα κλουβί, βάση από πισσόχαρτο και σχέδιο κουτσού ζωγραφισμένο με κιμωλία
155 x 440 x 600 εκ.
Αγορά 2000
Αρ. Εισ. 3/2000

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950, ο Βλάσης Κανιάρης, από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης, στρέφεται σε μια «κοινωνιολογία του πραγματικού» διερευνώντας τη λειτουργία του έργου τέχνης ως κοινωνική μαρτυρία. Εκκινώντας από την πρόθεση να «ξαναδημιουργήσει την εικόνα καθώς και την αίσθηση των τοίχων στην Αθήνα της Κατοχής», ο Κανιάρης θα ξεκινήσει το 1959 τη σειρά έργων Τιμής ένεκεν στους τοίχους της Αθήνας 1941–19…. Τα έργα παράγονται μέσα από μια χειρονομιακή διαδικασία αλλεπάλληλων επιστρώσεων γύψου, υφασμάτων, χαρτιών, παλίμψηστων γραφών, χαράξεων και αποσβέσεων, με σκοπό να συμπυκνωθεί και να διασωθεί η μνήμη του αστικού δημόσιου χώρου σε μια από τις πιο τραγικές περιόδους της ελληνικής ιστορίας. Κατά τη διαδικασία αυτή, ο Κανιάρης οικειοποιείται και μεταγράφει με κόκκινο χρώμα αποσπάσματα από τον δημόσιο λόγο της Αντίστασης και του Απελευθερωτικού Αγώνα, όπως αποτυπώθηκαν σε συνθήματα στους τοίχους της Αθήνας στη γερμανική κατοχή, όχι χωρίς αναγωγές στην πρόσφατη για τον καλλιτέχνη μετεμφυλιακή πραγματικότητα. Το γράμμα E, που διακρίνεται στο έργο, θα μπορούσε να διαβαστεί ως το αρχικό γράμμα αντιστασιακών οργανώσεων όπως το EAM και ο ΕΛΑΣ ή απλώς ως το αρχικό γράμμα της λέξης Ελευθερία. Ο θεματικός και μορφολογικός προσανατολισμός στο πραγματικό ενισχύεται στα έργα των επόμενων ετών, στα οποία εμφανίζονται ακρωτηριασμοί και γυψώματα ανθρώπινων μελών και αντικειμένων. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, η χρήση του γύψου θα συσχετιστεί από τον καλλιτέχνη με «ένα συγκεκριμένο γύψωμα, το οποίο υφίστανται όλοι στην Ελλάδα από τότε που έγινε το στρατιωτικό πραξικόπημα το 1967». Μετά και την έκθεση του καλλιτέχνη στη Νέα Γκαλερί το 1969, έργα της ενότητας, όπως οι Όψεις του ρατσισμού II που δημιουργεί το 1970 στο Παρίσι, θα αποτελέσουν με τον άμεσα αναφορικό τους χαρακτήρα σύμβολα της αμφισβήτησης και της απελευθερωτικής λειτουργίας της τέχνης απέναντι στις ακραίες συνθήκες της στέρησης ελευθεριών και της πολιτικής καταπίεσης. Τα έργα Συνύπαρξη και Κουτσό του Βλάση Κανιάρη δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο της ενότητας Μετανάστες (1971–1976), που αναπτύχθηκε αρχικά στο Παρίσι και στη συνέχεια στο Βερολίνο, με την υποστήριξη του οργανισμού DAAD, και παρουσιάστηκε στην περιοδεύουσα έκθεση με τίτλο Gastarbeiter–Fremdarbeiter [Φιλοξενούμενοι εργαζόμενοι – Ξένοι εργαζόμενοι] στη Γερμανία και την Αγγλία το διάστημα 1975–1976. Ο όρος Gastarbeiter χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το φαινόμενο της μαζικής μετανάστευσης φτηνού ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού από χώρες του ευρωπαϊκού Νότου στην κεντρική Ευρώπη κατά τις δεκαετίες 1950–1970, στο πλαίσιο διακρατικών συμφωνιών με σκοπό τη μεταπολεμική βιομηχανική ανασυγκρότηση. Από τα σημαντικότερα έργα της ενότητας, το Κουτσό είναι ένα περιβάλλον από ακέφαλα ανδρείκελα που στέκονται σε ένα δάπεδο με το σχέδιο για το παιχνίδι «κουτσό», στο οποίο οι αριθμοί αντικαθίστανται από λέξεις που σχετίζονται με τους μηχανισμούς της μεταναστευτικής πολιτικής και τα στάδια ένταξης του «φιλοξενούμενου» εργατικού δυναμικού. Μέσα από μια διαδικασία επεξεργασίας επιστημονικών στοιχείων και επιτόπιας έρευνας, ο Κανιάρης επικεντρώνεται σε αφηγήσεις, φωνές, χειρονομίες, καθημερινά αντικείμενα γύρω από τις οικονομικοκοινωνικές συνθήκες επιβίωσης των «φιλοξενούμενων εργατών», αναδεικνύοντας όψεις της αβέβαιης πραγματικότητας του εκτοπισμού, του κοινωνικού αποκλεισμού, της εθνικής προέλευσης και της αμφισβητούμενης υπηκοότητας.
Τίνα Πανδή, κείμενο από τον οδηγό της μόνιμης έκθεσης ENTER EMΣΤ : Συλλογή & Ιστορία, Ένας σύντομος οδηγός, 2020

Πηγή 

Το κουτσό

Ο Βλάσης Κανιάρης και τα ακέφαλα ανδρείκελά του με τις βαλίτσες. Αλλάζοντας το καλλιτεχνικό τοπίο τα χρόνια της μετανάστευσης. Μια περιήγηση στις χώρες της κεντρικής Ευρώπης και στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Ξεκινώντας από τη μετανάστευση, ο Κανιάρης επαναπροσδιορίζει τις σχέσεις Βορρά και Νότου.

 

Η Ορθόδοξη προσέγγιση των εσχάτων

Πηγή

 Με τον π. Δημήτριο Μπαθρέλλο, θεολόγο και επισκέπτη καθηγητή Ινστιτούτου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών στο Κέμπριτζ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ποια είναι τα έσχατα για τα οποία μιλάει η Ορθόδοξη Εκκλησία; Είναι αυτή η δαντική αποκάλυψη η οποία έχει κατακλύσει την παγκόσμια, σχεδόν, αντίληψη για την αποκάλυψη του Θεού στον άνθρωπο; Είναι μια εντελώς φιλοσοφική αντίληψη του τέλους της ζωής του ανθρώπου ή είναι μια οντολογική οπτική;

Για την Εκκλησία μας η εσχατολογία είναι μια συνεχής και βιωματική διαδικασία των Χριστιανών, οι οποίοι επιθυμούν να γευτούν την βασιλεία των Ουρανών, όχι περιμένοντας να έρθει με τον φυσικό θάνατο, αλλά προσπαθώντας ενεργά να γίνουν μέλη της βασιλείας αυτής «εδώ και τώρα». Είναι, λοιπόν, μια αντίληψη η οποία είναι πάντοτε προσανατολισμένη στην βιοτική του ανθρώπου και όχι σε μια μελλοντική και απόμακρη «αποκάλυψη».

Η αυτογνωσία ως καρπός του Αγίου Πνεύματος

Πηγή

Η ζωή ενός Χριστιανού, ενός ανθρώπου ο οποίος ζει μέσα στην Εκκλησία, έχει ως επίκεντρο τον Χριστό. Ο Χριστός γίνεται η αρχή των πράξεών μας και η αιώνια ζωή ο σκοπός τους. Μόνο μέσα από την ζωή εν Χριστώ, μπορεί ο άνθρωπος να ολοκληρωθεί όπως και μόνο μέσα από την αυτογνωσία που γεννάται από την πνευματική ζωή ο άνθρωπος μπορεί να βάλει στην άκρη τους εγωισμούς τους. Η αυτογνωσία γίνεται τρόπος ζωής και μάλιστα ευτυχούς ζωής, αφού γνωρίζοντας τα πάθη του ο άνθρωπος , έρχεται και στην θέση να τα αντιμετωπίσει.

Με τον π. Νικόλαο Λουδοβίκο, Καθηγητή Δογματικής και Φιλοσοφίας στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Θεσσαλονίκης.

 

Η παρακαταθήκη του Ντοστογιέφσκι

Πηγή

Η μορφή του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι αποτελεί ένα πνευματικό και συνάμα λογοτεχνικό φαινόμενο. Από τους “Αδελφούς Καραμαζόφ”, τον “Ηλίθιο” μέχρι το “Έγκλημα και Τιμωρία”, τα μυθιστορήματά του, έχουν μέσα τους τόσο ρεαλισμό όσο και βαθιά σκέψη για το ποια ακριβώς είναι η ουσία της ζωής του ανθρώπου. Μέσα από τους χαρακτήρες του, ο σπουδαίος αυτός συγγραφέας δείχνει τις δυσκολίες αλλά και την ελπίδα που πάντα υπάρχει, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές του ανθρώπου, τις οποίες και ο ίδιος γνώριζε.

Τα κείμενά του πάντα εμπεριείχαν ένα θεολογικό στοιχείο. Το θείο πάντοτε ήταν σημείο αναφοράς για αυτόν στα κείμενά του και οι χαρακτήρες του πάντοτε έψαχναν αυτό το εμπόδιο που τους διαχωρίζει από αυτή την οπτική του κόσμου, την οπτική της ελπίδας. Θα ήταν υποτίμηση για το έργο του άμα το τοποθετούσαμε στην ίδια κατηγορία με άλλους ευρωπαίους λογοτέχνες, καθώς ο ίδιος υπερέβη την κοινή ευρωπαϊκή λογοτεχνία και της έδωσε έναν θεολογικό χαρακτήρα ο οποίος ακόμα και σήμερα δημιουργεί θαυμασμό.

Με τον Σταύρο Γιαγκάζογλου, Επίκουρο καθηγητή Δογματικής, Θεολογική Σχολή ΕΚΠΑ

Συνοδικό σύστημα | Το χάρισμα του Παρακλήτου

 Πηγή

Με τον κ. Δημήτριο Μόσχο, αναπληρωτή καθηγητή και πρόεδρο του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι το σύστημα με το οποίο λειτουργεί και οργανώνεται. Η πρώτη Εκκλησία οργανώθηκε από τη σύνοδο των Αποστόλων του Χριστού, οι πρώτες αποφάσεις των οποίων περιστράφηκαν γύρω από τα πρόσωπα των διακόνων. Ομοίως και σήμερα με συνοδικό τρόπο η Εκκλησία οργανώνεται και διοικείται πάντοτε με σκοπό την πνευματική στήριξη του ποιμνίου της.

Με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος και με γνώμονα τον Λόγο του Θεού και τις διδαχές των Πατέρων η σύνοδος οργανώνει τα διοικητικά θέματα τα οποία το ποίμνιο δεν μπορεί να διαχειριστεί. Αποτελεί έτσι την βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η Εκκλησία στον χώρο και τον χρόνο σε πλήρη αρμονία και συνέχεια με την αποστολική παράδοση.

Ιεραποστολή και Διακονία: Η ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας αγκαλιάζει τον κόσμο ολάκερο!

9. Η έκφραση της οδύνης στην τέχνη

Σύγχρονες προκλήσεις της Εκκλησίας

Πηγή

 Στην σημερινή πολύπλοκη πραγματικότητα η Εκκλησία καλείται να αντιμετωπίσει μια σειρά από προκλήσεις που “ταλανίζουν” την κοινωνία και τον κάθε πολίτη της σε κάθε πτυχή της ζωής του, από την σχολική του ζωή μέχρι και την ενηλικίωση. Σωτήριος σταθμός για τον άνθρωπο αυτής της κοινωνίας είναι η Εκκλησία, η οποία σε κάθε περίπτωση αποτελεί ένα κέντρο πραγματικής γαλήνης

Αυτή η Εκκλησία καλείται πολλές φορές καλείται να αντιμετωπίσει προκλήσεις της νεωτερικής και μετανεωτερικής κοινωνίας, που ποτέ προηγουμένως να μην είχε κληθεί να αντιμετωπίσει. Υπό αυτό το πρίσμα η Εκκλησία οφείλει να θέσει καινούργιες βάσεις διαλόγου με αυτή την κοινωνία για να συνεχιστεί χωρίς κάποιο εμπόδιο το έργο της, διάδοσης του μηνύματος του Ευαγγελίου

Σύγχρονες προκλήσεις της Εκκλησίας – π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός, θεολόγο-εκπαιδευτικό και Γενικό Αρχιερατικό Επίτροπο της Ιεράς Μητροπόλεως Κέρκυρας.

Η ανακουφιστική φροντίδα

Πηγή 

Η στήριξη των ασθενών και των συγγενών τους, είναι κάτι που συναντάμε σε πολλούς πολιτισμούς και θρησκείες. Η έννοια της παρηγορίας ως ένας τρόπος συμπαράστασης στον πόνο αναγνωρίζεται από τα αρχαία χρόνια, με αναφορές σε επικές ιστορίες. Στον αρχαίο κόσμο, η ανακούφιση από τον πόνο επιτυγχανόταν κυρίως μέσω της μαγείας, της θρησκείας και της ιατρικής, με την ιατρική τελικά να επικρατεί ως βασική μέθοδος θεραπείας. Η ανακουφιστική φροντίδα, όμως, παραμένει άγνωστη σε πολλούς, ακόμα και στον ιατρικό κόσμο.

Η ανακουφιστική φροντίδα προσπαθεί να απαλύνει τον πόνο των ασθενών, επικεντρώνοντας όχι μόνο στη σωματική θεραπεία, αλλά και στην ψυχική και συναισθηματική τους ενδυνάμωση. Ορισμένοι δεν γνωρίζουν ακόμη τη σημασία αυτής της προσέγγισης, παρόλο που έχει γίνει όλο και πιο γνωστή τα τελευταία χρόνια. Αυτός ο συνδυασμός σωματικής και ψυχικής ανακούφισης ήταν πάντα παρών σε θρησκευτικές και πνευματικές παραδόσεις, με τη θρησκεία να παίζει κεντρικό ρόλο στη στήριξη αυτών που πάσχουν.

Η μνήμη μπορεί να αποτελέσει είτε πηγή ανακούφισης είτε μια μορφή εσωτερικής καταδίκης. Αν και συχνά προσπαθούμε να ξεχάσουμε τις δύσκολες καταστάσεις που μας προκαλούν πόνο, αυτές οι αναμνήσεις παραμένουν βαθιά ριζωμένες και μας ακολουθούν. Το βάρος του πόνου γίνεται έτσι μέρος της ψυχικής μας μνήμης, ενώ ταυτόχρονα η ίδια μνήμη μπορεί να αποτελέσει πηγή ανακούφισης και λύτρωσης. 

 

Με τον κ. Κλεάνθη Νιζάμη, εντεταλμένο διδάσκοντα του τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Περί Ευθανασίας

 

Στη σύγχρονη εποχή, πλήθος ζητημάτων έρχονται στο προσκήνιο, προκαλώντας συζητήσεις και διλήμματα τόσο σε κοινωνικό όσο και σε ηθικό επίπεδο. Θέματα όπως η αξία της ανθρώπινης ζωής, οι ηθικές προεκτάσεις της επιστήμης, καθώς και οι κοινωνικές αντιλήψεις που διαμορφώνουν τη στάση μας απέναντι σε κρίσιμες αποφάσεις, αναλύονται διεξοδικά. Συχνά, ιδέες που παλαιότερα θεωρούνταν αδιανόητες κερδίζουν έδαφος, εγείροντας ερωτήματα για τις αρχές που καθοδηγούν τις επιλογές μας.

Ένα από τα ζητήματα που τίθενται είναι η ευθανασία, η οποία σε ορισμένες χώρες έχει ήδη νομιμοποιηθεί. Η Ορθόδοξη Θεολογία την απορρίπτει, καθώς θεωρεί τη ζωή δώρο του Θεού που δεν ανήκει στον άνθρωπο να διαχειριστεί κατά βούληση. Ωστόσο, η συζήτηση γύρω από αυτήν είναι περίπλοκη, καθώς εμπλέκει έννοιες όπως η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και ο πόνος, απαιτώντας προσεκτική εξέταση τόσο από νομική όσο και από θεολογική σκοπιά.

Με τον κ. Κλεάνθη Νιζάμη, εντεταλμένο διδάσκοντα του τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ

Πηγή

Τι είναι πραγματικά ο πόνος;

 

Ο πόνος δεν ανήκει στο αρχικό σχέδιο του Θεού· εισβάλλει στην ανθρώπινη ιστορία μαζί με τον χρόνο, εκείνο το «δειλινό» της εξόδου από τον Παράδεισο. Από τις πρώτες λέξεις που απευθύνει ο Θεός στους πρωτοπλάστους – λύπη, στεναγμός, κόπος – μέχρι τη σημερινή εμπειρία του σωματικού, ψυχολογικού και πνευματικού πόνου, ο άνθρωπος παλεύει με κάτι ξένο προς τη φύση του. Δεν είναι πλασμένος για τον θάνατο, αλλά για τη ζωή. Με τον κ. Κλεάνθη Νιζάμη, εντεταλμένος διδάκτωρ του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. Το μυστήριο του πόνου δεν βιώνεται, δεν υφίσταται ως τιμωρία από έναν σκληρό Θεό, αλλά ως πραγματικότητα που Εκείνος επιτρέπει «για συγκεκριμένο χρόνο και τόπο», μένοντας όμως πάντα δίπλα στον άνθρωπο. Ο πόνος περιγράφεται ως δυσάρεστη συναισθηματική εμπειρία, με πρωτογενή σωματική και δευτερογενή ψυχική διάσταση, βαθιά υποκειμενική, που ζητά σεβασμό.

Πηγή:https://aparchi.gr/2025/11/19/ti-einai-pragmatika-o-ponos/

Το δηλητήριο του Εθνοφυλετισμού

Πηγή

 Πίσω από θεολογικές διακηρύξεις κρύβονται συχνά ψεύδη και υποκρισίες που τρέφουν τον φυλετισμό και τον εθνικισμό. Οι έννοιες διαστρέφονται, μετατρέποντας την πίστη σε εργαλείο διαχωρισμού. Όμως, η αλήθεια δεν σιωπά· αποκαλύπτει τη διάσταση μεταξύ αυθεντικής θεολογίας και ιδεολογικής πλάνης, αποκηρύσσοντας όσα αλλοιώνουν το πραγματικό της νόημα.

Το παρόν βίντεο αποτελεί απόσπασμα από το Σεμινάριο «Το δηλητήριο του Εθνοφυλετισμού» που πραγματοποιήθηκε το 2023, από την «Απαρχή».

Αγοράστε το Σεμινάριο εδώ: https://aparchi.gr/2023/11/25/dilitirio-ethnophyletismoy-seminario/

Ένα Σεμινάριο με θέμα τον Εθνοφυλετισμό: «η θεολογία, όταν διαστρέφεται, γίνεται όχημα φυλετικών και εθνικιστικών τάσεων. Πίσω από τις λέξεις, η αλήθεια παραμένει ακέραιη, αποκαλύπτοντας τη σύγκρουση μεταξύ γνήσιας πίστης και ιδεολογικής χειραγώγησης»

Παναγία: Η στοργική μάνα κάθε ανθρώπου

Πηγή

 Με τον Αρχιμ. Επιφάνιο Οικονόμου, προϊστάμενο του Μητροπολιτικού Ναού Αγίου Νικολάου Βόλου.

Η Παναγία, η Μητέρα της Ζωής, αποτελεί τον ζωντανό δεσμό ανάμεσα στον ουρανό και τη γη. Είναι η κλίμακα που ανέβασε τον άνθρωπο στον ουρανό και κατέβασε τον Θεό στη γη, όπως μαρτυρεί η θεολογία της Εκκλησίας.

Στο πρόσωπό της βρίσκουμε την τρυφερότητα, τη στοργή και την ασφάλεια που κάθε παιδί αισθάνεται προς τη μητέρα του. Ο Χριστός την ανέδειξε μητέρα όλων μας, μητέρα της Εκκλησίας, χαρίζοντάς μας μια ανοιχτή αγκαλιά σε κάθε στιγμή της ζωής.

Στο βίντεο αναδεικνύεται η σχέση της Παναγίας με τους πιστούς, η αγάπη και η προστασία που προσφέρει, αλλά και ο ρόλος της ως Μεσίτριας ενώπιον του Υιού της κατά την ημέρα της Κρίσεως.

Τεχνητή νοημοσύνη και υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Πηγή

 Μέσα στα καινούργια πλαίσια που προσφέρονται από την επιστήμη στην σύγχρονη εποχή, από τα τέλη του τελευταίου αιώνα και έπειτα, αναπαράγονται πάρα πολλές μορφές τεχνολογίας οι οποίες με αρχικό σκοπό την βοήθεια στον άνθρωπο, τελικά μεταμορφώνονται σε άτυπους κινητήριους μοχλούς κίνησης της κοινωνίας.

Ποιό είναι το μέτρο με το οποίο οφείλουμε να χρησιμοποιούμε αυτά τα δώρα της τεχνολογίας ώστε να είναι όντως δώρα και όχι «δούρειοι ίπποι» στην προσπάθειά του ανθρώπου να φτάσει σε μια κατάσταση κοινωνίας και επικοινωνίας με τον συνάνθρωπο; Πως μεταφράζεται η υπερβολική, κάποιες φορές, εξάρτηση στην τεχνολογία;

Με τον κ. Πέτρο Παναγιωτόπουλο, επίκουρο καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Προφήτες: ορθές και λανθασμένες προσεγγίσεις

Πηγή

Οι προφήτες για τους περισσότερους ανθρώπους ήταν αυτοί, οι οποίοι προανήγγειλαν το σχέδιο του Θεού μελλοντικά κάτι το οποίο δεν είναι λανθασμένο, ωστόσο η ερμηνεία αυτή είναι ημιτελής. Η δικαιολογημένη αυτή αντίληψη προέρχεται από μεταγενέστερη ερμηνεία των κειμένων των προφητών, στα οποία τα προφητευόμενα αποτελούσαν ιστορία και έτσι δημιουργήθηκε η άτοπη αντίληψη περί προφητών ως γνώστες του μέλλοντος.

Ποια η σωστή ερμηνεία των προφητών και πως πρέπει να τους προσεγγίσουμε; Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αντιλαμβάνεται τους προφήτες ως «μάντες» αλλά ως φωτισμένους της Θείας Χάριτος, εξαγγέλλοντας το σχέδιο του Θεού στον Ισραήλ, την έλευση του Κυρίου μας στον κόσμο (γέννηση, θάνατο, τριήμερη ταφή και την ένδοξη Ανάσταση) έως και των εσχάτων. Γι’ αυτόν τον λόγο, το έργο των προφητών είναι πολυσήμαντο για την Εκκλησία μας, αφού επικουρεί στην περαιτέρω κατανόηση της Θεολογίας και πιο συγκεκριμένα της Οικονομικής Αγίας Τριάδας.

Προφήτες: ορθές και λανθασμένες προσεγγίσεις – κ. Μιλτιάδης Κωνσταντίνου

 

Ο βιολογικός μηχανισμός της αγάπης

Η αγάπη είναι μία έννοια που έχει πολλές προεκτάσεις: φιλοσοφικές, ψυχολογικές, θεολογικές, κοινωνικές ή ακόμη και βιολογικές. Το συναίσθημα της αγάπης έχει αποδειχθεί από πολλές έρευνες ότι έχει άμεσο αντίκτυπο τόσο στην νοητική/ψυχολογική μας κατάσταση, όσο και στη σωματική. Για παράδειγμα, το σύνδρομο της «σπασμένης καρδιάς» (broken heart) είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα και περιγράφει την ιδιαίτερη σωματική ευαισθησία που προκαλείται μετά από έναν έντονο, αρνητικό γεγονός που συνήθως σχετίζεται με την απώλεια (θάνατος, χωρισμός κτλ).

Η ανθρώπινη ανάγκη για αγάπη έχει περιγραφεί σε πλήθος θεωρητικών πλαισίων, από το ψυχαναλυτικό μοντέλο του Freud έως και την πυραμίδα των αναγκών του Maslow. Από τη στιγμή που γεννιόμαστε κυνηγούμε το συναίσθημα της ασφάλειας και αποδοχής που συνοδεύουν την αγάπη που λαμβάνουμε από τους γύρω μας. Η αγάπη είναι ο θεμέλιος λίθος της δημιουργίας νέων οικογενειών, αλλά και σημαντικότατος παράγοντας σύσφιξης των σχέσεων με μέλη της οικογένειάς και του φιλικού μας περιβάλλοντος.

Όπως γίνεται κατανοητό, η αγάπη δεν είναι απλά ένα συναίσθημα. Έχει πλήθος διαφορετικών οπτικών γωνιών υπό τις οποίες μπορεί να την προσεγγίσει κανείς. Επηρεάζεται από πλήθος άλλων παραγόντων (βιολογικούς, κοινωνικούς, γνωστικούς κτλ) και εν συνεχεία μπορεί να επηρεάσει εκ νέου αυτούς τους παράγοντες, καθιστώντας αυτό το συναίσθημα ως ένα από τα σημαντικότερα στη ζωή μας.

Βιολογία της αγάπης

Μέχρι και πρόσφατα οι επιστήμονες ερευνούσαν την αγάπη μέσα στα πλαίσια της έρευνας για την ανάπτυξη και το ρόλο των συναισθημάτων στη ζωή μας και επικεντρωνόντουσαν κυρίως στο γνωστικό κομμάτι (τι πιστεύουμε ότι είναι αγάπη, πότε νοιώθουμε ότι αγαπάμε κάποιον, πως εξηγούμε την αγάπη κτλ) και τις κοινωνικές προεκτάσεις της. Η βιολογία της αγάπης όμως άρχισε σιγά-σιγά να τραβάει τα βλέμματα της επιστημονικής κοινότητας, με αποτέλεσμα τις τελευταίες δύο δεκαετίες να έχουμε αποκτήσει αρκετές γνώσεις γύρω από τους νευροβιολογικούς και ενδοκρινολογικούς μηχανισμούς της παρατηρήσιμης, κοινωνικής συμπεριφοράς που ερμηνεύεται ως αγάπη.

Η εξέλιξη της κοινωνικής και φροντιστικής συμπεριφοράς

Η αγάπη είναι κατά βάση μια κοινωνική συμπεριφορά και ως τέτοια μπορεί να ερευνηθεί και υπό τη σκοπιά της εξέλιξης. Τι είδους εξελικτική αξία έχει η ανάπτυξη αλληλένδετων σχέσεων ενδιαφέροντος και προστασίας μεταξύ δύο οργανισμών; Η ικανότητα δύο οργανισμών να αλληλεπιδρούν και να υποστηρίζουν τους ομοιοστατικούς μηχανισμούς (την ισορροπία δηλαδή στην λειτουργία ενός οργανισμού), την ατομική ανάπτυξή αλλά και την αναπαραγωγή τους, είναι ένας από τους αρχαιότερους βιολογικούς μηχανισμούς. Τέτοιου είδους «κοινωνικές συμπεριφορές» παρατηρούνται ακόμη και στους πιο πρωτόγονους οργανισμούς: τα βακτήρια. Τα βακτήρια έχουν την ικανότητα να αναγνωρίζουν και να προσεγγίζουν μέλη του είδους τους, ενώ έχει παρατηρηθεί ότι η αναπαραγωγή τους είναι πιο επιτυχής όταν βρίσκονται εντός των ομάδων τους ^[1] . Η «κοινωνική» συμπεριφορά των βακτηρίων είναι φυσικά μόνο η αρχή. Η αγάπη φαίνεται πως έχει ιδιαίτερη αξία για την επιβίωση και την αναπαραγωγή όλων των ειδών, καθώς παρατηρείται σχεδόν σε όλα τα γνωστά είδη: ερπετά, θηλαστικά, πουλιά, ψάρια. Όλοι οι οργανισμοί φροντίζουν ο ένας τον άλλο, ιδιαίτερα οι γονείς τα παιδιά τους, τα οποία άλλωστε μεταφέρουν και τα γονίδιά τους στο μέλλον. Όσοι οργανισμοί δεν έδειξαν τέτοιου είδους συμπεριφορές, φαίνεται πως απλά δεν κατάφεραν να επιβιώσουν αρκετά για να μεταδώσουν τα δικά τους γονίδια έως και σήμερα. Η «αγάπη» λοιπόν φαίνεται πως είναι ένας θεμέλιος λίθος στην εξέλιξη των ειδών και ένας δυναμικός μηχανισμός που ευνοεί την ανάπτυξη και την υγεία των οργανισμών.

Ο φυσιολογικός μηχανισμός της αγάπης

Η αγάπη στον άνθρωπο –όπως και όλα τα βασικά συναισθήματα- εδρεύει στα πιο «πρωτόγονα» μέρη του εγκεφάλου, αυτά τα οποία αναπτύχθηκαν κατά τα πρώιμα στάδια της εξέλιξής μας και είναι παρόντα σε όλα τα θηλαστικά ^[2] . Βασικό ρόλο στο συναίσθημα της αγάπης παίζει η ορμόνη οξυτοκίνη η οποία εκκρίνεται σε αυτές τις «πρωτόγονες περιοχές» και συγκεκριμένα στην νευροϋπόφυση (posterior pituitary gland) και παίζει κεντρικό ρόλο στην αναπαραγωγή, αυξάνοντας την ερωτική επιθυμία σε άνδρες, βοηθώντας τις γυναίκες να αντέξουν τον πόνο της γέννας, αλλά και δημιουργώντας δεσμούς μεταξύ των ενηλίκων και του νεογνού. Έχει βρεθεί πως η ύπαρξη και μόνο ενός μωρού στο χώρο αυξάνει τα επίπεδα οξυτοκίνης σε όλους τους ενήλικους, άνδρες και γυναίκες ^[3], κάτι που μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως ο οργανισμός μας είναι φτιαγμένος να «επιβάλλει» σε κάποιο βαθμό την αγάπη των άλλων όσο είμαστε μωρά. Οι πολυάριθμες έρευνες γύρω από τον ρόλο της οξυτοκίνης τις τελευταίες δεκαετίες έχουν υποδείξει ότι η συγκεκριμένη ορμόνη παίζει σημαντικό ρόλο σε ένα μεγάλο εύρος κοινωνικών συμπεριφορών που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με την αγάπη και την ερωτική διάθεση. Μερικά παραδείγματα πέρα από το δέσιμο μεταξύ γονιών και παιδιών, είναι η διευκόλυνση της οπτική επαφής, η ενσυναίσθηση αλλά και η διάθεση για σεξουαλική συμπεριφορά.

Αν και η οξυτοκίνη φαίνεται πως παίζει σημαντικό ρόλο στην αγάπη, δεν θα πρέπει να θεωρήσουμε λανθασμένα πως είναι η «ορμόνη της αγάπης», καθώς αυτό το συναίσθημα όπως και όλα τα άλλα δημιουργούνται μέσα από περίπλοκες διαδικασίες και μια σειρά από εκκρίσεις άλλων ορμονών, νευροδιαβιβαστών και επικοινωνίας μεταξύ πολλών διαφορετικών εγκεφαλικών περιοχών. Για παράδειγμα η έκκριση του νευροπεπτιδίου βασοπρεσίνη σχετίζεται επίσης με την ανάπτυξη κοινωνικών συμπεριφορών παρόμοιων με αυτές που ρυθμίζει η οξυτοκίνη. Έρευνες γύρω από αυτές τις ορμόνες έχουν δείξει ότι εάν ο οργανισμός δεν μπορεί να τις απορροφήσει (π.χ. λόγω φαρμακευτικής αγωγής ανταγωνιστών των συγκεκριμένων ορμονών) τότε μειώνεται η εμφάνιση φροντιστικών, κοινωνικών συμπεριφορών τόσο απέναντι σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι έρευνες σε άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο φάσμα του αυτισμού έχουν δείξει ότι μεταξύ άλλων παρουσιάζουν δυσλειτουργία στο σύστημα των κοινωνικών συμπεριφορών που σχετίζονται με την οξυτοκίνη και τη βασοπρεσίνη ^[4], κάτι που φαίνεται λογικό εάν αναλογιστούμε ότι το φάσμα του αυτισμού περιγράφει ακριβώς συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται από έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων.

Το σύστημα μέρος του οποίου είναι και η οξυτοκίνη και η βασοπρεσίνη είναι δυναμικό και παρουσιάζει λειτουργικές διαφορές από άτομο σε άτομο. Η έκκριση της ορμόνης αλλά και ο αντίκτυπός της στη συμπεριφορά δεν είναι ίδια σε όλους και αυτό οφείλεται τόσο σε γεννητικούς όσο και σε επιγεννετικούς παράγοντες. Ερχόμαστε εξοπλισμένοι με ένα σύστημα οξυτοκίνης το οποίο λειτουργεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο, αλλά οι εμπειρίες της ζωής μας μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο λειτουργίας του, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές στην αντίληψη της αγάπης από το ίδιο άτομο. Κάποιος ο οποίος για παράδειγμα μεγάλωσε σε ένα αποστειρωμένο και αυστηρό περιβάλλον μπορεί να μην εκτιμά την αξία της αγάπης ή ακόμη και να μην έχει νιώσει αυτό που οι περισσότεροι περιγράφουν ως αγάπη, έως ότου βρεθεί σε ένα διαφορετικό, πιο ανοιχτό και δεκτικό περιβάλλον που θα τον περιβάλλει με στοργή, οδηγώντας το βιολογικό του σύστημα να αλλάξει τη λειτουργικότητά του και επομένως και την αντίληψη του ίδιου για το συναίσθημα της αγάπης.

Ο πυρήνας της αγάπης είναι το αίσθημα της ασφάλειας και αυτό αντικατοπτρίζεται και στις ιδιότητες των ορμονών που σχετίζονται με αυτή. Τακτικές δόσεις οξυτοκίνης σε ζώα έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν τις φροντιστηκές συμπεριφορές, μειώνουν το στρες και την αμυντική συμπεριφορά, επιτρέποντας στους γονείς να αναπτύξουν καλύτερους δεσμούς με τα νεογνά τους αλλά και τα ίδια να αναπτύξουν μεγαλύτερο ρεπερτόριο συμπεριφορών μέσα σε ένα αίσθημα ασφάλειας.

Συμπερασματικά

Η αγάπη είναι ένα από τα πιο βασικά συναισθήματα όχι μονο στον άνθρωπο αλλά και το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο και όπως βλέπουμε υπάρχουν και σαφείς βιολογικοί λόγοι γι’ αυτό. Η βιολογία παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη συμπεριφορών αγάπης και φροντίδας, αλλά και το αντίστροφο: η ένταξη του ατόμου σε ένα σύστημα φροντιστικών συμπεριφορών αλλάζει την βιολογία του, με αποτέλεσμα την ενθάρρυνση και ανάπτυξη συμπεριφορών αγάπης από το ίδιο. Η φύση της αγάπης είναι ριζωμένη καλά μέσα μας και απλά περιμένει την κατάλληλη ευκαιρία να εκδηλωθεί.

Πηγή 

Κοινωνική συμμόρφωση: όλοι είμαστε κομφορμιστές

Πολύ συχνά οι ψυχολόγοι λέμε ότι υπάρχουν διαφορές στον τρόπο που οι άνθρωποι από ανατολικές και δυτικές κοινωνίες αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τις σχέσεις που αναπτύσσουν με το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Συγκεκριμένα, οι δυτικές κουλτούρες δίνουν έμφαση στις ατομικές ικανότητες, ωθούν τα άτομα να είναι ξεχωριστά και να διαφέρουν από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο, με αποτέλεσμα να γίνονται πιο ανταγωνιστικά. Αντίθετα, οι ανατολίτικες κουλτούρες δίνουν έμφαση στην έννοια της κοινότητας, ωθούν τα άτομα να αναπτύσσουν στενές σχέσεις με τους υπολοίπους και να ακολουθούν πιστά τις κοινωνικές νόρμες, διαφοροποιώντας στο ελάχιστον την συμπεριφορά τους σε σχέση με το κοινωνικό σύνολο και τις κοινωνικές επιταγές.

Μπορεί η Δύση να δίνει έμφαση στην ατομικότητα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ταυτόχρονα δεν λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη τις απόψεις των υπολοίπων. Έχουμε την ανάγκη να γίνουμε δέκτες αποδοχής από τις κοινωνικές ομάδες στις οποίες ανήκουμε και φυσικά να έχουμε όσο το δυνατόν λιγότερες συγκρούσεις. Πόσο μακριά όμως μπορεί να φτάσει η ανάγκη μας για αποδοχή; Αν κρίνουμε από τα αποτελέσματα του κλασικού πειράματος του Asch στα μέσα της δεκαετίας του 1950, τότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτή η ανάγκη είναι μεγαλύτερη από ότι περιμένουν οι περισσότεροι.

Ο Asch ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς κοινωνικούς ψυχολόγους του αιώνα που μας πέρασε, ο οποίος, ζώντας μετά το τέλος του Β’ ΠΠ και εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, είχε έντονους προβληματισμούς σχετικά με την επίδραση της κοινωνικής πίεσης στη συμπεριφορά του ατόμου. Οι άνθρωποι φαίνονται ελεύθεροι και έχουν την πεποίθηση ότι λειτουργούν αυτόνομα, αλλά ο Asch πίστευε ότι όλα αυτά είναι μια ψευδαίσθηση. Για να ελέγξει την υπόθεσή του σχεδίασε ένα πολύ απλό και ταυτόχρονα εξαιρετικά ευφυές πείραμα. Οι συμμετέχοντες καλούνταν να λάβουν μέρος σε ένα πείραμα το οποίο υποτίθεται ότι σκοπό είχε να ελέγξει την οπτική αντίληψή τους. Στην πιο κλασική μορφή του πειράματος οι συμμετέχοντες καθόντουσαν μαζί με άλλα άτομα σε μια αίθουσα και κοιτούσαν μια σειρά από κάρτες που έδειχναν 3 γραμμές, τις οποίες έπρεπε να συγκρίνουν (Με ποια γραμμή της κάρτας Β είναι ίση η γραμμή της κάρτας Α, βλ. Εικόνα 1). Τα υπόλοιπα άτομα στην πραγματικότητα ήταν βοηθοί του πειραματιστή και σε συγκεκριμένες ερωτήσεις έδιναν εσκεμμένα λανθασμένες απαντήσεις. Στο κλασικό πείραμα οι κρυφοί βοηθοί έδιναν πρώτοι τις απαντήσεις τους, ώστε να ασκηθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πίεση στον συμμετέχοντα και να συμμορφωθεί με τις επιταγές των υπολοίπων.

 

Παράδειγμα σύγκρισης από το πείραμα του Asch

Όπως βλέπουμε και από το παράδειγμα της Ε

ικόνας 1, οι ερωτήσεις-παγίδα ήταν αρκετά εύκολες και οι απάντηση στο ερώτημα ποια γραμμή της δεύτερης κάρτας είναι ίση με τη γραμμή της πρώτης κάρτας θα λέγαμε ότι ήταν τουλάχιστον οφθαλμοφανής. Μάλιστα, όταν οι συμμετέχοντες λάμβαναν μέρος στο πείραμα ατομικά (χωρίς άλλους συμμετέχοντες-βοηθούς στο χώρο), οι σωστές απαντήσεις έφταναν το 99%. Αυτό που πρόσεξε όμως ο Asch ήταν πως όταν οι συμμετέχοντες έδιναν τις απαντήσεις ομαδικά με τον τρόπο που περιγράψαμε πιο πάνω, τότε το ποσοστό σωστών απαντήσεων έπεφτε σημαντικά. Ενώ στις πρώτες ερωτήσεις-παγίδα οι συμμετέχοντες έδιναν τις σωστές απαντήσεις, καθώς προχωρούσαν οι ερωτήσεις και οι βοηθοί έδιναν λανθασμένες απαντήσεις, έτειναν να συμφωνούν όλο και περισσότερο με την ομάδα, πηγαίνοντας αντίθετα στις προσωπικές τους αντιλήψεις. Εκτιμήθηκε ότι έως και 75% των συμμετεχόντων συμφώνησε τουλάχιστον μία φορά με την λανθασμένη άποψη της ομάδας, ενώ το 37% συμφώνησε πλήρως με την ομάδα!

 

Τι συνέβη όμως; Πως γίνεται κάποιος να βλέπει κάτι με τα ίδια του τα μάτια και να δηλώνει κάτι διαφορετικό; Η απάντηση είναι απλά: η πίεση της ομάδας. Ακόμη και για απλές δραστηριότητες και αποφάσεις που έχουν μηδενικό αντίκτυπο για εμάς (όπως η απάντηση σε ένα πείραμα με αγνώστους) τείνουμε να πηγαίνουμε με τα νερά της ομάδας για να αποφύγουμε τις συγκρούσεις και να μην διαφοροποιηθούμε από την ομάδα ^[1] . Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι όταν οι βοηθοί άνηκαν στο ίδιο φύλο ή/και φυλή με τον συμμετέχοντα, τότε η υποταγή στην ομάδα αυξανόταν κι άλλο, κάτι το οποίο μας οδηγεί σε μια ακόμη παράμετρο που φαίνεται να παίζει ρόλο σε αυτές τις περιπτώσεις: το πόσο κοντά αισθανόμαστε την ομάδα η οποία μας ασκεί την πίεση. Όσο πιο όμοια χαρακτηριστικά έχουμε, τόσο λιγότερο θέλουμε να διαφέρουμε από τους υπολοίπους της ομάδας, είτε αυτή είναι μια ομάδα 3-4 ατόμων, είτε 100, είτε ένα ολόκληρο έθνος.

Ένας παράγοντας όμως μπορεί να μειώσει δραματικά την επίδραση της ομάδας πάνω μας: η ανωνυμία! Όταν οι συμμετέχοντες του πειράματος καλούνταν να δώσουν γραπτή απάντηση και όχι προφορική ενώπιον όλων, ακόμη και όταν γνώριζαν τις απαντήσεις των υπολοίπων, υπέκυπταν σημαντικά λιγότερο. Ο λόγος ήταν ότι δεν χρειαζόταν να γίνει φανερή η αντίθεση της άποψής τους με την άποψη της πλειοψηφίας, οπότε αυξανόταν η αίσθηση ελευθερίας. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να το συγκρατήσουμε, καθώς η ανωνυμία αποτελεί θεμέλιο λίθο στις ψηφοφορίες των σύγχρονων δημοκρατιών ακριβώς για τη διασφάλιση της ελευθερίας της άποψης και της μείωσης των συγκρούσεων των ατόμων της μειοψηφίας με τα άτομα της πλειοψηφίας.

Η τάση να υποκύπτουμε στην πλειοψηφία φαίνεται πως σε μεγάλο βαθμό έχει γενετική βάση. Ακόμη και μικρά παιδιά 3-4 ετών τείνουν να συμφωνούν με την πλειοψηφία των συνομηλίκων τους, όταν οι απόψεις τους έρχονται σε σύγκρουση με την ομάδα ^[2] . Αυτό όμως δεν συμβαίνει στα παιδιά με διαγνωσμένο αυτισμό ^[3]. Αντίθετα, αυτά τα παιδιά τείνουν να μην δίνουν σημασία στις επιταγές της ομάδας και επιμένουν στην προσωπική τους άποψη, όσο αντιδημοφιλής και εάν είναι αυτή. Αυτό το εύρημα υπογραμμίζει τον ρόλο που παίζουν οι γενετικοί παράγοντας και η “καλωδίωση” του εγκεφάλου στην ανάπτυξη της κοινωνικής γνώσης και της ανάγκης του “ανήκειν”, στην οποία οφείλεται η ανάγκη για όσο το δυνατόν λιγότερες προστριβές με την πλειοψηφία της κοινωνίας.

Συμπερασματικά θα λέγαμε πως όσο ανεξάρτητοι και εάν νομίζουμε ότι είμαστε, στην πραγματικότητα η κοινωνία ασκεί τεράστια επιρροή πάνω στη συμπεριφορά μας, ίσως με τρόπους που δεν μπορούμε να φανταστούμε και να ελέγξουμε κάθε δεδομένη στιγμή. Η πραγματική ελευθερία έρχεται μέσα από την ανωνυμία και με το να μπορέσει η φωνή μας να ακουστεί, δίχως να ταυτοποιθούμε και να στοχοποιηθούμε για τις απόψεις μας. Βεβαίως η ανωνυμία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πανάκεια. Μια βόλτα στο διαδίκτυο θα μας πείσει πως η ανωνυμία εύκολα μπορεί να φτάσει στα όρια της ασυδοσίας και να επιτρέψει στα άτομα να βγάλουν τον χειρότερο εαυτό τους, πληγώνοντας τρίτους δίχως απολύτως κανέναν λόγο. Ο κοινωνικός κομφορμισμός έχει και θετικά στοιχεία και είναι ένα από τα βασικά υλικά που κρατάνε μια κοινωνία δεμένη και επιτρέπουν την εφαρμογή κοινωνικών κανόνων για την διαιώνισή της.

Πηγή 

Η παρεξηγημένη έννοια της θέωσης

Πηγή

Πολλές φορές εμείς οι Χριστιανοί…

οι οποίοι μπορεί να μην έχουμε την φιλοσοφική κατάρτηση και την θεολογική κατανόηση των Πατέρων της Εκκλησίας, παρερμηνεύουμε έννοιες και λόγους και τους δίνουμε νόημα εντελώς διαφορετικό από αυτό το οποίο όντως πρεσβεύουν ή δυστυχώς μερικές φορές, ένα εκ διαμέτρου αντίθετο νόημα, με αποτέλεσμα να διαστρεβλώνουμε το περιεχόμενό των εννοιών αυτών.

Μια από αυτές τις έννοιες είναι είναι και αυτή της «θέωσης», μια έννοια στην οποία έχουμε δώσει κατά καιρούς πολλαπλά και πολλές φορές συγκρουόμενα νοήματα, με βάση την σχέση που έχουμε με τον Θεό. Τι εννοούμε όταν λέμε θέωση; Πως μπορούμε να φτάσουμε στην θέωση; Όλα αυτά είναι ερωτήματα τα οποία μπορούν να απαντηθούν μόνο μέσα από την θεολογία των Πατέρων και όχι μέσα από υποθέσεις και εικασίες, οι οποίες περισσότερο διαβάλλουν παρά υποστηρίζουν αυτή τη προσπάθεια του ανθρώπου προς την θέωση.

Με τον π. Νικόλαο Λουδοβίκο, Καθηγητή Δογματικής και Φιλοσοφίας της Ανωτάτης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Θεσσαλονίκης

 

Η παραβολή του κακού δούλου

Πηγή

Η παραβολή του κακού δούλου αναδεικνύει την αξία της συγχώρεσης και της ευθύνης. Ο Ιησούς διδάσκει τους μαθητές του μέσα από μία συζήτηση με τον Πέτρο, που αναρωτιέται πόσες φορές πρέπει να συγχωρεί. Με μια δυνατή αφήγηση, η ιστορία φέρνει στο προσκήνιο την αντίθεση ανάμεσα στο έλεος του Θεού και τη σκληρότητα της ανθρώπινης καρδιάς.

Ο πρωταγωνιστής της παραβολής, ένας δούλος που έλαβε απέραντη επιείκεια από τον κύριό του, αποτυγχάνει να δείξει την ίδια γενναιοδωρία σε έναν σύνδουλό του. Η διδαχή κορυφώνεται με την υπενθύμιση ότι η συγχώρεση που λαμβάνουμε πρέπει να αντικατοπτρίζεται στις πράξεις μας. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: όπως ελεηθήκαμε, έτσι και εμείς καλούμαστε να ελεούμε.

Αφήγηση: π. Γεώργιος Γανωτής

 

Η πρόταση ζωής της Ορθόδοξης Εκκλησίας

Η Ορθόδοξη Εκκλησία σήμερα

Η Ορθόδοξη Θεολογία με...καρέκλες: Η Αγάπη Νικά!

                                   

Και για ακόμη μια φορά ευχαριστώ τη Μαρία Θεοδωροπούλου που τα ανακαλύπτει και ..... μου τα προωθεί!!!!!

Η Ορθοδοξία στον σύγχρονο κόσμο

 

Διαδραστική παρουσίαση για την Ορθοδοξία στον σύγχρονο κόσμο. Στόχος του μαθησιακού αντικειμένου είναι να εμπλουτίσουν οι μαθητές τις γνώσεις τους σχετικά με την παρουσία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στον κόσμο, τον ρόλο του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης, τις διορθόδοξες σχέσεις, καθώς και τις σχέσεις με τους ετερόδοξους.

«Η Παραβολή των 10 Παρθένων»

Πηγή

 Η παραβολή των δέκα παρθένων μας καλεί να ζούμε με πνευματική εγρήγορση. Όσοι αναβάλλουν τη γνωριμία τους με τον Χριστό, κινδυνεύουν να μείνουν έξω από τον γάμο της Βασιλείας. Ο Χριστός θα έρθει απροσδόκητα· γι’ αυτό πρέπει να είμαστε πάντοτε έτοιμοι να τον υποδεχθούμε!

Ο Λόγος του Θεού φωλιάζει σε όλες τις καρδιές των ανθρώπων. Οι παραβολές του Κυρίου είναι μικρές, καθημερινές, διδακτικές ιστορίες που οδηγούν στις Μεγάλες Αλήθειες. Στην καινούρια σείρα επεισοδίων της Απαρχής “Οι παραβολές του Χριστού” δίνεται η δυνατότητα σε μικρούς και μεγάλους να διδαχτούν από τα λόγια του Χριστού.

Αφήγηση: π. Γεώργιος Γανωτής

Αγία Φιλοθέη, η Αθηναία

Η Αγία Φιλοθέη η Αθηναία χρησιμοποίησε όλη την πατρική και συζυγική της περιουσία για να ανακουφίσει τους υπόδουλους Έλληνες τον καιρό που «όλα τά ’σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά». Σύντομα, το μοναστήρι της έγινε μια μικρή «Βασιλειάδα» που έβρισκαν καταφύγιο όσοι είχαν ανάγκη από τα γηρατειά, την ασθένεια και την οικονομική βοήθεια. Σε αυτό το βιβλίο τα παιδιά μαθαίνουν μέσα από ένα διήγημα, για τη ζωή, τη δράση και το μαρτύριο της Φιλοθέης, ώστε δικαίως να ονομαστεί «Κυρά των Αθηνών» και φυσικά Αγία. Οι αναγνώστες παίρνουν ένα ζωντανό παράδειγμα χριστιανικής πίστης, θάρρους και υπομονής για να αντιμετωπίσουν τη ζωή. Τη ζωή που μπορεί να μην είναι πάντα εύκολη ή δίκαιη. Είναι, όμως, πάντα ένα ωραίο στάδιο αγωνίσματος του «καλού αγώνα» που στεφανώνεται συνεχώς από το Θεό.

8. Το πρόβλημα του κακού στον σύγχρονο κόσμο

7. Από την εικόνα στην ομοίωση

6. Ο άνθρωπος ως δημιουργός

Υπάρχει ανάσταση χωρίς σταυρό;

Πηγή

 Ο Σταυρός δεν είναι απλώς σύμβολο πόνου, αλλά η ίδια η ουσία της ζωής. Είναι η πορεία προς την ελευθερία, ο δρόμος που καλούμαστε να βαδίσουμε με επίγνωση και προσωπική επιλογή.

Από τον Παράδεισο έως τη Σταύρωση, η ιστορία του ανθρώπου είναι ιστορία ευθύνης και αγώνα. Ο Παράδεισος δεν χάθηκε λόγω ενός «κακού καρπού», αλλά εξαιτίας της άρνησης του ανθρώπου να επιλέξει τον Θεό με ελευθερία.

Ο Χριστός ήρθε εν ελευθερία, ανέβηκε στον Σταυρό και έγινε η Ανάσταση – όχι μετά, αλλά ήδη από τη στιγμή της Σταύρωσης.

Για την Ορθόδοξη πίστη, ο Εσταυρωμένος είναι και ο Αναστάς· ο Αναστάς είναι και ο Εσταυρωμένος. Κάθε απόπειρα διαχωρισμού των δύο αυτών πραγματικοτήτων τραυματίζει την ενότητα του Χριστού.

Η εικόνα του Εσταυρωμένου ως Βασιλέως της Δόξης, όχι ως ηττημένου, φανερώνει ότι ο Σταυρός είναι θρόνος, όχι ντροπή. Είναι η ίδια η ζωή και η Ανάσταση. Και αν αφαιρέσεις τον Σταυρό, αφαιρείς τον ίδιο τον Χριστό.

---

Υπάρχει ανάσταση χωρίς σταυρό; – Σεβ. Μητρ. Άρτης κκ. Καλλίνικος

Η Θεωρία του Δεσμού και το Πένθος

Ο Bowlby ^[1] ήταν από τους πρώτους θεωρητικούς που ανέλυσε την διαδικασία του πένθους, την οποία ενέταξε στο θεωρητικό πλαίσιο της Θεωρίας του Δεσμού.

Η κατανόηση του πένθους ως μια διαδικασία προσαρμογής του ατόμου στη νέα πραγματικότητα και η οποία ακολουθεί κάποια προκαθορισμένα στάδια ήταν πρωτοποριακή για την εποχή του. Επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και μεταγενέστερους θεωρητικούς που ασχολήθηκαν με το πένθος, οι οποίοι υιοθέτησαν παρόμοια μοντέλα σταδίων, όπως η Kübler-Ross. Στο έργο του ο Bowlby ^[2] υπογράμμισε πως το πένθος μπορεί να παίξει ένα σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση έντονων δυσλειτουργικών συμπτωμάτων σε παιδιά ή ενήλικες που έχουν αναπτύξει δυσλειτουργικά εσωτερικευμένα πρότυπα διεργασίας. Ο Bowlby παρομοίασε τη δημιουργία ενός δεσμού με την έννοια του «ερωτεύομαι», τη διατήρησή του με την έννοια του «αγαπώ» και αντίστοιχα την απώλεια μιας σχέσης με την έννοια του «πενθώ». Μέσα σε αυτό το θεωρητικό πλαίσιο το πένθος για το θάνατο του γονιού ή αργότερα κατά την ενήλικη ζωή το θάνατο του/της συντρόφου επικεντρώνεται στην απομάκρυνση όχι μόνο του αγαπημένου προσώπου, αλλά και της ασφαλής βάσης στην οποία θα επέστρεφε το άτομο για παρηγοριά.

Ο Bowlby ^[3] περιέγραψε 4 διακριτά στάδια για το πένθος. Το 1^ο στάδιο είναι αυτό του μουδιάσματος, το οποίο διαρκεί λίγες ώρες έως μια εβδομάδα. Ξεκινάει με το άκουσμα της είδησης του θανάτου του αγαπημένου προσώπου και χαρακτηρίζεται από ένα χαρακτηριστικό μούδιασμα των αντιδράσεων του ατόμου, το οποίο βρίσκεται σε σοκ και ακόμη δεν είναι σε θέση να δεχτεί το γεγονός. Το άτομο δεν έχει καμία συναισθηματική αντίδραση και φαινομενικά συνεχίζει να αντιδράει όπως συνήθως, σχεδόν αυτόματα. Ωστόσο αυτό το στάδιο μπορεί να διακοπεί απότομα μέσα από έντονα συναισθηματικά ξεσπάσματα και έντονα συναισθήματα κατάθλιψης ή/και θυμού.

Το 2^ο στάδιο είναι αυτό της έντονης λαχτάρας και αναζήτησης του χαμένου προσώπου. Αυτό το στάδιο χαρακτηρίζεται από έντονη επιθυμία του ατόμου να ξαναβρεί το χαμένο πρόσωπο και ακολουθεί αμέσως μετά το 1^ο στάδιο, συνήθως λίγες ημέρες ή εβδομάδες μετά την απώλεια του προσώπου. Έχει διάρκεια λίγων μηνών ή σε κάποιες περιπτώσεις ακόμη και μερικών ετών. Σε αυτή τη φάση ο πενθών επεξεργάζεται την πραγματικότητα της απώλειας, κάτι που συχνά οδηγεί σε έντονα συναισθηματικά ξεσπάσματα και κρίσεις δακρύων. Μπορεί να έχει ακόμη αίσθηση της παρουσίας του χαμένου προσώπου και να το αναζητά στην καθημερινότητά του. Άλλες φορές αυτή η επιθυμία είναι συνειδητή, ενώ άλλες -τις περισσότερες- είναι ασυνείδητη. Το άτομο μπορεί να αφήνεται σε αυτή την λαχτάρα (π.χ. μέσω συχνών επισκέψεων στο νεκροταφείο για να είναι κοντά στο άτομο που πέθανε), ή να τη θεωρεί γελοία και να προσπαθεί να την καταπνίξει. Και στις δύο περιπτώσεις όμως το βασικό χαρακτηριστικό είναι η έντονη επιθυμία να βρεθεί κοντά στο χαμένο πρόσωπο. Ο Bowlby (1980, 1995) υποστήριζε πως αυτά τα χαρακτηριστικά παρουσιάζονται στην πλειοψηφία των πενθούντων, οπότε μπορούν να θεωρηθούν ως μια φυσιολογική αντίδραση και διαδικασία. Δύο συνηθισμένα χαρακτηριστικά που εντόπισε ο Bowlby στην διαδικασία του πένθους είναι τα συναισθήματα του θυμού και το κλάμα. Ο θυμός, υπογράμμιζε ο Bowlby, είναι συνηθισμένη και χρήσιμη αντίδραση στις περιπτώσεις προσωρινού αποχωρισμού. Το κλάμα αλλά και η κραυγή θυμού είναι φυσικές τάσεις των παιδιών τα οποία προσπαθούν να καλέσουν τη χαμένη μητέρα τους ή να λάβουν βοήθεια από τρίτους στην αναζήτηση της χαμένης μητέρας τους. Όταν επέλθει η επανένωση με το έτερο πρόσωπο του δεσμού, ο θυμός βοηθάει στην έκφραση της αποδοκιμασίας ενάντια σε όποιον ήταν υπεύθυνος για τον αποχωρισμό και έτσι μειώνονται οι πιθανότητες ενός μελλοντικού αποχωρισμού. Έτσι, μέσα στα πλαίσια αυτά, φαίνεται πως ο θυμός είναι κομμάτι μιας αυτοματοποιημένης βιολογικής αντίδρασης και επομένως είναι λογικό να εκδηλώνεται αυτόματα σε όλες τις μορφές αποχωρισμού, όπως είναι και στην περίπτωση του θρήνου. Τα στοιχεία του θυμού και του κλάματος εμφανίζονται στη διαδικασία του θρήνου με τον ίδιο αντικειμενικό σκοπό όπως και στην περίπτωση του προσωρινού αποχωρισμού στα παιδιά. Πρόκειται για εκδήλωση του άγχους του αποχωρισμού μέσα στα πλαίσια της συμπεριφοράς του δεσμού που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στον πενθών και το πρόσωπο που απουσιάζει.

Το 3^ο στάδιο της διαδικασίας του πένθους είναι αυτό της αποδιοργάνωσης και απόγνωσης. Για να ολοκληρωθεί ομαλά η διαδικασία του πένθους, σύμφωνα με τον Bowlby (1980), είναι απαραίτητο για ένα άτομο που πενθεί να καταφέρει να αντέξει το αίσθημα της θλίψης και της αναζήτησης για το χαμένο πρόσωπο, και να επεξεργαστεί το πώς και γιατί έγινε η απώλεια που βιώνει, να εκφράσει το θυμό του προς αυτούς που ευθύνονται γι’ αυτή (ακόμη και ενάντια στο πρόσωπο που έφυγε). Μόνο περνώντας μέσα από αυτή την επίπονη διαδικασία θα μπορέσει να αναγνωρίσει τη μονιμότητα της νέας κατάστασης όπου το πρόσωπο που έφυγε δεν θα είναι πλέον παρών, οπότε θα πρέπει να σταθεί μέσα στα πλαίσια μια νέας πραγματικότητας. Δεδομένου ότι είναι απαραίτητο να επέλθουν σημαντικές αλλαγές στον τρόπο σκέψης, στα συναισθήματα αλλά και τις συνήθειες τώρα που η απώλεια του προσώπου με το οποίο έχει αναπτυχθεί ο δεσμός είναι μόνιμη, είναι σχεδόν αναπόφευκτο για ένα άτομο που πενθεί να περάσει από φάσεις έντονης αποδιοργάνωσης, απάθειας και αισθημάτων θλίψης. Ο πενθών μπορεί να αισθάνεται ότι τίποτα δεν έχει νόημα γι’ αυτόν σε αυτή τη νέα πραγματικότητα την οποία δυσκολεύεται να διαχειριστεί.

Το 4^ο και τελευταίο στάδιο στη διαδικασία του πένθους σύμφωνα με τον Bowlby είναι αυτό της αναδιοργάνωσης. Αφού το άτομο έχει αποδεχθεί πλέον τη μονιμότητα της απώλειας και έχει επιτρέψει στον εαυτό του να επεξεργαστεί την νέα πραγματικότητα, πλέον βρίσκει τρόπους να ανταπεξέλθει στους καινούργιους ρόλους και συνήθειες που πρέπει να αναπτύξει για να συμπληρώσει το κενό που άφησε η απώλεια. Στο τελευταίο στάδιο το άτομο θέτει καινούργιους στόχους και προσπαθεί να οργανώσει εκ νέου τη ζωή του. Αν και το κενό της απώλειας δεν θα συμπληρωθεί ποτέ και ίσως το άτομο να παραμένει πιο μοναχικό σε σχέση με το πώς ήταν όταν το πρόσωπο του δεσμού ήταν παρών, εντούτοις το πένθος περνάει σε δεύτερη μοίρα και το άτομο είναι έτοιμο να χτίσει νέες σχέσεις.

Θρήνος και πένθος στην παιδική ηλικία

Ο Bowlby μίλησε ανοιχτά για το γεγονός πως ακόμη και τα παιδιά πενθούν όταν χάσουν το πρόσωπο πρόσδεσης, ανεξαρτήτου ηλικίας. Όταν ένα παιδί ηλικίας 1-3 ετών διαχωρίζεται από το πρόσωπο πρόσδεσης και βρίσκεται πλέον μεταξύ αγνώστων, θα αντιδράσει έντονα με κλάματα και φωνές σε μια προσπάθεια να επανενωθεί μαζί του. Αυτή η αντίδραση μπορεί να συνεχίσει για πολλές ημέρες έως περίπου μία εβδομάδα. Σταδιακά το παιδί βιώνοντας την εγκατάλειψη βρίσκεται απελπισμένο. Συνεχίζει να ζητά την επανένωση αλλά όσο περνάει ο καιρός οι πιθανότητες να συμβεί κάτι τέτοιο μειώνονται. Τότε το παιδί γίνεται απαθές και απόμακρο, ενώ δεν αποκλείεται να παρουσιάσει στερεοτυπικές κινήσεις. Οι αντιδράσεις αυτές είναι οι ίδιες τόσο στην περίπτωση του θανάτου όσο και στην περίπτωση της εγκατάλειψης του παιδιού. Και στις δύο περιπτώσεις το πρόσωπο πρόσδεσης το οποίο φρόντιζε το παιδί απουσιάζει ξαφνικά, καταστρέφοντας την ασφαλή βάση του παιδιού.

Τα παιδιά που βιώνουν πένθος μπορεί να έχουν σε συνειδητό επίπεδο την προσδοκία ότι ο γονιός θα επιστρέψει. Ακολουθούν διαδικασίες ανάλογες με αυτές που περιγράψαμε στα 4 στάδια του πένθους. Τα παιδιά, ακριβώς όπως και οι ενήλικες, καλούνται να προσαρμοστούν σε μία νέα πραγματικότητα στην οποία το άλλο πρόσωπο στη σχέση δεσμού δεν είναι παρών. Χρειάζονται ένα νέο πρόσωπο εμπιστοσύνης το οποίο μπορεί να τα παρηγορήσει και να αναλάβει τη φροντίδα τους.

Η συναισθηματική έκφραση των πενθόντων, είτε είναι παιδιά είτε ενήλικες, είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα για την υποστήριξη τους (1995). Eίναι σημαντικό να επιτρέψουμε και να σεβαστούμε την έκφραση των συναισθημάτων όσο έντονα και εάν είναι αυτά, καθώς όπως είδαμε, είναι μέρος της διαδικασίας του πένθους τόσο στους ενήλικες, όσο και στα παιδιά. Δεν ωφελεί να προσπαθούμε να φέρουμε τους πενθούντες πίσω στην πραγματικότητα, καθώς το γεγονός ότι ακόμη αναζητούν το πρόσωπο πρόσδεσης δεν σημαίνει ότι έχουν αποκοπεί από την πραγματικότητα, αλλά ότι βρίσκονται στη διαδικασία σταδιακής αποδοχής της.

Η διαφορετική στάση ορισμένων παιδιών αλλά και ενηλίκων απέναντι στο πένθος, στην οποία αποφεύγουν την συναισθηματική έκφραση, μπορεί να βρεθεί μέσα στον τρόπο που η οικογένεια του πενθόντα αντιμετωπίζει (ή αντιμετώπιζε στην περίπτωση των ενηλίκων) την συναισθηματική έκφραση, η οποία αποφεύγονταν. Το κλάμα και ο θυμός μέσα σε αυτά τα πλαίσια είναι κατακριτέα και αποφευκτέα. Όσο περισσότερο το άτομο επιζητά την επανασύνδεση με το πρόσωπο πρόσδεσης και την επιστροφή του στην ασφαλή του βάση, τόσο αυξάνεται η αντίδραση του περιβάλλοντος το οποίο υποβαθμίζει την συναισθηματική και ουσιαστικά αξία αυτής της επανασύνδεσης. Εσωτερικεύοντας αυτά τα πρότυπα διεργασίας, το παιδί και αργότερα ο ενήλικας θα θεωρεί τη συναισθηματική έκφραση και ιδιαίτερα μπροστά σε σοβαρές απώλειές ως κατι κατακριτέο, κάτι που οδηγεί στο να πνίξει τα συναισθήματά του.

Εκτός από τη δυσκολία στην συναισθηματική έκφραση, ο Bowlby αναφέρθηκε και σε ένα ακόμη συχνά εμφανιζόμενο πρόβλημα κατά τη διαδικασία του πένθους: το παρατεταμένο πένθος. Ακόμη και εάν τα παιδιά ή οι ενήλικες έχουν την ελευθερία να εκφράζονται συναισθηματικά, εντούτοις βρίσκονται σε μία κατάσταση που δεν μπορούν να ξεπεράσουν το πένθος και να φτάσουν στην αναδιοργάνωση. Υπάρχουν κάποια βασικά χαρακτηριστικά τα οποία είναι παρόντα σε αυτές τις περιπτώσεις. Το πρώτο είναι οι υπερβολικά στενές σχέσεις μεταξύ του ατόμου και του προσώπου πρόσδεσης. Στην περίπτωση των παιδιών αυτό είναι πολύ πιο συχνό φαινόμενο καθώς τα παιδιά μπορεί να εξαρτώνται κυριολεκτικά από το πρόσωπο αυτό. Στην περίπτωση των ενηλίκων αυτό συμβαίνει όταν υπάρχει μεγάλη εξάρτηση ταυτότητας του ενός από τον άλλο η οποία εκδηλώνεται με έντονη ανησυχία και δυσαρέσκεια ακόμη και σε σύντομες περιόδους αποχωρισμού που προηγήθηκαν του θανάτου. Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι η απουσία κάποιου άλλου ατόμου στο περιβάλλον στο οποίο θα μπορούσε ο πενθών να μεταθέσει ένα μέρος του δεσμού που έχει πλέον χαθεί. Εάν ένα παιδί βρεθεί μόνο του ή έχει τυπικές σχέσεις με άλλους συγγενείς οι οποίοι δεν μπορούν (ή δεν θέλουν) να λειτουργήσουν ως νέα πρόσωπα αναφοράς για το άτομο, τότε το πένθος μπορεί να παραταθεί. 

Πηγή