Πώς η έννοια του «προσώπου» αλλάζει την αντίληψη για την αγάπη

Η έννοια του προσώπου μεταμορφώνει την αντίληψη για την αγάπη από ένα αφηρημένο συναίσθημα σε μια υπαρξιακή σχέση και κοινωνία, όπου η ύπαρξη του ανθρώπου ταυτίζεται με την ικανότητά του να σχετίζεται.

Η Αγάπη ως Θεμέλιο της Ύπαρξης: Η χριστιανική ανθρωπολογία πρεσβεύει ότι ο σκοπός του ανθρώπου είναι η προσωπική συνάντηση και η ένωση με τον Χριστό. Μέσα σε αυτή τη σχέση, η αγάπη δεν είναι μια ιδέα, αλλά μια ελευθερία που επιτρέπει στον «άλλον» να υπάρχει και να δημιουργεί, παρά τις διαφορές του.

Ο Θεός ως Πρόσωπο: Η αποδοχή του εικονισμού του Θεού βασίστηκε στην πίστη σε έναν Θεό προσωπικό, ο οποίος εγκαινίασε μια πραγματική σχέση με την κοινότητα των πιστών μέσα στην ιστορία. Αυτό σημαίνει ότι η αγάπη πηγάζει από ένα Πρόσωπο και απευθύνεται σε πρόσωπα, καθιστώντας την καλλιτεχνική δημιουργία (όπως την εικόνα) μια «πολύχρωμη θεολογική μαρτυρία» αυτής της σχέσης.

Η Τριαδική Αγάπη ως Πρότυπο: Οι Πατέρες της Εκκλησίας εξηγούν ότι «όταν βλέπεις την αγάπη, βλέπεις την Τριάδα». Το πρόσωπο ορίζεται μέσα από τη σχέση: «Αυτός που Αγαπά, Εκείνος που Αγαπιέται και η μεταξύ τους Αγάπη». Έτσι, η αγάπη δεν είναι ατομική κατάκτηση, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα πρόσωπα «δωρίζονται δίχως όρια» το ένα στο άλλο.

Η Κατάργηση του Εγωκεντρισμού: Το πρόσωπο πραγματώνεται όταν απελευθερώνεται από το πάθος του εγωκεντρισμού. Η αγάπη μετατρέπεται σε «αδελφική κοινοκτημοσύνη», όπως στην πρώτη Εκκλησία όπου τα μέλη είχαν «μία καρδιά και μία ψυχή» και θεωρούσαν ότι τίποτα δεν τους ανήκει ατομικά.

Η Σχέση με τον Πλησίον: Η αντίληψη για την αγάπη αλλάζει ριζικά με τη βεβαιότητα ότι «δεν μπορεί κανείς να προσεγγίσει τον Θεό ερήμην του πλησίον». Το πρόσωπο του Θεού αναγνωρίζεται στο πρόσωπο κάθε ξένου, φτωχού ή βασανισμένου, τους οποίους οι πιστοί οφείλουν να θεωρούν «δικούς τους και οικείους».
Συμπερασματικά, η έννοια του προσώπου καθιστά την αγάπη μια δύναμη μεταμόρφωσης, η οποία «πάντα ὑπομένει» και «πάντα ἐλπίζει», δίνοντας ζωή στην οικουμένη και κάνοντας την ύπαρξη αληθινή, καθώς ο άνθρωπος πλέον δεν νοείται ως μονάδα, αλλά ως μέλος ενός ενιαίου σώματος

Εικονογραφική αναπαράσταση της Αγίας Τριάδας

Η εικόνα της «Φιλοξενίας του Αβραάμ» αποτελεί την κατεξοχήν ορθόδοξη εικονογραφική αναπαράσταση της Αγίας Τριάδας, βασιζόμενη στη βιβλική διήγηση της Γένεσης, όπου ο Αβραάμ υποδέχθηκε τρεις ξένους κοντά στη δρυ Μαμβρή. 

Στην ορθόδοξη παράδοση, οι τρεις αυτοί άνδρες αναγνωρίζονται ως άγγελοι που συμβολίζουν τα τρία Πρόσωπα του Θεού. Η ομοιότητα των τριών αγγέλων στην εικόνα δηλώνει την κοινή ουσία (το ομοούσιο) και την ενότητα του Θεού, ενώ οι λεπτές διαφορές στην ενδυμασία και τη στάση του σώματός τους υπογραμμίζουν τη διάκριση των τριών Υποστάσεων ή Προσώπων.
Στο κέντρο της σύνθεσης, όπως για παράδειγμα στην περίφημη εικόνα του Αντρέι Ρουμπλιόφ, οι άγγελοι κάθονται γύρω από ένα τραπέζι στο οποίο υπάρχει ένα ποτήριο, σύμβολο της θυσίας του Χριστού και της Θείας Ευχαριστίας. 

Η τοποθέτηση των αγγέλων σχηματίζει συχνά ένα νοητό ισόπλευρο τρίγωνο ή κύκλο, γεγονός που αναδεικνύει την ισότητα, την ταυτότητα και την αιώνια κίνηση αμοιβαίας αγάπης μεταξύ του Πατέρα, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Ο Θεός αποκαλύπτεται έτσι όχι ως μια απομονωμένη μονάδα, αλλά ως μια κοινωνία προσώπων που ενώνονται με απόλυτη και ανιδιοτελή αγάπη.
Αυτή η τριαδική κοινωνία προσφέρει το ύψιστο πρότυπο για τις ανθρώπινες σχέσεις και την κοινωνική συνοχή, καλώντας τους πιστούς να μετατρέψουν κάθε κοινωνική μονάδα σε εικόνα της Αγίας Τριάδας. Η εικόνα αυτή τοποθετείται παραδοσιακά στο υψηλότερο και ανατολικότερο σημείο του ναού, πάνω από την Αγία Τράπεζα, υπενθυμίζοντας διαρκώς στους μετέχοντες στη λατρεία το μυστήριο της θείας ζωής. Μέσα από αυτή τη συμβολική απεικόνιση, η Εκκλησία διδάσκει ότι ο άνθρωπος, πλασμένος «κατ' εικόνα» του Τριαδικού Θεού, οφείλει να ζει με θυσιαστική αγάπη για τον συνάνθρωπο, υπερβαίνοντας τον ατομικισμό

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -  - - - -- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -  -- -  - -

Διαβάζουμε το παρακάτω κείμενο και παρατηρούμε την εικόνα. Γιατί το πρόσωπο του Θεού εικονίζεται, ενώ σύμφωνα με τον Ι. Δαμασκηνό αυτό αποτελεί αμαρτία; Από πού έχει ληφθεί η πληροφορία για την εικονιζόμενη αυτή μορφή του Θεού;

«Αν φτιάχναμε την εικόνα του αόρατου Θεού, πράγματι θα αμαρτάναμε· γιατί είναι αδύνατο να εικονιστεί το ασώματο και το ασχημάτιστο και το αόρατο και το απερίγραπτο. Και πάλι· αν φτιάχναμε εικόνες ανθρώπων και τις εκλαμβάναμε για θεούς και τις λατρεύαμε, πράγματι θα ήμασταν ασεβείς. Αλλά τίποτα απ’ αυτά δεν κάναμε. Γιατί, εφόσον ο Θεός σαρκώθηκε και φανερώθηκε στη γη με τη σάρκα και επικοινώνησε με τους ανθρώπους και έλαβε φύση και μέγεθος και σχήμα και χρώμα σάρκας, φτιάχνοντας την εικόνα Του δεν κάνουμε σφάλμα· γιατί ποθούμε να δούμε τη μορφή Του, όπως λέει ο θείος απόστολος· “Τώρα βλέπουμε τον Θεό μέσα σε καθρέφτη και θαμπά” (Α´ Κορ. 13, 12). Και η εικόνα είναι καθρέφτης και αίνιγμα που ταιριάζει στην παχύτητα του σώματός μας, γιατί όσο και να μοχθήσει ο νους δεν μπορεί να ξεπεράσει τα σωματικά όρια, όπως λέγει ο θείος Γρηγόριος (Λόγος 28, 13)».

Ι. Δαμασκηνού, Προς τους διαβάλλοντας τα αγίας εικόνας 2, 5 (μετάφραση Ν. Ματσούκα, Θεσσαλονίκη, Πουρναράς, 1988, σ. 257).

Πηγή :Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας» της Β΄ τάξης του Εκκλησιαστικού Γυμνασίου - σελ166

Το μυστήριο του Τριαδικού Θεού

Ο Τριαδικός Θεός στην ορθόδοξη παράδοση αποτελεί το μυστήριο των μυστηρίων, το οποίο ορίζεται ως η πίστη σε έναν Θεό που είναι ταυτόχρονα μονάδα και τριάδα, δηλαδή μία ουσία σε τρεις διακριτές υποστάσεις. Τα τρία Πρόσωπα —ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα— είναι ομοούσια, πράγμα που σημαίνει ότι μοιράζονται την ίδια αδιαίρετη θεία φύση, αλλά παραμένουν ξεχωριστά χωρίς να συγχέονται μεταξύ τους. 

Ο Πατέρας αποτελεί την αΐδια αρχή και μοναδική πηγή των άλλων δύο Προσώπων, καθώς γεννά προαιώνια τον Υιό και εκπορεύει προαιώνια το Άγιο Πνεύμα. Η σχέση μεταξύ τους χαρακτηρίζεται από μια κοινωνία αγάπης και αλληλοπεριχώρησης, όπου το κάθε Πρόσωπο υπάρχει όχι για τον εαυτό του, αλλά προσφερόμενο στα άλλα δύο, εικονίζοντας έναν τρόπο ύπαρξης που υπερβαίνει την ατομική μονάδα. 

Η Εκκλησία χρησιμοποιεί συμβολικές εικόνες για να προσεγγίσει αυτό το υπέρλογο μυστήριο, με κυριότερη τη Φιλοξενία του Αβραάμ, όπου οι τρεις άγγελοι φανερώνουν την ισότητα της θείας Ουσίας και τη διάκριση των τριών Υποστάσεων. Άλλα ιστορικά παραδείγματα που χρησιμοποιήθηκαν για διδακτικούς σκοπούς περιλαμβάνουν το κεραμίδι του Αγίου Σπυρίδωνα, που αποτελείται από φωτιά, νερό και χώμα, καθώς και το τριφύλλι του Αγίου Πατρικίου, που βοηθούν στη στοιχειώδη κατανόηση του πώς το «ένα» συνυπάρχει με το «τρία».

 Ο Τριαδικός Θεός δεν είναι μια μοναχική ύπαρξη ή μια θεωρητική υπόθεση, αλλά ένας συντροφικός Θεός που αποκαλύπτεται στην ιστορία μέσω των σωτηριωδών ενεργειών Του, με αποκορύφωμα την Ενανθρώπηση του Υιού και την παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία. Η πίστη αυτή έχει τεράστια υπαρξιακή και κοινωνική σημασία, καθώς ο άνθρωπος, πλασμένος «κατ' εικόνα» του Τριαδικού Θεού, καλείται να αναπαράγει στη γη το μυστήριο της αμοιβαίας αγάπης και να μεταμορφώσει την κοινωνία σε μια ενότητα «αγαπώμενων προσώπων». 

Μέσα στη ζωή της Εκκλησίας, η ετερότητα και η μοναδικότητα του κάθε μέλους γίνονται απόλυτα σεβαστές, αντανακλώντας το τριαδικό πρότυπο όπου η ενότητα της κοινότητας δεν καταργεί τη διαφορετικότητα των προσώπων. Τελικά, το τριαδικό δόγμα αποτελεί ένα επαναστατικό μοντέλο ζωής, υποδεικνύοντας ότι η αληθινή ελευθερία και η ολοκλήρωση βρίσκονται στη θυσιαστική προσφορά προς τον άλλον και στην οικοδόμηση σχέσεων που βασίζονται στην ισοτιμία και την ενότητα

1.4 Το μυστήριο του Τριαδικού Θεού (Σύνοψη)

Τρισυπόστατος Θεός: Ο Θεός είναι ένας στην ουσία Του, αλλά Τριαδικός ως προς τις υποστάσεις: Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα.

Ομοουσιότητα: Τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας είναι ομοούσια, ισότιμα και αχώριστα ενωμένα, χωρίς να αποτελούν τρεις διαφορετικές θεότητες.

Αλληλοπεριχώρηση: Οι σχέσεις των θείων προσώπων χαρακτηρίζονται από την αλληλοπεριχώρηση», μια τέλεια κοινωνία ουσιαστικής αγάπης.

Προσωπικά Ιδιώματα: Ο Πατέρας είναι αγέννητος, ο Υιός γεννάται προαιώνια από τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται προαιώνια από τον Πατέρα.

Ενιαία Ενέργεια : Ο Τριαδικός Θεός ενεργεί προς τον κόσμο ενιαία και αδιαίρετα: ο Πατήρ διά του Υιού εν Αγίω Πνεύματι ποιεί τα πάντα.

Αποκάλυψη στη Γένεση: Η τριαδικότητα υπονοείται ήδη στη δημιουργία του ανθρώπου με τη χρήση του πληθυντικού αριθμού («ποιήσωμεν άνθρωπον»).

 Θεοφάνειες: Η Αγία Τριάδα φανερώθηκε πλήρως στην ιστορία κατά τη Βάπτιση και τη Μεταμόρφωση του Ιησού Χριστού.

Το Άγιο Πνεύμα: Είναι ο «ζωής χορηγός» που αποστέλλεται στον κόσμο για να ζωοποιήσει την Εκκλησία και να καθαρίσει τον άνθρωπο.

Διάκριση από άλλες πίστεις: Η πίστη στον Τριαδικό Θεό διακρίνει τον Χριστιανισμό από τον αυστηρό μονοπρόσωπο μονοθεϊσμό άλλων θρησκευμάτων.

Πρότυπο Κοινωνίας : Η Τριαδική ενότητα αποτελεί το απόλυτο πρότυπο για τη συγκρότηση της ανθρώπινης κοινωνίας ως κοινωνίας προσώπων.

Η Τριαδικότητα του Θεού μας. Με κατανοητή διατύπωση

Η Ορθόδοξη Εκκλησία, συναΐδιος

«Δεύτε λαοί την τρισυπόστατον Θεότητα προσκυνήσωμεν,

Υιόν εν τω Πατρί, συν αγίω Πνεύματι»,

Ιερός Δαμασκηνός.

Εισαγωγικά. Η Τριαδικότητα του Θεού μας, διδάσκεται και ακούγεται από την Εκκλησία μας ως «Τριαδικό Δόγμα», ακατανόητο σε πολλούς από τους πιστούς Χριστιανούς μας. Εν τούτοις, είναι το βασικότερο μάθημα που οφείλουμε όλοι να το γνωρίζουμε, γιατί αποτελεί τη βάση της πίστεώς μας. Για τούτο το λόγο θα αποτολμήσουμε μια απλή και κατανοητή ανάλυση περί αυτού, για να γνωρίζουμε τι περιλαμβάνει και ποια σχέση έχει με τη ζωή μας. Άλλωστε, όπως αποκάλυψε ο ίδιος ο Χριστός, με εντολή του Θεού-Πατρός, Θεός–Υιός υπάρχων και εκείνος, όλα τα θεία μυστήρια της πίστεως, πρέπει να προσφέρονται απλά, στους απλούς και ταπεινούς πιστούς. Ανέφερε τότε ο Θεός-Υιός προς τον Θεό-Πατέρα, πώς δίδασκε τα θεία μυστήρια: «εξομολογούμαι σοι, πάτερ, κύριε του ουρανού και της γής, ότι απέκρυψας ταύτα από σοφών και συνετών, και απεκάλυψας αυτά νηπίοις», Ματθ.ια΄25. Αυτό τον τρόπο διδασκαλίας εφάρμοσε και ο Χριστός επί της γης. Όσοι κατέχουμε θεολογική σκέψη, οφείλουμε να την προσφέρουμε με τον πιο απλούστερο τρόπο. Θα είναι τότε, ένα μάθημα εκ βαθέων, για να μη νομίζεται από μερικούς, αρνητές της πίστεως, ότι το «Τριαδικό Δόγμα», είναι για θεολογούντες και μόνο. Ακόμα και ότι οι Χριστιανοί πιστεύουμε δογματικά και στα τυφλά, τάχατες χωρίς έρευνα. Προς ενίσχυση απλών πιστών, θα ακολουθήσουμε αναλυτική μέθοδο γραφής.

Τριαδικό Δόγμα. Όσο για την Τριαδικότητα του Θεού, γνωρίζουμε ότι αυτή συγκροτείται από τρία Πρόσωπα. Τον Θεό-Πατέρα, τον Θεό-Υιό και το Θεό-Άγιο Πνεύμα, ενωμένα και τα τρία σε ένα. Εκ τούτου μάλιστα και τα τρία Πρόσωπα παίρνουν την ενιαία ονομασία, ως «Αγία Τριάδα». Η «Αγία Τριάδα», δηλαδή και τα τρία Πρόσωπα μαζί, συνυπάρχουν αρχήθεν και ενεργούν από κοινού χωρίς να συγχέονται (να μπερδεύονται) ούτε να διαιρούνται (να χωρίζονται). Είναι μία Τριάδα ως Μονάδα. Δηλαδή: «Υιόν εν τω Πατρί, συν αγίω Πνεύματι». Εν τούτοις, παρατηρούμε ότι και τα τρία Πρόσωπα διατηρούν το καθένα, την ιδιαιτερότητα της έκφρασης και της αποστολής τους. Πάντοτε βεβαίως, μέσα στο κοινό πνεύμα της Τριαδικότητας, ως .ένα ενιαίο Πρόσωπο. Τούτο είναι ένα ελεγχόμενο ως αναζητούμενο μυστήριο. Η Εκκλησία μας προσδιόρισε και διατύπωσε και το προσωπικό έργο του καθενός, αλλά με τη συμμετοχή και των τριών, όπως θα εξηγήσουμε στη συνέχεια.

Πρέπει να γνωρίζουμε επιπλέον, τι σημαίνει η λέξη «Δόγμα» και «Δογματική διδασκαλία», για να προχωρήσουμε στην εξέταση της σχέσης και του έργου της «Τριαδικότητας» ή του λεγομένου «Τριαδικού Δόγματος», ως του ενιαίου Θεού, ήτοι της «Αγίας Τριάδας». Η λέξη «Δόγμα», εννοεί τη γνώμη ή το φρόνημα που κατέχει και διατυπώνει ένα άτομο που βρίσκεται σε κάποια εξουσία. Ακούμε πολλές φορές ότι μεγάλοι ηγέτες διατυπώνουν δόγματα, ως απόψεις και προσωπικές γνώμες, που εκφράζουν το προσωπικό τους ιδεολογικό στίγμα. Το «Δόγμα» στα γράμματα γενικώς, αποτελεί την θεμελιώδη αρχή του φιλοσοφικού και θεολογικού συστήματος, ως αληθινή και αναμφισβήτητη αρχή. Στην προκειμένη περίπτωση το Χριστιανικό «Δόγμα», είναι οι διδασκαλίες σε θέματα πίστεως, όπως αποκαλύφτηκαν και που γίνονται γενικώς παραδεκτές. Αυτές οι Δογματικές διδασκαλίες, όπως αποκαλύφτηκαν και διδάχτηκαν, δεν αλλοιώνονται, δεν αλλάζουν και είναι απολύτως αποδεκτές. Σχετικές είναι αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων, που για κατανόηση απαιτούν ιδιαιτέρα ερμηνεία.

Η Μορφή. Σημειώνουμε εδώ, ότι το κάθε Πρόσωπο, αλλά και τα τρία Πρόσωπα μαζί, εκλαμβάνονται με την πνευματική τους μορφή και διάσταση. Δεν έχουν καμιά υλική σχέση και υπόσταση. Τούτο, αποκάλυψε ο Χριστός προσωπικά στο διάλογο με την Σαμαρείτιδα. Διευκρίνισε τούτο, επειδή, άλλοι λαοί προσκυνούσαν το Θεό εις τα Όρη και άλλοι σε χειροποίητους Ναούς στα Ιεροσόλυμα. Διακήρυξε τότε: «Πνεύμα ο Θεός, και τους προσκυνούντας αυτόν εν πνεύματι και αληθεία δει προσκυνείν», Ιωάν.δ΄24. Κατά συνέπεια μιλάμε για έναν Θεό μοναδικό και απόλυτα πνευματικό. Για τούτο άλλωστε αποκάλυψε προσωπικά και ο ίδιος ο Θεός-Πατέρας, όταν ρωτήθηκε από το Μωϋσή, για λογαριασμό του λαού που ήθελε να μάθει, «τι όνομα αυτώ». Έλαβε την απάντηση, «Εγώ ειμί ο ών», ο υπάρχων, Εξόδ.γ΄13-14. Αποκάλυψε μάλιστα ο Θεός και την προσωπική του ταυτότητα. Βεβαίωσε, ότι: «ούκ έστιν ως εγώ άλλος εν πάση τη γη», Εξόδ.θ΄14. Επιπλέον δε, διακήρυξε και την μοναδικότητά του ο Θεός-Πατέρας: «Κύριος ο Θεός ημών Κύριος είς εστι», Μαρ.ιβ΄29.

Αυτός είναι ο «Τριαδικός Θεός» μας, ως ενιαία «Αγία Τριάδα», με την πνευματική μορφή του. Αυτόν οφείλουμε να προσκυνούμε.

Ενασχόληση. Όπως διαπιστώνει ο αναγνώστης τούτης της γραφής, το μάθημα για την Τριαδικότητα του Θεού μας, ως βασικό για να τον γνωρίσουμε μαζί με την γνησιότητα της πίστεώς μας, έχει άμεση σχέση με την εξέλιξη της πνευματικής ζωής μας. Όσο περισσότερο καλλιεργούμαστε πνευματικά, τόσο πιο πολύ εύκολα γνωρίζουμε τον Τριαδικό Θεό μας και γινόμαστε πιστοί με πλήρη γνώση αυτής. Πλέον τούτου, μας δίδεται και υπόδειγμα πως να βρισκόμαστε σε συνεχή απασχόληση μαζί με το Θεό, κατά τις εντολές του Τριαδικού Θεού. Αποκάλυψε ο Χριστός: «ο πατήρ μου έως άρτι εργάζεται, καγώ εργάζομαι», Ιωάν.ε΄17. Ο Θεός-Πατέρας, δεν εργάστηκε μόνο να δημιουργήσει τον κόσμο, αλλά διαρκώς εργάζεται, κυβερνά και συντηρεί τούτον. Ο δε Θεός-Υιός, εργάζεται ομοίως συνέχεια για τη σωτηρία των ανθρώπων. Έδωσε υπόδειγμα και σε εμάς για ένα διαρκές πνευματικό έργο πνευματικής καλλιέργειας για τον εαυτό μας. Αυτό είναι το έργο μας. Έχουμε μαζί μας, επιπλέον, τους πλέον δυνατούς συμπαραστάτες. Θεόν-Πατέρα, Θεόν-Υιόν και Θεόν-Άγιο-Πνεύμα. Χρειαζόμαστε να γνωρίζουμε όμως, και μερικές λεπτομέρειες από τις ιδιαιτερότητες της έκφρασης και της αποστολής του κάθε Προσώπου της «Αγίας Τριάδας». Τα όσα έχουν αποκαλυφθεί από τον Θεάνθρωπο Ιησού Χριστό, μας δίνουν πολλά ενδιαφέροντα. Όπως επιτυχώς ερμηνεύονται και από του αγίους Πατέρες της Εκκλησίας μας, πλουτίζεται το οπλοστάσιό μας από σπουδαίες και αλάθευτες γνώσεις.

Το Συναΐδιο. Έχουμε ίσως ακούσει κάποιους χαρακτηρισμούς του Τριαδικού Θεού όπως, «αχρόνως», «συναΐδιον», «σύγχρονον». Όλα θα ερμηνευτούν στη συνέχεια, ως και σε ειδικό γλωσσάριο. Ο ιερός Δαμασκηνός, Υμνογράφος και πατήρ της Δογματικής Θεολογίας, μας πληροφορεί, ακόμα και υμνολογικά, αλλά και φανερώνει την ουσία, το έργο ως αποστολή και τη θέση που έχει το κάθε Πρόσωπο της «Αγίας Τριάδας». Δικαιολογεί μάλιστα και το ότι προσκυνούμε μόνο την ενιαία «Αγία Τριάδα», όπως συγκροτείται σε ένα Πρόσωπο.

Λέγει για το Πρόσωπο του Θεού-Πατρός, ως Γενάρχη της «Αγίας Τριάδας»: «Πατήρ γάρ αχρόνως εγέννησεν Υιόν συναΐδιον και σύγχρονον, και Πνεύμα Άγιον ήν εν τω Πατρί συν Υιώ δοξαζόμενον·». Τι σημαίνουν όλα αυτά; Αναλύονται: Ο Θεός-Πατέρας, είναι αΐδιος. Δηλαδή, όχι αιώνιος με αρχή χωρίς τέλος, αλλά χωρίς αρχή και χωρίς τέλος μέσα στο χρόνο. Είναι ο άχρονος, ως αγενεαλόγητος και αδημιούργητος. Το αιώνιος έχει μεν αρχή, αλλά δεν έχει τέλος. Συμπορεύεται επομένως ο Θεός-Πατέρας με τον Θεόν-Υιό, ως προερχόμενο από τον Πατέρα, και που και αυτός είναι συναΐδιος από πλευράς χρόνου, χωρίς αρχή και χωρίς τέλος. Ταυτόχρονα, είναι και σύνθρονος ως προς τη θέση του με τον Θεό-Πατέρα. Συγχρόνως και το τρίτο Πρόσωπο, το Άγιο Πνεύμα, είναι αΐδιο και αυτό, μαζί με το Θεό-Πατέρα, αλλά και σύγχρονο, ως συνδοξαζόμενο μέσα στον κόσμο με τον Θεό-Υιό.

Έτσι συγκροτείται η «Αγία Τριάδα» στην ολότητά της.

Η «Αγία Τριάδα», ως Μονάδα σε ένα Πρόσωπο, έχει και τα ιδιαίτερα και ειδικά προσόντα της. Συγκροτείται, ως «μία δύναμις, μία ουσία, μία θεότις ήν προσκυνούντες πάντες λέγομεν». Προσδιορίζει στη συνέχεια ο ιερός Πατήρ Δαμασκηνός και το ιδιαίτερο έργο του κάθε Προσώπου, πάντοτε εντός της ενιαίας «Αγίας Τριάδας». Αυτά εννοεί το «πάντες λέγομεν». Τι λέγομεν όμως; Ακολουθεί ειδική ανάλυση. Η ενιαία «Αγία Τριάδα», προσδιορίζεται ως «μία δύναμις», που σηματοδοτεί την ενιαία «Παντοδυναμία» της. Όπως: «ό επήγγελται δυνατός εστι και ποιείσαι». Όσα υπόσχεται ο Θεός δηλαδή, είναι δυνατός και έχει την ικανότητα να τα πραγματοποιήσει, ξεπερνώντας όλες τις αιτίες και τις δυσκολίες. Προσδιορίζεται ακόμη και ως «μία ουσία». Όταν αποκαλύπτεται με το ότι «Ο Θεός αγάπη εστί», ορίζεται επακριβώς και η «μία ουσία» της «Αγίας Τριάδας». Η ουσία αυτής, είναι το πλήρωμα της αγάπης. Όσο για το «μία θεότις», σας παραπέμπω στον προσωπικό αποκαλυπτικό λόγο του Θεού-Πατρός. «Άκουε, Ισραήλ, Κύριος ο Θεός ημών Κύριος είς εστι», Μαρ.ιβ΄29. Επιπλέον: «ούκ έσονταί σοι θεοί έτεροι πλην εμού», Εξ.κ΄3.

Αυτά είναι τα συνολικά στοιχεία που προσδιορίζουν την «Αγία Τριάδα».

Έργο και Αποστολή. Εκτός από τα γενικά στοιχεία που προσδιορίζουν το έργο και την αποστολή της ολότητας της Τριαδικότητας του Θεού, ως «Αγίας Τριάδας» δηλαδή, υπάρχει και το προσωπικό έργο και η αποστολή του καθενός Προσώπου χωριστά στο Σύμπαν. Ο ιερός Πατήρ, ο Υμνογράφος Ιωάννης Δαμασκηνός, μας τα παρουσιάζει μα σαφήνεια και απλότητα.

Παρακολουθούμε το έργο του καθενός:

1. Ο Θεός-Πατέρας, με την Αγγελική προσφώνηση «Άγιος ο Θεός», θα μας αποκαλύψει όλο το έργο του. Περιγράφεται ως «Τρισυπόστατη Μονάδα» που φανερώνεται με ενέργειες και έργα στον κόσμο και την ιστορία, λόγω της απουσίας χώρου και χρόνου. Είναι ο Θεός-Πατέρας «ο τα πάντα δημιουργήσας δι’ Υιού, συνεργεία του Αγίου Πνεύματος». Εδώ διαπιστώνουμε ότι δημιούσγησε τα πάντα με την ομότροπη συμμετοχή και συνεργασία και των δύο άλλων Προσώπων. Έτσι εκφράζεται η «Τρισυπόστατη Μονάδα». Πέραν τούτων, συνεχίζει ο Θεός-Πατέρας να συντηρεί και να κυβερνάει τον κόσμο. Είναι ο Θεός-Πατήρ, εκ του οποίου απορρέουν και εκπέμπονται τα πάντα.
2. Ο Θεός-Υιός, με την Αγγελική προσφώνηση «Άγιος Ισχυρός», δίνει τον προσδιορισμό ολόκληρου του δυναμικού έργου του Κυρίου Ιησού Χριστού, ως Θεανθρώπου. Είναι το δεύτερο Πρόσωπο της «Αγίας Τριάδας», «δι’ ού τον Πατέρα εγνώκαμεν, και το Πνεύμα το Άγιον επεδήμησεν εν κόσμω». Για τούτο, εκφράζει και ορίζει την όλη αποκαλυπτική βούληση του Θεού-Πατρός, για λογαριασμό της «Αγίας Τριάδας», και όχι μόνο. Κατά την υπόσχεσή του, «ερωτήσω τον πατέρα και άλλον παράκλητον δώσει υμίν, ίνα μένη μεθ’ υμών εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας», Ιωάν.ιδ΄16. Προς τούτο, και «το Πνεύμα το Άγιον επεδήμησεν εν κόσμω». Έτσι το Άγιο Πνεύμα μένει και προσφέρει Χάριν και Έλεος Θεού, σε όλο τον κόσμο, μαζί μετά του Θεού-Υιού.
3. Όσο για το τρίτο Πρόσωπο της «Αγίας Τριάδας», προσφωνείται και αυτό υπό των Αγγέλων, «Άγιος Αθάνατος», ως «το Παράκλητον Πνεύμα, το εκ Πατρός εκπορευόμενον και εν Υιώ αναπαυόμενον». Το «Άγιος Αθάνατος», ενέχει και την έννοια της αϊδίου (χωρίς αρχή και τέλος) εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος εκ του «Θεού-Πατρός», Θεός και το ίδιο, προς το οποίο προσευχόμαστε και το επικαλούμαστε. Όπως, «Βασιλεύ Ουράνιε, Παράκλητε, το πνεύμα της αληθείας». Λέγεται και «Παράκλητον Πνεύμα», ότι είναι ο παρηγορητής, ως διδάσκαλος της αληθείας προς τον άνθρωπο, αυτόν που αγωνίζεται κατά της αμαρτίας. Όσο για το «εν Υιώ αναπαυόμενον», ενέχει την έννοια ότι και τα δύο αυτά Πρόσωπα, ο Θεός-Υιός και ο Θεός-Άγιο Πνεύμα, είναι αμφότερα οι δύο Παράκλητοι, ως παρηγορητές των ανθρώπων.

Η Εκκλησία. Η Ορθόδοξη Εκκλησία μας, όπως μας παραδόθηκε από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, έχει και αυτή συναΐδιο (χωρίς αρχή και τέλος) προέλευση, μαζί με την Τριαδικότητα του Θεού. Είναι συναΐδιος με τον Άγιο Τριαδικό Θεό, επειδή δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αγαπητική σχέση των τριών Προσώπων της Τριαδικής Θεότητος. Αυτή η αγαπητική σχέση είναι και η αιτία ύπαρξης της Εκκλησίας. Με αυτά τα δεδομένα συγκροτείται η Εκκλησία. Όσο η αγάπη διαχέεται και εμπνέεται μεταξύ των πιστών και της «Αγίας Τριάδας», τόσο περισσότερο δυναμώνει η Εκκλησία, ως θείο καθίδρυμα. Κατανοούμε, επομένως, ποιας Εκκλησίας είμαστε μέλη. Είναι ιδιαίτερη τιμή για μας το ότι ανήκουμε στην Εκκλησία. Ακόμα διαπιστώνουμε και το μέγεθος του σφάλματος εκείνων που στρέφονται εναντίον της και πολεμούν την Εκκλησία. Μας παραδόθηκε από τον Ιησού Χριστό, ως η συναΐδιος της «Αγίας Τριάδας». Για τούτο ο Κύριος Ιησούς Χριστός αποφάνθηκε ότι όσο και αν πολεμιέται η Εκκλησία μας, οι ρίζες της έχουν Αΐδιο προέλευση, ώστε «και πύλαι άδου ου κατσχύσουσιν αυτής», Ματθ.ιστ΄18. Μην πλανάσθε πολέμιοι της Εκκλησίας. «σκληρόν, προς κέντρα λακτίζειν». Αΐδιο καθίδρυμα δεν πολεμιέται ούτε γκρεμίζεται. Γκρεμίζονται και καταστρέφονται μόνο όσα έργα έχουν ανθρώπινη ιδρυτική και κατασκευαστική προέλευση.

Κατάληξη. Είναι γεγονός ότι το θέμα της Τριαδικότητας του Θεού μας, ενέχει τις κατανοητές δυσκολίες του. Εν τούτοις έγινε προσπάθεια να απλοποιηθούν κάποιες έννοιες, ώστε να γίνουν γνωστές και σε κείνους τους πιστούς που δεν σχετίζονται με Θεολογικές ιδιαιτερότητες. Τα βαθιά νοήματα και τα δυσνόητα ανθρωπίνως, επαφίενται στους ειδήμονες. Δικαιούμαι όμως να φρονώ, ότι με τούτη τη γραφή μου έδωσα κάποιες δύσκολες έννοιες με τον απλούστερο και κατανοητό τρόπο. Ας κρατήσει ο κάθε αναγνώστης όσα μπορεί να κατανοήσει. Θα του είναι ωφέλιμα. Θα έχει τη χαρά της γνώσης του ουρανού, έστω αμυδρώς.

Ιδιαιτέρως, έγινε φροντίδα να δοθούν συνοπτικά και δι’ ολίγων και οι ερμηνείες των ιδιαιτεροτήτων της Τριαδικότητας του Θεού μας. Σήμερα, με τούτη τη γραφή, ανοίξαμε τα ουράνια σκηνώματα, μαζί με τον Απόστολο των Εθνών, τον Παύλο. Είναι αυτά, που μόνο η γνήσια και βεβαία πίστη μας μπορεί να ανιχνεύει. Πρόκειται γι’ αυτή την πίστη, για την οποία βεβαιώθηκε αποκαλυπτικά, ότι είναι «ελπιζομένων υπόστασις, πραγμάτων έλεγχος ου βλεπομένων», Εβρ.ια΄1. Με τα μάτια της πίστεώς μας πορευόμενοι, κατανοούμε τα πάντα.

Ακολουθούν, συνοπτικά ερμηνευόμενες, όσες έννοιες σχετίζονται με το θέμα της Τριαδικότητας του Θεού μας, για ευχερέστερη κατανόηση.

Συνοπτικά ερμηνευτικά:

1. Όταν λέμε: «Τριαδικότητα του Θεού μας», εννοούμε τα τρία θεία Πρόσωπα με τις ιδιαιτερότητες του καθενός. Τον Θεό-Πατέρα, τον Θεό-Υιό και τον Θεό-Άγιο Πνεύμα.
2. Όταν λέμε: «Τριαδικό Δόγμα», εννοούμε το συνολικό αποκαλυπτικό περιεχόμενο της διδασκαλίας του Τριαδικού Θεού, που δι’ αυτής προσδιορίζεται και η πίστη μας. Το «Δόγμα» δεν αλλάζει και είναι απόλυτα αποδεκτό.
3. Όταν λέμε: Ενιαία «Αγία Τριάδα», εννοούμε και τα τρία Πρόσωπα ως «Μονάδα», όπως συγκροτούνται. Ενεργούν όλα μαζί και το καθένα χωριστά, πάντοτε εντός της ενιαίας Τριαδικότητας του Θεού.
4. Όταν λέμε: «Αΐδιος», εννοούμε ότι ο Θεός-Πατέρας, ως Γενάρχης της Τριαδικότητας, δεν έχει αρχή και δεν έχει τέλος μέσα στο χρόνο. Διαφέρει από το «Αιώνιος», εφ’ όσον ο αιώνας έχει αρχή χωρίς τέλος.
5. Όταν λέμε: «Συναΐδιος», εννοούμε ότι και τα δύο άλλα Πρόσωπα της «Αγίας Τριάδας», Υιός και άγιο Πνεύμα, μετέχουν της «Αΐδιας» προέλευσης του Θεού-Πατρός.
6. Όταν λέμε: «αχρόνως», εννοούμε ότι ο Τριαδικός Θεός και ως «Αγία Τριάδα», δεν γεννήθηκε μέσα στο χρόνο και είναι αγενεαλόγητος. Χωρίς γενιά.
7. . Όταν λέμε: «σύγχρονον», εννοούμε τον Θεό-Υιό ως ταυτισμένο με τον «αχρόνως» Θεόν-Πατέρα, σε όλα όσα πρέπουν.
8. Όταν λέμε: «άναρχος και ατελεύτητος», εννοούμε ότι ο Τριαδικός Θεός είναι το ίδιο με το «Αΐδιος», χωρίς αρχή και χωρίς τέλος
9. Όταν λέμε: «μία δύναμις», εννοούμε ότι σηματοδοτείται η ενιαία «Παντοδυναμία» του Τριαδικού Θεού. Του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.
10. Όταν λέμε: «μία ουσία», εννοούμε ότι ως προς την ουσία του ο Τριαδικός Θεός αποκαλύπτεται με την αγάπη. «Ο Θεός αγάπη εστί». Έτσι ορίζεται και η «μία ουσία» της «Αγίας Τριάδας». Η ουσία του Θεού είναι πλήρωμα αγάπης.
11. Όταν λέμε: «μία θεότις», εννοούμε τα όσα αποκάλυψε ο Θεός στον Ισραηλιτικό λαό «Κύριος ο Θεός ημών Κύριος είς εστι». Ακόμα: «ούκ έσονταί σοι θεοί έτεροι πλην εμού», Εξ.κ΄3.
12. Ο ιερός Δαμασκηνός, είναι ο Δογματικός Πατέρας και ο Υμνογράφος της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας.

Δικαιούμαι για το τέλος, να επικαλεσθώ ευχή του Αποστόλου των Εθνών.

«Παρακαλώ δε υμάς, αδελφοί, ανέχεσθε του λόγου της παρακλήσεως·

και γάρ δια βραχέων επέστειλα υμίν».

Απόστολος Παύλος.

Πηγή 

Αγία Τριάδα και ανθρώπινο πρόσωπο: Οι αναλογίες μεταξύ τους

Οι ενδοπροσωπικές αναλογίες της Τριάδος υπογραμμίζονται ιδιαιτέρως από τους τρεις Ησυχαστές του 14^ου αιώνος, τον άγιο Γρηγόριο τον Σιναΐτη, τον άγιο Θεόληπτο Φιλαδελφείας και τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά[27]. Ο πρώτος εξ αυτών, ο Γρηγόριος Σιναΐτης επιστρέφει στο ίδιο σχήμα που χρησιμοποιεί ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, δηλαδή νους, λόγος, πνεύμα:

«Στον άνθρωπο υπάρχει νους, λόγος και πνεύμα. Και δεν υπάρχει νους χωρίς λόγο, ούτε λόγος χωρίς πνεύμα∙ και το ένα είναι μέσα στο άλλο, και καθένα χωριστά, γιατί ο νους εκφράζεται με τον λόγο, και ο λόγος φανερώνεται με το πνεύμα. Με τον τρόπο αυτό, ο άνθρωπος παρέχει αμυδρή εικόνα της ανώνυμης και αρχέτυπης Τριάδος, και φανερώνει και με αυτό το κατ’ εικόνα»[28] .

Έτσι, διά των τριών αυτών δυνάμεων του ανθρώπου, του νοός, του λόγου και του πνεύματος, προσφέρουμε στην Αγία Τριάδα αυτό που ο Γρηγόριος Σιναΐτης ονομάζει «Τριαδική λειτουργία»[29]

Η δεύτερη από τις μαρτυρίες μας του 14^ου αιώνα ανήκει στον Θεόληπτο, και αποκλίνει κατά πολύ σημαντικό τρόπο από το ενδοπροσωπικό τριαδικό σχήμα που μέχρι τότε επικρατούσε μεταξύ των Ελλήνων συγγραφέων. Καθώς ομιλεί με όρους νοός, λόγου και πνεύματος – το σχήμα του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου- επιπλέον συνδέει το τρίτο στοιχείο, το πνεύμα με την αγάπη (τον έρωτα).

«Η προσευχή, λοιπόν, ανακαλώντας τις δυνάμεις της ψυχής από τον διασκορπισμό που προκαλούν σ’ αυτές τα πάθη, τις συνδέει μεταξύ τους∙ και συνδέοντας τότε μαζί της την τριμερή ψυχή, τη συμφιλιώνει με τον ένα τρισυπόστατο Θεό … Έτσι και η καθαρή προσευχή, συναπτόμενη με το νου, το λόγο και το πνεύμα, με τον λόγο επικαλείται το θείο όνομα, με το νου ατενίζει σταθερά τον παρακαλούμενο Θεό, ενώ με το πνεύμα εκδηλώνει την κατάνυξη, την ταπείνωση και την αγάπη. Και έτσι εξευμενίζει την άναρχη Τριάδα, τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, τον ένα Θεό»[30].

Ο τρόπος με τον οποίον ο Θεόληπτος εδραιώνει σύνδεσμο μεταξύ του Αγίου Πνεύματος και της ιδιότητος της αγάπης εγείρει το ερώτημα: γνώριζε την πραγματεία του Ιερού Αυγουστίνου Περί Τριάδος; Είναι ασφαλώς πιθανό, διότι το έργο του Αυγουστίνου είχε μεταφραστεί στα Ελληνικά περί τα τέλη του 13^ου αιώνα από τον Μάξιμο Πλανούδη[31].

Την Τριαδική διδασκαλία του Θεολήπτου ακολούθησε πιστά ο μαθητής του άγιος Γρηγόριος Παλαμάς, Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, προστάτης της πόλεως στην οποίαν συναντώμεθα[32]. Όπως και ο Θεόληπτος, ο Παλαμάς συσχετίζει τον Πατέρα με τον ανθρώπινον νουν, τον Υιόν με τον Λόγον και το Πνεύμα με την ανθρώπινη αγάπη, τον έρωτα. Με λόγους που θυμίζουν την άποψη του Αυγουστίνου για το Πνεύμα ως «δεσμόν αγάπης» μεταξύ Πατρός και Υιού, ο Παλαμάς αναφέρεται στο τρίτο Πρόσωπο της Τριάδος ως «οἷόν τις ἔρως ἐστίν ἀπόρρητος τοῦ Γεννήτορος πρός αὐτόν τόν ἀπορρήτως γεννηθέντα Λόγον∙ ᾧ καί αὐτός ὁ τοῦ Πατρός ἐπέραστος Λόγος καί Υἱός χρῆται πρός τόν Γεννήτορα». Αναπτύσσοντας το σημείο, ο Παλαμάς δηλώνει: «Αυτή η προαιώνια χαρά του Πατέρα και του Υιού είναι το άγιο Πνεύμα, επειδή είναι και των δύο κατά τη χρήση». Φοβούμενος όμως μήπως κατηγορηθεί ότι υπερασπίζεται το Filioque, ο Παλαμάς αμέσως προσθέτει ότι «η υποστατική Του προέλευσις εκπορεύεται μόνον από τον Πατέρα»[33]. Ο Αυγουστίνος, όμως, θα ήταν σύμφωνος με το σημείο αυτό, όπως έχουμε ήδη δει.

[Συνεχίζεται]

[27] Βλ. Sinkewicz, όπ. παραπ. σελ. 16-34. Για τον Παλαμά, συμβουλευθείτε επίσης M.E. Hursey, “The Palamite Trinitarian Models”, St Vladimir Theological Quarterly 16:2 (1972), σελ. 83-89∙ Jacques Lison, L’ Esprit répandu : la pneumatologie de Grégoire Palamas (Paris 1994) σελ. 87-89 και την λεπτομερή μελέτη υπό Γιάννη Δημητρακοπούλου, Αυγουστίνος και Γρηγόριος Παλαμάς: τα προβλήματα των Αριστοτελικών κατηγοριών και της Τριαδικής Ψυχοθεολογίας (Αθήναι 1997).

[28] Κεφάλαια,  31

[29] Κεφάλαια, 43.

[30] Λόγος περί εσωτερικής εν Χριστώ εργασίας, και μοναχικής ζωής, Φιλοκαλία Δ’.

[31] Η Ελληνική Μετάφραση του Πλανούδη, μαζί με το αρχικό Λατινικό κείμενο έχουν εκδοθεί από τους  Μ. Παπαθωμόπουλο, Ι. Τσαβαρή και G. Rigotti (Ακαδημία Αθηνών, Βιβλιοθήκη Α. Μανούση 3, τόμ. 1-2, Αθήνα 1995).

[32] Περί των επιρροών του Θεολήπτου επί του Παλαμά, βλ. J. Meyendorff, Gregoire Palamas: Défense des Saints Hésychastes, Spicilegium Sacrum Lovaniense 30-31 (Louvain 1959), σελ. xxxix-xI.

[33] Εκατόν Πενήντα φυσικά, θεολογικά, ηθικά και πρακτικά κεφάλαια, 36. Ο Βλαδίμηρος Λόσκυ παραβλέπει το κείμενο αυτό του Παλαμά όταν επιβεβαιώνει κατά γενικόν τρόπον: «Το Πνεύμα ποτέ δεν μπορεί να παρομοιασθεί με την αμοιβαία αγάπη Πατρός και Υιού» (Μυστική Θεολογία της Ανατολικής Εκκλησίας, σελ. 81).

Πηγή 

Τι σημαίνει για τη ζωή μας η πίστη σε Τριαδικό Θεό

Το ανθρώπινο πρόσωπο ως εικόνα της Αγίας Τριάδος.

Από τον Ιερό Αυγουστίνο στον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά

Περί «Θεού δε όταν είπω», παρατηρεί ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, «λέγω περί Πατρός και Υιού και Αγίου Πνεύματος»[1]. Για τον Χριστιανό, το δόγμα της Αγίας Τριάδος δεν είναι απλώς ένας πιθανός τρόπος για να σκεφθούμε τον Θεό, αλλά ο μόνος τρόπος. Ο Θεός δεν μπορεί να γνωσθεί κατά την αλήθεια και πραγματικότητα της υπάρξεώς Του παρά μόνον εν Πατρί, Υιώ και Πνεύματι. Καμία Χριστιανική εμπειρία δεν μπορεί να είναι αυθεντική, παρά μόνον εάν – ρητώς ή εμμέσως – είναι Τριαδική. Η Τριάς είναι η καρδιά της ζωής μας. Αυτό είναι – ή τουλάχιστον πρέπει να είναι – το διακριτικό σημείο των Χριστιανών ότι, αντίθετα με τους Εβραίους και του Μωαμεθανούς, οι Χριστιανοί δεν είναι απλώς μονοθεϊσταί, ούτε όμως πάλι πολυθεϊσταί. Στον Θεό βλέπουμε και απόλυτη ενότητα και γνήσια προσωπική διαφορετικότητα.

Πρακτικά όμως, ποια είναι η ενεργός διαφορά που συντελείται στη ζωή μας, όταν πιστεύουμε σε Τριαδικό Θεό; Σε ποιο βαθμό επηρεάζει τον καθένα μας προσωπικά; Μεταμορφώνει άραγε την όλη προσέγγισή μας στις οικογενειακές σχέσεις, στην κοινωνία, στην πολιτική; Νιώθω άραγε ότι η πίστη στην Αγία Τριάδα με αφορά άμεσα, ότι έχει άμεσες και ζωοποιούς συνέπειας στο τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τον εαυτό μου; Όταν ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος μιλά για την Αγία Τριάδα, εκφράζει όχι μόνο θάμβος και σεβασμό, αλλά και μίαν έννοιαν στενής συναφείας και αγαπητικής οικειότητος: «φίλην Τριάδα» την αποκαλεί, ακόμη ζωηρότερα δε «εμήν Τριάδα»[2]. Η πίστη στην Αγία Τριάδα ήταν γι’ αυτόν αναπόσπαστο μέρος της δικής του προσωπικής ζωής. Πώς μπορούμε εμείς σήμερα να φθάσουμε να νιώθουμε όπως εκείνος; Πώς μπορούμε ακόμη να μάθουμε να λέμε μαζί του, «Τριάς εμή;»

Κατ’ αρχάς, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι το δόγμα της Αγίας Τριάδος είναι ένα μυστήριο πέραν πάσης κατανοήσεως. Το δόγμα της Τριάδος δεν αποδεικνύεται δια συλλογισμών και λογικής επιχειρηματολογίας, διότι είναι κάτι δεδομένο εις ημάς διά της θείας αποκαλύψεως. Όπως λέγει ο Ρώσος Ορθόδοξος Θεολόγος Βλαδίμηρος Λόσκυ, «Το δόγμα της Τριάδος είναι σταυρός για τον ανθρώπινο τρόπο σκέψης»[3]. Αν θέλουμε να είμεθα αληθώς Τριαδικοί, η λογική και η διάνοιά μας πρέπει να σταυρωθούν (ωστόσο μια τέτοια σταύρωσις σημαίνει ταυτοχρόνως και ανάστασιν). Η Τριάς δεν είναι μία αφηρημένη έννοια, ούτε κάποια υπόθεσις ή φιλοσοφική θεωρία, αλλά ο Ζωντανός Θεός τον Οποίον μπορούμε να πλησιάσωμεν μόνο διά της λατρείας και της εσωτερικής ησυχίας. «Η γαρ σιωπή τιμάσθω τα άρρητα ή ευσεβώς αριθμείσθω τα άγια», επιμένει ο Μέγας Βασίλειος[4]. Όταν θεολογούμε περί Τριάδος, ποτέ ας μην ξεχνούμε την ανάγκη της αποφατικής συστολής.

Ο άνθρωπος, είπαν, είναι ένα ζώο που δημιουργεί σημεία και σύμβολα. Η συμβολική σκέψη είναι θεμελιώδης για τον άνθρωπο και το γεγονός ότι σήμερα πάρα πολλοί άνθρωποι δεν νιώθουν πια τη δύναμη και την έλξη των συμβόλων έχει ασφαλώς οδηγήσει τη ζωή μας σε μία τραγική πτώχευση, σε μια μη αναγνωρισμένη ωστόσο φλογερή δίψα. Ένα σύμβολο ή μία εικόνα, είτε λεκτική είτε οπτική, συχνά εκφράζει την αλήθεια καλύτερα από ένα λογικό επιχείρημα, με τρόπο απλούστερο, πιο προσιτό και πιο πειστικό. Ίσως, λοιπόν, τα σύμβολα μπορούν να ζωντανέψουν για καθέναν από μας το δόγμα της Τριάδος. Αλλά, βεβαίως, κανένα σύμβολο, ούτε και όλα τα σύμβολα μαζί δεν μπορούν να εξηγήσουν πλήρως το Τριαδικό μυστήριο. Σε κάθε μας αναζήτηση αναφορικά με την φύση της Τριάδος, είμαστε σαν μικρά παιδιά που μαζεύουν κοχύλια στην ακτή ενός απέραντου ωκεανού.

Εις την παράδοσιν της Εκκλησίας τρία είναι τα κύρια είδη συμβόλων ή αναλογιών που έχουν εφαρμοσθεί στον Θεό ως Τριάδα. Το πρώτο βασίζεται στην αίσθηση της όρασης και κυρίως στην έννοια του Θεού ως φωτός (Α΄Ιω. 1:5). Το δεύτερο απορρέει από τον ήχο, αφού ο Χριστός περιγράφεται ως Λόγος του Θεού (Ιω. 1:1). Το τρίτο είδος χρησιμοποιεί την επίγνωση του εαυτού μας ως ανθρωπίνων προσώπων, αφού έχουμε κτισθεί κατά τη θεία εικόνα και ομοίωση (Γέν. 1:26-27)∙ είμαστε ο καθένας ζώσα εικόνα του ζώντος Θεού.

[

[1] Λόγος 45:4  Εις το άγιον Πάσχα (PG 36: 628C).

[2] Ποιήματα 2:1:11 (PG 37: 1165A, 1313:A, 1434A).

[3] Βλαδ. Λόσκυ, Η Μυστική Θεολογία της Ανατολικής Εκκλησίας, Εκδόσεις Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη, 1973.

[4] Εις το Άγιον Πνεύμα, 18:44 (PG: 32 149A).

Πηγή 

Η Τριαδικότητα του Θεού

Πηγή

Η νέα σειρά «Μαθαίνοντας την Πίστη μας» προσκαλεί κάθε καλόπιστο άνθρωπο να εμβαθύνει στον θησαυρό της Ορθόδοξης Παραδόσεως. Με απλό και θεμελιωμένο θεολογικό λόγο, φανερώνονται τα βασικά δόγματα της πίστεώς μας, με στόχο όχι μόνο την κατανόηση, αλλά και τη βίωσή τους στην καθημερινή ζωή. Κάθε επεισόδιο αποτελεί ένα σταθερό βήμα προς τη γνώση της αλήθειας, με σεβασμό στην Ιερά Παράδοση και αναφορά στους Αγίους Πατέρες.

Στο πρώτο επεισόδιο παρουσιάζεται το κεντρικό δόγμα της πίστεως: η Αγία Τριάδα. Αναλύεται η μία Ουσία και οι τρεις Υποστάσεις του Θεού, με αναφορές στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, αλλά και σε παραδείγματα από την εμπειρία των Αγίων, όπως ο Άγιος Σπυρίδων και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. Μέσα από τη διδασκαλία αυτή αποκαλύπτεται το μεγαλείο του Θεού και η ανάγκη ταπεινής πίστεως.

Με τον Αρχιμ. Ιωήλ Κωνστάνταρο, Ιεροκήρυκα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών

 

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού

α) Ο Θεός* είναι απρόσιτος στην ουσία του και μεθεκτός στις ενέργειές του1 Αυτό σημαίνει ότι ο Θεός είναι άγνωστος στην ουσία του και γνωστός με τις ενέργειές του προς τον κόσμο. Δεν έχουμε τη δυνατότητα να προσδιορίσουμε την αυθύπαρκτη ουσία του Θεού, η οποία είναι απρόσιτη και αμέθεκτη. Το μυστήριο της ύπαρξης και της ουσίας του Θεού παραμένει απρόσιτο και ακατάληπτο και η γνώση του είναι αδύνατη. Ο πεπερασμένος ανθρώπινος νους αδυνατεί να συλλάβει την έννοια της ουσίας του Θεού, η οποία είναι άκτιστη, άπειρη, τέλεια και γνωστή μόνο στον ίδιο το Θεό: «ὁ μόνος ἔχων ἀθανασίαν, φῶς οἰκῶν ἀπρόσιτον, ὅν εἶδεν οὐδείς ἀνθρώπων οὐδέ ἰδεῖν δύναται» (Α΄ Τιμ. 6, 16) και «τά τοῦ Θεοῦ οὐδείς οἶδεν εἰ μή τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ» (Α΄ Κορ. 2, 11). Είναι δυνατό να χωρέσει μέσα σ’ ένα ποτήρι ολόκληρος ωκεανός; Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός τονίζει επιγραμματικά: «Ἄπειρον τό θεῖον καί ἀκατάληπτον καί τοῦτο μόνον αὐτοῦ καταληπτόν ἡ ἀπειρία καί ἀκαταληψία» (Έκδοσις ορθοδόξου πίστεως 1, 4)

2. Ενέργειες είναι οι θεϊκές δυνάμεις που εκδηλώνονται στις σχέσεις του Θεού με τον άνθρωπο και τον κόσμο. Είναι μεν άκτιστες, όπως η ουσία Του, αλλά διαχέονται μέσα στη δημιουργία. Όλα τα όντα μετέ χουν στην ουσιοποιό ενέργειά Του (δημιουργική ενέργεια, που δίνει την ύπαρξη στα όντα), ενώ τα λογικά όντα (άγγελοι - άνθρωποι) μετέ χουν και στη λογοποιό ενέργειά Του (ενέργεια που προικίζει τα όντα με λογική). Υπάρχουν συγκεκριμένες ενέργειες του Τριαδικού Θεού που φανερώνουν την παρουσία Του μέσα στην ιστορία του κόσμου και της ανθρωπότητας και την αγάπη Του προς τη δημιουργία Του, καθώς επιγραμματικά τονίζει ο Απ. Παύλος: «οὐκ ἀμάρτυρον ἑαυτόν ἀφῆκεν ἀγαθοποιῶν» (Αλλά δεν άφησε αφανέρωτο τον εαυτό του∙ γιατί τότε εκδηλωνόταν ευεργετώντας) (Πρ. 14, 17). 

 Σύμφωνα με τη διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας μπορούμε να γνωρίσουμε «τα περί τον Θεόν». Όταν ο άνθρωπος θέλει και επιθυμεί, μπορεί να αποκτήσει μερική γνώση του Θεού. Αυτή επιτυγχά νεται εν μέρει με τη φυσική αποκάλυψη και στην πληρότητά της με την υπερφυσική αποκάλυψη «ἐν Χριστῷ». Στην Αγ. Γραφή τονίζεται σχετικά: «ἐκ γάρ μεγέθους καί καλλονῆς κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσι ουργός αὐτῶν θεωρεῖται» (Σοφ. Σολ. 13, 5). Αυτό επιβεβαιώνει και ο Απ. Παύλος: «Διότι τό γνωστόν τοῦ Θεοῦ φανερόν ἐστιν ἐν αὐτοῖς· ὁ γάρ Θεός αὐτοῖς ἐφανέρωσε∙ τά γάρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπό κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καί θειότης» (Κι αυτό γίνεται γιατί ό,τι μπορούσαν να γνωρίζουν για το Θεό τούς ήταν γνωστό, αφού ο Θεός τούς το φανέρωσε. Δηλαδή, παρότι είναι αόρατες και η αιώνια δύναμη του Θεού και η θεϊκή Του ιδιότητα, μπορούσαν να τη δουν μέσα στη δημιουργία, από τότε που έγινε ο κόσμος. Γι’ αυτό και δεν έχουν καμιά δικαιολογία) (Ρωμ. 1, 19-20). Ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός ανακεφαλαιώνει περιληπτικά: «καί αὐτή τε ἡ κτίσις καί ἡ ταύτης συνοχή καί κυβέρνησις τό μεγαλεῖον τῆς θείας ἀποκαλύπτει φύσεως». (Έκδοσις ορθοδόξου Πίστεως). Όσα λοιπόν είναι απαραίτητα για την προσέγγιση και τη μερική γνώ ση του Θεού τα έθεσε στη διάθεσή μας η άπειρη αγάπη Του. Πολλά όμως που μας είναι άγνωστα προς το παρόν θα μας αποκαλυφθούν στη μέλλουσα ζωή. Την αλήθεια αυτή διατυπώνει παραστατικά ο Απ. Παύ λος: «Βλέπομεν γάρ ἄρτι δι’ ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι, τότε δέ πρόσωπον πρός πρόσωπον» (Αλήθεια, τώρα βλέπουμε τα πράγματα θαμπά, σαν μέσα από μεταλλικό καθρέπτη· τότε όμως πρόσωπο με πρόσωπο θα δούμε το Θεό) (Α΄ Κορ. 13, 12). 

Η ουσία λοιπόν του Θεού είναι απρόσιτη και ακατάληπτη, αλλά οι ενέργειές Του είναι μεθεκτές (μπορεί ο άνθρωπος να μετάσχει σ’ αυτές) με βάση το λογικό και με προϋπόθεση την πίστη. Η αγιότητα και η θέωση είναι ο ανώτατος βαθμός μέθεξης στις ενέργειες του Θεού.

 β) Ο Θεός είναι ένας και Τριαδικός Η πίστη αυτή αποτελεί το ιδιαίτερο γνώρισμα του Χριστιανισμού, όσον αφορά στην περί του Θεού διδασκαλία. Το επίκεντρο της χριστιανικής διδασκαλίας και πίστης για το Θεό συνοψίζεται στη φράση: «ο ένας ως προς την ουσία ή φύση Θεός είναι Τριαδικός ως προς τις υποστάσεις ή πρόσωπα» (Πατέρας, Υιός και Άγιο Πνεύμα). Το μυστήριο του Τριαδικού Θεού είναι ασύλληπτο από την ανθρώπινη σκέψη. Επομένως, είναι αδύνατο να το διερευνήσουμε λογικά. Η μία και ενιαία φύση του Τριαδικού Θεού είναι άναρχη, αιώνια, άπειρη, άκτιστη και ακατάληπτη. Κάθε πρόσωπο του Τριαδικού Θεού είναι φορέας της θείας ουσίας και συγχρόνως είναι όλος ο Θεός. Η θεία ουσία «κατοικεί», υπάρχει «ασυγχύτως, ατρέπτως και αδιαιρέτως» ολόκληρη στα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας. Οι σχέσεις μεταξύ τους είναι σχέσεις ουσιαστικής αγάπης και «ομοουσιότητας», που εκφράζονται με τον όρο «αλληλοπεριχώρηση». Τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας δεν είναι τρεις θεότητες, ούτε νοούνται ως τρόποι εμφάνισης και παρουσίας του ενός Θεού μέσα στην ιστορία και στη ζωή της Εκκλησίας. Αυτές και άλλες παρόμοιες αιρετικές αντιλήψεις καταδικάστηκαν από οικουμενικές συνόδους. Η πίστη στον τριαδικό Θεό διδάσκεται σαφώς στην Αγ. Γραφή.

 Ενδεικτικά ανα φέρουμε τις ακόλουθες μαρτυρίες: 

Α) στην Π. Διαθήκη: α) στη δημιουργία του ανθρώπου η χρήση του πληθυντικού αριθμού: «ποιήσωμεν άνθρωπον» (Γέν. 1, 27), β) στον πύργο της Βαβέλ επίσης η χρήση πλη θυντικού: «δεῦτε καί καταβάντες συγχέωμεν αὐτῶν ἐκεῖ τήν γλῶσσαν» (Γέν. 11, 7), γ) η φιλοξενία των τριών αγγέλων από τον Αβραάμ (Γέν. 18, 1-8), 

Β) Στην Κ. Διαθήκη: α) τριαδική θεοφάνεια κατά τη βάπτιση του Χριστού (Ματθ. 3, 13-17)· β) «ἐγώ καί ὁ Πατήρ ἕν ἐσμεν» (Ιωάν. 10, 30) «ὁ ἑωρακώς ἐμέ ἑώρακε τόν Πατέρα…ἐγώ ἐν τῷ Πατρί καί ὁ Πατήρ ἐν ἐμοί» (Ιωάν. 14, 9-11)· γ) «ὅταν δέ ἔλθη ὁ Παράκλητος ὅν ἐγώ πέμψω ὑμῖν παρά τοῦ Πατρός, τό Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὅ παρά τοῦ Πατρός ἐκπορεύεται…» (Ιωάν. 15, 26)· δ) «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτούς εἰς τό ὄνομα τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος…» (Ματθ. 28, 19). Χαρακτηριστικός είναι ο χαιρετισμός του Απ. Παύλου: «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ καί ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καί ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μετά πάντων ὑμῶν…» (Β΄ Κορ. 13, 13). 

Στην παράδοση της Εκκλησίας μας το τριαδικό δόγμα συγκεφαλαιώνεται στο Σύμβολο της Πίστεως και αναλυτικά παρουσιάζεται στα συγ γράμματα των Πατέρων και στη θεία Λατρεία. Από τη θ. Λατρεία εν δεικτικά αναφέρουμε το «Δόξα Πατρί καί Υἱῷ καί ἁγίῳ Πνεύματι…»· το «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύ ματος…». Τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδας έχουν τα προσωπικά τους ιδιώματα. Ο Πατέρας είναι αγέννητος, ο Υιός «γεννάται» προαιώνια από τον Πατέρα, και το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται προαιώνια από τον Πατέρα. Ο ομοούσιος Τριαδικός Θεός ενεργεί και εκδηλώνεται προς τον κόσμο ενιαία και αδιαίρετα. Κατά το Μ. Αθανάσιο: «Ὁ Πατήρ δι’ Υἱοῦ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ποιεῖ τά πάντα» (Επιστ. Προς Σεραπίωνα Α, 28).

 γ) Γνωστός, «ψηλαφητός» στην Ιστορία 

Αρχικά αναφέρουμε την «εκ του μηδενός» δημιουργία του κόσμου, η οποία σχετίζεται με την ελευθερία και την αγάπη του Θεού και ταυτίζεται με την έναρξη της ιστορίας. Ακόμη μπορούμε να επισημάνουμε την έμμεση παρουσία του Θεού στην ιστορία της ανθρωπότητας δια μέσου των αγίων μορφών της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Σε μερικά μάλιστα γεγονότα διαπιστώνεται η άμεση επικοινωνία Θεού και ανθρώπου (π.χ. Μωυσής, Απ. Παύλος κ.ά.). Στα παραπάνω θα μπορούσαμε να προσθέσουμε την έμμεση αλλά ενεργό και σωτήρια παρουσία του Θεού στη ζωή των ανθρώπων, που πραγματοποιείται με τη θαυματουργική παρουσία των αγίων της Εκκλησίας μας. Η σπουδαιότερη όμως και εμφανέστερη παρουσία του Θεού στην ιστορία του κόσμου και του ανθρώπου είναι η ενανθρώπηση του δεύτερου προσώπου της Αγίας Τριάδας

δ) «Ὁ Θεός ἀγάπη ἐστί» (1 Ιωάν. 4, 16) 

Η αγάπη είναι το ιδιαίτερο γνώρισμα του χριστιανικού Θεού. Η ιδιότητα αυτή άρχισε να εκδηλώνεται από την αρχή της δημιουργίας του κόσμου, της οποίας κίνητρα ήταν η αγάπη και η ελευθερία Του. Η πρόνοια του Θεού εκδηλώνεται ως συντήρηση και κυβέρνηση του κόσμου για την ύπαρξη και κατεύθυνσή του προς την επιτυχία του σκοπού του· φανερώνεται στο ενδιαφέρον και την αγάπη του Θεού προς τον κόσμο και τον άνθρωπο. Και η θαυματουργική Του δράση είχε ως κίνητρο την αγάπη προς τον πάσχοντα άνθρωπο. Η παραβολή του ασώτου υιού τονίζει την αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο και μάλιστα προς τον αμαρτωλό. Μεγαλύτερη απόδειξη της μεγάλης αγάπης του Θεού αποτελεί το γεγονός της ενανθρώπησης του Υιού και Λόγου του Θεού: «οὕτω γάρ ἠγάπησεν ὁ Θεός τόν κόσμον, ὥστε τόν υἱόν αὐτοῦ τόν μονογενῆ ἔδωκεν, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς αὐτόν μή ἀπόληται, ἀλλ’ ἔχῃ ζωήν αἰώ νιον» (Ιωάν. 3, 16). Αποκορύφωση της αγάπης αυτής είναι η σταυρική θυσία του Χριστού. Ο Απ. Παύλος τονίζει σχετικά: «Ὁ δέ Θεός πλού σιος ὤν ἐν ἐλέει, διά τήν πολλήν ἀγάπην αὐτοῦ ἥν ἠγάπησεν ἡμᾶς, καί ὄντας ἡμᾶς νεκρούς τοῖς παραπτώμασι συνεζωοποίησε τῷ Χριστῷ· χάριτί ἐστε σεσωσμένοι» (Εφεσ. 2, 4-5) 

 1. Κατά τη χριστιανική διδασκαλία ο Θεός είναι ον προσωπικό και απόλυτο. Ως προ σωπικό ον έχει τέλειο και άπειρο Νου, γι’ αυτό είναι α) παντογνώστης (γνωρίζει τα πάντα αμέσως, αχρόνως και τελείως) και β) πάνσοφος (χρησιμοποιεί τα άριστα μέσα για άριστους σκοπούς) και βούληση, δηλαδή το αυτεξούσιο στον υπέρτατο βαθμό. Είναι άγιος, δίκαιος, ο Θεός είναι αγάπη. Ως απόλυτο ον είναι α) αιώνιος, δηλαδή δεν περιο ρίζεται από το χρόνο, αλλά πληροί πάντα χρόνο χωρίς χρονική διαδοχή (παρελθόν, παρόν, μέλλον), γι’ αυτό ονομάζεται άχρονος, αναίτιος, αναλλοίωτος, ατελεύτητος κτλ., β) πανταχού παρών, δηλαδή δεν περιορίζεται από το χώρο, γι’ αυτό είναι άχωρος και αχώρητος, γ) παντοδύναμος, δηλαδή δύναται τα πάντα και όσα θέλει, γι’ αυτό ονομά ζεται και Παντοκράτωρ.

2. Τον ηλιακό δίσκο δεν μπορούμε να τον δούμε κατάματα, αλλά τις ακτίνες του ήλιου τις αισθανόμαστε, γιατί απολαμβάνουμε τις ζωογόνες ενέργειές του. Ένα βουνό δεν μπο ρούμε να το αγκαλιάσουμε, αλλά μπορούμε να το αγγίξουμε. Το ίδιο συμβαίνει και με τον ποταμό, τον οποίο δεν μπορούμε να ρουφήξουμε, αλλά μπορούμε να δροσιστούμε παίρνοντας λίγο νερό με τις παλάμες. 

                                                                              Χριστιανισμός και Θρησκεύματα σελ. 38-43

«Ο Θεός αγάπη εστί»

Η Αγία Γραφή μας βεβαιώνει ότι «ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστί» (Α Ιω 4, 16). Δεν μας λέει ότι ο Θεός έχει αγά-
πη, ότι η αγάπη είναι [...] μια ιδιότητα του Θεού. Μας βεβαιώνει ότι αυτό που είναι ο Θεός είναι
η αγάπη, ότι ο Θεός είναι ως αγάπη, ότι ο τρόπος με τον οποίο είναι ο Θεός είναι η αγάπη. Ο Θεός
είναι Τριάδα Προσώπων και αυτή η Τριάδα είναι Μονάδα ζωής [...]. Το κάθε Πρόσωπο υπάρχει
όχι για τον εαυτό του, αλλά υπάρχει προσφερόμενο στην κοινωνία αγάπης με τα άλλα Πρόσωπα.
Η ζωή των Προσώπων είναι μια «αλληλοπεριχώρηση» της ζωής, που θα πει: η ζωή του ενός γίνεται
ζωή του άλλου, η Ύπαρξή τους αντλείται από την πραγματοποίηση της ζωής ως κοινωνίας, από τη
ζωή που ταυτίζεται με την αυτοπροσφορά, την αγάπη.

Γιανναράς, Χρ. (1996). Αλφαβητάρι της πίστης. Αθήνα: Δόμος, σ. 61.

1.4. ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού

ποιος είναι ο θεός κατά την πίστη του χριστιανισμού from mariastou

Το μυστήριο του Τριαδικού Θεού

1.4 ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ1.pptx from ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ

Θεός απρόσιτος (Α΄)

Γεώργιος Γαλίτης, Ομ. Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Αθηνών

Όποια θεωρία και αν δεχτούμε της γνωσιολογίας, δηλαδή του κλάδου της φιλοσοφίας που ασχολείται με το πρόβλημα της γνώσεως, όποια απάντηση και αν δώσουμε στο ερώτημα περί της ουσίας, της πηγής ή του αντικειμένου της γνώσεως, ένα είναι γεγονός: η ουσία των όντων, το Ding an sich που έλεγε ο Καντ, παραμένει απρόσιτο και ασύλληπτο στον άνθρωπο. Τα αισθητήρια όργανα που μας φέρνουν την κατ’ αίσθησιν εμπειρία, η διάνοια που επεξεργάζεται τα γνωστικά δεδομένα, η συνείδηση που τα δέχεται ως γνώση, δεν μπορούν να ξεπεράσουν ορισμένα όρια. Η γνώση συνεπώς του ανθρώπου είναι πεπερασμένη. Και όπως αναφέρει ο ιδρυτής της πειραματικής φυσιολογίας, ο Du Bois-Reymond, στην πολύκροτη διάλεξή του «Περί των ορίων της γνώσεώς μας περί της φύσεως», έστω και αν ήταν δυνατόν να αποκτήσουμε όλη τη γνώση περί του σύμπαντος, να γνωρίσουμε τη θέση και τις κινήσεις κάθε ατόμου στο σύμπαν, όλο το παρελθόν και το μέλλον του σύμπαντος, και πάλι θα σταματούσαμε μπροστά σε δύο αινίγματα· δεν θα μπορούσαμε να εννοήσουμε την ουσία της ύλης και της δυνάμεως, και δεν θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε ούτε τα πιο απλά φαινόμενα της συνειδήσεως. Και στην δεύτερη, εξίσου πολύκροτη διάλεξή του «Περί των επτά αινιγμάτων του κόσμου», επισημαίνει ο Du Bois-Reymond τα επτά μεγαλύτερα αινίγματα για τη γνώση του ανθρώπου: στα τρία από αυτά δίνει τον χαρακτηρισμό ignoramus, αγνοούμε· στα τέσσερα, ignoramus et ignorabimus, αγνοούμε και θα αγνοούμε, για πάντα. Και θα αγνοούμε πάντοτε, ακριβώς γιατί ανάγονται, όπως αναπτύσσει και εξηγεί ο Du Bois-Reymond, στην ουσία του όντος, στο Ding an sich.

Αφού των όντων η ουσία παραμένει άγνωστη και απρόσιτη στον άνθρωπο, μπορεί να μιλήσει κανείς για γνώση του υπερουσίου όντος, του Θεού;

Η ορθόδοξη θεολογία απαντά, ότι τον απρόσιτο Θεό τον προσεγγίζει κανείς διά της αγνωσίας. Η εν αγνωσία γνώσις όμως, που αποτελεί τον πυρήνα της περί Θεού διδασκαλίας των Πατέρων της Εκκλησίας, πάλι δεν αποτελεί άλλη μιαν αντίφαση, όπως η του ζεύγους «απρόσιτος-αποκαλυπτόμενος»;

Για να απαντήσουμε στην ερώτηση, ας κάνουμε μίαν αναδρομή στην πατερική θεολογία.

Ο πρώτος εκκλησιαστικός συγγραφέας που ασχολήθηκε συστηματικά με το απρόσιτο της ουσίας του Θεού, ήταν ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς. Πριν από αυτόν όμως ήδη ο Αθηναγόρας είχε χαρακτηρίσει τον Θεό ως «ακατάληπτο» και «αχώρητο», και ο Θεόφιλος Αντιοχείας ως «άρρητο» και «ανέκφραστο» και «αόρατο». Παραπλήσια ορολογία χρησιμοποιούσε παλαιότερα και ο Κλήμης Ρώμης, και ακόμη παλαιότερα ο Αλεξανδρεύς Ιουδαίος Φίλων. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς γράφει, ότι μπορούμε να εννοήσουμε «όχι τί είναι ο Θεός, αλλά τί δεν είναι ο Θεός. Ο Θεός είναι άρρητος. Όλα όσα λέμε περί του Θεού είναι συμβατικά. Και αν κάποτε τον ονομάζουμε το ον ή το αγαθόν ή ο νους, ή πατέρα ή Θεό ή δημιουργό ή κύριο, αυτά δεν τα λέμε ως όνομά του, αλλά χρησιμοποιούμε ωραία ονόματα από αμηχανία, επειδή δεν έχουμε τίποτε άλλο να πούμε, για να τα έχει η διάνοια και να στηρίζεται επάνω σε αυτά. Διότι κανένα από αυτά δεν δηλώνει την ουσία του Θεού». Πιο επιγραμματικά λέει τα ίδια ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης: οι λογισμοί των ανθρώπων δεν μπορούν να φτάσουν τον Θεό. Και συμπληρώνει ο Δίδυμος ο Τυφλός: όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά ούτε και των αγγέλων! Η Αγία Τριάς, λέει ο Δίδυμος ο Τυφλός, είναι αόρατος, και στα μάτια των σεραφείμ απερίληπτος· δεν χωράει στο νου, ούτε σε έναν τόπο· να την αγγίξει κανείς είναι αδύνατον· είναι χωρίς μέγεθος, χωρίς βάθος, χωρίς πλάτος, χωρίς μορφή. Και κατά τον συγγραφέα των έργων που αποδίδονται στον Διονύσιο Αρεοπαγίτη, η ουσία του Θεού δεν είναι ψυχή, δεν είναι νους…, δεν εκφράζεται, δεν νοείται…, δεν είναι ούτε ίση με κάτι άλλο ούτε άνιση· ούτε όμοια ούτε ανόμοια· ούτε στέκεται ούτε κινείται…, δεν είναι ουσία γι’ αυτό λέμε υπερούσιος- ούτε αιωνιότης, ούτε χρόνος· ούτε είναι νοητή κάποια επαφή μαζί της…, ούτε είναι κάτι από τα μη όντα, ούτε κάτι από τα όντα…, δεν έχει αιτία, δεν έχει όνομα. Τί είναι λοιπόν; Και απαντά ο ίδιος Διονύσιος: είναι η πλήρης και ενιαία αιτία των πάντων, είναι η υπεροχή εκείνου που είναι ελεύθερο από όλα και «επέκεινα των όλων», πέρα από το κάθε τι. Τέτοιες εκφράσεις, όπως το «επέκεινα των όλων» ή «υπερέκεινα πάσης ουσίας» και πάσης «ανθρωπίνης επινοίας», είναι ιδιαιτέρως προσφιλείς στους Πατέρες.

Παρόμοια και ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής γράφει: «Ο Θεός, και ον λέγεται και μη ον· διότι δεν είναι κανένα από τα όντα, αλλά είναι πιο ψηλά από τα πάντα, κατά τρόπο που δεν υπόκειται στη γνώση». Βεβαίως αυτό που λέει ο χαρακτηρισμός, ότι ο Θεός είναι και ον και μη ον, δεν πρέπει να το εκλάβουμε με τη συνήθη και κοινή έννοια, ότι, αφού είναι μη ον, άρα δεν υπάρχει. Σχετικά παραπέμπω στον Αριστοτέλη, που λέει: «Και το μη ον, είναι μη ον φαμέν», δηλαδή και για το μη ον λέμε ότι είναι μη ον για ένα πράγμα όμως που λέμε ότι είναι, δεν μπορούμε να πούμε πως δεν υπάρχει. Λέγοντας είναι, αναγνωρίζουμε την ύπαρξή του.

 

Προχωρώντας περισσότερο ο ίδιος Μάξιμος, γράφει ότι ούτε και αυτό το ρήμα «εστί» δεν κυριολεκτεί, όταν χρησιμοποιείται για τον Θεό. Ακόμη και όταν λέμε ότι ο Θεός είναι, και αυτό ακόμη δεν κυριολεκτεί, γιατί ο Θεός είναι πέρα και από αυτήν την ύπαρξη, και από αυτό το είναι. Και προσθέτει: «Τούτο γαρ έστι η εν αγνωσία γνώσις»  αυτό που είπα στην αρχή αυτός είναι ο τρόπος προσεγγίσεως του Θεού. Όταν από την έννοια του Θεού αφαιρέσουμε κάθε ανθρώπινη έκφραση, έννοια, αντίληψη, γνώση και μπούμε έτσι μέσα στην απόλυτη αγνωσία, τότε στην αγνωσία αύτη θα γνωρίσουμε τον Θεό.

Στην ίδια γραμμή κινείται και ο Μ. Βασίλειος. Ο μέγας Καππαδόκης, πολεμώντας τον Ευνόμιο, αρχηγό των Ανομοίων, οι οποίοι εσκέπτοντο αριστοτελικά και υπεστήριζαν τη δυνατότητα εκφράσεως της ουσίας του Θεού, τονίζει το απρόσιτο της ουσίας του, που δεν υπόκειται στον ανθρώπινο νου. Και προσθέτει ο μεγάλος Ιεράρχης: όχι μόνο τον Θεό, αλλά ούτε και τα δημιουργήματά του δεν μπορεί να εκφράσει κανείς με ιδέες. Εκφράζουμε μόνον τις ιδιότητές τους· πάντοτε όμως μένει κάτι, που δεν μπορεί να εκφρασθεί. Αυτή είναι η άγνωστη και απροσδιόριστη ουσία των πραγμάτων. Η μοναδική γνώση της θείας ουσίας είναι, κατά τον Μ. Βασίλειο, η αίσθηση της ακαταληψίας του. Παρόμοια θα γράψει αργότερα και ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Άπειρον το θείον και ακατάληπτων· και τούτο μόνον αυτού καταληπτόν, η απειρία και η ακαταληψία. Όσα δε λέγομεν επί Θεού καταφατικώς, ου την φύσιν, αλλά τα περί την φύσιν δηλοί· ουδέν γαρ των όντων έστιν». Όχι βεβαίως διότι «ουδέν έστιν», αλλά διότι «εστίν υπέρ πάντα τα όντα», λέει ο Δαμασκηνός, και υπέρ αυτό ακόμη το είναι. Είναι σαφές, ότι η φράση «τα περί την φύσιν» σημαίνει τις ενέργειες του Θεού, για τις οποίες θα μιλήσουμε στη συνέχεια.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος παραφράζει το πλατωνικό χωρίο «Θεόν νοήσαι μεν χαλεπόν, φράσαι δε αδύνατον»: το να συλλάβουμε τον Θεό είναι δύσκολο, αδύνατον δε να τον εκφράσουμε. Ο Γρηγόριος το λέει: «Θεόν φράσαι μεν αδύνατον, νοήσαι δε αδυνατώτερον». Την ίδια σκέψη εκφράζει ο Γρηγόριος στον περίφημο ύμνο του: «Ω, πάντων επέκεινα, τί γαρ θέμις σε μέλπειν…»; «Ω, συ που βρίσκεσαι πέρα από το κάθε τι, σε ονομάζω έτσι, αφού, πώς αλλιώς θα μπορούσε κανείς να σε τραγουδήσει; Πώς ένας λόγος να σε υμνήσει; αφού εσύ με κανένα λόγο δεν μπορείς να ειπωθείς! Πώς μια λογική να σε πιάσει; αφού εσύ δεν κλείνεσαι σε κανέναν νου!»

Και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο τρίτος από τους Τρεις Ιεράρχες, δεν υστερούσε από τους άλλους Πατέρες στον τονισμό του απροσίτου της ουσίας του Θεού. Εναντίον του Ευνομίου, έγραψε και αυτός. Είναι δε χαρακτηριστικό, ότι οι πέντε πρώτοι λόγοι του κατά των Ανομοίων έχουν την επιγραφή: «Λόγοι περί ακαταλήπτου του Θεού». Από τον τρίτο λόγο του παραθέτω ένα παράδειγμα. Ερμηνεύει το χωρίο της Α’ Επιστολής προς Τιμόθεον 6, 16: «Φως οικών απρόσιτον». Και λέει: «Ουκ είπε, φως ων απρόσιτον, αλλά φως οικών απρόσιτον, ίνα μάθης ότι, ει ο οίκος απρόσιτος, πόσο μάλλον ο ενοικών αυτόν Θεός». Απρόσιτος είναι ο οίκος του Θεού, πόσο μάλλον ο ίδιος ο Θεός. «Ταύτα δε έλεγεν, ούχ ίνα οίκον και τόπον περί Θεόν υποπτεύσης, αλλ’ ίνα εκ πολλής της περιουσίας το ακατάληπτον μάθης· αλλ’ ουδέ φως οικών ακατάληπτον είπεν, αλλά απρόσιτον, ό του ακαταλήπτου πολλώ μείζον έστι». Το ακατάληπτο δεν μπορείς να το συλλάβεις. Το απρόσιτο δεν μπορείς καν να το πλησιάσεις, για να μπορέσεις κατόπιν να το συλλάβεις.

 

Στη συνέχεια ερμηνεύει ο ιερός Χρυσόστομος το απρόσιτο του Θεού επί τη βάσει του οράματος του Ησαΐου, ο οποίος γράφει: «Είδον τον Κύριον καθήμενον επί θρόνου δόξης υψηλού και επηρμένου, και τα σεραφείμ ειστήκεισαν κύκλω του θρόνου αυτού… και… κατεκάλυπτον τα πρόσωπα αυτών» κ.λπ. Και λέει ο Χρυσόστομος: ο Ησαΐας και οι άγγελοι που έβλεπαν τον Θεό, πώς τον έβλεπαν, αφού ο Ιωάννης λέει «Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε»; Και ερμηνεύει: έβλεπαν τον Θεό κατά συγκατάβασιν του Θεού. Μη φαντασθείς, λέει, ότι είδαν τον ίδιο τον Θεό, την ουσία του, αλλά είδαν την συγκατάβαση. «Και τί εστί συγκατάβασις»; ερωτά ο Χρυσόστομος. Και απαντά ο ίδιος: συγκατάβασις είναι όταν ο Θεός φαίνεται όχι όπως είναι, αλλά, όπως είναι και με όποιον τρόπο είναι πλασμένος αυτός που μπορεί να δει τον Θεό. Έτσι δείχνει ο Θεός τον εαυτό του, αποκαλύπτοντας το πρόσωπο ακριβώς ανάλογα με το μέτρο της αδυναμίας του ορώντος. Όχι όπως είναι λοιπόν, αλλά όπως μπορεί ο άνθρωπος να τον δει. Έτσι ο άνθρωπος δεν βλέπει πραγματικά τον Θεό κατά την ουσία, αλλά ένα απεικόνισμά του, που ανταποκρίνεται στις αντιληπτικές ικανότητες του ανθρώπου. Ότι αυτό είναι συγκατάβασις αποδεικνύει ο Χρυσόστομος από τη φρασεολογία του παραπάνω κειμένου και λέει: είδα, λέει ο Ησαΐας, τον Κύριο, να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο. Μα ο Θεός δεν κάθεται. Γιατί αυτή η στάση είναι ιδιότητα των σωμάτων. Και να κάθεται σε θρόνο· αλλά ο Θεός δεν περικλείεται μέσα σε ένα θρόνο· γιατί η θεότης δεν έχει όρια. Αλλά και για το «είδον τον Κύριον», είπαμε παραπάνω, πώς το εξήγησε. Πώς είναι δυνατόν να δει τον Κύριο; Είδε τη συγκατάβαση!

Το ίδιο θέμα πραγματεύεται ο Χρυσόστομος στην 15η ομιλία του στο Ευαγγέλιο του Ιωάννου. Ως βασική αρχή της ερμηνείας του έχει το ότι, τις εκφράσεις της Γραφής δεν πρέπει να τις ερμηνεύει κανείς κατά γράμμα. Το κείμενο της Γραφής πρέπει κατά την προτροπή του Χριστού να «ερευνάται» («Ερευνάτε τας Γραφάς», Ιω. 5, 39), διότι είναι «συνεσκιασμένο». Με την κατά γράμμα ερμηνεία θα έπρεπε να θεωρήσει κανείς τον Θεό όμοιο με έναν άνθρωπο, πρέπει να φαντασθεί κανείς ότι ο Θεός έχει ανθρώπινες ιδιότητες. Αν όμως κανείς συλλάβει το βαθύτερο νόημα, αποφεύγει τέτοια λάθη. «Κανείς δεν είναι τόσο τρελός», λέει, «ώστε να θεωρήσει τον ασώματο ότι έχει σώμα». Και επειδή είναι ασώματος, λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης «Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε».

Με τον ίδιο τρόπο ερμηνεύουν οι Πατέρες γενικώς τις ανθρωπομορφικές και ανθρωποπαθείς εκφράσεις της Γραφής για τη δημιουργία του ανθρώπου, κατά τις οποίες ο Θεός πήρε χώμα και έπλασε τον άνθρωπο (έπλασε φυσικά με τα χέρια!), και «εφύσησεν εις αυτόν πνοήν ζωής», ή «εφύτευσεν ο Θεός παράδεισον», ωραίο κήπο, «ανατολικά της Εδέμ» κ.λπ. Τέτοιες εκφράσεις χρησιμοποιεί η Γραφή μεταφορικώς, “διά την ασθένειαν ημών», λένε οι Πατέρες. Πολλοί λένε: πώς είναι δυνατόν να πιστεύεις στη Γραφή, στην Παλαιά Διαθήκη, που έχει τέτοια παραμύθια; Μα δεν είναι παραμύθια έτσι όπως τα εξηγούμε, δεν μπορεί να είναι παραμύθια! Αντίθετα, εσύ που νομίζεις ότι αυτά είναι παραμύθια, εσύ ακριβώς δεν έχεις τη σω-στή αντίληψη και δεν ξέρεις ότι αυτά είναι ανθρωπομορφικές εκφράσεις.

Παρόμοια αντιμετωπίζουν οι Πατέρες τις εκφράσεις της Γραφής, κατά τις οποίες ο Θεός είδε, οργίσθη, άλλαξε την απόφασή του, όπως στη Νινευή για παράδειγμα, απειλεί τους αμαρτάνοντας, «οικεί εν ημίν», ή λέγει φράσεις, όπως: «Λάλησον τοις υιοίς Ισραήλ, ίσως ακούσονται και μετανοήσουσι». Αυτές όλες είναι ανθρωποπαθείς εκφράσεις.

Πολύ ωραία λέγει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. «Υπνοί τη Γραφή ο Θεός, και γρηγορεί, και οργίζεται, και βαδίζει, και θρόνον έχει τα χερουβείμ, καίτοι πότε γέγονεν εμπαθής; πότε δε σώμα Θεόν ακήκοας; τούτο ουκ ον ανεπλάσθη· ωνομάσαμεν γαρ ως ημίν εφικτόν εκ των ημετέρων τα του Θεού».

Παρόμοια επίσης ερμηνεύουν οι Πατέρες και εικόνες της Γραφής, όπως π.χ. το όραμα του Δανιήλ, κατά το οποίο «θρόνοι ετέθησαν και ο παλαιός των ημερών εκάθητο και το ένδυμα αυτού λευκόν ωσεί χιών και η θριξ της κεφαλής αυτού ωσεί έριον καθαρόν». Παρομοίως και την έλευση του Υιού του ανθρώπου κατά τη Δευτέρα Παρουσία επί των νεφελών του ουρανού, ή ακόμη τη δημιουργία του κόσμου διά του λόγου του Θεού -που δεν πρέπει κατά τους Πατέρες να εκλαμβάνεται ως ο ανθρώπινος λόγος· ο λόγος του Θεού είναι «ο μονογενής Υιός» του Θεού: «Ο Πατήρ δι’ Υιού εν Αγίω Πνεύματι ποιεί τα πάντα». Ακόμη, λένε οι Πατέρες, και αυτές οι έννοιες Υιός του Θεού και Λόγος του Θεού δεν πρέπει να εννοηθούν ανθρωπομορφικώς, σωματικώς. Ακόμη και το ομοούσιον, λένε, πρέπει να νοηθεί πνευματικώς, όπως και αυτή ακόμη η έννοια ουσία, γιατί ό Θεός είναι υπέρ την ουσίαν, είναι υπερούσιος. Επίσης και την έννοια των τριών προσώ¬πων της Αγίας Τριάδος δεν πρέπει να εννοήσουμε ανθρωπομορφικώς, ως πρόσωπα ανθρώπων, λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος.

Παρόμοιες αντιλήψεις απαντώνται συχνά στους Πατέρες, συνοψίζονται δε επιγραμματικά από τον συγγραφέα του διαλόγου περί Αγίας Τριάδος, που αποδίδεται στον Μ. Αθανάσιο. Ερμηνεύοντας ο συγγραφέας χωρία όπως «εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε» και «τω πνεύματι του στόματος αυτού», λέει: «Επί Θεού, όταν λέγονται μέλη ή μέρη, ανθρωποπαθώς μεν λέγονται, θεοπρεπώς δε νοούνται». Ευρύτερα ομιλεί ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Μη θέλοντας ο Θεός να αγνοούμε τελείως τα ασώματα, τα περιέβαλε με τύπους και σχήματα και εικόνες κατά την αναλογίαν της φύσεώς μας, με σωματικά σχήματα που βλέπονται με την άϋλη όραση του νου». Τέτοιες εικόνες, τέτοια σχήματα και σύμβολα που νοούνται έτσι από τους Πατέρες, είναι φράσεις όπως, ράβδος δυνάμεως, με την οποία νοείται κατά τον Χρυσόστομο η δύναμη του Θεού, ή δάκτυλος Θεού, η οποία σημαίνει κατά τον Μ. Βασίλειο «μίαν των του Πνεύματος ενεργειών», μία ενέργεια του Αγίου Πνεύματος.

Συνεχίζεται…

Πηγή 

Το ρίσκο του Θεού και η γοητεία της αβεβαιότητας: Από την Αγία Τριάδα στον κόσμο

"Ο Θεός είναι Τριαδικός".... ε, και...???

Ο Θεός του Χριστιανισμού είναι Τριαδικός. Αποτελείται από μια ουσία, τη Θεία αλλά τρία πρόσωπα , τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.
Τρια πρόσωπα αλλά ένας Θεός. Δηλαδή , για τον Θεό ισχύει το 1+1+1=1.
Όλα καλά μέχρι εδώ, αν και  λιγάκι έξω από τα μαθηματικά που μάθαμε στο Δημοτικό.
Τελικά όμως.....τι μας νοιάζει εμάς η Τριαδικότητα του Θεού;Αλλάζει σε κάτι τη ζωή μας; Δίνει άλλο νόημα στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα πράγματα;
Η απάντηση είναι "ναι". Η Τριαδικότητα του Θεού αποτελεί (ή τουλάχιστον θα έπρεπε να αποτελεί) πυξίδα για τη δική μας ζωή.
Πώς? Μιμούμενοι τον τρόπο ύπαρξης των Τριών Αγίων προσώπων.
Το κάθε ένα είναι μοναδικό και ανεπανάληπτο αλλά και τα Τρία μαζί αποτελούν τον έναν Θεό. Κάθε πρόσωπο του Τριαδικού Θεού είναι φορέας της θείας ουσίας και συγχρόνως είναι όλος ο Θεός.Κανένα τους δεν είναι ούτε κατ΄ελάχιστον ανώτερο ή κατώτερο, απλά έχουν διαφορετικά, μοναδικά χαρακτηριστικά.
Ο Πατέρας είναι αγέννητος, ο Υιός γεννητός και το Άγιο Πνεύμα εκπορευόμενο.
Αυτά λοιπόν, τα τρια μοναδικά πρόσωπα είναι μια αγαπητική συντροφιά αδιάκοπη και άφθαρτη.
Κι εμείς; Πώς γινόμαστε μέτοχοι σε αυτό?
Μα, κάπως έτσι δεν είναι το ιδανικό για την ανθρώπινη κοινωνία;
Όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι, ομότιμοι, ισότιμοι. Έχουν τα ίδια δικαιώματα. Κανείς δεν (πρέπει να ) θεωρεί τον εαυτό του καλύτερο από τον συνάνθρωπό του.
Όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι αλλά όχι ίδιοι!!!Ο κάθε ένας είναι ξεχωριστή προσωπικότητα. Έχει άλλα θέλω, άλλες προτιμήσεις, κάνει άλλες επιλογές. Αυτή η διαφορετικότητα του καθενός (θα πρέπει να ) είναι απόλυτα σεβαστή.
Η πίστη λοιπόν, στον Τριαδικό Θεό, αυτομάτως οδηγεί σε συγκεκριμένο τρόπο θεώρησης της ζωής και του κόσμου : μίμηση του τρόπου ζωής του Θεού. Τι σημαίνει αυτό; Να βιώσει ο καθένας ως καθημερινό τρόπο ζωής την ΑΓΑΠΗ, την ΙΣΟΤΗΤΑ, τη ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ του καθενός και την ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ όλων.
Ξέρουμε  πως ο Θεός δεν είναι τιμωρός αλλά αγαπάει και συγχωρεί. Το απέδειξε περίτρανα στην παραβολή του Σπλαχνικού Σαμαρείτη.
Γνωρίζουμε πως το κριτήριο της αξίας της ζωής των ανθρώπων είναι η έμπρακτη εκδήλωση αγάπης ή η παράλειψή της. Οι άνθρωποι καλούνται να γίνουν μια κοινωνία έμπρακτης αγάπης προς όλους χωρίς διακρίσεις. Και αυτά φανερώθηκαν στην παραβολή του Σπλαχνικού Πατέρα.
Κάπως έτσι και το Τριαδικό Δόγμα ορίζει έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής αφού ο όποιος σοβαρολογεί για την πίστη του σε έναν Τριαδικό Θεό, ΔΕΝ μπορεί να εγκολπωθεί ούτε τον ατομικισμό αλλά ούτε και τη μαζοποίηση του ανθρώπου αφού οφείλει να είναι εικόνα της Αγίας Τριάδας κάθε στιγμή της ζωής του.
Αλήθεια... πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος αν ... ήμασταν όλοι ενωμένοι...

 Αθανασίου Ελένη

Ενα μοναδικό πολυβραβευμένο μουσικό βίντεο, της Νεολαίας υπέρ των Ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Μπορούμε να έχουμε έναν καλύτερο κόσμο εάν δράσουμε ΕΝΩΜΕΝΟΙ.

1.2. ΠΙΣΤΗ ΣΤΟΝ ΤΡΙΑΔΙΚΟ ΘΕΟ