Η Βιοηθική συναντά τις Επιστήμες

Μία πλοήγηση ανάμεσα σε όλες τις λέξεις και ιδέες που περιλαμβάνονται εντός του όρου «Βιοηθική». Μία εξέταση του τρόπου με τον οποίο η ανθρώπινη δράση αντανακλά την ηθική του εκάστοτε δράστη. Μία εννοιολογική εξερεύνηση της ηθικής σε σχέση με τις νέες τεχνολογίες και τις εξελίξεις στον τομέα της βιολογίας και της γενετικής. Η Σταυρούλα Τσινόρεμα είναι Καθηγήτρια Σύγχρονης και Νεότερης Φιλοσοφίας και Βιοηθικής, Διευθύντρια του Διαπανεπιστημιακού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Βιοηθική», και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Βιοηθικής-KEME, του Πανεπιστημίου Κρήτης. Διδάσκει ως Επισκέπτρια Καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, και Επισκέπτρια Καθηγήτρια Βιοηθικής στην Ιατρική Σχολή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, ενώ έχει διδάξει και σε γνωστά Πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Βιοηθική. Η εξέλιξη της βιοϊατρικής επιστήμης και τα ηθικά ζητήματα.

Τεχνητή νοημοσύνη και υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Πηγή

 Μέσα στα καινούργια πλαίσια που προσφέρονται από την επιστήμη στην σύγχρονη εποχή, από τα τέλη του τελευταίου αιώνα και έπειτα, αναπαράγονται πάρα πολλές μορφές τεχνολογίας οι οποίες με αρχικό σκοπό την βοήθεια στον άνθρωπο, τελικά μεταμορφώνονται σε άτυπους κινητήριους μοχλούς κίνησης της κοινωνίας.

Ποιό είναι το μέτρο με το οποίο οφείλουμε να χρησιμοποιούμε αυτά τα δώρα της τεχνολογίας ώστε να είναι όντως δώρα και όχι «δούρειοι ίπποι» στην προσπάθειά του ανθρώπου να φτάσει σε μια κατάσταση κοινωνίας και επικοινωνίας με τον συνάνθρωπο; Πως μεταφράζεται η υπερβολική, κάποιες φορές, εξάρτηση στην τεχνολογία;

Με τον κ. Πέτρο Παναγιωτόπουλο, επίκουρο καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Προσεγγίσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας και άλλων θρησκευτικών παραδόσεων σε βιοηθικά ζητήματα.

Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή στη χριστιανική διδασκαλία

 Θεολογική θεώρηση 

 Στους ορθόδοξους χριστιανούς παρέχεται η δυνατότητα της σπουδής στη βιβλική και πατερική παράδοση, για τη διατύπωση και βίωση θέσεων για τα καινοφανή προβλήματα. Η επιχειρημα τολογία του ορθοδόξου χριστιανού επικεντρώνεται στο status του ανθρωπίνου εμβρύου και την ηθική του υπόσταση. […] Ο υμνογράφος του Ακαθίστου Ύμνου γράφει στην Α’ Στάση: «Άγγελος Πρωτοστάτης ουρανόθεν επέμφη ειπείν τη Θεοτόκω το Χαίρε και συν τη ασωμάτω φωνή σωματούμενόν σε θεωρών, Κύριε...». Τα λόγια αυτά υποδηλώνουν την ταυτόχρονη σύλληψη του Θεού Λόγου στη μήτρα της Θεοτόκου. Αλλά και το τροπάριο της εορτής του Ευαγγελισμού («Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον») τονίζει το χρονικό σημείο και την αρχή της σωτηρίας από τη στιγμή της σύλληψης του Θεανθρώπου Ιησού. Η αναφορά στην ψυχοσωματική ενότητα του Θεού Λόγου στο πρόσωπο του Ιησού κατά τη σύλληψη, καθιστά την ορθόδοξη θεολογία απόλυτη απέναντι στην οντολογική στιγμή της εμψυχώσεως του εμβρύου και στον απαιτούμενο σεβασμό ως ανθρώπινο πρόσωπο απ’ αυτό το χρονικό σημείο.

 Σημαντικά πατερικά χωρία αναφέρονται στη μυστηριακή στιγμή της ταυτόχρονης εμψύχωσης του ανθρωπίνου σώματος κατά την σύλληψη και αναμφίβολα όσα γράφθηκαν για την ενσάρκωση του Θεού Λόγου και επικυρώθηκαν από τις αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων αποτελούν και την πίστη του ορθόδοξου πληρώματος. Οι εορτασμοί από την Ορθόδοξη Εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στις 25 Μαρτίου, της συλλήψεως της Αγίας Άννης (για τη Θεοτόκο) στις 9 Δεκεμβρίου, της συλλήψεως του αγίου Ιωάννου του Προδρόμου υπό της Ελισάβετ στις 23 Σεπτεμβρίου, δηλώνουν ξεκάθαρα ότι η ανθρώπινη ζωή αρχίζει από το σημείο αυτό και όχι αργότερα, όταν δηλαδή το έμβρυο γίνεται ορατό, όπως πιστεύουν ορισμένοι.

 Συνοπτικά : α) Τα ηθικά προβλήματα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής για την ορθόδοξη προσέγγιση του θέματος δεν συνίστανται στον αποχωρισμό της συζυγικής πράξης από την αναπαραγωγική ή στην υποκατάστασή της στο εργαστήριο, αλλά επικεντρώνονται στην καταστροφή και στο μη σεβασμό της ανθρώπινης εμβρυϊκής ζωής από την πρώτη στιγμή της σύλληψης και κορυφώνονται με την καταστροφή των υπεραρίθμων δημιουργημένων εξωσωματικά εμβρύων. 

 β) Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή είναι δυνατόν να υιοθετείται, όταν χρησιμοποιείται μόνον το αναπαραγωγικό υλικό των συζύγων και ειδικότερα στην εξωσωματική γονιμοποίηση δεν δημιουργούνται υπεράριθμα έμβρυα, που συνήθως καταστρέφονται μετά από μία μακρά περίοδο κατάψυξης. 

γ) Αντίθετα, η χρήση σπέρματος δότη ή ωαρίου δότριας δημιουργεί ανυπέρβλητα ηθικά προ βλήματα στην αποδοχή των μεθόδων τεχνητής ετερόλογης σπερματέγχυσης ή ετερόλογης εξωσωματικής γονιμοποίησης. Επιπλέον, όταν τα προβλήματα κυοφορίας της συζύγου καλείται να λύσει η δανεική-παρένθετη μητέρα, τότε η αποδοχή των μεθόδων δεν είναι δυνατή. 

 δ) Η εφαρμογή της εξωσωματικής γονιμοποίησης στον πειραματισμό και στις έρευνες στα έμβρυα αποτελούν σημαντικά ηθικά προβλήματα.

ε) Υπογραμμίζεται η προτεραιότητα του συμφέροντος του παιδιού σε σχέση με εκείνο της ανά γκης αποκτήσεως τέκνων από στείρους γονείς. Η απαιτούμενη κοινωνική έρευνα για το συμφέρον του υιοθετούμενου κατά τη διαδικασία της υιοθεσίας συνηγορεί στην άποψη αυτή. Ανάλογη αντιμετώπιση θα πρέπει να εμφανίζεται και στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή για να μην παρατηρούνται φαινόμενα γέννησης τέκνων από γονείς προχωρημένης ηλικίας. 

 στ) Η αναζήτηση πνευματικοτέρων απαντήσεων και θεωρήσεων από τους ασθενείς και από τους ιατρούς-επιστήμονες θα πρέπει να αποτελεί κύριο μέλημα, καθώς αυτοί καθορίζουν ουσιαστικά το πλαίσιο της επίτευξης του επιθυμητού στόχου στο ιατρικό εργαστήριο. Στην αναζήτηση λύσεων και απαντήσεων δεν θα πρέπει να αγνοείται το θέλημα του Θεού. Η ηθική σκέψη που απορρέει από την εν Χριστώ ζωή είναι δυναμική και η ερμηνεία του θελήματος του Θεού αποτελεί έργο προσευχής, προσωπικού αγώνα και πνευματικής αναζήτησης.

 Φανάρας, Β., Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Θεολογική θεώρηση, Πνευματική Διακονία (Ἱ. Μητροπόλεως Κωνσταντίας - Ἀμμοχώστου), τ. 10, 2011, σελ. 16-18. 

 Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή σε άλλες θρησκευτικές παραδόσεις 

α) Καθολική Εκκλησία 

 Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, από την εμφάνιση των μεθόδων της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, τήρησε κριτική και καταδικαστική θέση. Η σύνδεση της σεξουαλικής συζυγικής πράξης αποκλειστικά με την τεκνογονία υποχρεώνει την ηθική διδασκαλία της Καθολικής Εκκλησίας να αντιτίθεται στο σύνολο των μορφών της εργαστηριακής γονιμοποίησης. Η εξωσωματική γονιμοποίηση απορρίπτεται, ακόμη κι όταν οι συμμετέχοντες στη μέθοδο είναι οι σύζυγοι […]. Η εξωσωματική γονιμοποίηση καταδικάζεται ως είδος φόνου της ανθρώπινης ζωής. Η πίστη ότι η ζωή αρχίζει στο περιβάλλον της μήτρας αντιτίθεται στην τεχνική της εξωσωματικής γονιμοποίησης, η οποία απαιτεί αρκετές γονιμοποιήσεις και καταστροφές ανθρώπινων εμβρύων, αφού δεν μεταφέρονται όλα τα έμβρυα στη μήτρα της γυναίκας. 

 β) Οι Προτεστάντες 

Οι Προτεστάντες δεν ακολουθούν ενιαία θέση για το θέμα της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. […] Γενικά, η τεχνητή σπερματέγχυση απορρίπτεται, όταν εφαρμόζεται σε ανύπανδρα άτομα και, συνεπώς, καταδικάζεται και η δανεική μητρότητα, αφού προϋποθέτει την κυοφορία από γυναίκα έκτος του γάμου. […] 

 γ) Η ιουδαϊκή θρησκεία 

 Η έκτρωση του εμβρύου, πριν την ανάπτυξη των σαράντα ημερών, δεν αποτελεί κεφαλαιώδες έγκλημα, αν και η πλειονότητα των σύγχρονων ραβίνων την θεωρεί ως παραβίαση του Νόμου. Άλλοι υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση αυτή είναι καθαρά ραββινική. […] Για το θέμα της καταστροφής των υπεραρίθμων περισσευόντων εμβρύων από τη δημιουργία τους εξωσωματικά, η πλειοψηφία των ραββίνων προτείνει να εμφυτεύονται στη μήτρα όσα ακριβώς γονιμοποιούνται. Σαφώς διακινδυνεύεται η εγκυμοσύνη, καθώς η εμβρυομεταφορά έξι και επτά εμβρύων, καθιστά μία τέτοια διαδικασία επισφαλή. Συνεπώς, δεν επιτρέπεται η ωοληψία περισσοτέρων από τέσσερα, παρόλο που με την κρυοσυντήρηση των εμβρύων η άποψη αυτή καθίσταται πλέον συζητήσιμη για τη ραββινική θεολογία. 

δ) Η μουσουλμανική θρησκεία 

 Η ανθρώπινη ζωή θεωρείται ως δώρο Θεού, έχει την αρχή της στη στιγμή της σύλληψης και δεν αφαιρείται παρά μόνο με τη βούληση του Θεού. Το έμβρυο είναι ζωντανό από το πρώτο του κύτταρο, αρχίζοντας το σχηματισμό του την τέταρτη εβδομάδα και την κίνησή του τον τέταρτο μήνα. Σύμφωνα με τη χαδδιδική παράδοση, ο άγγελος επισκέπτεται το έμβρυο την εκατοστή εικοστή ημέρα (4ος μήνας) και εμφυτεύει το πνεύμα σ’ αυτό. Αυτό συμπίπτει με την αρχή των κινήσεων του εμβρύου […]. Η έκτρωση του ορατού εμβρύου αποτελεί φόνο, εκτός εάν αυτό γίνεται για τη σωτηρία της ζωής της μητέρας του, παρόλο που η ζωή θεωρείται ότι ξεκινά εξ άκρας συλλήψεως […].

 Συμπερασματικά, η ισλαμική θεώρηση του γάμου, της τεκνογονίας αλλά και της εμβρυολογίας δεν φαίνεται να εμποδίζει την εφαρμογή της ομόλογης τεχνητής σπερματέγχυσης και εξωσωματικής γονιμοποίησης στους άτεκνους συζύγους. 

Φανάρας, Β., Η θεώρηση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής υπό το πρίσμα ετεροδόξων χριστιανικών ομολογιών και άλλων μονοθεϊστικών θρησκειών, Θεολογία, ΟΒ΄ (72), τ. 2, 2001, σελ. 663-682.

Βιοηθικά διλήμματα από την επικαιρότητα

Παρένθετη μητρότητα 

 Η δίψα και το όνειρο για ένα παιδί έχει αναβαθμίσει αισθητά και στη χώρα μας τον θεσμό της παρένθετης μητρότητας και συνεχώς όλο και περισσότερα ζευγάρια εξοικειώνονται με την ιδέα, σπάνε τα ταμπού, ξεπερνούν τους κοινωνικούς φραγμούς από τους οποίους διακατέχονται και αναζητούν «δανεικές» μητέρες. Παράλληλα, όμως, όσο ανεβαίνουν οι στροφές στο όχημα της τεκνοποίησης μέσω της παρένθετης μητρότητας, τόσο εμφανίζονται στην πράξη προβλήματα. […] Παρένθετη μητρότητα είναι η μεταφορά γονιμοποιημένων ωαρίων στο σώμα άλλης γυναίκας και η κυοφορία από τη γυναίκα αυτή, η οποία και γεννά το παιδί. Στη χώρα μας ο θεσμός της παρένθετης μητέρας εφαρμόζεται από το 2002. Πριν ξεκινήσει η όποια διαδικασία, πρέπει να προηγηθεί δικαστική απόφαση, η οποία θα χορηγεί άδεια παρένθετης κύησης. Προϋπόθεση για τη χορήγηση της άδειας είναι να έχει προηγηθεί αίτηση της γυναίκας που επιθυμεί μέσω παρένθετης μητέρας να αποκτήσει παιδί. Επίσης, πρέπει να υπάρχει έγγραφη και χωρίς αντάλλαγμα συμφωνία των δύο γυναικών και τα γονιμοποιημένα ωάρια να μην ανήκουν στην κυοφόρο.

 Τσιμπούκης, Π., Παρένθετη μητρότητα…, Εφημερίδα Πρώτο Θέμα, 30/1/2016, ηλεκτρονική έκδοση. 

Σοκ προκαλεί άρθρο για το δικαίωμα των γιατρών να σκοτώνουν τα ανεπιθύμητα νεογέννητα

.Ελίνα Ράπτη

Σύμφωνα με τα όσα υποστηρίζει μια ακαδημαϊκός από το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, οι γιατροί θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να σκοτώνουν τα νεογέννητα με αναπηρία ή όταν είναι απλώς ανεπιθύμητα από τις μητέρες τους.

Η Φραντσέσκα Μινέρβα, η οποία ειδικεύεται στα θέματα ηθικής στην ιατρική, υποστηρίζει ότι ένα νεογέννητο μωρό δεν είναι ένα πραγματικό πρόσωπο. Επομένως, το να το σκοτώσει κάποιος γιατρός τις πρώτες μέρες μετά τη γέννησή του δεν έχει καμία διαφορά από το να το ρίξει όσο ακόμα βρίσκεται μέσα στην κοιλιά της μητέρας του.

Το άρθρο, μάλιστα, με τίτλο «After-birth abortion» (Αποβολή μετά τη γέννα), το οποίο φέρει την υπογραφή της Δρ. Μινέρβα και δημοσιεύεται στη British Medical Journal, αναφέρει ότι η ζωή θα μπορούσε να αφαιρεθεί ακόμα και από ένα υγιές μωρό αν η μητέρα του αποφασίσει ότι δεν έχει την πολυτέλεια να το φροντίσει.

Φραντσέσκα Μινέρβα

Όπως η ίδια υποστηρίζει, ένα αγέννητο παιδί, όπως και ένα νεογέννητο δεν έχει ακόμη αναπτύξει ελπίδες, στόχους και όνειρα και έτσι, παρά το γεγονός ότι είναι σαφώς μία ανθρώπινη ύπαρξη, δεν είναι πραγματικό πρόσωπο, κάποιος, δηλαδή, με ηθικό δικαίωμα στη ζωή.

Αντίθετα, οι γονείς, τα αδέλφια του και η κοινωνία έχουν στόχους και σχέδια, τα οποία θα μπορούσαν να επηρεαστούν από την άφιξη αυτού του παιδιού και τα συμφέροντά τους θα έπρεπε να έρχονται πρώτα.

Ο συντάκτης του επιστημονικού περιοδικού υπερασπίστηκε το συγκεκριμένο άρθρο, εξηγώντας ότι ο ρόλος του είναι να παρουσιάσει καλά αιτιολογημένα επιχειρήματα και όχι να προωθήσει μια συγκεκριμένη ηθική άποψη.

Οργή και απειλές

Ωστόσο το άρθρο της Δρ. Μινέρβα έχει εξοργίσει πολλούς άλλους ειδικούς σε θέματα ηθικής, καθώς και ακτιβιστές, οι οποίοι χαρακτήρισαν την πρότασή της για νομιμοποίηση της νεογνοκτονίας ως «απάνθρωπη υπεράσπιση της δολοφονίας των παιδιών».

Μετά τη δημοσίευση του άρθρου, η Δρ. Μινέρβα, η οποία είναι επιστημονικός συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, έχει λάβει αρκετές απειλές κατά της ζωής της και τηλεφωνήματα μίσους, στα οποία της λένε ότι «θα καείς στην κόλαση».

Η Δρ. Μινέρβα, η οποία χαρακτήρισε αυτά που περνάει τώρα ως την χειρότερη περίοδο της ζωής της, παραδέχτηκε ότι δεν περίμενε με τίποτα μία τόσο συντριπτικά αρνητική αντίδραση.

Πηγή:  http://www.theinsider.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=17786%3Asok-prokalei-arthro-gia-to-dikaioma-ton-giatron-ta-skotonoyn-ta-anepithymita-neogennita&catid=43%3Ahealth&Itemid=114#.T0-_K3ePIHg.facebook

Η Βιοηθική Παιδεία (Ανάλεκτα Πεμπτουσίας)

Τα "ΑΝΑΛΕΚΤΑ" Πεμπτουσίας με ένα πολύ ενδιαφέρον και εξαιρετικά χρήσιμο για τα μαθήματα της Γ Λυκείου τεύχος :"Η Βιοηθική Παιδεία"

Η εικόνα που ακολουθεί είναι σύνδεσμος που οδηγεί στο τεύχος.

Μην ξεχάσετε να επιλέξετε προβολή σε όλη την οθόνη για να μπορέσετε πιο εύκολα να το διαβάσετε.

Πηγή/Αναδημοσίευση:http://www.pemptousia.gr/analekta_issues/bioethik_paid/index.html?pageNumber=1

"Ανάλεκτα" Πεμπτουσίας - Ιατρικά

Βιοηθικοί & ποιμαντικοί προβληματισμοί μέσα από ένα λάθος

 του Πέτρου Παναγιωτόπουλου

Πριν από λίγο καιρό δημοσιεύθηκε στην «Πεμπτουσία» (http://www.pemptousia.gr/ ?p=53084) μία παρουσίαση του θεολόγου κ. Βασ. Φανάρα, σχετικά με ένα πολύ ενδιαφέρον πρόγραμμα βιοηθικού προβληματισμού στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Εκεί, ανάμεσα στα άλλα, είχαν τεθεί και κάποιες βιοηθικές «εικονικές» περιπτώσεις μελέτης στους μαθητές, ώστε να αποφασίσουν ποια απόφαση θα έπρεπε να ληφθεί, ως η πλέον κατάλληλη.

Μία από αυτές τις υποθέσεις αφορούσε ένα ζευγάρι, το οποίο είχε καταφύγει σε μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής για να τεκνοποιήσει, αλλά από ένα λάθος της κλινικής τελικά τα έμβρυα που κυοφορούνταν είχαν άλλους βιολογικούς γονείς. Πολλοί αναγνώστες μας ενδεχομένως να ξενίστηκαν από το περιεχόμενο της περίπτωσης αυτής. «Μα, είναι δυνατόν να συμβεί κάτι τέτοιο;», αναρωτήθηκαν. Και όμως, έχουν υπάρξει ορισμένες περιπτώσεις, όπου συνέβη ακριβώς το ίδιο!

Συνήθως, όποτε συνέβη αυτό, ακολούθησαν αντεγκλήσεις μεταξύ δικηγόρων, δικαστικές διαμάχες, ακόμη και αμβλώσεις. Στην πιο διάσημη παρόμοια περίπτωση των ΗΠΑ, όμως, τα πράγματα ευτυχώς εξελίχθηκαν διαφορετικά.

Η Carolyn Savage ύστερα από πολλές ανεπιτυχείς προσπάθειες κατάφερε να μείνει έγκυος, με τη βοήθεια ειδικής κλινικής υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Η χαρά της όμως δεν κράτησε πολύ, γιατί μετά από λίγο καιρό (Φεβρουάριος 2009) πληροφορήθηκε ότι είχε γίνει λάθος στην κλινική και οι πραγματικοί βιολογικοί γονείς του εμβρύου που κυοφορούσε ήταν οι Paul και Shannon Morell.

Αντίστοιχο, μολονότι μάλλον μικρότερης έντασης, ήταν το σοκ που υπέστη και το ζεύγος Morell. Ωστόσο, μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό, επικράτησε ψυχραιμία, η Carolyn έφερε το μωρό στη ζωή το καλοκαίρι του 2009 και στη συνέχεια το παρέδωσε στους βιολογικούς του γονείς. Σύμφωνα με τον τοπικό Τύπο, τα δύο ζευγάρια έχουν κρατήσει έκτοτε πολύ καλές σχέσεις, αλληλογραφούν και ανταλλάσσουν επισκέψεις (κατοικούν σε απόσταση 240 χλμ. μεταξύ τους), με επίκεντρο φυσικά το μικρό Logan, όπως ονομάστηκε το αγοράκι που άθελά του ένωσε με αυτόν τον τρόπο τις ζωές τους.

Το ενδιαφέρον είναι ότι κάθε οικογένεια αποφάσισε να γράψει από ένα βιβλίο, για να περιγράψει τον τρόπο που έζησε αυτή την εμπειρία. Το βιβλίο των Morell έχει τίτλο «Misconception: One Couple’s Journey From Embryo Mix-Up to Miracle Baby» (Παρανόηση: Το ταξίδι ενός ζευγαριού από το μπέρδεμα ενός εμβρύου σε ένα μωρό-θαύμα) και κυκλοφόρησε την άνοιξη του 2010. Αντίστοιχα, ο τίτλος του βιβλίου των Savage είναι «Inconceivable: A Medical Mistake, the Baby We Couldn’t Keep, and Our Choice to Deliver the Ultimate Gift» (Αδιανόητο: Ένα ιατρικό λάθος, το μωρό που δεν μπορούσαμε να κρατήσουμε και η επιλογή μας να παραδώσουμε το απόλυτο δώρο) και η κυκλοφορία του έγινε λίγους μήνες μετά το πρώτο βιβλίο.

Ο προσεκτικός αναγνώστης θα διαπιστώσει ότι ήδη από τους τίτλους των βιβλίων διαφαίνεται μια συναισθηματική διαφοροποίηση ανάμεσα στον τρόπο που κάθε οικογένεια προσέλαβε το ίδιο γεγονός. Η δε ανάγνωση του περιεχομένου τους φανερώνει επίσης μία απόκλιση από την ειδυλλιακή εικόνα που είχε καλλιεργήσει αρχικά ο Τύπος.

Καταρχάς υπήρξε μια κεφαλαιώδης διαφορά σε κάθε ζευγάρι: οι Morell είχαν γεννήσει το 2006 δίδυμα κορίτσια με υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και από τα «πλεονάζοντα έμβρυα» που είχαν προκύψει και καταψυχθεί τότε, προέκυψε ο μικρός Logan, που από λάθος μεταφέρθηκε στη μήτρα της Carolyn Savage. Για την Carolyn, πάλι, αυτή ήταν η τελευταία – μετά από πολλές – προσπάθεια να φέρει στον κόσμο ένα παιδί, σύμφωνα με τις συστάσεις των γιατρών (ήταν ήδη 40 ετών). Ωστόσο, είχε ήδη και αυτή φέρει στον κόσμο 3 παιδιά

Οι Morell περιγράφουν την εμπειρία τους ως ένα έντονο αρχικό σοκ, το οποίο διαδέχθηκε αργότερα η χαρά για την πρόσθεση ενός ακόμη μέλους στην οικογένειά τους. Εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους στους Savage και δηλώνουν ότι προχώρησαν στη συγγραφή του βιβλίου τους με σκοπό να ενημερώσουν το κοινό για όλες τις πτυχές της εξωσωματικής γονιμοποίησης (Ιn Vitro Fertilization, IVF). Ωστόσο, κάποια μικροπαράπονά τους για την Carolyn Savage και μια γεύση διδακτισμού στο λόγο τους μάλλον ενόχλησαν το αναγνωστικό κοινό.

Από την άλλη πλευρά, οι Sean και Carolyn Savage περιγράφουν πιο δραματικές καταστάσεις. Η αρχική χαρά για την (επιτέλους) επιτυχή κύηση, η μετέπειτα απόγνωση, οι σκέψεις που τους πέρασαν αργότερα: η διακοπή της κύησης, η υποβολή μηνύσεων, η δικαστική διεκδίκηση του παιδιού, μέχρι την απόφαση παράδοσής του μετά τον τοκετό σε κάποιους ανθρώπους άγνωστους, που όμως τους ανήκε και αυτοί θα έκαναν το ίδιο στην περίπτωσή τους. Ακόμη, μέσα από όλη αυτή τη δοκιμασία κατατίθεται η δοκιμασία της πίστης τους προς το Θεό και της σχέση τους με την εκκλησία τους, αλλά και μεταξύ τους.

Εδώ πρέπει να σημειωθεί ακόμη η εντύπωση που έκανε το γεγονός ότι οι Savage είναι πιστοί Ρωμαιοκαθολικοί, αλλά δεν έτυχαν καμίας υποστήριξης από την εκκλησία τους. Και αυτό, επειδή η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία αντιτίθεται σε κάθε μορφή υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Όπως γράφει η Carolyn,  «η Εκκλησία μας ήταν απούσα όταν βρεθήκαμε σε μεγάλη ανάγκη». Αναγκάστηκαν, συνεπώς, να καταφύγουν στο εσωτερικό τους σθένος και στη στήριξη που βρήκαν από συγγενείς και φίλους. Έτσι εξηγείται ίσως και ο γενικότερος τόνος απαισιοδοξίας που αναδύεται από το βιβλίο τους.

Πέραν του γενικότερου βιοηθικού προβληματισμού που προσφέρει αυτή η περιπέτεια, το τελευταίο σημείο αξίζει να προσεχθεί για ποιμαντικούς λόγους. Όπως φαίνεται από το βιβλίο της, μπορεί οι Savage να μην απέδωσαν στο Θεό την αιτία για αυτό που τους συνέβη, αλλά η έλλειψη ποιμαντικής προσέγγισης από την εκκλησία τους και η ανάγκη να στηριχτεί στον εαυτό τους για να αντιμετωπίσουν αυτό που τους συνέβη, τους σκλήρυναν αναπόφευκτα. Ταλαιπωρήθηκαν αρκετά με την ιδέα ότι η θεία πρόνοια δεν τους προστάτεψε από αυτή την εξέλιξη και δε φαίνεται να θέλησαν να αποδεχθούν την ιδέα ενός σχεδίου γι’ αυτούς. Σε κάποια στιγμή απελπισίας της, η Carolyn φέρεται να είπε προς το Θεό: «Τώρα πλέον δε σε χρειάζομαι. Είμαι εντάξει ό,τι κι αν γίνει».

Αναμφισβήτητα, οι Savage παρέβησαν τους κανόνες της εκκλησίας τους. Η αποφυγή παροχής ποιμαντικής στήριξης σ’ αυτούς ενδεχομένως να ήταν προϊόν άγνοιας, αδυναμίας, αμέλειας ή και να υπάκουε σε κάποια γενικότερη αυστηρή παιδαγωγική γραμμή που οφείλει να ακολουθείται σε παρόμοιες περιπτώσεις (λ.χ. προς παραδειγματισμό). Γεγονός είναι όμως ότι η στάση αυτή ισοδυναμεί με εγκατάλειψη του πιστού και με την αναπόφευκτη στροφή του στην απόγνωση. Ίσως, βέβαια, η επιμονή τους να μεγαλώσουν την υφιστάμενη οικογένειά τους παρά τις ιατρικές και θρησκευτικές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν, να παραπέμπει σε άλλου είδους καταστάσεις που μας είναι άγνωστες. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η αίσθηση της ελπίδας που προσφέρει η εκκλησιαστική αντιμετώπιση των δυσκολιών της ζωής, είναι σε θέση να φτάσει στη ρίζα των προβλημάτων και να δώσει διεξόδους εκεί που όλα μοιάζουν αδιέξοδα. Όπως, εξάλλου, έλεγε κι ο μακαριστός π. Αλέξανδρος Σμέμαν, «μέσα στην Εκκλησία δε λύνονται τα προβλήματά μας, αλλά προσφέρεται η προοπτική για να τα υπερβούμε».

 Αναδημοσίευση από: Πεμπτουσία

Αναδημοσίευση: e-Θρησκευτικά 

Βιοηθική καί κοινωνική προσέγγιση των όριων της ιατρικής

1. Εισαγωγικά

Τα τελευταία χρόνια γνώρισαν μεγάλη πρόοδο οι επιστήμες υγείας, λύθηκαν χρόνια ιατρικά προβλήματα, ανακαλύφθηκαν νέα φάρμακα, εφαρμόσθηκαν νέες θεραπευτικές μέθοδοι, αναπτύχθηκε η ιατρική τεχνολογία, δόθηκε μεγάλη βαρύτητα στην εξειδίκευση και έγινε πιο αποτελεσματικό το έργο των ιατρών. Η έρευνα βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη, ενώ «η επιστήμη διακατέχεται από αβέβαιη πίστη, ποτέ από απατηλή βεβαιότητα».*1 Παράλληλα ανεφύησαν πρωτόγνωρα ηθικά διλήμματα, τα οποία είναι δύσκολο να ξεπεραστούν μόνο από τους ιατρούς. Για την αντιμετώπισή τους ζητήθηκε η συνδρομή πολιτικών, φιλοσόφων, νομικών, θεολόγων, θρησκευτικών λειτουργών, κοινωνιολόγων, γενετιστών, βιολόγων κ.ά. Αυτό φαίνεται και από τον τρόπο συγκρότησης των επιτροπών βιοηθικής σε παγκόσμια κλίμακα.

Το άρθρο μας αυτό θα εστιάσει την προβληματική της στα παρακάτω ερωτήματα: Πώς βλέπει τον άνθρωπο και πώς ορίζει την υγεία του η ιατρική και πώς η θεολογία; Ενδείκνυται, κι αν ενδείκνυται, μπορούν να τεθούν όρια στην έρευνα και την άσκηση της ιατρικής; Πώς διαμορφώνεται και ποιο ρόλο παίζει η προσωπικότητα του ιατρού στην εν λόγω οριοθέτηση; Μήπως επειδή η κοινωνία έχει απεριόριστες προσδοκίες από την ιατρική και απόλυτη εμπιστοσύνη στην επιστήμη, ασκεί κάποια ιδιότυπη πίεση στους ιατρούς για θεραπεία με οποιοδήποτε ηθικό ή άλλο κόστος; ΄Εχουν όλοι οι ασθενείς δυνατότητα πρόσβασης στις νέες ιατρικές μεθόδους για την αποκατάσταση της υγείας τους; Ποιες προτάσεις θα μπορούσαν να διατυπωθούν, προκειμένου να διαμορφωθούν κριτήρια δεοντολογίας στο χώρο της ιατρικής;


2. Υγεία και ασθένεια

Αρχίζοντας από το πρώτο ερώτημα να σημειωθεί ότι η υγεία είναι πολύτιμο αγαθό. Γι’ αυτό και η Εκκλησία δέεται «υπέρ ελέους, ζωής, ειρήνης, υγείας και σωτηρίας»*2όλων των ανθρώπων. Όμως, η υγεία δεν μπορεί να απολυτοποιηθεί και να γίνει αυτοσκοπός. Εξάλλου, πολλοί άνθρωποι στην παγκόσμια ιστορία έπασχαν από κάποια σωματική ή ψυχική ασθένεια, αλλά αυτό δεν τους εμπόδισε να διακριθούν και να πρωτεύσουν σε διάφορους τομείς. Για τη θεολογία της Εκκλησίας η υγεία τοποθετείται σε ευρύτερο πλαίσιο. Παράλληλα προς τη σωματική υγεία έχει μεγάλη αξία η ψυχική και η πνευματική υγεία. Τα ανθρώπινα πάθη λ.χ. χαρακτηρίζονται ως ασθένειες της ψυχής, οι οποίες έχουν πνευματική προέλευση και σωματικές επιπτώσεις. Ο όσιος Ισαάκ Σύρος γράφει: «Τα πάθη αρρωστία εστί της ψυχής, επισυμβάντα και υπεισελθόντα τη φύσει, και εξαγαγόντα της ιδίας υγείας».*3Σύμφωνα με τη θεολογία των Πατέρων, τα πάθη*4 χαρακτηρίζονται ως «παρά φύσιν» κατάσταση, ενώ οι αρετές ως «κατά φύσιν». Όταν δεν επισημαίνεται αυτή η διάσταση και τα πάθη θεωρούνται ως φυσιολογικές λειτουργίες, δημιουργείται σύγχυση για την ψυχοσωματική θεώρηση του ανθρώπου. Ας αναφερθεί ως παράδειγμα το πάθος της φιλαυτίας, που σχετίζεται άμεσα με αυτό που στη σύγχρονη γλώσσα αποκαλείται ναρκισσισμός. Φιλαυτία είναι «η προς το σώμα εμπαθής και άλογος φιλία»*5. Αυτή γεννά την οργή, τη μνησικακία, τη θρασύτητα*6, τη φιλαργυρία, τη γαστριμαργία και την κενοδοξία. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην έλλογη φροντίδα του σώματος και στην ειδωλοποίησή του, που γίνεται με διάφορους τρόπους και εμπεδώνει τη φιλαυτία. Επίσης, είναι άλλο πράγμα η λήψη υγιεινής και εύπεπτης τροφής και άλλο η γαστριμαργία, η πολυφαγία, η κραιπάλη και η μέθη, που οδηγούν και σε σωματικές ασθένειες.

Ο σύγχρονος πολιτισμός, αλλά μέχρις ενός σημείου και η σύγχρονη επιστήμη, βλέπουν τον άνθρωπο μονοδιάστατα. Με τη θεώρηση αυτή απολυτοποιείται η σωματική υγεία. Αγνοείται ή δε λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η πνευματική του υπόσταση. Το ανθρώπινο σώμα χάνει την ιερότητά του και αντιμετωπίζεται μηχανιστικά. ΄Εχει επισημανθεί ότι: «Η ανθρωπολογία, στην οποία θεμελιώνεται η σύγχρονη ιατρική, είναι ουσιαστικά ξένη προς τη χριστιανική»*7. Η διαπίστωση αυτή ίσως φαίνεται υπερβολική, αλλά, αν σκεφθεί κάποιος την αποσπασματικότητα της σύγχρονης επιστημονικής γνώσης και την αδυναμία να δοθούν ικανοποιητικές απαντήσεις καθολικού χαρακτήρα για τη ζωή και το θάνατο, τον πόνο και την ασθένεια, κατανοεί την ανάγκη προσφυγής και σε άλλου είδους θεώρηση.

3. Ιατρική, βιοηθική και κοινωνιολογία

Η ιατρική ως επιστήμη είναι φυσικό να προτάσσει την αντικειμενική γνώση, η οποία έχει απόλυτο χαρακτήρα. Και ενώ στις άλλες λεγόμενες «θετικές επιστήμες» η πρόταξη της αντικειμενικής γνώσης δεν φαίνεται να έρχεται σε άμεση αντίθεση με το πρόσωπο, στην ιατρική, που καλείται να αντιμετωπίσει προσωπικά τους ανθρώπους, η πρόταξή της έχει άμεση επίπτωση στη σωστή θεώρηση του προσώπου. Αυτό άλλωστε γίνεται κάποτε αισθητό στην ιατρική κοινότητα, και έτσι ομιλεί για προσωπική αντιμετώπιση των ασθενών. Λέγεται συχνά ότι: «Δεν υπάρχουν ασθένειες αλλά συγκεκριμένοι ασθενείς». Η αντίληψη αυτή βρίσκεται πιο κοντά στη θεολογία της Εκκλησίας, η οποία αντιμετωπίζει, εάν χρειασθεί, προσωποκεντρικά και εξατομικευμένα τα ποιμαντικά προβλήματα των ανθρώπων.

Το ζήτημα γίνεται πιο σύνθετο με την ανάπτυξη της βιοτεχνολογίας*8. Με αυτή τα ιατρικά διλήμματα αυξάνονται και γίνονται συχνά ανυπέρβλητα. ΄Ετσι γεννήθηκε και η βιοηθική, προκειμένου να συμβάλει στην άρση των αδιεξόδων που δημιουργήθηκαν με τις νέες συνθήκες άσκησης της ιατρικής.

Να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι και το γνωστικό αντικείμενο της βιοηθικής είναι τεράστιο και αφορά τρία επίπεδα*9, το προσωπικό, της φύσης και το κοινωνικό. Καταρχάς ασχολείται με τα προβλήματα του ανθρώπου σε προσωπικό επίπεδο: ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, προγεννητικός έλεγχος, προεμφυτευτική γενετική διάγνωση, γονιδιακή θεραπεία, βελτιωτικές παρεμβάσεις, θεραπευτικές αναβαθμίσεις, πειραματισμοί σε ανθρώπινα έμβρυα και εμβρυϊκά κύτταρα, μεταμοσχεύσεις, καθορισμός της αρχής και του τέλους της ζωής, ευθανασία, αυτοκτονία, γενετική συμβουλευτική, καταπραϋντική ιατρική είναι τα κυριότερα από αυτά.

Παρακάμπτοντας το επίπεδο της φύσης, το οποίο είναι τεράστιο, να αναφερθεί εν συντομία ότι τα ζητήματα που προκύπτουν σε κοινωνικό επίπεδο είναι εξίσου μεγάλα, διότι έχουν πολιτική, νομική και οικονομική διάσταση. Ορισμένα από αυτά είναι: η πολιτική της υγείας που συνδέεται άμεσα με την κοινωνική δικαιοσύνη στο χώρο της υγείας, η χρήση της πληροφορικής και ο σχηματισμός βάσεως προσωπικών δεδομένων, το πατεντάρισμα της ανθρώπινης ζωής, η ενημέρωση της κοινής γνώμης για τους κινδύνους της χρήσης των νέων τεχνολογιών ειδικά στις αναπαραγωγικές διαδικασίες, η βιοτεχνολογική ανισότητα μεταξύ ανεπτυγμένων και υπανάπτυκτων χωρών ή ακόμη και η έλλειψη στοιχειωδών φαρμάκων και εμβολίων στις τρίτες χώρες*10 κ.ά.

Ακόμη δεν πρέπει να λησμονείται ότι και η ίδια η βιοηθική και οι κοινωνικές επιστημες, -ιδίως μάλιστα η κοινωνιολογία ως γεωμέτρηση της κοινωνικής πραγματικότητας- δεν είναι σε θέση να προσφέρουν τις καλύτερες υπηρεσίες τους για τον προσδιορισμό των ορίων της ιατρικής. Μπορούν ασφαλώς να βοηθήσουν από τη δική τους σκοπιά. Δεν μπορούν όμως να υπαγορεύσουν στην ιατρική τα όριά της, τα οποία τελικά οφείλει να μελετήσει η ίδια με βάση α) τις αρχές του Ιπποκράτη, β) την αριστοτελική μεσότητα, γ) την αρχή του προσώπου, δ) τη χριστιανική ανθρωπολογία και ε) την πατερική παράδοση.

4. Το φιλοσοφικό υπόβαθρο

Στα ιπποκρατικά κείμενα αναφέρεται ότι, δεν είναι δυνατόν κάποιος να γνωρίζει την ιατρική, εάν δε γνωρίζει «τι εστιν άνθρωπος», ποιες οι αιτίες της δημιουργίας του, ποια η σχέση με αυτά που τρώει και πίνει, αλλά και ποιες οι συνήθειές του και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.*11 Παράλληλα αποδίδεται μεγάλη σπουδαιότητα στην προσωπικότητα του ιατρού. «Ιητρός γαρ φιλόσοφος ισόθεος», ο οποίος διακρίνεται για «αφιλαργυρίην, εντροπήν, ερυθρίασιν, καταστολήν, δόξαν, κρίσιν, ησυχίην, απάντησιν, καθαριότητα,…αδεισιδαιμονίην, υπεροχήν θείην».*12 Φαίνεται ότι ο ιατρός έχει ανάγκη μια ευρύτερης ανθρωπιστικής παιδείας και πνευματικής καλλιέργειας, για να επιτελεί με νοητική διαύγεια το έργο του.

Στη διαμόρφωση κριτηρίων για τον προσδιορισμό των ορίων της ιατρικής μπορεί να διευκολύνει και η έννοια της αριστοτελικής μεσότητας. Ο Αριστοτέλης, πέρα από τις τέσσερις γενικές αρετές της δικαιοσύνης, της φρόνησης, της ανδρείας και της σοφίας κάνει λόγο για την αρχή της μεσότητας όχι με τη μαθηματική έννοια του όρου, (δηλ. το μισό του 100 είναι το 50), αλλά της πρακτικής φιλοσοφίας, δηλαδή της τελειότητας. Μεσότητα είναι η ισορροπία – συμμετρία, που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο ακρότητες*13. Λ.χ. η αλαζονεία και η μικροπρέπεια είναι κακίες, ενώ η μετριοφροσύνη είναι μεσότητα – αρετή. Ανάμεσα στο θράσος και τη δειλία βρίσκεται η αρετή του θάρρους-ανδρείας. Ανάμεσα στην παρόρμηση και την αδράνεια βρίσκεται η σύνεση. Μεταξύ έκστασης και απάθειας η νηφαλιότητα. Η μεσότητα είναι υπέρβαση της έλλειψης και της υπερβολής, όχι κάτι μέτριο! Ως προς την ποιότητά της δηλαδή είναι κατά κάποιο τρόπο ακρότητα. ΄Εχει ιδιαίτερη σημασία για το θέμα μας ο ορισμός της αρετής ως μεσότητας, αφού ο Αριστοτέλης έφθασε σε αυτόν λαμβάνοντας υπόψη και την ιατρική σκέψη*14. Το «ορθώς πράττειν» συνδέεται με το πρόσωπο, το χρόνο, την έκταση, το σκοπό και τον τρόπο.

Η έννοια αυτή υιοθετείται από της Πατέρες της Εκκλησίας ως τελειότητα και ισορροπία και όχι ως μετριότητα. Γράφει ο άγιος Γρηγόριος Θεολόγος: «Μεσάτη δε κακών αρετή κατάκειται, ως ρόδον εν στυγερήσι και οξείησιν ακάνθαις»*15. Συναφής όρος στη θεολογία της Εκκλησίας και θεμελιώδης ποιμαντική αρχή είναι η διάκριση.

5. Στοιχεία χριστιανικής ανθρωπολογίας

Στη αναζήτηση των ορίων της ιατρικής συμβάλλει και η γνώση της ορθόδοξης χριστιανικής ανθρωπολογίας. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν» Θεού, διαθέτοντας λογικό και αυτεξούσιο. Προέρχεται από τη δημιουργική αγάπη του Θεού και εκεί βρίσκεται και ο τελικός του προορισμός. Κάθε κίνηση διακοπής της κοινωνίας με την πηγή της ζωής, οδηγεί στην οδό του θανάτου. Ο Δημιουργός «εκ γης μεν το σώμα διαπλάσας, ψυχήν δε λογικήν και νοεράν δια του οικείου εμφυσήματος δους αυτώ, όπερ δη θείαν εικόνα φαμέν» γράφει ο Ιωάννης Δαμασκηνός. Και συνεχίζει «το μεν γαρ “κατ’ εικόνα” το νοερόν δηλοί και αυτεξούσιον, το δε “καθ’ ομοίωσιν” την της αρετής κατά το δυνατόν ομοίωσιν»*16. Και υπάρχει θεία αρμονία και συμφυΐα μεταξύ ψυχής και σώματος. Όπως εύστοχα έχει επισημανθεί, «ο άνθρωπος δεν είναι μια μηχανή που λειτουργεί ή σβήνει, αλλά ένας πνευματικός οργανισμός με χυμούς αισθημάτων και αίμα αρχών, ιδεών και αξιών. Η ζωή του δεν είναι χημική εξίσωση με σύμβολα και παραμέτρους, αλλά μυστήριο με χάρη και απροσδιοριστία»*17. Στην Εκκλησία ο Χριστιανός γεύεται την μεταμόρφωση και τον αγιασμό δια των μυστηρίων ως ενιαία ψυχοσωματική οντότητα. Σώζεται ως μέλος του σώματος του Χριστού και σε κοινωνία με τους άλλους ανθρώπους. Ακόμη και ο θάνατός του δεν αποτελεί ανεπίστροφη απώλεια, αλλά συνέχιση και αναβάθμιση σε άλλο επίπεδο.

6. Η συμβολή του Μ. Βασιλείου

Ο Μ. Βασίλειος, ο οποίος είχε ασθενικό σώμα και άλλοτε δεν μπορούσε να κινηθεί με ευκολία*18, ενώ άλλοτε αδυνατούσε να κοιμηθεί και βρισκόταν «στο μεθόριο ζωής και θανάτου»*19, ανέπτυξε τεράστιο ποιμαντικό και κοινωνικό έργο και μας κληροδότησε συγγραφικό έργο διαχρονικής εμβέλειας. Η ασθένεια δεν τον εμπόδισε και ίσως τον «διευκόλυνε» στο έργο του. Γνώριζε επίσης όχι μόνο τα φάρμακα που παρασκευάζονται από βότανα, αλλά και τα χημικά, «όσα από μετάλλων εξεύρηνται». Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η συμβολή του στην αναζήτηση των ορίων της ιατρικής, αφού ο ίδιος είχε σπουδάσει καταρχήν ιατρική, υπήρξε ασθενής και ενδιαφερόταν για το κατά Χριστόν ήθος των ανθρώπων.

Στον Μ. Βασίλειο τέθηκε το εξής ερώτημα: Είναι σύμφωνο με τη χριστιανική ευσέβεια να χρησιμοποιούνται τα φάρμακα της ιατρικής;*20 Απαντώντας αναφέρει ότι, ο Θεός μετά την πτώση δώρισε την ιατρική, όπως και τις άλλες τέχνες, για να εξυπηρετούν επικουρικά την ασθένεια της ανθρώπινης φύσεως. Και δεν είναι σωστό, επειδή μερικοί δεν χρησιμοποιούν καλώς την ιατρική να αποφεύγουμε την ωφέλεια που προέρχεται από αυτή. Επισημαίνει όμως και τον κίνδυνο της ακρότητας, η οποία μπορεί να γίνεται με δύο τρόπους. Είτε στηρίζοντας την ελπίδα της υγείας μόνο στους ιατρούς, αποκαλώντας τους σωτήρες, είτε αποφεύγοντας κάθε ιατρική φροντίδα.*21 Η θέση αυτή του Μ. Βασιλείου θυμίζει την αριστοτελική μεσότητα.

Ο Χριστιανός δέχεται ως ευλογία Θεού τα αγαθά που παρέχει η ιατρική επιστήμη και τα συνδέει με την ευγνωμοσύνη προς το Θεό και την επιμέλεια της ψυχής του. Συνδέοντας τη σωματική με την πνευματική υγεία ο Μ. Βασίλειος αναφέρει το παράδειγμα του Χριστού, ο οποίος άλλοτε θεράπευσε κάνοντας πηλό και προτρέποντας για πλύσιμο στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, άλλοτε δώριζε την υγεία αμέσως με μόνη τη θέλησή του, ενώ σε άλλες περιπτώσεις άφηνε τους ασθενείς να αγωνίζονται με τις ασθένειές τους, για να γίνονται «δοκιμότεροι» απέναντι στο πειρασμό.*22 Πρόκειται δηλαδή για κάποιο είδος παιδαγωγίας, η οποία αφορά και τον τρόπο θεραπείας. Είναι χαρακτηριστικό, ότι ο Μ. Βασίλειος επικαλείται τον ορθό λόγο για την αποδοχή των επίπονων ιατρικών μεθόδων, σημειώνοντας παράλληλα ότι δεν χρειάζονται όλες οι ασθένειες ιατρική βοήθεια. ΄Ετσι αποδίδει μεγάλη σημασία στην πνευματική ωφέλεια που μπορεί να προέλθει από την ασθένεια αλλά και τη χρήση της ιατρικής. Και καταλήγει: «…και ιατρόν εισάγοντες, ότε ο λόγος συγχωρεί, της προς τον Θεόν ελπίδος ουκ αφιστάμεθα». Σημειώνει επίσης ότι η ιατρική συμβάλλει στην εγκράτεια και πνευματική άσκηση των ασθενών, αφού «τρυφάς αποκόπτει, και πλησμονήν, και ποικιλίαν διαίτης, και περίεργον αρτυμάτων επίνοιαν, ως ασύμφορον αποπέμπεται». Σε κάθε περίπτωση «είτε ουν χρώμεθά ποτέ τοις της ιατρικής παραγγέλμασιν, είτε παραιτούμεθα, ο σκοπός της προς Θεόν ευαρεστήσεως σωζέσθω».*23

7. Σχεδίασμα κριτηρίων για τη διαμόρφωση των ορίων της ιατρικής

α. Για την ορθόδοξη χριστιανική παράδοση υπάρχει αλληλεξάρτηση σωματικής, ψυχικής και πνευματικής υγείας. Κάθε πάθος και αμαρτία είτε ως αστοχία, είτε ως παράβαση του θείου θελήματος, είτε ως υπέρβαση της φυσικής τάξης διαβρώνει το εσώτατο είναι του ανθρώπου και έχει επιπτώσεις και στη σωματική υγεία.

β. Οι ιατροί γνωρίζουν καταρχήν τα ανυπέρβλητα όριά τους. Μπορούν να θεραπεύσουν ασθένειες, να απαλύνουν το σωματικό πόνο, να χειρουργήσουν και να χορηγήσουν αναλγητικά φάρμακα, να παρατείνουν τη ζωή. Όμως, αδυνατούν να νικήσουν το θάνατο. Ιδιαίτερα όσοι βρίσκονται στις Μ.Ε.Θ. ή παρακολουθούν ασθενείς τελικού σταδίου ομολογούν, πως συχνά δίδοντας μια μάχη για τη ζωή και χάνοντάς την, βιώνουν το αίσθημα της αποτυχίας. Αν αυτό συνδυασθεί με την οδύνη, συχνά το θυμό και την οργή των συγγενών, το βάρος που πέφτει στις πλάτες των ιατρών είναι δυσβάστακτο.

γ. Η ιατρική με βάση τα ιπποκρατικά κείμενα, την αριστοτελική μεσότητα, τις αρχές της σύγχρονης βιοηθικής και λαμβάνοντας υπόψη τη χριστιανική ανθρωπολογία καθώς και την πατερική παράδοση μπορεί να θέτει κάθε φορά από μόνη της τα όριά της. Σημαντικό ρόλο παίζει και η προσωπικότητα του ιατρού, η χριστιανική ή ακόμη και η ανθρώπινη συνείδησή του. ΄Ετσι δεν μπορεί να είναι «ορθολογιστής φιλελεύθερος»*24 και ουδέτερος σε σχέση με την πολιτιστική και πνευματική παράδοση του τόπου. Αφήνει χώρο και για την ιαματική χάρη του Θεού και δεν μπορεί να παραβλέπει τη χριστιανική πίστη των ασθενών.

δ. Η ιατρική έρευνα που συνδέεται και με άλλους κλάδους είναι δύσκολο να ελεγχθεί. Μάλλον είναι απεριόριστη. Ούτε οι αρχές της σύγχρονης βιοηθικής επαρκούν, ούτε οι κρατικοί νόμοι και οι διατάξεις, όσο αυστηροί κι αν είναι. Το πράγμα γίνεται πιο σύνθετο, όταν υπάρχει και οικονομική παράμετρος του θέματος. Παρόλα αυτά, με βάση όσα ειπώθηκαν και όσα υπαινικτικά εννοήθηκαν πιο πάνω, μπορεί ο ιατρός ως θεραπευτής αλλά και ερευνητής να διαμορφώσει κριτήρια, για να ασκεί το έργο του προς όφελος του ανθρώπου ως προσώπου.

ε. Στις μέρες μας τονίζεται από τους κορυφαίους επιστήμονες Χριστάκη και Φώουλερ η εκπληκτική δύναμη των «κοινωνικών δικτύων», των υγιών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων και των επιπτώσεών τους στην υγεία. Γράφουν: «Η υγεία μας δεν εξαρτάται μόνο από τη δική μας βιολογία, ούτε μόνο από τις δικές μας επιλογές και πράξεις. Εξαρτάται επίσης, κυριολεκτικά, από τη βιολογία, τις επιλογές και τις πράξεις αυτών που βρίσκονται γύρω μας… Δεν επηρεαζόμαστε μόνο από την υγεία και τη συμπεριφορά των συντρόφων μας και των φίλων μας, αλλά και από την υγεία και τη συμπεριφορά εκατοντάδων ή και χιλιάδων ανθρώπων του ευρύτερου κοινωνικού μας δικτύου. Ο περισσότερος κόσμος γνωρίζει ελάχιστα σχετικά με το πώς προστατεύεται η δημόσια υγεία. Κι όσα γνωρίζουμε τα σκεφτόμαστε με όρους πολύ ατομοκεντρικούς»,*25 δηλαδή φίλαυτους. Οπότε, γίνεται αντιληπτό, πόση αξία έχει η διάχυση στην κοινωνία της ανιδιοτελούς αγάπης, της κοινωνικής ευθύνης και αλληλεγγύης, της αλληλοβοήθειας, του αλληλοσεβασμού, της αδελφοσύνης, της κατανόησης, της ανοχής, της συγκατάβασης και της πρόκρισης του συλλογικού έναντι του ατομικού συμφέροντος, αλλά και της θερμής πίστης στο Θεό που «κάνει θαύματα».

———-

*1 (…) Ν. Ματσανιώτη, «Η έρευνα στην αρχή της ανθρώπινης ζωής», Έglise et Bioetique, La raison de la science et la raison de la religion, Εκκλησία και βιοηθική, ο λόγος της επιστήμης και ο λόγος της θρησκείας, εκδ. Ορθοδόξου Κέντρου Οικουμενικού Πατριαρχείου, Σαμπεζύ 2008, σ. 26.
*2 (…) Εκτενής, Θείας Λειτουργίας.
*3 (…) Ισαάκ Σύρου, Λόγος 83, έκδ. Ι. Σπετσιέρη, σ. 317.
*4 (…) Για το κακό και τα πάθη βλ. Γ. Ι. Μαντζαρίδη, Ηθική ΙΙ, εκδ. Πουρναρά, 22009, σ. 59 κ.ε.
*5 (…) Μαξίμου Ομολογητού, Κεφάλαια περί αγάπης, 3,8, PG 90, 1020A. Φιλοκαλία Β΄, σ. 28.
*6 (…) Θεοδώρου Εδέσσης, Κεφάλαια Ψυχοφελή, 93, Φιλοκαλία Α΄, σ. 322.
*7 (…) Γ. Ι. Μαντζαρίδη, «Θεολογική προβληματική των μεταμοσχεύσεων», Εκκλησία και μεταμοσχεύσεις, Ειδική Συνοδική Επιτροπή Βιοηθικής, έκδ. Κ.Ε.Ε.Μ.Υ. της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 2001, σ. 254.
*8 (…) Βλ. Jeremy Rifkin, Ο αιώνας της βιοτεχνολογίας, Γενετικό εμπόριο και η αυγή του θαυμαστού καινούριου κόσμου, μετάφρ. Αρ. Αλαβάνου, εκδ. «Νέα Σύνορα»- Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 1998.
*9 (…) G. Hottios, Qu’ est-ce que bioethique?, Vrin, Paris 2004, σ. 10 κ.ε. Βλ. επίσης την μελέτη της Ελένης Καλοκαιρινού, «Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής σκέψης στη σύγχρονη βιοηθική», στο συλλογικό τόμο, Βιοηθική: Αρχαίες θεματικές σε σύγχρονα προβλήματα, επιμ. Μark G. Kuczewski – Ronald Polansky, ελλην. επιμ. Ελένη Καλοκαιρινού, ελλην. μετάφρ. Μ. Κατσιμίτσης, εκδ. Τραυλός, Αθήνα 2007, σ. 527 κ.ε.
*10 (…) Ελένη Καλοκαιρινού, ό.π., σ. 551-552.
*11 (…) Ιπποκράτους, Περί αρχαίης ιητρικής, 20, 1-36, εισαγ.- μετάφρ.- σχόλια Δαμιανός Τσεκουράκης, εκδ. Μπαρμπουνάκης, Θεσσαλονίκη 1994, σ. 76.
*12 (…) Ιπποκράτους , Περί ευσχημοσύνης 5, Ιπποκράτης, Ιατρική δεοντολογία, Νοσολογία, μετάφρ.- εισαγ.- σχόλια, Δ. Λυπουρλής, εκδ. Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2001, σ. 114.
*13 (…) Αριστοτέλους,. Ηθικά Νικομάχεια ΙΙ, 6,1107a 2 κ.ε
*14 (…) Βλ. Γ. Μανταρίδη, Ηθική Ι, εκδ. Πουρναρά 22004, σ. 37-38.
*15 (…) Γρηγορίου Θεολόγου, ΄Επη Ηθικά 2, Υποθήκαι παρθένοις, 2, 2 PG37,594A.
*16 (…) Ιω. Δαμασκηνού, ΄Εκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως, 26, εκδ. Πουρναρά, επιμ. Ν. Ματσούκα, Θεσσαλονίκη 1976, σ. 152.
*17 (…) Αρχιμ. Ν. Χατζηνικολάου (Μητροπολίτου Μεσογαίας και Λαυρεωτικής), «Πνευματική ηθική και παθολογία των μεταμοσχεύσεων», Εκκλησία και μεταμοσχεύσεις, Ειδική Συνοδική Επιτροπή Βιοηθικής, έκδ. Κ.Ε.Ε.Μ.Υ. της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήνα 2001, σ. 289.
*18 (…) Επιστολή Ρ΄, Ευσεβίω επισκόπω Σαμοσάτων, PG 32,504C.
*19 (…) Επιστολή ΡΛΗ΄, Ευσεβίω επισκόπω Σαμοσάτων, PG 32, 580Α.
*20 (…) Μ. Βασιλείου, ΄Οροι κατά πλάτος, 55, 3, PG 31,1044B κ.ε.
*21 (…) Μ. Βασιλείου, ό.π., 55, 3, PG 31,1048B.
*22 (…) Μ. Βασιλείου, ό.π., 55,2, PG 31, 1045BC.
*23 (…) Μ. Βασιλείου, ό.π., 55,4, PG 31, 1052BC.
*24 (…) Βλ. Ελένης Καλοκαιρινού, ό.π., σ. 547.
*25 (…) N. Christakis-J. Fowler, Συνδεδεμένοι, εκδ. Κάτοπρο, μετάφρ. Δ. Ξυγαλατάς-Ν. Ρουμπέκας, Αθήνα 2010, σ. 179-180.

Πηγή:http://www.pemptousia.gr

Ο γόρδιος δεσμός μιας εξωσωματικής

 Από το βιβλίο Κοινωνιολογίας της Γ Λυκείου, σελ.86

"O Αρειος Πάγος καλείται να αποφασίσει ποιος είναι ο νόμιμος πατέρας..."

...Απάντηση σε κρίσιμα νομικά ζητήματα που γεννούν τα επιτεύγματα της γενετικής τεχνολογίας καλείται να δώσει ο 'Αρειος Πάγος.
Για πρώτη φορά το ανώτατο δικαστήριο βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα εξαιρετικά πολύπλοκο νομικό και ηθικό πρόβλημα, αυτό της αναγνώρισης των παιδιών που αποκτήθηκαν εκτός γάμου ύστερα από εξωσωματική γονιμοποίηση, αλλά και με το δίλημμα ποιος είναι ο νόμιμος πατέρας, ο κοινωνικός ή ο βιολογικός.
Η υπόθεση έφτασε στον Αρειο Πάγο, αφού προηγουμένως δίχασε τα κατώτερα δικαστήρια, που έδωσαν διαφορετική απάντηση στο ποιος είναι ο νόμιμος πατέρας. Η ιστορία αρχίζει το 1981, όταν παντρεμένη γυναίκα, που έπασχε από απόφραξη σαλπίγγων, επισκέφθηκε ιδιωτικό ιατρικό κέντρο προκειμένου να αποκτήσει παιδί με εξωσωματική γονιμοποίηση. Αρχικά η σχέση του γυναικολόγου διευθυντή μονάδας, που επίσης ήταν παντρεμένος με τη γυναίκα ήταν τυπική, στη συνέχεια όμως εξελίχθηκε σε ερωτική σχέση που κράτησε 5 χρόνια. Όλο αυτό το διάστημα έγιναν επανειλημμένες προσπάθειες τεχνητής γονιμοποίησης, που τελικά καρποφόρησε το 1988. Το Σεπτέμβριο του 1989 η γυναίκα γέννησε δίδυμα, αφού χρησιμοποιήθηκαν ωάρια και σπέρμα τρίτων δοτών από Τράπεζες. Μετά τη γέννηση των παιδιών και αφού και οι δυο είχαν πάρει διαζύγιο από τους συζύγους τους, το ζευγάρι χώρισε. Η μητέρα κατέφυγε στα δικαστήρια, ζητώντας με αγωγή της να αναγνωριστεί ότι πατέρας των παιδιών της είναι ο γιατρός, αφού συζούσαν από το 1984 και για 5 χρόνια με σκοπό το γάμο και εκείνος είχε συγκατατεθεί στη σύλληψη των παιδιών με τεχνητή εξωσωματική γονιμοποίηση.
Σε πρώτη φάση η γυναίκα δικαιώθηκε από το Πρωτοδικείο, το οποίο αναγνώρισε ότι ο πατέρας είναι ο γιατρός. Αντίθετα, το Εφετείο απέρριψε τον ισχυρισμό της μητέρας ως μη νόμιμο, κρίνοντας ότι η συμφωνία που έκαναν για να αποκτήσουν παιδιά είναι άκυρη, διότι δεν ήταν παντρεμένοι, αλλά συμβίωναν. Στο ίδιο μήκος κύματος με τη δευτεροβάθμια απόφαση κινείται και η εισήγηση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Δημ. Λινού, ενώπιον της ολομέλειας του Αρείου Πάγου, ο οποίος υποστηρίζει ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση ο γιατρός δεν μπορεί να θεωρηθεί ο πατέρας των παιδιών. Ωστόσο δέχεται ότι υπάρχει "νομικό κενό" που χρήζει ρυθμίσεως, καθώς οι διατάξεις του Οικογενειακού Δικαίου ισχύουν μόνον για την έγγαμη σχέση και δεν μπορεί να εφαρμοστεί και στη συμβίωση με ελεύθερη σχέση.
Για να τεκμηριώσει την άποψή του, ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου αναφέρει:
Στην περίπτωση της γυναίκας που είναι παντρεμένη και συμβιώνει με άλλον άνδρα, η συγκατάθεση του τελευταίου για την απόκτηση παιδιών είναι "νομικά αδιάφορη". Και αυτό διότι ο σύντροφός της δε δικαιούται να δημιουργήσει αμάχητο τεκμήριο "κοινωνικής" πατρότητας για τον εαυτό του, έστω και αν η σύντροφός του βρίσκεται σε διάσταση με το σύζυγό της. Είναι άκυρη η συμφωνία που κάνουν οι σύντροφοι εκτός γάμου για την απόκτηση παιδιού με τεχνητή γονιμοποίηση, διότι αντιβαίνει στα χρηστά ήθη σύμφωνα με την κρατούσα ηθική της κοινωνίας, διαταράσσει την οικογενειακή τάξη και προσβάλλει το θεσμό του γάμου.
Είναι αδιάφορο για το νομοθέτη το γεγονός ότι οι σύντροφοι που είχαν σχέση βρίσκονταν σε διάσταση με τους συζύγους τους...»
Ελευθεροτυπία, Β. Φωτοπούλου, 23-1-2004

Παρεμβατική γονιμοποίηση: η ορθόδοξη ηθική αξιολόγηση (Α’)

Χαρίκλεια Φωτοπούλου, Θεολόγος - Καθηγήτρια Μ.Ε.

*Συνεχίζουμε την παρουσίαση σε σειρά άρθρων της μελέτης σχετικά με την Παρεμβατική Γονιμοποίηση της καθηγήτριας Μ.Ε. και θεολόγου, Χαρίκλειας Φωτοπούλου. Πρόκειται για αναθεωρημένη έκδοση του κειμένου το οποίο κατατέθηκε στο ΕΑΠ ως μεταπτυχιακή – διπλωματική εργασία με επιβλέποντες τους κ. Ν. Κόϊο και Ντ. Αθανασοπούλου (Πεμπτουσία)

Άξιο προσοχής τυγχάνει το γεγονός ότι η ορθόδοξη Εκκλησία δεν έχει τοποθετηθεί έναντι των τεχνικών της παρεμβατικής γονιμοποίησης με την έκδοση πανορθόδοξου κειμένου[1], αν και αναγνωρίζει ότι αποτελούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά επιστημονικά επιτεύγματα με ψυχολογική σπουδαιότητα, κοινωνική σημασία, πνευματική βαρύτητα κι επιδεικνύει ενδιαφέρον γι’ αυτές, αφού προσφέρουν λύσεις σε προσωρινές ή μόνιμες δυσκολίες στην αναπαραγωγή, δικαιώνουν την επιθυμία της γονεϊκότητας και τις προσδοκίες των υπογόνιμων ζευγαριών, ενισχύουν τη συνοχή της σχέσης και της ζωής των συζύγων, μεγαλώνουν το αίσθημα πληρότητας και ολοκλήρωσης της οικογένειας[2].


Ωστόσο, τοπικές ορθόδοξες Εκκλησίες δείχνοντας έμπρακτο ενδιαφέρον και καταβάλλοντας προσπάθεια ν’ ανταποκριθούν στην ποιμαντική αποστολή τους και τα πιεστικά αιτήματα του ποιμνίου τους συγκρότησαν ειδικές επιτροπές, οι οποίες ασχολήθηκαν με τα ηθικά ζητήματα και ερωτήματα που προκύπτουν από την εφαρμογή και τις συνέπειες της παρεμβατικής γονιμοποίησης, συνεργάστηκαν με τους εμπλεκόμενους φορείς και εξέφρασαν επίσημες απόψεις. Μέχρι τώρα μόνο η Ελλαδική Εκκλησία έχει εκδόσει κείμενο περιέχον αποκλειστικά τις επίσημες θέσεις της επί της ηθικής της παρεμβατικής γονιμοποίησης. Η Ρωσική Εκκλησία έχει εκδόσει κείμενο με τον τίτλο «Οι αρχές της κοινωνικής διδασκαλίας της ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», όπου εκθέτει μεταξύ άλλων τις επίσημες θέσεις της επί της ηθικής της παρεμβατικής γονιμοποίησης, ενώ η Ρουμανική Εκκλησία έχει εκδόσει κείμενο με τις απόψεις της επί της ηθικής των αμβλώσεων και της ευθανασίας από το οποίο προκύπτουν στοιχεία χρήσιμα για την αντιμετώπιση των ηθικών ζητημάτων και ερωτημάτων της παρεμβατικής γονιμοποίησης.

Παράλληλα, φορείς και θεολόγοι κληρικοί ή λαϊκοί μελετούν και αξιολογούν ηθικά και θεολογικά την αναπαραγωγική τεχνολογία και παρουσιάζουν θεολογικές απόψεις επί των ηθικών ζητημάτων και ερωτημάτων που προκύπτουν από την εφαρμογή και τις συνέπειες των παρεμβατικών αναπαραγωγικών τεχνικών σε συνέδρια, επιστημονικές μελέτες, άρθρα στον τύπο, ανακοινώσεις στο διαδίκτυο[3] με στόχο την ενεργοποίηση της ευαισθησίας και της προσοχής του ορθόδοξου πληρώματος και την αντιμετώπιση των σχετικών με τις τεχνικές αυτές ηθικών ζητημάτων μέσω του διαλόγου[4] και της αναφοράς αυτών και των προσώπων που αφορούν στο Θεό[5].

Στα εν λόγω κείμενα η παρεμβατική γονιμοποίηση αξιολογείται στο σύνολο της ως ηθικά προβληματική και μη αποδεκτή πρακτική χωρίς να παραθεωρούνται οι τεράστιες δυνατότητες, που προσφέρει σε υπογόνιμα ή στείρα ζευγάρια για την υπέρβαση των προβλημάτων τους και χωρίς να εκφράζονται διακρίσεις, αποκλεισμοί και δαιμονοποιήσεις σε βάρος του παιδιού, που γεννιέται με την εφαρμογή των μεθόδων της[6], αφού έρχεται στην ύπαρξη με την προνοητική ενέργεια του Θεού, ως εικόνα του Χριστού και καρπός χάριτος και ευδοκίας[7].

Το ηθικά προβληματικό και μη αποδεκτό της παρεμβατικής γονιμοποίησης αποδίδεται στο ότι αποτελεί μη φυσική, αδιάκριτη και μηχανιστική παρέμβαση στην αρχή της ανθρώπινης ζωής[8] με ενδεχόμενες επιπλοκές στην υγεία μητέρας και παιδιού[9], η οποία έρχεται σε αντίθεση με το θέλημα του Θεού, που έχει τον πρώτο λόγο στην τεκνοποιία, καταργεί και νοθεύει το γάμο κι αλλοιώνει την έννοια της πατρότητας και της μητρότητας με την παρέμβαση τρίτων προσώπων και τη γέννηση παιδιών άγνωστης καταγωγής και γενεαλογίας[10], υποβαθμίζει την αξία του εμβρύου και της ζωής του αλλά και τον ιερό χαρακτήρα της αναπαραγωγής, αφού εμπεριέχει τον κίνδυνο ο καθένας να επικαλείται την αγάπη, την αγνή επιθυμία της γονεϊκότητας, τη διάθεση της προσφοράς για εγωιστική ικανοποίηση επιθυμιών ή αναγκών, εξυπηρέτηση συμφερόντων και δημιουργία σχέσεων συναλλαγής[11].

Ηθικά αδικαιολόγητη τεχνολογική παρέμβαση στη διαδικασία δημιουργίας της ανθρώπινης ζωής διαφωνούσα με το σχέδιο του Θεού χαρακτηρίζεται στο σύνολό της η παρεμβατική γονιμοποίηση και στο κείμενο της Ρωσικής Εκκλησίας.

Σ’ αυτό εκφράζεται και η έντονη ανησυχία της Ρωσικής Εκκλησίας για τη συνεχή ανάπτυξη και διεύρυνση των αναπαραγωγικών τεχνικών, καθώς από τη μια απειλεί τη σωματική και πνευματική υγεία του προσώπου και τις θεμελιώδεις για την κοινωνία ανθρώπινες σχέσεις κι από την άλλη συνδέεται με την ιδεολογία των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων του ανθρώπου, η οποία προϋποθέτει την προτεραιότητα της σεξουαλικής και κοινωνικής πραγμάτωσης του προσώπου έναντι της φροντίδας για το μέλλον του παιδιού, την πνευματική και σωματική υγεία της κοινωνίας και την ηθική βάση αυτής[12].

Η συγκεκριμένη ανησυχία της Ρωσικής Εκκλησίας δικαιολογείται και επιτείνεται από το σύγχρονο όραμα περί απόλαυσης, σεβασμού και κατοχύρωσης των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων του ανθρώπου, ώστε να διασφαλιστεί η υγεία, η ευημερία και η ποιότητα της ζωής του ατόμου και της κοινωνίας[13] και την αντικατάσταση του γνήσιου χριστιανικού ήθους της αγάπης, της απλότητας, του προσώπου από ένα κοσμικό καταναλωτικό φρόνημα, με συνέπεια να δίνονται προτεραιότητες καταναλωτικού και ηδονιστικού χαρακτήρα (επαγγελματική και οικονομική κατάσταση, καριέρα, ατομική ζωή, σύνδεση οικονομικής άνεσης και παιδικής ευημερίας) καλυμμένες με τον μανδύα της αξιοπρέπειας και της ευημερίας, που οδηγούν σε αναβολή του γάμου και της τεκνοποίησης διευρυνόμενη συνεχώς και προσφυγή στην παρεμβατική γονιμοποίηση.

[συνεχίζεται]

[1] Γ. Μαντζαρίδης, Χριστιανική Ηθική ΙΙ2, (Θεσσαλονίκη 2010), σελ. 503

.[2] Ειδική επιτροπή βιοηθικής, βασικές θέσεις επί της ηθικής της Υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, διαδικτυακός τόπος: http://www.bioethics.org.gr/03_b.htm#5 (ανάκτηση 08-01-2013)

[3] Ν. Κόϊος, Βιοηθική Συνοδικά κείμενα ορθόδοξων Εκκλησιών, (Αθήνα 2007), σελ. 19-21.

[4]Γ. Μαντζαρίδης, Χριστιανική Ηθική ΙΙ2, (Θεσσαλονίκη 2010), σελ. 503, 585

[5] Ι. Μπρεκ, ό.π., σελ. 19, 20.

[6] Α. Νικολαϊδης, Θεολογικά και Ηθικά ζητήματα ως προς την Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, διαδικτυακός τόπος: http://aktines.blogspot.gr/2012/04/blog-post_5461.html (ανάκτηση 24-02-2013)

[7] Στ. Καρπαθίου, Η ιστορία του ζυγωτού και η εξωσωματική γονιμοποίηση: συμβολή στην ηθικήθεολογία, Διδακτορική Διατριβή, Αθήνα 2006, σελ. 331, 332

.[8] Γ. Μαντζαρίδης, Χριστιανική Ηθική ΙΙ2, (Θεσσαλονίκη 2010), σελ. 589.

[9] Α. Νικολαϊδης, Θεολογικά και Ηθικά ζητήματα ως προς την Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, διαδικτυακός τόπος: : http://aktines.blogspot.gr/2012/04/blog-post_5461.html (ανάκτηση 24-02-2013)[10] Μητροπολίτης Κυθήρων Μελέτιος, Τεκνογονία, αντισυλληπτικά, άμβλωση, εγκυμοσύνης βίαιαδιακοπή, ευθανασία, (Αθήνα 1968), σελ. 94, 95.

[11] Ειδική επιτροπή βιοηθικής, Βασικές θέσεις επί της ηθικής της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, διαδικτυακός τόπος:http:// www.bioethics.org.gr/03_b.htm#5 (ανάκτηση 08-01-2013)

[12] Οι αρχές του κοινωνικού δόγματος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, διαδικτυακός τόπος: www.mospat.ru/gr/documentw/social-concepts/xii/… (ανάκτηση 25-2013)

[13] Κυπριακός Σύνδεσμος οικογενειακού προγραμματισμού, διαδικτυακός τόπος: http://www.cymplan.org/famplan/page.php?page/D=1&langID=13 (ανάκτηση 25-01-2013)

Πηγή/Αναδημοσίευση:pemptousia.gr

Παρεμβατική γονιμοποίηση: θεολογικά πνευματικά κριτήρια (Β’)

Χαρίκλεια Φωτοπούλου, Θεολόγος - Καθηγήτρια Μ.Ε.

Η έναρξη της εμβρυικής ζωής σηματοδοτεί την ικανοποίηση της επιθυμίας των γονέων για απόκτηση τέκνων. Η ορθόδοξη θεολογία αναγνωρίζει την επιθυμία της τεκνογονίας ως ιερή και φυσική, καθώς σ’ αυτή υπάρχει το σχέδιο του Θεού να δημιουργήσει τον άνθρωπο για να γίνει μέτοχος στη θεία ζωή αλλά και η έμφυτη ανάγκη της μητρότητας και της πατρότητας[1]. Φυσική συνέπεια της επιθυμίας αυτής θεωρεί την απόκτηση τέκνων, την οποία συνδέει με το γάμο ως ένα από τους σκοπούς του.*

*Συνεχίζουμε την παρουσίαση σε σειρά άρθρων της μελέτης σχετικά με την Παρεμβατική Γονιμοποίηση της καθηγήτριας Μ.Ε. και θεολόγου, Χαρίκλειας Φωτοπούλου. Πρόκειται για αναθεωρημένη έκδοση του κειμένου το οποίο κατατέθηκε στο ΕΑΠ ως μεταπτυχιακή – διπλωματική εργασία με επιβλέποντες τους κ. Ν. Κόϊο και Ντ. Αθανασοπούλου

Η τεκνογονία στην ορθόδοξη θεολογία δεν αποτελεί μια φυσική βιολογική διαδικασία αναπαραγωγής του είδους, αλλά είναι μια από τις βασικότερες λειτουργίες του γάμου, βιολογικού χαρακτήρα και πνευματικού και αιώνιου βάθους[2]. Ως καρπός του μυστηρίου της ενώσεως του άνδρα και της γυναίκας αποτελεί ευλογία από το Θεό, που δίνει στους συζύγους τη δυνατότητα να ικανοποιήσουν το αίσθημα της πατρότητας και της μητρότητας και να μετέχουν ως συνδημιουργοί στο δημιουργικό έργο του Θεού[3] αλλά και χαρισματική λειτουργία σωτηριολογικής και εσχατολογικής προοπτικής[4] συνδεδεμένη με την υλική φροντίδα, την ανατροφή και τη διαπαιδαγώγηση των τέκνων, που καταπολεμά τον εγωκεντρισμό και την αδιαφορία, καλλιεργεί την αγάπη, την ταπείνωση, τη στοργή, την αλληλοβοήθεια, την κοινωνία των πολλών και κατευθύνει το ζεύγος σε μια κοινή πορεία προς τη θέωση[5].

Δια της τεκνογονίας ο γάμος συνδέεται στενά με το μυστήριο της δημιουργίας και της ζωής αλλά και με το μυστήριο της Βασιλείας του Θεού και ο άνθρωπος γίνεται συνδημιουργός Θεού και μέτοχος στη Βασιλεία των Ουρανών. Για το λόγο αυτό η τεκνογονία απαιτεί την υπεύθυνη απόφαση των συζύγων και τη θέληση αυτών για αληθινή κοινωνία, σκόρπισμα αγάπης και διακονία αλλά και την ειδική ψυχική και πνευματική προετοιμασία των συζύγων μαζί με την ύπαρξη ατμόσφαιρας αγάπης και θαλπωρής και συνθηκών κατάλληλων για τον ερχομό του νέου ανθρώπου.

Η έννοια και ο στόχος που αποδίδει η ορθόδοξη θεολογία στο γάμο καθιστά ασυμβίβαστα μ’ αυτόν το αριθμητικό άγχος της τεκνογονίας, αφού η αρετή της τεκνογονίας εξαρτάται όχι από τον αριθμό των τέκνων, αλλά από την υπευθυνότητα έναντι του μυστηρίου της δημιουργίας και της ζωής του νέου ανθρώπου[6], τη συστηματική παρεμπόδιση της τεκνογονίας, που υπηρετεί τον εγωισμό κι εμποδίζει το δημιουργικό έργο του Θεού και την υποταγή του γάμου αποκλειστικά στην τεκνογονία, που περιορίζει το νόημά του στις σαρκικές σχέσεις, συντελεί στο να θεωρείται ανυπόστατος ο γάμος, όταν δεν έχει συνέπεια τη γέννηση τέκνων[7] κι επιπλέον καταδικάζει έμμεσα τις συζυγικές σχέσεις μετά την κλιμακτήριο[8]. Αντιθέτως, την έννοια και το στόχο του γάμου δεν αλλοιώνει η οφειλόμενη σε στειρότητα ατεκνία, η οποία στην ορθόδοξη θεολογία δεν εκλαμβάνεται ως παράγοντας αμφισβήτησης της εγκυρότητας και της ιερότητας του γάμου και των συζυγικών σχέσεων.

Η ατεκνία εντάσσεται στο θεϊκό σχέδιο για την τελική μετοχή του ζεύγους στη θεία ζωή ως μια θεϊκή προστασία όσων δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος της τεκνογονίας ή ως μια δοκιμασία που θα την ακολουθήσει η θεϊκή ευλογία και η γέννηση τέκνων ή ακόμα ως μια ευκαιρία για εκδήλωση των πνευματικών δυνατοτήτων του ζεύγους[9]. Μ’ αυτή μετατίθεται το κέντρο βάρους στον πρώτιστο σκοπό του γάμου, την δια της αγάπης και της κοινωνίας πνευματικής και ηθικής τελείωσης των συζύγων, καθώς και σε άλλους δευτερεύοντες σκοπούς[10].

---

[1] Ειδική επιτροπή βιοηθικής, Βασικές θέσεις επί της ηθικής της Υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, διαδικτυακός τόπος:http:// www.bioethics.org.gr/03_b.htm#5   (ανάκτηση 08-01-2013)

[2] Γ. Πατρώνος, Θεολογία και εμπειρία του γάμου² (Αθήνα 2000), σελ. 288-334.

[3]  Β. Φανάρας, Ἡ  θέση  τῶν  Ὀρθόδοξων  καί  ἂλλων  ἐκκλησιῶν  και   θρησκειῶν για  τά  θέματα τῆς τεκνογονίας, διαδικτυακός τόπος: http://www.ecclesia.gr/greek/holysynod/commites/family/3.pdf  (ανάκτηση 27-02-2013)

[4] Γ. Πατρώνος, ό.π., σελ. 288.

[5]  Γ. Μαντζαρίδης, Χριστιανική Ηθική ΙΙ², (Θεσσαλονίκη 2010), σελ. 367, 368.

[6]  Γ. Πατρώνος, ό.π., σελ. 296.

[7] Γ. Μαντζαρίδης, Χριστιανική Ηθική ΙΙ², (Θεσσαλονίκη 2010), σελ. 367, 368.

[8] Β. Φανάρας, Ἡ   θέση  τῶν  Ὀρθοδόξων  καί  ἂλλων  ἐκκλησιῶν καί   θρησκειῶν γιά   τά   θέματα           τῆς τεκνογονίας, διαδικτυακός τόπος:http://www.ecclesia.gr/greek/holysynod/commites/family/3.pdf  (ανάκτηση 27-02-2013)

[9] Ειδική επιτροπή βιοηθικής, βασικές θέσεις επί της ηθικής της Υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, διαδικτυακός τόπος: http://www.bioethics.org.gr/03_b.htm#5  (ανάκτηση 08-01-2013)

[10] Γ. Πατρώνος, ό.π., σελ. 287,291.

Πηγή/Αναδημοσίευση:http://www.pemptousia.gr