Οι γιορτές στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Οι γιορτές στην Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελούν τον κεντρικό άξονα της λατρευτικής ζωής των πιστών και δεν συνιστούν απλώς μια ευκαιρία ανάπαυλας, αλλά μια κοπιώδη πορεία επιστροφής στον Θεό. Μέσα από αυτές, η Εκκλησία υπενθυμίζει στα μέλη της το έργο της Θείας Οικονομίας και την παρουσία των αγίων στην ιστορία, μετατρέποντας το ημερολόγιο σε εορτολόγιο, όπου κάθε ημέρα επενδύεται με ιερό περιεχόμενο.

Οι γιορτές διακρίνονται με βάση τα πρόσωπα που τιμώνται και τον τρόπο καθορισμού της ημερομηνίας τους:

Ανάλογα με το τιμώμενο πρόσωπο:Δεσποτικές: Είναι αφιερωμένες στον «Δεσπότη» Χριστό (π.χ. Χριστούγεννα, Πάσχα, Θεοφάνεια, Μεταμόρφωση).Θεομητορικές: Αφορούν την Παναγία (π.χ. Ευαγγελισμός, Κοίμηση, Εισόδια).Γιορτές των Αγίων: Αφιερωμένες στη μνήμη των μαρτύρων και των οσίων.

Ανάλογα με την ημερομηνία:Ακίνητες ή Σταθερές: Γιορτάζονται πάντα στην ίδια ημερομηνία (π.χ. Χριστούγεννα στις 25 Δεκεμβρίου).Κινητές: Η ημερομηνία τους αλλάζει κάθε χρόνο με βάση τον εορτασμό του Πάσχα, το οποίο καθορίζεται ως η πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας.

Ο εκκλησιαστικός χρόνος δεν είναι μια μονότονη ροή, αλλά ένας κύκλος που αγιάζει τη ζωή του ανθρώπου. Το εκκλησιαστικό έτος ξεκινά την 1η Σεπτεμβρίου (Αρχή της Ινδίκτου). Οι δώδεκα σημαντικότερες γιορτές του έτους ονομάζονται Δωδεκάορτο και απεικονίζονται στο πάνω μέρος του τέμπλου των ναών.
Εκτός από τον ετήσιο κύκλο, υπάρχει και ο εβδομαδιαίος κύκλος, όπου κάθε ημέρα είναι αφιερωμένη σε ιερά πρόσωπα ή γεγονότα. Η Κυριακή είναι η σπουδαιότερη ημέρα, αφιερωμένη στην Ανάσταση του Χριστού, και χαρακτηρίζεται ως «μικρό Πάσχα». Οι υπόλοιπες ημέρες τιμούν τους Αγγέλους (Δευτέρα), τον Πρόδρομο (Τρίτη), τον Σταυρό (Τετάρτη και Παρασκευή), τους Αποστόλους (Πέμπτη) και τους Μάρτυρες ή Κεκοιμημένους (Σάββατο).

Ένα θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ορθόδοξης εορτολογικής αντίληψης είναι η υπέρβαση του κοσμικού χρόνου μέσω του λειτουργικού χρόνου. Κατά τη διάρκεια των ακολουθιών, οι πιστοί δεν θυμούνται απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά το ξαναζούν ως παρόν. Η χρήση της λέξης «Σήμερον» στους ύμνους (π.χ. «Σήμερον γεννᾶται ἐκ Παρθένου») δηλώνει ότι το γεγονός επαναλαμβάνεται πραγματικά και μυστηριακά μέσα στην Εκκλησία.

Ο εορτασμός περιλαμβάνει ειδικές ακολουθίες όπως ο Εσπερινός, ο Όρθρος και η Θεία Λειτουργία. Στις μεγάλες γιορτές τελείται αρτοκλασία και λιτάνευση της εικόνας. Οι χριστιανικές γιορτές συνδέονται στενά με την ελληνική παράδοση, καθώς σε κάθε περιοχή διοργανώνονται πανηγύρια που ενώνουν την κοινότητα μέσα από τη λατρεία, τον χορό, το τραγούδι και το κοινό τραπέζι. Η αληθινή τιμή προς έναν άγιο κατά τη διάρκεια της γιορτής του είναι η μίμηση της ζωής του και των αρετών του.

Το τραπέζι του Σαμπάτ (Σαββάτου) και οι τελετουργίες - συμβολισμοί

Το τραπέζι του Σαμπάτ (Σαββάτου) και οι τελετουργίες που το συνοδεύουν περιλαμβάνουν συγκεκριμένα στοιχεία με βαθύ θρησκευτικό και οικογενειακό συμβολισμό: 

 Η Ευλογία των Παιδιών: Πριν από το βραδινό φαγητό του Σαββάτου, ο πατέρας της οικογένειας συνηθίζει να δίνει την ευλογία του στα παιδιά. Η πράξη αυτή γίνεται με την τοποθέτηση των χεριών πάνω στα κεφάλια των παιδιών και συνοδεύεται από μια σύντομη προσευχή, ώστε να βρίσκονται πάντα υπό την προστασία του Θεού.
Η Ευχή «Σαμπάτ Σαλόμ»: Η παραδοσιακή ευχή που ανταλλάσσουν οι πιστοί είναι το «Σαμπάτ σαλόμ», που σημαίνει «Να έχετε ένα ειρηνικό Σαμπάτ», συμβολίζοντας την πνευματική ανάπαυση και την ειρήνη της ημέρας.
Πνευματική Εστίαση: Το τραπέζι και η ημέρα γενικότερα είναι αφιερωμένα στην καλλιέργεια του πνεύματος και την απαλλαγή από τις έγνοιες της καθημερινότητας, καθώς το Σάββατο θεωρείται ημέρα εξαγνισμού. 

Στο τραπέζι του Πέσαχ (Εβραϊκού Πάσχα), το οποίο αποτελεί ένα ιδιαίτερο τελετουργικό δείπνο (Σέντερ) υπάρχουν τα εξής συμβολικά φαγητά: 

Άζυμα ψωμιά (ματσά): Παραπέμπουν στα ψωμιά της Εξόδου και στη βιαστική αναχώρηση των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο.
Πικρά χόρτα: Συμβολίζουν την πικρή εμπειρία της σκλαβιάς.
Κνήμη αρνιού: Συμβολίζει τη θυσία του Πέσαχ που γινόταν στον Ναό.
Σφιχτό αβγό: Συμβολίζει τις θυσίες που προσφέρονταν στον Ναό σε κάθε γιορτή.
Χαροσέτ (κρέμα από μήλα και καρπούς): Θυμίζει τη λάσπη που χρησιμοποιούσαν οι Ισραηλίτες σκλάβοι.
Αλατισμένο νερό ή ξίδι: Συμβολίζει τα δάκρυα των σκλαβωμένων Ισραηλιτών.
Σέλινο: Υπενθυμίζει ότι η γιορτή τελείται την άνοιξη και συμβολίζει την ευλογία των καρπών της γης.

Τέσσερα ποτήρια κρασί: Αντιστοιχούν σε τέσσερις βιβλικές φράσεις για τη λύτρωση: .

«...και εξάξω υμάς...» (Εξοδ. 6:6) – Υπόσχεση για απελευθέρωση από τα καταναγκαστικά έργα των Αιγυπτίων.
«...και ρύσομαι υμάς...» (Εξοδ. 6:6) – Υπόσχεση για λύτρωση και απαλλαγή από τη δουλεία.
«...και λυτρώσομαι υμάς...» (Εξοδ. 6:6) – Υπόσχεση για τη λύτρωση του λαού ως θείου θησαυρού.
«...και λήψομαι υμάς εμαυτώ λαόν...» (Εξοδ. 6:7) – Υπόσχεση για την ανάδειξη των Εβραίων σε περιούσιο λαό του Θεού.

Αυτές οι υποσχέσεις (εξαγωγή, ρύση, λύτρωση, υιοθεσία) αποτελούν τον πυρήνα της βιβλικής αφήγησης της Εξόδου, τονίζοντας την επέμβαση του Θεού για την ελευθερία του λαού.

Επιπλέον, στο τραπέζι υπάρχει και ένα πέμπτο ποτήρι, το ποτήρι του προφήτη Ηλία, το οποίο παραμένει γεμάτο και συμβολίζει την προσδοκία για τον ερχομό του Μεσσία και την εποχή της απόλυτης ελευθερίας και ειρήνης.

Το κήρυγμα και τα θαύματα του Χριστού μέσα από τη λατρεία

α) Γιορτάζοντας τα γεγονότα της ζωής του Χριστού

Τα σπουδαιότερα γεγονότα της ζωής του Κυρίου μας είναι αποτυπωμένα στις ακίνητες Δεσποτικές γιορτές της Εκκλησίας:

 τα Χριστούγεννα (25 Δεκεμβρίου),

 την Περιτομή του Χριστού (1 Ιανουαρίου), 

τα Θεοφάνια (6 Ιανουαρίου),

 την Υπαπαντή (2 Φεβρουαρίου),

 τη Μεταμόρφωση (6 Αυγούστου)

 και την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου).

 Στη λατρεία της Εκκλησίας εντάσσονται ακόμη και άλλα γεγονότα της ζωής του Ιησού που γιορτάζονται σε κινητές γιορτές.

 Αυτά είναι:

 η πανηγυρική είσοδος στα Ιεροσόλυμα (Κυριακή των Βαΐων),

 τον τελευταίο δείπνο του Χριστού με τους μαθητές του (Μυστικός Δείπνος),

 η σύλληψη, τα Πάθη και η Ανάσταση, 

η εμφάνιση του αναστημένου Ιησού στο Θωμά (Κυριακή του Θωμά)

 αλλά και στις Μυροφόρες (Κυριακή των Μυροφόρων)

 και η Ανάληψη του Κυρίου. 

Όλες αυτές οι γιορτές μάς θυμίζουν γεγονότα από τη ζωή του Χριστού, τα οποία έχουν άμεση σχέση με το έργο της σωτηρίας που επιτέλεσε. Ενθυμούμενοι τα σωτηριώδη γεγονότα, συμμετέχουμε κατά κάποιο τρόπο στη ζωή του Χριστού, «περπατάμε μαζί του» (όπως τονίζει ένας ύμνος της Μεγάλης Εβδομάδας). Έτσι, η ζωή του χριστιανού αποκτά ένα ιδιαίτερο νόημα και καινούρια διάσταση. 

Το ευαγγελικό ανάγνωσμα, που ακούμε στη Θεία Λειτουργία αναφέρεται είτε στη διδασκαλία του Ιησού (παραβολές, εντολές κ.τ.λ.) είτε σε γεγονότα από τη ζωή του και στα θαύματα που επιτελούσε.

β) Το κήρυγμα του Χριστού μέσα από τη λατρεία


Κείμενο

Μετάφραση
1. «Και ἐμπολιτευσάμενος τῷ κόσμῳ, δούς προστάγματα σωτηρίας, ἀποστήσας ἡμᾶς τῆς πλάνης τῶν εἰδώλων, προσήγαγε τῇ ἐπιγνώσει σοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καί Πατρός».

1. (Ο Χριστός), αφού έγινε πολίτης αυτού του κόσμου, αφού έδωσε οδηγίες σωτηρίας και μας απομάκρυνε από την πλάνη της ειδωλολατρίας, (μας) οδήγησε στη δική του επίγνωση, του αληθινού Θεού και Πατέρα.
(Λειτουργία Μ. Βασιλείου Ευχή της Αναφοράς)

2. «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν... ὁ ἐλθών εἰς τόν κόσμον ἳνα ζητήσῃς καί σώσῃς τό απολωλός, ὁ τούς κοπιῶντας καί πεφορτισμένους πρός σεαυτόν καλῶν καί ἀναπαύων, ὁ τούς συντετριμμένους τήν καρδίαν ἀνορθῶν καί τοῖς πτωχοῖς εὐαγγελιζόμενος εἰρήνην...».

2. Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός μας..., εσύ που ήρθες στον κόσμο για να ζητήσεις και να σώσεις το χαμένο (άνθρωπο), εσύ που προσκαλείς και αναπαύεις τους κουρασμένους και  φορτωμένους, εσύ που στηρίζεις τους ψυχικά συντετριμμένους και που αναγγέλλεις στους πτωχούς το χαρμόσυνο μήνυμα της ειρήνης... 

(Ευχή του Ευχελαίου).


Βλέπουμε δηλαδή ότι και σε πολλές ευχές της λατρείας μας γίνεται αναφορά στο κήρυγμα του Χριστού. Τα θέματα που περιγράφονται στα παραπάνω κείμενα είναι τα ακόλουθα:

1. Το κήρυγμα του Χριστού ήταν κήρυγμα σωτηρίας. Ο Κύριος παρέδωσε στους μαθητές του (και, επομένως, σε όλους εμάς) «προστάγματα σωτηρίας», εντολές, οι οποίες δε στοχεύουν σε μια απλή θρησκευτική μας κατάρτιση, αλλά στο σημαντικότατο επίτευγμα της σωτηρίας μας. Γι’ αυτό και τονίζεται ότι ο Χριστός ήρθε στον κόσμο για να σώσει τον χαμένο, από την αμαρτία, άνθρωπο.

2. Η διδασκαλία του Κυρίου «μας απομάκρυνε από την πλάνη της ειδωλολατρίας» αλλά και σήμερα μας προφυλάσσει από τις καινούριες μορφές ειδωλολατρίας, αυτές της ύλης και της κοσμικής δύναμης.

3. Τονίζεται ότι ο Κύριος με το κήρυγμα του «προσκαλεί και αναπαύει τους κουρασμένους και φορτωμένους και στηρίζει τους ψυχικά συντετριμμένους». Η διδασκαλία του Ιησού δίνει την ελπίδα και τη χαρά στις ανθρώπινες ψυχές που βρίσκονται στη θλίψη και στην απόγνωση, που έχουν συντριβεί κάτω από το βάρος της δυστυχίας και της καταπίεσης.

4. Ο Χριστός έδωσε, με τη διδασκαλία του, «το χαρμόσυνο μήνυμα της ειρήνης». Το μήνυμα αυτό απευθύνθηκε όχι τόσο στις ανθρώπινες κοινωνίες όσο στις ανθρώπινες καρδιές. Γιατί η ειρήνη γίνεται πρώτα εσωτερική κατάσταση του ανθρώπου και μετά μπορεί να υλοποιηθεί στην κοινωνία.

5. Τέλος, τονίζεται η αλήθεια ότι ο Χριστός μάς αποκάλυψε τον Πατέρα και μας φανέρωσε το μυστήριο της Βασιλείας του Θεού, στην οποία καλεί όλους τους ανθρώπους όλων των εποχών.


γ) Οι λατρευτικές αναμνήσεις των θαυμάτων του Κυρίου

1. «Δια γάρ τοῦτο παραγέγονας ἐν δούλου μορφῇ … ὑγείαν τῷ σώματι ἀληθῆ ὀρέγων καί λέγων· ἲδε ὑγιής γέγονας. μηκέτι ἁμάρτανε. Ἀλλά καί ἐκ πηλοῦ ζῶντας ὀφθαλμούς εἰργάσω καί, νίψασθαι κελεύσας, τό φῶς οἰκῆσαι παρεσκεύασας λόγῳ».

 1. Διότι γι’ αυτό ήρθες (Χριστέ) στον κόσμο με μορφή δούλου... δίνοντας την αληθινή υγεία στο (ανθρώπινο) σώμα και λέγοντας· βλέπεις ότι έγινες υγιής, να μην αμαρτάνεις πλέον. Αλλά και από τον πηλό κατασκεύασες ζωντανούς οφθαλμούς και αφού διέταξες (τον τυφλό) να πλυθεί, προετοίμασες με το λόγο σου ώστε να κατοικήσει (σ’ αυτόν) το φως.
(Ευχή του Μικρού Αγιασμού)

2. «Ἂναρχε, ἀδιάδοχε, Ἃγιε ἁγίων, ὁ τόν μονογενῆ σου Υἱόν ἐξαποστείλας, ἰώμενον πᾶσαν νόσον καί πᾶσαν μαλακίαν τῶν ψυχῶν καί των σωμάτων ημών».
(Ευχή τον Ευχελαίου)

2. (Θεέ), εσύ που δεν έχεις αρχή και διαδοχή, Άγιε αγίων, που έστειλες το Μονογενή σου Υιό να θεραπεύσει τις ψυχές και τα σώματά μας από κάθε ασθένεια και αδυναμία.


Στην παραπάνω ευχή του μυστηρίου του Ευχελαίου, τονίζεται ότι ο Χριστός ήρθε στον κόσμο «για να θεραπεύσει τις ψυχές και τα σώματά μας από κάθε ασθένεια και αδυναμία». Η αλήθεια αυτή παραπέμπει στα θαύματα του Κυρίου, ο οποίος στάθηκε με ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στην ψυχική και σωματική ασθένεια. 

Ο Χριστός έδωσε στον άνθρωπο την αληθινή υγεία, δηλαδή όχι μόνο θεράπευσε σωματικά τους αρρώστους αλλά και τους βοηθούσε να συνειδητοποιηθούν ότι προϋπόθεση της υγείας του σώματος ήταν η υγεία της ψυχής: «βλέπεις ότι έγινες υγιής· να μην αμαρτάνεις πλέον». Υπό την έννοια αυτή, ο Κύριος δεν έδινε μόνο το φως σ’ έναν τυφλό που θεράπευε, αλλά του έδινε το αληθινό φως, δηλαδή τη συνειδητοποίηση της αμαρτωλότητάς του και την ανάγκη για πνευματική πρόοδο.

Οι αναμνήσεις των θαυμάτων του Κυρίου μάς βοηθούν να συνειδητοποιήσουμε όχι μόνο την ευεργεσία της σωματικής υγείας που μας παρέχει ο Χριστός, αλλά και την ανάγκη της ψυχικής μας θεραπείας που θα έχει θετικές συνέπειες και για την υγεία του σώματός μας. Τη σημαντικότατη αυτή αλήθεια εκφράζουν ωραιότατοι ύμνοι της λατρείας μας:

1. « Tήν ψυχήν μου, Κύριε, ἐν ἁμαρτίαις παντοίαις, καί ἀτόποις πράξεσι δεινῶς παραλελυμένην, ἒγειρον τῇ θεϊκῇ σου ἐπιστασίᾳ, ὣσπερ καί τον παράλυτον ἤγειρας πάλαι, ἳνα κράζω σεσωσμένος· Οἰκτίρμον, δόξα, Χριστέ, τῷ κράτει σου».

1. Την ψυχή μου. Κύριε, η οποία είναι τελείως παράλυτη λόγω των ποικίλων αμαρτιών και των κακών πράξεων, ανόρθωσέ την με τη θεϊκή σου φροντίδα, όπως κάποτε θεράπευσες και τον παράλυτο, ώστε να σου φωνάξω έχοντας σωθεί: Δόξα στην εξουσία σου, φιλεύσπλαχνε Κύριε.
(Κοντάκιο της Κυριακής του Παραλύτου)

2. «Τῆς ψυχής τά ὂμματα πεπηρωμένος, σοί Χριστέ προσέρχομαι, ὡς ὁ τυφλός ἐκ γενετῆς, ἐν μετάνοιᾳ κραυγάζων σοι· Σύ τῶν ἐν σκότει, τό φῶς τό ὑπέρλαμπρον». (Κοντάκιον της Κυριακής τον Τυφλού) 

2. Με τυφλωμένα, αναίσθητα τα μάτια της ψυχής, σε σένα έρχομαι, Χριστέ, όπως εκείνος ο τυφλός εκ γενετής. Και σου φωνάζω με βαθιά συναίσθηση της αμαρτωλότητάς μου: για όσους στα σκοτάδια βρίσκονται, το φως το υπέρλαμπρο είσαι εσύ.

Οι Κυριακές αναμνήσεις των θαυμάτων του Χριστού
1. Κυριακή των 10 λεπρών
2. Κυριακή του Παραλύτου
3. Κυριακή της Σαμαρείτιδος
4. Κυριακή του Τυφλού
5. Κυριακή Δ΄ Ματθαίου (θεραπεία του δούλου του εκατόνταρχου)
6. Κυριακή Ε΄ Ματθαίου (θεραπεία του δαιμονιζόμενου)
7. Κυριακή Ζ΄ Ματθαίου (θεραπεία των δυο τυφλών)
8. Κυριακή Η΄ Ματθαίου (εορτασμός των 5.000) 9. Κυριακή Θ΄ Ματθαίου (ο Χριστός περπατά πάνω στα κύματα)
10. Κυριακή Ι΄ Ματθαίου (θεραπεία του σεληνιαζόμενου νέου)
11. Κυριακή Α΄ Λουκά (η θαυμαστή αλιεία)
12. Κυριακή ΣΤ΄ Λουκά (το θαύμα στη χώρα των Γαδαρηνών)
13. Κυριακή Ζ΄ Λουκά (η ανάσταση της κόρης του Ιαείρου)
14. Κυριακή Ι΄ Λουκά (θεραπεία της συγκύπτουσας)


ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ

1. Ποια μηνύματα απευθύνει στο σύγχρονο άνθρωπο το κήρυγμα του Χριστού, όπως, παρουσιάζεται μέσα από τις ευχές της λατρείας;
2. Στα διάφορα θαύματα του Χριστού, ποιος είναι ο παράγοντας που φαίνεται ότι είχε άμεση σχέση με τις θεραπείες των ασθενών;
3. «Η ειρήνη πρώτα γίνεται εσωτερική κατάσταση του ανθρώπου και μετά μπορεί να υλοποιηθεί στην κοινωνία». Με αφορμή αυτή τη φράση του μαθήματος, εκφράστε τη δική σας άποψη με όποιο τρόπο εσείς διαλέξετε. Με συζήτηση, με ένα ποίημα, με μουσική, με μια ζωγραφιά...

Τα ονόματα των εορτών των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων

Ιωαννίδης Χ. Νικολάου, Αρχιμ

«Η εορτή των Χριστουγέννων- Θεοφανείων»,

Το Χριστιανικόν εορτολόγιον, Πρακτικά Η΄ Πανελληνίου Λειτουργικού Συμποσίου,

Αθήνα 2007, εκδ. ΕΜΥΕΕ, σελ. 146-151

Οι εορτές των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων μας έχουν παραδοθεί με πολλές ονομασίες, τις οποίες συναντούμε κυρίως στα έργα των Καππαδοκών Πατέρων. Οι κυριότερες είναι «η γενέθλιος ημέρα», «τα θεοφάνεια», «τα Επιφάνεια» και «τα Φώτα» (1).

Οι εκφράσεις γενέθλιος ημέρα ή τα γενέθλια αό τους αρχαίους χρόνους είχαν την έννοια ενός επετειακού εορτασμού κάποιου γεγονότος, όπως της γεννήσεως ένός προσώπου ή τα εγκαίνια κάποιου ιερού κτηρίου -συνήθως ιερού ναού-, ή γενικά κάποια επέτειο που έχει σχέση με μια ιερή φανέρωση και ως εκ τούτου λάμβανε θρησκευτική χροιά (2). Ο Μέγας Βασίλειος μιλώντας για την εορτή της Γεννήσεως του Χριστού την ονομάζει « γενέθλιον ημέραν » (3) και ο Αστέριος Αμασείας αναφερόμενος στην ίδια εορτή λέγει « γενέθλιον εορτάζομεν » (4). Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος για να δηλώσει την ημέρα της φανερώσεως του Θεού στους ανθρώπους « δια γεννήσεως », χρησιμοποιεί τη λέξη γενέθλια ως όρο τεχνικό: « η πανήγυρις είτουν Γενέθλια… εφάνη γαρ Θεός ανθρώποις δια γεννήσεως » (5). Εδώ βλέπουμε ότι ο Γρηγόριος, χρησιμοποιώντας τη συγκεκριμένη λέξη ως νεοεισαχθείσα ονομασία για τη συγκεκριμένη εορτή, αισθάνεται την ανάγκη να την εξηγήσει, προφανώς για να μπορέσει να καθιερωθεί στο λειτουργικό λεξιλόγιο, πράγμα που όπως φαίνεται συνέβη πολύ σύντομα, αφού ο Αμφιλόχιος Ικονίου χρησιμοποιεί την ίδια ονομασία χωρίς ιδιαίτερη εξήγηση: « Η σήμερον των αγίων Χριστού του αληθινού θεού ημών γενεθλίων εστίν εορτή » (6).

Η λέξη θεοφάνεια χρησιμοποιείτο ήδη στις ελληνιστικές λατρείες, ιδιαίτερα του Διονύσου και του Ασκληπιού, με την έννοια κάποιας θεϊκής φανερώσεως (7). Οι χριστιανοί του Δ’ αιώνα θεωρούσαν ως θεοφάνεια τα ευαγγελικά γεγονότα, τις πράξεις των μαρτύρων που συναντούμε στα μαρτυρολογία και γενικότερα τη φανέρωση της θεότητας στους ανθρώπους (8), όπως για παράδειγμα τη θεία φανέρωση στο Μωυσή επάνω στο όρος Σινά (9), ή στον Παύλο κατά την πορεία του προς τη Δαμασκό (10), αλλά προ πάντων την Ενανθρώπηση του Σωτήρα Χριστού.

Από τους Καππαδόκες Πατέρες ο Μέγας Βασίλειος δίνει με μεγαλύτερη σαφήνεια την ονομασία Θεοφάνεια στην εορτή των Χριστουγέννων εξηγώντας ταυτόχρονα και τη σημασία του περιεχομένου της : « όνομα θώμεθα τη εορτή ημών θεοφάνεια· εορτάσωμεν τα σωτήρια του κόσμου, την γενέθλιον ημέραν της α νθρωπότητος. Σήμερον ελύθη η καταδίκη του Αδάμ » (11). Η φράση όμως που ο ιερός Πατήρ χρησιμοποιεί, « τη εορτή ημών », δεν μας βοηθά να αντιληφθούμε αν με τη λέξη θεοφάνεια χαρακτηρίζει την πανήγυρη της 25ns Δεκεμβρίου ή της 6ns Ι ανουαρίου.

Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος επίσης με την ίδια σαφήνεια εξηγεί το περιεχόμενο της λέξεως θεοφάνεια για την εορτή των Χριστουγέννων, που εορταζόταν όμως στις 25 Δεκεμβρίου: « Τα δε νυν θεοφάνεια η πανήγυρις… Εφάνη γαρ Θεός ανθρώποις δια γεννήσεως· το μεν ων, και αεί ων εκ του αεί όντος, υ πέρ αιτίαν και λόγον… το δε, δι’ ημάς γενόμενο ύστερον, ιν’ ο το είναι δους , και το ευ είναι χαρίσηται… Όνομα δε τω φανήναι, θεοφάνεια » (12) 100 . Αλλά και ο Ευσέβιος Καισαρείας πολύ νωρίτερα μιλώντας για το σπήλαιο της Γεννήσεως αναφέρει «τω της πρώτης Θεοφανείας άντρω» (13).

Ο ιερός Χρυσόστομος σε αντίθεση προς τους Κ αππαδόκες αποφεύγει να ονομάσει την εορτή των Χριστουγέννων θεοφάνεια, αλλά χαρακτηρίζει θεοφάνεια την εορτή της Βαπτίσεως, την οποία θεωρεί εξαρτώμενη από την εορτή της Γεννήσεως: « Η κατά σάρκα του Χριστού γέννησις. Από γαρ ταύτης τα θεοφάνεια και το Πάσχα το ιερόν και η Ανάληψή και η Πεντηκοστή την αρχήν και την υπόθεσιν έλαβον. Ει γαρ μη ετέχθη κατά σάρκα ο X ριστός, ουκ αν εβαπτίσθη, όπερ εστί τα θεοφάνεια » (14).

Η ονομασία τα Επιφάνεια σημαίνει γενικώς κάποια έμφάνιση, φανέρωση. Στην Παλαιά Διαθήκη συναντούμε τη λέξη αυτή με την έννοια της εμφάνισης του Θεού και της θ αυμαστής επέμβασής του στον κόσμο (15). Στην Καινή Διαθήκη σημαίνει είτε τη φανέρωση του Κυρίου, είτε την παρουσία του (16). Κατά τον Δ’ αιώνα ο Ευσέβιος Καισαρείας λέγοντας « της ενσάρκου του Σωτήρος ημών επιφανείας » υποδηλώνει την Ενανθρώπηση του Σωτήρος Χριστού (17). Οι Καππαδόκες χρησιμοποιούν διαφόρους τύπους της λέξεως, είτε με τη γενική έννοια είτε με τη συγκεκριμένη των θείων εμφανίσεων ή φανερώσεων. Ο Γρηγόριος Νύσσης κάνει συχνή χρήση του ρήματος « επιφαίνομα ι» με την έννοια της επί γης θείας επιφανείας (18), ο δε Αστέριος Αμασείας αναφέρει ότι « ο Θεός επεφάνη τω καρτερώ… » (19). Ο Μέγας Βασίλειος για τη Γέννηση του Χριστού λέγει « τη επιφανεία του Κυρίου » (20) και για το Πάσχα « την μεγάλην ημέραν της επιφανείας αυτού (=του Κυρίου)» (21). Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος για την εορτή της Επιφανείας -πρόκειται, όπως έξηγήσαμε παραπάνω, για την εορτή της Γεννήσεως- αναφέρει « ην δε ημέρα των Επιφανειών » (22) και για την Πεντηκοστή « του Πνεύματος τιμήσαι την επιφάνειαν » (23).

Απ’ όσα άναφέραμε, δεν φαίνεται οι Καππαδόκες να χρησιμοποιούν την ονομασία Επιφάνεια για μία μόνο συγκεκριμένη εορτή, αλλά μάλλον ως ένδειξη της φανερώσεως και επιφανείας του Κυρίου, σε όποια εορτή και αν άρμοζε. Η πρώτη μαρτυρία που αναφέρει τα Επιφάνεια ως αποκλειστικά εορτή της Βαπτίσεως του Κυρίου είναι του ιερού Χρυσοστόμου, ο οποίος περί το 386 αναφέρει « ουχί η ημέρα καθ’ ην ετέχθη, αλλ’ η ημέρα καθ’ ην εβαπτίσθη, επιφάνεια λέγεται. Αυτή γαρ έστιν η ημέρα καθ’ ην εβαπτίσατο, και την των υδάτων ηγίασε φύσιν » (24). Τέλος η ονομασία τα Φώτα αποδίδει το θέμα της φανερώσεως της δόξης του Θεού «εν φωτί» και είναι άμεσα συνδεδεμένη εξ απόψεως εννοιολογικής με τα θεοφάνεια (25) , χαρακτηρίζει όμως παραδοσιακά την εορτή της Βαπτίσεως του Κυρίου. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος αναφέρει: « Η αγία των Φώτων ημέρα, εις ην αφίγμεθα, και ην εορτάζειν ηξιώμεθα σήμερον… τιμήσωμεν το Χριστού βάπτισμα σήμερον » (26) και θέλει ασφαλώς να δείξει όχι γενικώς την εικόνα της Βαπτίσεως, αλλά αυτό που συμβολίζει το Βάπτισμα του Κυρίου. Λέγει χαρακτηριστικά: « Η γαρ αγία των Φώτων ημέρα… αρχήν μεν το του Χριστού βάπτισμα λαμβάνει, του αληθινού φωτός, του φωτίζοντος πάντα άνθρωπον ερχόμενον εις τον κόσμον· ενεργεί δε την εμήν κάθαρσιν και βοηθεί τω φωτί, ο παρ’ αυτού λαβόντες άνωθεν απ’ αρχής, εκ της αμαρτίας εζοφώσαμέν τε και συνεχέαμεν » (27) 5 . Ο βαπτισθείς Κύριος δηλαδή, το αληθινό φως, παρουσιάζεται ως λυτρωτής και φωτοδότης του κόσμου, που μας αξιώνει, όπως αλλού αναφέρει, να γινόμαστε και εμείς φώτα που θα φωτίζουν τον κόσμο και τους συνανθρώπους μας: « ως φωστήρες εν κόσμω ζωτική τοις άλλοις ανθρώποις δύναμις » (28).

Γενικότερα ο άγιος Γρηγόριος με αφορμή την ημέρα των Φώτων μας δίνει το θεολογικό συμβολισμό του φωτός, αρχίζοντας από το « φως το ακρότατον και απρόσιτον, και άρρητον », δηλαδή τον Θεό, και φθάνοντας μέχρι το « φως του βαπτίσματος » (29). Συνεπώς η εορτή των Φώτων, αν και σαφώς συνδεδεμένη με το βαπτισματικό χαρακτήρα της ημέρας, δεν οφείλει την ονομασία της στο Βάπτισμα, αλλά στο περιεχόμενό του, που είναι ο φωτισμός του ανθρώπου και ολόκληρης της κτίσεως. Γι αυτό και οι Καππαδόκες Πατέρες επιμένουν στο μυστικό συμβολισμό της εορτής, που ασφαλώς είναι οι σωτήριες για τον άνθρωπο θεολογικές αλήθειες. Ο Γρηγόριος ο Νύσσης λέγει χαρακτηριστικά: «… άγων και περιφέρων ο χρόνος μνήμην αγίων μυστηρίων, καθαιρόντων τον άνθρωπον, α και την δυσέκνιπτον αμαρτίαν απορρύπτει της ψυχής και του σώματος- επανάγει δε προς το εξ αρχής κάλλος, όπερ ο αριστοτέχνης Θεός εφ’ ημίν διεπλάσατο » (30).

Ο συμβολισμός αυτός γίνεται σαφέστερος από τον Αστέριο Αμασείας, ο οποίος δηλώνει συγχρόνως και το περιεχόμενο της ε ορτής: « Φώτα πανήγυριν άγομεν, επειδή τη των αμαρτημάτων άφεσει, οίον εκ σκοτεινού τιν ος δεσμωτηρίου του προτέρου βίου, προς το φωτεινόν και ανεύθυνον αναγόμεθα » (31).

Συμπερασματικώς ως προς την ονομασία των εορτών μας, σύμφωνα με τις παραπάνω μαρτυρίες, μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι σε γενικές γραμμές, μετά το διαχωρισμό των δύο εορτών, τα Χριστούγεννα λαμβάνουν την ονομασία τα Γενέθλια ή τα θεοφάνεια, ενώ η εορτή της Βαπτίσεως του Κυρίου λαμβάνει την ονομασία τα Επιφανεια ή τα Φώτα. Οι ονομασίες αυτές διατηρούνται μέχρι σήμερα με εξαίρεση τα Θεοφάνεια, που δηλώνει συνήθως την εορτή της Βαπτίσεως, και την προσθήκη της ονομασίας Χριστούγεννα για την εορτή της Γεννήσεως.

Υποσημειώσεις

(1) To ουδέτερο πληθυντικού που παρατηρούμε, χρησιμοποιείται για τι s ονομασίες των εορτών και ό,τι αυτές περιλαμβάνουν. Είναι πολύ χαρακτηριστικά τα όσα αναφέρει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: Τις ε τήσιες εορτές τις ονομάζει «τα ετήσια», την εορτή των γενεθλίων «τα γενέθλια», την εορτή του γάμου «τα γαμήλια», την ονομαστική εορτή «τα ονομαστήρια», την εορτή των εγκαινίων κατοικίας «τα κατοικέσια», κάθε χαρμόσυνη εορτή «τα χαρμόσυνα» κ.ο.κ. Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος Μ΄εις το άγιον Βάπτισμα, PG 36, 360Β.

(2) Κ. Keyssner , « Natalis templi » , Real – Encyclop ä die , ΧΧΧΧΙΙ (1935), 1800-18002 . Chr . Mohtmann , « Epiphania », Nijmegen , Dekker & Van de Vegt , 1953, σσ. 647, 663.

(3) Βασιλείου, E ις την αγίαν του Χριστού Γέννησιν , PG 31, 1473Α.

(4)Αστερίου Αμασείας , Λόγος κατηγορικός της εορτής των Καλανδών , PG 40, 217C.

( 5) Γρηγορίου του Θεολόγου , Ομιλία ΛΗ’ εις τα θεοφάνεια, είτουν Γενέθλια του Σωτήρος, PG 36, 312C.

(6)Αμφιλοχίου Ικονίου, Λόγος A ‘ εις τα Γενέθλια του μεγάλου Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, PG 39, 37ΑΒ. Πρβλ . J. Mossay, Les fêtes σσ . 23-24.

(7)A. Grabar, Martyrium. Recherches sur le culte des reliques et l’ art chrétien antique, II vol. Iconographie, Paris 1946, σσ . 144-145, 152.

(8) Αυτόθι , I, σ . 28· II, σ . 136.

(9) Γρηγορίου Νύσσης, Λόγος εις την Γέννησιν του Χριστού, PG 46, 1136Β: «…τη γενομένη δια του φωτός αυτώ θεοφανεία Μω ϋσέως». Πρβλ. Αστερίου Αμασείας, Εγκώμιον εις τους αγίους κορυφαίους αποστόλους Πέτρον και Παύλον, PG 40, 288Β: « Κακεί γαρ ο αυτός ούτος Θεός τω Μωυσεί εμφανίζων, εν πυρί ελάλει· και τον νόμον διδούς επί του Σινά, πυρί καταλάμπων ».

(10) Αστερίου Αμασείας , αυτόθι, 284 D -285 A : «και περιλάμψας αυτόν αιφνίδιον τω φωτί, καταπλήττει και μεταβάλλει προς ταπεινότητα, στήσας μεν του δρόμου δια τον φόβον, τους δε το πυρώδες και θυμοειδές βλέποντας οφθαλμούς σωφρονίσας τω σκότω».

(11) Βασιλείου , E ις την αγίαν του Χριστού Γέννηοιν, PG 31, 1473Α.

(12)Γρηγορίου Θεολόγου , E ις τα θεοφάνεια, είτουν Γενέθλια του Σωτήρο5, PG 36, 313C.

(13)Ευσεβίου Καισαρείας, E ις Κωνσταντίνον τον βασιλέα τριακονταετηρικός , θ’, PG 20, 1369C.

(14)Ιω. Χρυσοστόμου, Εις τον μακάριον Φιλογόνιον, PG 48, 752. Πρβλ . J. Mossay, Les fêtes, σσ . 21-23.

(15) Βλ. Β’ Μακ. 2,21· 3,24· 5,4· 12,22· 14,15- 15,27. Γ Μακ. 2,9· 5,8.

(16)Βλ. Ρωμ. 16,26· Α’ Τιμ. 3,16· Β’ Τιμ. 1,10· Β’ Θεσ. 2,8 κ. α.

(17)Ευσεβίου Καισαρείας, Εκκλησ. Ιστορία, 1, 5, εκδ. SC 31, σ. 20 ( PG 20, 81Α). Πρβλ. Του ιδίου, E ις τον βίον Κωνσταντίνου του βασιλέως, 3, 41, PG 110 ΙΑ.

(18) «… τότε επεφάνη η χάρις, τότε η του αληθινού φωτός α κτίς ανέτειλε. Τότε επέφανε της δικαιοσύνης ο ήλιος …» ( Γρηγορίου Νύσσης , Λόγος εις την Γέννησιν του Χριστού , PG 46, 1132C). «…το νυν επιφανήναι τη ανθρωπίνη ζωή την θείαν ζωήν» (αυτόθι, 1129C).

( 19)Αστερίου Αμασείας , Ε γκώμιον εις τον άγιον πρωτομάρτυρα Στέφανον, PG 40, 345C.

(20)Βασιλείου, Εις την αγίαν του Χριστού Γέννησιν , PG 31, 1469C.

(21) Του ιδίου, Ομιλία ΙΑ’ κατά μεθυόντων, αυτόθι, 445C.

(22)Γρηγορίου Θεολόγου , E ις τον μέγαν Βασίλειον επιτάφιος , PG 36, 561C.

(23) Του ιδίου , Λόγος Μ’ εις το άγιον Βάπτισμα , PG 36, 392BC.

(24) Ιω.Χρυσοστόμου, Πρ os τους α πολιμπανομένους των θείων συνάξεων, και εις το άγιον και σωτήριον βάπτ i σμα , PG 49, 365. Πρβλ. J . Mossay , Les f ê tes , σσ. 27-29.

(25) Chr . Mohrmann , Epiphania , σσ. 649-650.

(26)Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος Λθ’ εις τα άγια Φώτα, PG 36, 336 A , 357D.

(27)Αυτόθι, 336Α.

(28)Αυτόθι, 360Α. Το θέμα αυτό είναι πολύ αγαπητό σ’ όλους τους Καππαδόκες Πατέρες. Βλ. Αμφιλοχίου Ικονίου, Λόγος Α’ εις τα Γενέθλια του μεγάλου Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, PG 39, 44Α: «ίνα φαινόμεθα ως φωστήρες εν κόσμω». Πρβλ. Γρηγορίου Νύσσης, Εγκώμιον εις τον άγιον Στέφανον τον πρωτομάριυρα, PG 46, 728Α κ. εξ.· 729Β κ. εξ. Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος Μ’ εις το άγιον Βάπτισμα, PG 36, 409C.

(29)Γρηγορίου Θεολόγου, Λόγος Μ΄ εις το άγιον Βάπτισμα, PG 36, 364Β-365Β.

(30) Γρηγορίου Νύσσης, Εις την ημέραν των Φώτων, PG 46, 577C-580A.

(31) Αστερίου Αμασείας, Λόγος κατηγορικός της εορτής των Καλανδών, PG 40, 217C. Πρβλ. J . Mossay , Les f ê tes , σσ. 24-27.

Πηγή

Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΣΙΜΧΑΤ ΤΟΡΑ

Η γιορτή του Σιμχάτ Τορά (στα εβραϊκά שִׂמְחַת תּוֹרָה) που σημαίνει «Χαίροντας την Τορά» (δηλαδή η γιορτή της χαράς του εβραϊκού λαού που ο Θεός του έδωσε την Τορά) σηματοδοτεί την συμπλήρωση του ετήσιου κύκλου της Τορά, ακριβώς έναν χρόνο από την ημέρα που άρχισε το διάβασμα του Νόμου.
Η γιορτή αυτή είναι συνέχεια της εβραϊκής γιορτής Σεμινί Ατσέρετ («Όγδοη Ημέρα της Συνέλευσης»), η οποία ακολουθεί αμέσως μετά τη γιορτή του Σουκότ τον μήνα Τισρί (που πραγματοποιείται συνήθως στα μέσα Σεπτεμβρίου έως τις αρχές Οκτωβρίου στο Γρηγοριανό ημερολόγιο). Στη Διασπορά οι γιορτές αυτές γιορτάζονται διαδοχικά σε δύο ημέρες, ενώ στο Ισραήλ γιορτάζονται την ίδια μέρα.

Το βράδυ της παραμονής και το πρωί του Σιμχάτ Τορά γίνονται στη Συναγωγή επτά περιφορές των περγαμηνών με την Τορά (των Σεφαρίμ). Στις περιφορές λαμβάνουν μέρος όλοι όσοι βρίσκονται στη Συναγωγή (με εξαίρεση εκείνους που πενθούν και δεν έχει συμπληρωθεί ένας χρόνος από τον θάνατο του συγγενή τους), ενώ μεγάλοι και παιδιά κρατούν κεράκια αναμμένα. (Στις εσκεναζικές κοινότητες το αντίστοιχο έθιμο είναι να κρατούν τα παιδιά σημαιούλες με αναπαραστάσεις του Σέφερ Τορά, των Δέκα Εντολών και του Μαγκέν Νταβίντ, δηλ. του άστρου του Δαυΐδ). Στο τέλος τούς μοιράζουν φρούτα και γλυκά.
Αγόρια που δεν έχουν περάσει την ηλικία του Μπαρ Μιτσβά (θρησκευτικής ενηλικίωσης) ανεβαίνουν στην Τεβά και αφού ένας ενήλικας διαβάζει την ευχή, τους διαβάζουν κατόπιν μια περικοπή από την Τορά ενώ τα κεφάλια τους είναι σκεπασμένα με ένα μεγάλο Ταλέτ. Η τελετή αυτή λέγεται «Κολ Ανεαρίμ» (Όλοι οι νεαροί).
Επειδή το διάβασμα της Τορά πρέπει να είναι αδιάκοπο, μόλις διαβαστεί η τελευταία περικοπή (από το Δευτερονόμιο) ανοίγεται η δεύτερη περγαμηνή κι έτσι αρχίζει αμέσως ο καινούργιος κύκλος, με το διάβασμα του πρώτου μέρους της Γένεσης. Μια ειδική τελετή συνοδεύει το διάβασμα της τελευταίας και της πρώτης περικοπής της Πεντατεύχου. Οι άντρες που τιμώνται και καλούνται να τις διαβάσουν λέγονται Χατάν Τορά (Γαμπρός του Νόμου) και Χατάν Μπερεσσίτ (Γαμπρός της Έναρξης).
Ο «Γαμπρός της Έναρξης», κατά κανόνα, γίνεται την επόμενη χρονιά «Γαμπρός του Νόμου» και αυτό γιατί εφ’ όσον ξεκίνησε αυτός το διάβασμα της Τορά θεωρείται σωστό να διαβάσει και τις τελευταίες περικοπές, ολοκληρώνοντας έτσι τον κύκλο ανάγνωσης της Τορά.


Πηγή 1

Πηγή 2

Ο ΜΗΝΑΣ ΝΙΣΑΝ ΚΑΙ Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΕΣΑΧ

από τον Ραβίνο Λάρισας Ηλία Σαμπετάι


Ο μήνας Νισάν συμβολίζει το χάραμα του φωτός για τον Λαό Ισραήλ, μετά την μακραίωνη και πολυτάραχη δουλεία υπό τον Φαραώ στην Αίγυπτο. Σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας εποχής στην ιστορία των Ισραηλιτών.

«Κι ινέ ασστάβ αβάρ … : Ιδού ο χειμώνας πέρασε, η βροχή έφυγε, τα άνθη πρόβαλλαν πάνω στη γη και η φωνή της τρυγόνας αντήχησε τριγύρω», (Ασμ. 2:11).

Για τους περισσότερους ανθρώπους τέτοιοι ήχοι και τραγούδια συνδέονται με τον μήνα Μάιο. Για τον απελευθερωθέντα Λαό Ισραήλ και για τη Χώρα της Βίβλου, τέτοιοι ήχοι συνδέονται με τον μήνα Νισάν. Για τον Ισραήλ και το Έρετς Γισραέλ οι μουσικές χορδές της άνοιξης πάλλονται με την εμφάνιση της σελήνης του Νισάν ψηλά στον ουρανό.

Ο Ισραήλ υπό τον Μωυσή έγινε αποδέκτης του νέου τραγουδιού της άνοιξης και της αναγεννήσεώς του. Όταν ο Δημιουργός τους πήρε , ούτως ειπείν, από το χέρι για να τους οδηγήσει προς την ελευθερία, έδειξε ψηλά στο στερέωμα και είπε: «Αχόντες αζέ λαχέμ ρως χοντασίμ : Ο μήνας αυτός θα είναι για σας πρώτος των μηνών», (Εξ. 12:1). Θα συμβολίζει για σας την απαρχή ενός θρησκευτικού ημερολογίου. Όταν αντικρίζετε την αρχή της νέας σελήνης Νισάν, θα σημάνει για σας καιρό αφιερωμένο στην πνευματική ανάταση και καλλιέργεια. Ο προφήτης Γεχέζκιελ για αυτή την αναγέννηση είπε: «Και όταν το κάνω αυτό θα μάθετε ότι Εγώ είμαι ο Κύριος. Θα σας δώσω το πνεύμα Μου, θα αναγεννηθείτε και θα σας φέρω στη γη σας», (Ιεζ. 37:13-14).

Το μήνυμα της ελευθερίας και της προόδου απευθύνεται προς όλους τους ανθρώπους. Ο λυτρωμός από το σκοτάδι και την καταπίεση, η ανοικοδόμηση του Θεϊκού παραδείσου εδώ πάνω στη γη, οφείλει να αγκαλιάζει κάθε συνάνθρωπο ως ‘‘πλησίον’’ και ‘‘αδελφό’’.

Κάθε χρόνο η νεομηνία Νισάν και η Χαγκ Απέσαχ υπενθυμίζουν στον Ισραήλ τα καθήκοντα και τις υποχρεώσεις που υπαγορεύει η Τορά.

Το χρέος να θυμόμαστε και να διδασκόμαστε από τις ιστορικές εμπειρίες του συλλογικού μας παρελθόντος, αποτυπώνεται με ευκρίνεια στα λόγια της Αγκαντά: «Μπεχόλ ντορ βαντόρ … : Σε κάθε γενιά υποχρεούται καθένας από μας να θεωρεί εαυτόν ως απελευθερωθέντα από την Αίγυπτο. Ότι οφείλουμε να αναβιώσουμε το χρονικό της Εξόδου ως γεγονός που αφορά κάθε σύγχρονο Ιουδαίο. Την Νύχτα του Σέντερ δεν γιορτάζουμε απλώς μια μακρινή επέτειο, αλλά κάτι πολύ επίκαιρο. Το όραμα και τα διδάγματα της Εξόδου, οφείλουν να καθοδηγούν και να συντροφεύουν κάθε μεταγενέστερη γενιά.

Στο επίκεντρο της τελετής του Σέντερ είναι η Κριάτ Ααγκαντά – η Ανάγνωση της Πασχαλινής Αφήγησης. Ο επιφανής Ραμπάν Γκαμλιέλ είπε: «Όποιος την νύχτα του Πέσαχ δεν απαγγείλει τις τρεις ακόλουθες λέξεις: Πέσαχ – Ματσά – Μαρόρ, δεν έχει εκπληρώσει το καθήκον του».

Ακόμη και υπό τους δύσκολους αλλά απαραίτητους περιορισμούς των ημερών, καθένας οφείλει να διαβάσει, να συλλογισθεί και να υμνήσει τον Ύψιστο για την Γετσιάτ Μιτσράγιμ – την Έξοδο από την Αίγυπτο. Οφείλουμε να θυμόμαστε πως δεν εορτάζουμε μόνοι· νοερώς συνεορτάζουμε με όλα τα αδέλφια μας!

Είθε όλοι να απολαύσουμε ένα ωραίο και αισιόδοξο Σέντερ.

Μοαντίμ Λεσιμχά Χαγκ Πέσαχ Σαμέαχ!

Ραββίνος Η. Σαμπετάϊ

Πηγή

Ρος Ασσανά – Εβραϊκή Πρωτοχρονιά

Η Εβραϊκή θρησκεία αναγνωρίζει περισσότερες από μια Πρωτοχρονιές – άλλη είναι η θρησκευτική, άλλη είναι των δένδρων και άλλη η πολιτική. Ουσιαστικά όμως αυτή που ορίζεται σαν η κανονική» Εβραϊκή Πρωτοχρονιά, η γιορτή στην οποία αλλάζει η ημερομηνία του χρόνου είναι το Ρος Ασσανά, (ή αλλιώς Ρος Ασανά/Ροσς Ασσανά). Το όνομα της γιορτής στην κυριολεξία σημαίνει Rosh (κεφαλή) Ha (του) Shana (χρόνου) και φέτος ξεκινάει κατά την δύση του ήλιου την Δευτέρα 22 Σεπτεμβρίου 2025 μέχρι την δύση του ηλίου της Τετάρτης 24 Σεπτεμβρίου 2025, ενώ φέτος μπαίνουμε αισίως στο 5786 A.M.

Γιατί ξεκινάμε στη δύση του ήλιου; Γιατί η ημέρα στο εβραϊκό ημερολόγιο ξεκινά από την δύση του ηλίου και διαρκεί μέχρι την δύση της επομένης, (σύμφωνα με την Γέννεση «και έγινεν εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα πρώτη»). Τυπικά ξεκινά όταν 3 αστέρια εμφανίζονται στον ουρανό αλλά πρακτικά ορίζεται μόνο από την δύση του ηλίου – φέτος στην Ελλάδα πέφτει στις 18.54 το απόγευμα της 29/9. Ταυτόχρονα είναι και η πρώτη ημέρα του μήνα Τισρί.

Το Ρος Ασσανά είναι αναπόσπαστα δεμένο με το Γιομ Κιππούρ, (Ημέρα Εξιλέωσης – η ιερότερη γιορτή του Ιουδαϊσμού) και αποτελούν τις λεγόμενες Υψηλές Εορτές, ενώ οι ημέρες μεταξύ Ρος Ασσανά και Κιππούρ ονομάζονται Γιαμίμ Νοραϊμ (Ημέρες του Δέους) λόγω του υψηλού βαθμού θρησκευτικότητας τους.
Θρησκευτικά

Οι όροι «εξιλεασμοί» και «ημέρες του δέους» που αναφέρθηκαν πριν είναι ενδεικτικοί ότι το Ρος Ασσανά έχει δυο πρόσωπα, το ένα είναι η ευθυμία που συνοδεύει την αρχή του χρόνου και το άλλο είναι ότι σημαδεύει την έναρξη μιας περιόδου μετάνοιας που κορυφώνεται το Γιομ Κιππούρ. Αυτό συμβαίνει γιατί θεωρείται ότι στο Ρος Ασσανά ο Θεός μας εγγράφει στο Βιβλίο της Ζωής και καθορίζει το πως θα είναι η χρονιά που θα περάσουμε, ενώ την ημέρα του Γιομ Κιππούρ σφραγίζει τις εγγραφές. Η περίοδος μεταξύ Ρος Ασσανά και Κιππούρ είναι οι Ημέρες τους Δέους και οι οποίες συνοδεύονται από ιδιαίτερη προσευχές και εφαρμογή του Σελιχότ, δηλαδή της αυτοπρόσωπης ζήτησης συγχώρεσης από τα άτομα που υπάρχει περίπτωση να έχουμε αδικήσει και ταυτόχρονα την παραχώρηση συγχώρεσης σε αυτούς που έχουν αδικήσει εμάς. Ένα ιδιαίτερο έθιμο, τουλάχιστον στην Ελλάδα, είναι η Ζιάρα (ισπανοεβραϊκός όρος που σημαίνει επίσκεψη στο νεκροταφείο), για να ζητήσουμε την παρέμβαση των πατέρων μας για να μας συγχωρέσει ο Θεός.

Θεωρητικά όλος ο μήνας που προηγείται, (ο μήνας Ελούλ), θεωρείται ο μήνας της μετάνοιας αλλά ιδιαίτερα αυτές τις ημέρες η αναζήτηση της συγχώρεσης αποκτά μια ιδιαίτερη βαρύτητα. Η μετάνοια θεωρείται ύψιστο καθήκον και η ζήτηση της συγχώρεσης αφορά τον Θεό αλλά κυρίως τον συνάνθρωπο μας. Τέλος η εβραϊκή στάση απέναντι στην συγχώρεση συνοψίζεται στα λόγια του Θεού: «ελάτε σε εμένα και εγώ θα έρθω σε εσάς«.
Έθιμα

Πρώτα, όπως ανάφερα, οφείλουμε να ζητήσουμε συγχώρεση αυτοπροσώπως από τα άτομα του περιβάλλοντος μας .

Δεύτερον είναι να βγούμε στην αγορά να αγοράσουμε ένα καινούργιο ρούχο ή κόσμημα για την γιορτή.

Τρίτον να πάμε στην συναγωγή για να ακούσουμε το Σοφάρ. Το σοφάρ είναι ένα κέρατο κριαριού το οποίο βγάζει έναν εξαιρετικά υποβλητικό ήχο που παραπέμπει κατ’ευθείαν στην Βίβλο και το άκουσμα του αποτελεί μιτσβά (εντολή με την καλή έννοια).

Τέταρτον είναι να απέχουμε από τις καθημερινές δραστηριότητες – ότι απαγόρευση ισχύει το Σαμπάτ ισχύει και για το Ρος Ασσανά.

Πέμπτον και πιο ενδιαφέρον: Την τέλεση ενός ειδικού γεύματος το οποίο θα συνοδεύεται από ορισμένα ειδικά τρόφιμα με συμβολική σημασία.
Το Γεύμα του Ρος Ασσανά

Το γεύμα του Ρος Ασσανά, (καμιά φορά ονομάζεται και Σέντερ του Ρος Ασσανά), είναι ένα εορταστικό γεύμα – πρακτικά έχει επικρατήσει να τρώμε ψάρι αλλά μπορεί να είναι οτιδήποτε αρκεί να είναι κάτι ιδιαίτερο. Η ουσία είναι τα ειδικά τρόφιμα (Ασιμανίμ/ Σημάδια) που συνοδεύουν το γεύμα και έχουν ιδιαίτερη σημασία. Αυτά είναι (σε παρένθεση ο ισπανοεβραικός όρος ) : μήλο με μέλι, πράσο (prassa), σπανάκι, χουρμά, κολοκύθα (kalavasa), ρόδι και κεφάλι ψαριού (pishkado).

Προφανέστατα το πράσο παραδοσιακά είναι πρασσοκεφτέδες (Κeftes de Prassa), το σπανάκι σπανακόπιτα ή σπανακοκεφτέδες (Keftes de Espinaca) ή πλεόν της μόδας είναι σε φρέσκια σαλάτα, η κολοκύθα μέσα σε μπουρεκάκια από κολοκύθα (Borekas de Kalavasa) κ.ο.κ. Υπάρχουν διάφορες συνταγές στο ίντερνετ.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ακόλουθες μπεραχότ (ευλογίες) για αυτά τα τρόφιμα. Εδώ τις παραθέτω στα ελληνικά αλλά συνήθως λέγονται (ή τουλάχιστον λέγονταν) στα ισπανοεβραϊκά στις Σεφαραδίτικες κοινότητες. Αντίστοιχα βέβαια στις Ρωμανιώτικες κοινότητες η γλώσσα της λειτουργίας ήταν τα ελληνικά:Το Μήλο με Μέλι (η εβραϊκή έκφραση Tapuach b’dvash είναι το όνομα ενός κλασσικού παιδικού τραγουδιού).
«Είθε ο Θεός να μας προσφέρει μια καλή και γλυκιά χρονιά από την αρχή ως το τέλος»
Το Ρόδι
«Είθε ο Θεός να πληθύνει τις καλές μας πράξεις όπως τους σπόρους του ροδιού»
Οι χουρμάδες (στα εβραικά η λέξη χουρμας μοιάζει με το ρήμα καταναλώνεται και ουσιαστικά είναι ένα λογοπαίγνιο)
«Είθε ο Θεός να θελήσει να καταναλωθούν αυτοί που μας επιβουλεύονται»

Το Κεφάλι ενός ψαριού
«Είθε ο Θεός να μας αφήνει να πηγαίνουμε πάνω σε ότι αναλάβουμε και να μας έχει ως κεφαλή και όχι ως ουρά, όταν ακολουθούμε τις εντολές του Κυρίου»

Το γεύμα ξεκινάει με το Κιντούς, τη μπεραχά που ευλογεί το κρασί, από το γηραιότερο μέλος της οικογενείας. Μετά μοιράζει το κρασί και λέει την ευλογία για το ψωμί που ειδικά για σήμερα οι καλεσμένοι το βουτάνε σε λίγο μέλι.

Στην συνέχεια αναφέρουμε τις μπεραχότ για τα τρόφιμα και τρώμε κανονικά το υπόλοιπο γεύμα. Το Ρος Ασσανά διαρκεί 2 ημέρες και το γεύμα επαναλαμβάνεται την επομένη, αλλά πρακτικά σήμερα δεν συμβαίνει.

Ευχές

Οι πιο χαρακτηριστικές ευχές του Ρος Ασσανά είναι:

Σανά Τοβά ου μετουκά
(Καλή και Γλυκιά Χρονιά)

K’τιβά βε χατιμά τοβά
(Είθε να γραφτείς και να σφραγιστείς για μια καλή χρονιά)


Αρχική Πηγή

ΓΙΟΜ ΚΙΠΟΥΡ – ΗΜΕΡΑ ΕΞΙΛΑΣΜΟΥ

Δέκα ημέρες μετά το Ρως Ασσανά, στις 10 του μηνός Τισρί, είναι η ιερότερη ημέρα του εβραϊκού εορτολογίου, η Ημέρα του Εξιλασμού «Γιομ Κιπούρ». Ημέρα αυστηρά μη εργάσιμη, αφιερωμένη στην μεταμέλεια, την προσευχή και την επίκληση στη μεγαλοσύνη του Θεού, ώστε να σφραγίσει για μας και τους αγαπημένους μας μια καλή απόφαση για την επόμενη χρονιά.

Το πρωί της παραμονής στα σπίτια της Λάρισας ετοιμάζεται ένα ποτήρι με λάδι, μέσα στο οποίο κοιτάζονται με τη σειρά όλα τα μέλη της οικογένειας μέχρι να δουν το είδωλό τους. Είναι η ώρα που ζητούν συγγνώμη ο ένας από τον άλλον και εύχονται μια καλή νέα χρονιά. Στη συνέχεια το λάδι προσφέρεται στη Συναγωγή από τις γυναίκες που ανάβουν με αυτό ένα καντηλάκι.

Το ίδιο βράδυ και πριν ο ήλιος δύσει οι οικογένειες συγκεντρώνονται στο τραπέζι για ένα πλούσιο γεύμα. Αμέσως μετά αρχίζει η νηστεία («ταανίτ») που θα διαρκέσει για 25 περίπου ώρες, δηλαδή μέχρι τη δύση της επόμενης ημέρας, κατά την οποία δεν επιτρέπεται να φάμε και να πιούμε τίποτα απολύτως. Ο σκοπός της είναι η ταπείνωση των ψυχών και η μη ενασχόλησή μας με τίποτα ταπεινό καθόλη τη διάρκεια της γιορτής, παρά μόνο με την επικοινωνία μας με τον Θεό.

Η επικοινωνία αυτή θα συντελεστεί στη Συναγωγή, όπου το Κιπούρ αισθάνονται την ανάγκη να προσέλθουν όλοι οι Εβραίοι, ακόμα και όσοι δεν συμμετέχουν σε καμία άλλη λειτουργία στη διάρκεια της χρονιάς. Με προσευχές μελωδικότατες και κατανυκτικούς ψαλμούς επαναλαμβάνονται όλη την ημέρα οι παρακλήσεις προς τον Θεό για παραγραφή των υποσχέσεων που δώσαμε και δεν κρατήσαμε και για συγχώρεση των σφαλμάτων μας. Χαρακτηριστικό είναι πως το Γιομ Κιπούρ ζητούμε συγγνώμη για τα αμαρτήματά μας απέναντι στον Θεό και όχι απέναντι στους ανθρώπους. Αν πιστεύουμε ότι έχουμε βλάψει και αδικήσει κάποιον άνθρωπο, πρέπει να ζητήσουμε και να πάρουμε τη συγχώρεσή του πριν από την ημέρα αυτή και κατόπιν να απευθυνθούμε στον Ύψιστο.

Η βραδυνή λειτουργία του Κιπούρ, που λέγεται «Νεϊλά» (δηλ. κλείσιμο, σφράγισμα) τελειώνει με το σάλπισμα του σοφάρ και την ανταλλαγή ευχών στο προαύλιο της Συναγωγής, ενώ οι γυναίκες πηγαίνουν γρήγορα στο σπίτι για να ζεστάνουν το γεύμα που θα απολαύσει η οικογένεια μετά από την ολοήμερη νηστεία, η οποία θα «κοπεί» με ένα σπιτικό γλυκό. Παλαιότερα, μετά το γεύμα συνηθιζόταν να γίνονται επισκέψεις από τους νεότερους στα σπίτια των μεγαλύτερων συγγενών, αλλά αυτό το ωραίο έθιμο έχει δυστυχώς εκλείψει σήμερα.

Πηγή

Η Γιορτή «Του Μπισβάτ»

Το Του Μπισβάτ (Εβραϊκά: ט״ו בשבט; tú bish’vat) είναι εβραϊκή εορτή που πραγματοποιείται την 15η ημέρα του εβραϊκού μήνα Σσεβάτ. Ονομάζεται επίσης Rosh HaShanah La’Ilanot , κυριολεκτικά «Νέο Έτος των Δέντρων». Είναι η εποχή όπου ανθίζουν τα πρώτα δέντρα στο Ισραήλ, ξυπνώντας από το χειμερινό τους ύπνο και ξεκινώντας έναν νέο κύκλο καρποφορίας. Στο σημερινό Ισραήλ, αλλά και στις εβραϊκές κοινότητες της Διασποράς, όπως και στη Λάρισα, η μέρα γιορτάζεται ως μέρα οικολογικής συνειδητοποίησης και φυτεύονται δέντρα για τον εορτασμό.

Το όνομα Του Μπισβάτ προέρχεται από το εβραϊκό ημερολόγιο και σημαίνει 15 του μήνα Σσεβάτ. Το «Tu» αντιπροσωπεύει τα εβραϊκά γράμματα Tet και Vav, τα οποία μαζί έχουν την αριθμητική τιμή των 9 και 6, αθροίζοντάς τα παίρνουμε τον αριθμό 15.

Σύμφωνα με τον Εβραϊκό νόμο, το «Νέο Έτος των Δέντρων» σχετίζεται με τους διάφορους φόρους που χωρίζονταν από την παραγωγή στην Ιερή Γη. Οι φόροι αυτοί ήταν διαφορετικοί κάθε χρόνο στον επταετή κύκλο της Σσεμιτά καθώς τα χωράφια τελούσαν υπό αγρανάπαυση κάθε έβδομο έτος. Το σημείο όπου ένας ανθισμένος καρπός θεωρείται ότι ανήκει στον επόμενο χρόνο του κύκλου είναι η 15η του Σσεβάτ.

Ο Άνθρωπος, ύψιστη αξία για την ιουδαϊκή θρησκεία και σύμφωνα με τη φράση που υπάρχει στο Δευτερονόμιο 20:19 «ο Άνθρωπος είναι ένα δέντρο στον αγρό», οφείλει να γνωρίζει ότι η Γη του δίνει ζωή και ότι είναι απόλυτα εξαρτημένος με αυτή καθώς του προσφέρει τα απαραίτητα. Η μέρα αυτή τιμά τη γη, τους καρπούς της και αναφέρεται στην αδήριτη ανάγκη του ανθρώπου να είναι μέλος της και να την φροντίζει όσο το δυνατόν περισσότερο.

Την ημέρα του Του Μπισβάτ τρώμε καρπούς, κυρίως από τα επτά είδη που ξεχωρίζουν στην Τορά μέσα από τους ύμνους σχετικά με τον πλούτο της Ιερής Γης. Τα είδη αυτά είναι: σιτάρι, κριθάρι, σταφύλια, σύκα, ρόδια, ελιές και χουρμάδες.

Πηγή

Ο ΕΟΡΤΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΑΝΟΥΚΑ

Το Χανουκά φέρνει στις μνήμες όλων μας χαρούμενες οικογενειακές συγκεντρώσεις γύρω από την αναμμένη Χανουκιγιά, παιδικά τραγούδια και παιχνίδια με τη σβούρα (σεβιβόν) αλλά και την γλυκιά γεύση των σπιτικών ζεστών λουκουμάδων (σουφγκανιότ). Η γιορτή των φώτων μας θυμίζει μια φράση που είπε κάποτε ένας σοφός Ραβίνος: «Δεν μπορείς να διώξεις το σκοτάδι με ένα ραβδί: πρέπει αναγκαστικά ν’ ανάψεις το φώς!» Ο μόνος τρόπος να εξαφανίσουμε το σκοτάδι, την αμάθεια, το μίσος, την απληστία και την μισαλλοδοξία από τη ψυχή σας είναι «ν’ ανάψουμε» τα φώτα της γνώσης, της ελπίδας, της αγάπης, της ελεημοσύνης και της μεγαλοψυχίας. Το άναμμα των κεριών του Χανουκά μας επιστρέφει στις ρίζες μας, φωτίζει τις ψυχές μας και διώχνει το σκοτάδι από την καθημερινή μας ζωή.

Ο ΕΟΡΤΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΑΝΟΥΚΑ ΣΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

Το Χανουκά, η Γιορτή των Φώτων (Χαγκ Αουρίμ) γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 25 του Εβραϊκού μήνα Κισλέβ και διαρκεί οκτώ ημέρες.

Στη Συναγωγή εισάγουμε ειδικούς ευχαριστήριους ύμνους στις καθημερινές προσευχές. Στο σπίτι, ανάβουμε την Χανουκιγιά, την εννιάφωτη λυχνία που είναι και το σύμβολο της γιορτής, όταν πέσει η νύχτα και μπορούμε να μετρήσουμε τρία αστέρια στον ουρανό. Για το άναμμα χρησιμοποιούμε ελαιόλαδο ή κεριά αρκετά μεγάλα ώστε να μένουν αναμμένα τουλάχιστον μισή ώρα. Αυτό συμβολίζει την θέλησή μας να φωτίσουμε το σκοτάδι που υπάρχει στον κόσμο μέχρις ότου, όπως λέει και ο Προφήτης Ησαΐας «ο κόσμος γεμίσει από την γνώση του Θεού». Όλα τα μέλη κάθε Εβραϊκής οικογένειας πρέπει να είναι παρόντα στο άναμμα της Χανουκιγιά, η οποία πρέπει να τοποθετείται ή μπροστά από ένα παράθυρο ή δίπλα στην είσοδο του σπιτιού έτσι ώστε να είναι ορατή από το δρόμο. Αυτό συμβολίζει ότι δεν πρέπει να «κρατάμε» το φώς μόνο για μάς αλλά πρέπει να το διαδίδουμε όσο πιο μακριά μπορούμε.

Την Παρασκευή το βράδυ πρέπει να ανάψουμε τα κεράκια του Χανουκά πριν τα κεριά του Σσαμπάτ. Από την ώρα που θα ανάψουμε τα κεριά του Σσαμπάτ και μέχρι να τελειώσει η τελετή της Αβνταλά, που σηματοδοτεί το τέλος του Σσαμπάτ και το ξεκίνημα μίας νέας εβδομάδας, δεν πρέπει ούτε να ξανανάψουμε την Χανουκιγιά, ούτε να την μετατοπίσουμε και ούτε να την «ετοιμάσουμε» με νέα κεριά για το άναμμα του Σαββατόβραδου.

Για το άναμμα της Χανουκιγιά, ανάβουμε πρώτα το ειδικό κερί που ονομάζεται Σσαμάσς και το χρησιμοποιούμε για ν’ ανάψουμε τα υπόλοιπα κεράκια ως εξής: το πρώτο βράδυ, θα ανάψουμε με τον Σσαμάσς ένα κεράκι που θα τοποθετήσουμε στο δεξιότερο σημείο της Χανουκιγιά όπως την βλέπουμε. Το επόμενο βράδυ, θα τοποθετήσουμε δύο κεράκια στις δύο δεξιές θέσεις της Χανουκιγιά και θα ανάψουμε με τον Σσαμάσς πρώτα το κεράκι που βρίσκεται στα αριστερά και ύστερα το κεράκι που βρίσκεται δίπλα του στην δεξιότερη θέση .
Η ίδια τελετουργία συνεχίζεται έως και το όγδοο βράδυ (ανάβουμε με τον Σσαμάσς το πρώτο κεράκι από τα αριστερά, ύστερα το διπλανό του και συνεχίζουμε έως ότου ανάψουμε τελευταίο το κεράκι που βρίσκεται στην δεξιότερη θέση της Χανουκιγιά). Ο τρόπος ανάμματος της Χανουκιγιά με την προσθήκη ενός επί πλέον κεριού καθημερινά, συμβολίζει ότι πρέπει πάντα να αυξάνουμε συνεχώς τις γνώσεις μας και τις καλές μας πράξεις (Μιτσβότ), να εμβαθύνουμε την πίστη μας στις αξίες και τις παραδόσεις της θρησκείας μας.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Το ιστορικό γεγονός εξ’ αιτίας του οποίου γιορτάζουμε κάθε χρόνο το Χανουκά διαδραματίστηκε σχεδόν πριν από είκοσι δύο αιώνες. Οι Εβραίοι είχαν επιστρέψει στο Ισραήλ μετά από την πρώτη καταστροφή του Ναού του Σολομώντα (του Μπέτ-Αμικντάσς) από τον βασιλιά Ναβουχοδονόσωρα το 586 π.χ., που είχε σαν συνέπεια την μακρόχρονη εξορία στην Βαβυλωνία, και είχαν ξανακτίσει τον Ιερό Ναό. Δεν απέκτησαν όμως την πλήρη ανεξαρτησία τους παραμένοντας υπό την κυριαρχία της Περσικής Αυτοκρατορίας, η οποία με τη σειρά της κατελήφθη αργότερα από τα στρατεύματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Το Ταλμούντ μας εξιστορεί ότι κατά την προέλαση του Μεγάλου Αλεξάνδρου και των στρατευμάτων του προς την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ, μία αντιπροσωπεία των πιο ηλικιωμένων και σοφών Εβραίων με επικεφαλής τον Αρχιραββίνο Σιμόν Ατσαντίκ, ανέλαβε να συναντήσει τον στρατηλάτη για να διερευνήσει τις προθέσεις του απέναντι στον Εβραϊκό λαό. Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος αντίκρισε τον Σιμόν Ατσαντίκ, κατέβηκε από το άλογό του και γονάτισε μπροστά του. Ύστερα, διηγήθηκε στον έκπληκτο Αρχιραββίνο και στους συνοδούς του, ότι τις νύχτες πριν από κάθε μάχη με τους Πέρσες, έβλεπε ένα όραμα στο οποίο οι προσευχές και οι ευλογίες του Αρχιραββίνου οδηγούσαν τα στρατεύματά του σε θριαμβευτική νίκη.

Αισθανόμενος βαθιά ευγνωμοσύνη και σεβόμενος τις πνευματικές αξίες των Εβραίων και τους Νόμους τους, ο Μέγας Αλέξανδρος υπήρξε ένας πολύ ευγενικός και γενναιόδωρος κυβερνήτης. Ακύρωσε την επιβολή φόρων στους Εβραίους και ακόμη προσέφερε πολλές φορές ζώα στο θυσιαστήριο του Ιερού Ναού. Όμως, η πρωτάκουστη για εκείνη την βάρβαρη εποχή καλοσύνη των στρατευμάτων του και η εισαγωγή του Ελληνικού τρόπου ζωής στην καθημερινή ζωή των Εβραίων συνετέλεσε σε μία μορφή αφομοίωσης. Η Ελληνιστική αφθονία, τα ηδονιστικά έθιμα, οι παγανιστικές τελετουργίες, ο αθλητισμός, οι επιστήμες, η φιλοσοφία αλλά και η Ελληνική γλώσσα υιοθετήθηκαν από πολλούς Εβραίους, οι οποίοι άρχισαν ν’ αφιερώνουν τον χρόνο τους στην εκμάθηση του Ελληνικού Πολιτισμού αντί στην μελέτη της Τορά, να μιλούν την Ελληνιστική Κοινή αντί Εβραϊκά και να δίνουν στα παιδιά τους ελληνικά αντί βιβλικά ονόματα.

Η ευμάρεια των Εβραίων δεν κράτησε για πολύ. Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η απέραντη αυτοκρατορία του μοιράστηκε στους στρατηγούς του. Μετά από ένα σκληρό πόλεμο για την κατάκτηση της εξουσίας, στον οποίο ενεπλάκησαν όλα τα έθνη της Μέσης Ανατολής, οι Εβραίοι βρέθηκαν το 175 π.χ. κάτω από την κυριαρχία της Δυναστείας των Σελευκιδών και του Σύριου βασιλιά Αντίοχου. Ο αλλαζών Αντίοχος, που δεν δίστασε να αυτοαποκαλεστεί «Ο Επιφανής», πίστεψε ότι η διάδοση και η υιοθέτηση του Ελληνιστικού Πολιτισμού από τους Εβραίους θα αποτελούσε το «εργαλείο» για την πλήρη αφομοίωσή τους. Κήρυξε ιερό πόλεμο εναντίον τους εφαρμόζοντας την απαγόρευση της διατήρησης των παραδόσεών τους και την εξάσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων, τις συστηματικές διώξεις και τις δολοφονίες. Το Μπέτ-Αμικντάσς συλήθηκε και λεηλατήθηκε από όλους τους θησαυρούς του. Αποφασισμένος να εξαφανίσει το παραμικρό που θύμιζε την Εβραϊκή θρησκεία, ο Αντίοχος εγκατέστησε το άγαλμα του Δία μέσα στον Ιερό Ναό, απαγόρευσε με ποινή θανάτου την τήρηση του Σσαμπάτ και των άλλων θρησκευτικών εορτών καθώς και τις τελετές περιτομής (Μπερίτ-Μιλά). Η συνεχής καταπίεση των Εβραίων, η ιεροσυλία του Ναού και το φάσμα της πλήρους εξαφάνισης οδήγησε μία χούφτα πιστούς να επαναστατήσουν. Η επανάσταση ξεκίνησε από το μικρό χωριό Μοντιίν, λίγα μόλις χιλιόμετρα ανατολικά της Ιερουσαλήμ. Αρχηγός της μικρής ομάδας των επαναστατών ήταν ένας ηλικιωμένος ιερέας, ο Ματατιάου Χασσμοναϊ, υποστηριζόμενος από τους πέντε γιούς του Γιεουντά, Ελιέζερ, Σίμων, Γιοχανάν & Γιονατάν. Η προσπάθεια ανατροπής του Συριακού ζυγού κράτησε πολλά χρόνια. Έχοντας να αντιμετωπίσουν πολυάριθμο και άριστα εκπαιδευμένο στρατό, οι Εβραίοι επαναστάτες ακολούθησαν την τακτική του ανταρτοπόλεμου: την ημέρα κρύβονταν στα βουνά και την νύχτα επιτίθονταν εναντίον του εχθρού. Μετά τον θάνατο του Ματατιάου, την συνέχιση του αγώνα ανέλαβε ο πρωτότοκος γιός του Γιεουντά, ο οποίος χάραξε στις ασπίδες των επαναστατών τα αρχικά του βιβλικού ρητού «Μι Καμόχα Μπαελίμ Αδονάϊ» που σημαίνει «Ποιός όμοιός Σου μεταξύ των Θεών, Αδονάϊ». Τα τέσσερα Εβραϊκά γράμματα Μέμ, Κούφ, Μπέτ και Γιούντ σχηματίζουν την λέξη Μακάμπι που σημαίνει «Σφύρα» γι’ αυτό και οι επαναστάτες εκείνης της εποχής ονομάστηκαν «Μακαμπίμ» ή «Μακαβαίοι».

Μετά από την θριαμβευτική νίκη τους στο χωριό Μπέτ-Τσούρ και ύστερα από πολλά χρόνια σκληρών πολέμων, οι Μακαβαίοι κατόρθωσαν να αποτινάξουν τον ζυγό των Σύριων και να απελευθερώσουν την πατρίδα τους. Πρώτο τους μέλημα που κράτησε αρκετό καιρό ήταν ο καθαρισμός του Ιερού Ναού από τα ειδωλολατρικά αγάλματα και η επαναλειτουργία του σύμφωνα με τις Εβραϊκές Παραδόσεις. Έχοντας καθαρίσει και απολυμάνει τον Ναό και έχοντας κτίσει ξανά το θυσιαστήριο του Κυρίου, οι Εβραίοι αποφάσισαν να γιορτάσουν την «επαναφιέρωση» της πίστης στον Θεό τους γι’ αυτό και επ’ ευκαιρία των εγκαινίων της επαναλειτουργίας του Ιερού Ναού, ονόμασαν την γιορτή αυτή Χανουκά που στα Εβραϊκά σημαίνει «αφιέρωση».



Για να επαναλειτουργήσει όμως ο Ναός, έπρεπε να βρεθεί μεγάλη ποσότητα από αμόλυντο αγνό ελαιόλαδο, σφραγισμένο από τον Αρχιερέα, για το άναμμα του Αιωνίου Φωτός, της Μενορά. Οι Μακαβαίοι βρήκαν στις αποθήκες του Ναού μόνο ένα μικρό κανατάκι που επαρκούσε υπό κανονικές συνθήκες για το άναμμα μίας μόνο ημέρας. Για να ετοιμάσουν νέα ποσότητα αγνού ελαιολάδου έπρεπε να περάσουν οκτώ ολόκληρες ημέρες. Το δίλημμα ήταν μεγάλο: να περίμεναν άλλες οκτώ ημέρες για να επαναλειτουργήσουν τον Ιερό Ναό ή να χρησιμοποιούσαν την μικρή ποσότητα λαδιού που είχαν βρει διακινδυνεύοντας να σβήσει η Μενορά μετά από μία ημέρα; Τελικά, ορμώμενοι από την βαθιά τους πίστη, αποφάσισαν να ανάψουν την Μενορά και ο Θεός έκανε το θαύμα του: το μικρό κανατάκι λαδιού διήρκεσε οκτώ ολόκληρες ημέρες, όσες ακριβώς χρειάζονταν για να ετοιμάσουν μεγάλη ποσότητα από αγνό λάδι. Τον επόμενο χρόνο, οι ραβίνοι όρισαν τον παντοτινό εορτασμό του Χανουκά για οκτώ ημέρες, σε ανάμνηση του θαύματος του Θεού και της βοήθειάς Του στην διατήρηση της θρησκευτικής ταυτότητας του Εβραϊκού Λαού.



Αρχική Πηγή

Η Γιορτή του Πουρίμ

Η ιστορία του Πουρίμ

Όπως και η γιορτή του Χανουκά, έτσι και η γιορτή του Πουρίμ δεν αναφέρεται πουθενά στην Τορά αλλά συνδέεται μ’ ένα ιστορικό γεγονός που διαδραματίστηκε στην Περσία πριν από περίπου εικοσιπέντε αιώνες. Η άνοδος του βασιλιά Ξέρξη (ή Αρταξέρη, του οποίου το Βιβλικό όνομα αναφέρεται ως Αχασσβερόσς) στον θρόνο της Περσίας, το 516 π.Χ., βρίσκει χιλιάδες Εβραίους που έχουν μεταφερθεί εντός των συνόρων της Περσικής Αυτοκρατορίας μετά την πρώτη καταστροφή του Ιερού Ναού του Σολομώντα (του Μπέτ–Αμικντάσς) από τον βασιλιά Ναβουχοδονόσωρα το 586 π.Χ. και τον διασκορπισμό του Εβραϊκού `Εθνους σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γής.

Ο βασιλιάς Αχασσβερόσς, ύστερα από πολλές επιτυχημένες πολεμικές εκστρατείες, γίνεται κυβερνήτης μίας τεράστιας γεωγραφικής έκτασης, η οποία εκτείνεται από την Ινδία μέχρι την Αιθιοπία και περιλαμβάνει 127 κράτη εκείνης της εποχής. Τον τρίτο χρόνο της βασιλείας του, θέλοντας να ευχαριστήσει τους υπηκόους του, ο Αχασσβερόσς διοργανώνει στα Σούσα, την πρωτεύουσα, συμπόσιο για όλους τους άρχοντες και τους δούλους του βασιλείου του. Και παρουσιάστηκε μπροστά του η ηγεσία της Περσίας και της Μηδίας, οι ευγενείς και οι άρχοντες των επαρχιών, και τους έδειχνε τα πλούτη της δοξασμένης βασιλείας του και τη λαμπρότητα του εξαίσιου μεγαλείου του, επί πολλές μέρες, επί εκατόν ογδόντα μέρες. Όταν πέρασαν οι μέρες αυτές, ο βασιλιάς παράθεσε συμπόσιο για όλο τον λαό που κατοικούσε στην πρωτεύουσα, από τον πιο μεγάλο ως τον πιο μικρό, που κράτησε επτά μέρες. Κι έγινε στην αυλή του κήπου του βασιλικού παλατιού. `Υστερα από επτά ημέρες φαγοπότι, ο βασιλιάς εκθειάζοντας στους προσκεκλημένους του την ασύγκριτη ομορφιά της βασίλισσάς του Βάστης, της ζητάει να εμφανιστεί μπροστά τους. Εκείνη του αρνείται πεισματικά και εξοργισμένος ο βασιλιάς Αχασσβερόσς τιμωρεί την ανυπακοή της με θάνατο προς παραδειγματισμό όλων των γυναικών της επικράτειας, οι οποίες όφειλαν να σέβονται και να υπακούουν τους συζύγους τους.

Μετά τον θάνατο της βασίλισσας Βάστης, οι αυλικοί του βασιλιά αρχίζουν να ψάχνουν σ’ όλο το βασίλειο για την άξια αντικαταστάτρια της. Βρίσκουν πολλές ωραίες κοπέλες, τις οδηγούν στο παλάτι και τις παρουσιάζουν μπροστά στον βασιλιά, ώστε εκείνος να διαλέξει ανάμεσά τους την καινούργια βασίλισσα.

Εκείνη την εποχή, ζούσε στα Σούσα, ένας σεβάσμιος και πολύ μορφωμένος Εβραίος που ονομαζόταν Μορντεχάϊ. Είχε φτάσει στην Περσία μαζί με την ορφανή ανηψιά του Εστέρ, την οποία είχε υιοθετήσει και αναθρέψει μετά από τον θάνατο των γονιών της. Η πανέμορφη Εστέρ οδηγήθηκε στο παλάτι του βασιλιά, όπου και κέρδισε τον θαυμασμό όλων των αυλικών και υπηρετών εξ’ αιτίας της απλότητας, της καλοσύνης και της μετριοφροσύνης που την διέκριναν και της προσέδιδαν μία σπάνια χάρη. Ο ίδιος ο βασιλιάς, εντυπωσιασμένος από τη φυσική ομορφιά και χάρη της, την επέλεξε για βασίλισσά του.

Η Εστέρ εγκαταστάθηκε στο παλάτι και ακολουθώντας την συμβουλή του θείου της Μορντεχάϊ δεν αποκάλυψε σε κανέναν ότι ήταν Εβραία. Πήρε μαζί της Εβραίες υπηρέτριες και ακολουθούσε πιστά τον Εβραϊκό τρόπο ζωής αρνούμενη να φάει οτιδήποτε δεν ήταν Κασσέρ. Ο θείος της Μορντεχάϊ ερχόταν να την επισκεφθεί και να την συμβουλεύσει καθημερινά στο παλάτι. Σε μία απ’ αυτές τις επισκέψεις του, ο Μορντεχάϊ, άκουσε τυχαία δύο υπεύθυνους της φρουράς του βασιλιά, τον Μπιγκτάν και τον Τέρεσς, να σχεδιάζουν να δηλητηριάσουν τον βασιλιά Αχασσβερόσς. Αμέσως, ο Μορντεχάϊ ειδοποίησε την Εστέρ, η οποία με τη σειρά της γνωστοποίησε στον βασιλιά το γεγονός αναφέροντας σ’ αυτόν το όνομα του θείου της που είχε αποκαλύψει την συνομοσία. Υστερα από ανάκριση, οι δύο φρουροί κρίθηκαν ένοχοι και κρεμάστηκαν. Ο βασιλιάς ζήτησε να εγγραφεί το γεγονός αυτό στο επίσημο Βιβλίο Χρονικών του βασιλείου και ν’ αποδοθεί εύφημη μνεία στον πιστό του υπήκοο Μορντεχάϊ.

Εκείνη την εποχή, ο βασιλιάς όρισε πρωθυπουργό του τον ευκατάστατο Αμμάν, ο οποίος μισούσε τον Μορδεχάϊ επειδή αρνιόταν να υποκλιθεί μπροστά του όπως έκαναν οι υπόλοιποι αυλικοί του παλατιού. Το μίσος του Αμμάν για τον Μορντεχάϊ μεγάλωνε συνεχώς ώσπου μιά μέρα αποφάσισε να εξοντώσει μιά για πάντα όλους τους Εβραίους του Περσικού βασιλείου. Εριξε τους κλήρους για να ορίσει τον μήνα και την ακριβή ημέρα που θα εξολόθρευε το λαό του Μορντεχάϊ και ο κλήρος «έπεσε» στην 13η ημέρα του Εβραϊκού μήνα Αντάρ (εδώ, να εξηγήσουμε ότι η ονομασία της γιορτής «Πουρίμ» προέρχεται από τον πληθυντικό της αρχαίας Περσικής λέξης «Πούρ», η οποία σημαίνει «κλήρος»). Ο πανούργος Αμμάν λέγοντας στον βασιλιά Αχασσβερόσς ότι οι Εβραίοι έχουν δικούς τους νόμους και περιφρονούν τα διατάγματά του και προσφέροντας από την προσωπική του περιουσία δέκα χιλιάδες ασημένια τάλαντα στο βασιλικό θησαυροφυλάκιο, ζήτησε και πήρε την έγκριση και υπογραφή του για να εκδώσει Βασιλικό Διάταγμα, στο οποίο διέταζε την ολοκληρωτική και χωρίς οίκτο εξολόθρευση με ξίφος όλων των Εβραίων, ανδρών, γυναικών και παιδιών καθώς και τη κατάσχεση των περιουσιών τους, κι’ όλα αυτά μέσα σε μία μόνο ημέρα στις 13 του μήνα Αντάρ.

Μόλις ο Μορντεχάϊ έμαθε τα κακά μαντάτα, έσκισε τα ρούχα του, φόρεσε πένθιμα, έβαλε στάχτη στο κεφάλι του και βγήκε στο δρόμο καλώντας όλους τους Εβραίους να μετανοήσουν και να προσευχηθούν στο Θεό. Οταν έφτασε μπροστά απ’ το παλάτι, τον είδαν οι υπηρέτριες της Εστέρ και έτρεξαν αμέσως να ειδοποιήσουν τη βασίλισσα. Εκείνη, ταραγμένη, έστειλε έναν έμπιστο ευνούχο του βασιλιά να πάει να βρεί το θείο της και να τον ρωτήσει γιατί φορούσε πένθιμα ρούχα. Ο Μορντεχάϊ, μέσω του πιστού ευνούχου, της έστειλε ένα αντίγραφο του τοιχοκολλημένου σε όλους τους δρόμους της πρωτεύουσας Βασιλικού Διατάγματος και την προέτρεψε να παρουσιαστεί μπροστά στον βασιλιά Αχασσβερόσς, να του αποκαλύψει την καταγωγή της και να τον παρακαλέσει να σώσει τον λαό της από τη σφαγή.

Μόλις έμαθε τα κακά νέα, η Εστέρ, νήστεψε επί τρία μερόνυχτα και ζήτησε από τον Μορντεχάϊ να παραγγείλει σ’ όλους τους Εβραίους της Περσικής επικράτειας να κάνουν το ίδιο και να προσευχηθούν στο Θεό για τη σωτηρία τους. `Υστερα, φόρεσε τη λαμπερή βασιλική της στολή και παρουσιάστηκε μπροστά στο βασιλιά διακινδυνεύοντας την ίδια τη ζωή της, μιά και απαγορευόταν να επισκεφθεί απρόσκλητη τον βασιλιά. Εκείνος μόλις αντίκρυσε την ωραία βασίλισσά του, τη ρώτησε ποιά ήταν η επιθυμία της. Εκείνη, του απάντησε πως είχε έρθει απλώς για να τον καλέσει σε γιορταστικό δείπνο μαζί με τον πρωθυπουργό Αμμάν.

Ο βασιλιάς δέχθηκε την πρόσκληση και την ώρα του δείπνου είπε στην Εστέρ ότι ήταν πρόθυμος να πραγματοποιήσει όλες τις επιθυμίες της. Εκείνη, διστάζοντας να του εκφράσει εκείνη τη στιγμή το αίτημά της, προτίμησε να τον ξανακαλέσει σε δείπνο, μαζί με τον Αμμάν, το επόμενο βράδυ όπου του είπε ότι θα του αποκάλυπτε την επιθυμία της κατά τη διάρκεια του δείπνου.

Ο Αμμάν έφυγε από το δείπνο ευδιάθετος και πολύ χαρούμενος για τη μεγάλη τιμή που του είχε κάνει η βασίλισσα να τον καλέσει σε δείπνο μαζί με τον βασιλιά. Βγαίνοντας όμως από το παλάτι έπεσε πάνω στον Μορντεχάϊ, ο οποίος ως συνήθως αρνήθηκε να υποκλιθεί μπροστά του. Ο Αμμάν εξοργίστηκε και διηγήθηκε το γεγονός στην γυναίκα του και στους φίλους του, οι οποίοι τον προέτρεψαν να παραγγείλει στους φρουρούς του να κατασκευάσουν ένα ξύλινο ικρίωμα για να κρεμάσει τον απείθαρχο Μορντεχάϊ το πρωΐ της επόμενης μέρας, πριν το σημαντικό δείπνο με τον βασιλιά και την Εστέρ. Το ίδιο βράδυ, ο ανυπόμονος Αμμάν επέστρεψε στο παλάτι για να ζητήσει προσωπικά την άδεια από τον βασιλιά να εκτελέσει το σχέδιό του το πρωΐ της επόμενης μέρας.

Την ίδια εκείνη νύχτα, ο βασιλιάς δεν μπορούσε να κοιμηθεί και ζήτησε να του διαβάσουν κάποιες σελίδες από το Βιβλίο των Χρονικών. Ο ιδιαίτερος υπηρέτης του άνοιξε τυχαία το Βιβλίο στην συγκεκριμένη σελίδα όπου ανεφέρετο η συνομοσία των δύο φρουρών του, την οποία είχε αποκαλύψει ο Μορντεχάϊ.

Τότε ο Αχασσβερόσς ρώτησε τον υπηρέτη του τι ανταμοιβή είχε δοθεί στον Μορντεχάϊ γι’ αυτή του τη πράξη κι’ εκείνος του απάντησε πως δεν του είχε δοθεί καμμία αμοιβή. Εκείνη τη στιγμή εμφανίστηκε στην αυλή του παλατιού ο Αμμάν και ζήτησε να δεί τον βασιλιά.

Μόλις τον δέχτηκε ο βασιλιάς, ζήτησε τη γνώμη του για το τι θα έκανε εκείνος, άν ήταν στη θέση του, για να τιμήσει ιδιαίτερα κάποιον πιστό του υπήκοο και ο Αμμάν, νομίζοντας ότι ο βασιλιάς ήθελε να τιμήσει τον ίδιο, του απάντησε ότι θα έντυνε τον τιμώμενο υπήκοο με βασιλική στολή, θα τον ανέβαζε πάνω σ’ ένα βασιλικό άλογο και θα διέταζε κάποιον αξιωματούχο του παλατιού να τον οδηγήσει έφιππο στην κεντρική λεωφόρο της πρωτεύουσας φωνάζοντας σε όλη τη διάρκεια της διαδρομής προς όλους τους πεζούς: «έτσι ανταμείβει ο βασιλιάς όποιον θέλει να τιμήσει για τις υπηρεσίες του!». Η ιδέα του Αμμάν άρεσε στον βασιλιά Αχασσβερόσς, ο οποίος την υιοθέτησε πλήρως και διέταξε τον ίδιο τον Αμμάν, ν’ αναλάβει να εκτελέσει όσα ακριβώς εκείνος του είχε προτείνει, για να τιμήσει τον πιστό του υπήκοο, τον Μορντεχάϊ τον Ιουδαίο! Ετσι, το άλλο πρωΐ, ο Αμμάν, μη μπορώντας να αρνηθεί την διαταγή του βασιλιά, ταπεινώθηκε μπροστά στον Μορντεχάϊ τιμώντας τον με μεγαλοπρέπεια μπροστά σ’ όλους τους κατοίκους των Σουσών.

Αυτή ήταν η αρχή του τέλους για τον κακόβουλο Αμμάν: το ίδιο βράδυ, κατά τη διάρκεια του δείπνου, η Εστέρ αποκάλυψε στον βασιλιά την καταγωγή της και του ζήτησε να προστατέψει τον κυνηγημένο λαό της από «κάποιον μοχθηρό εχθρό που σχεδίαζε την εξόντωσή του και που δεν άξιζε να συμμετέχει στην αυλή του βασιλιά». Ο Αχασσβερόσς εξοργίστηκε όταν έμαθε ότι ο ίδιος ο συνδαιτημόνας και πρωθυπουργός του είχε διατάξει να στήσουν μία αγχόνη στην κεντρική πλατεία της πρωτεύουσας για να κρεμάσει τον πιστό του υπήκοο Μορντεχάϊ που του είχε σώσει τη ζωή. Αμέσως διέταξε τους φρουρούς του να κρεμάσουν τον Αμμάν πάνω στήν ίδια αγχόνη που εκείνος είχε ετοιμάσει για τον Μορντεχάϊ και όρισε τον τελευταίο ανώτατο οικονομικό διαχειριστή του απέραντου βασιλείου του. Επειδή δε, δεν μπορούσε να ανακαλέσει το προηγούμενο διάταγμα του Αμμάν, το οποίο έφερε τη βασιλική υπογραφή του, εξέδωσε νέο Βασιλικό Διάταγμα το οποίο θα ετίθετο σε ισχύ την ίδια μέρα, την 13η μέρα του μήνα Αντάρ και βάσει του οποίου οι Εβραίοι όλων των διαφόρων κρατών του Περσικού βασιλείου επανακτούσαν το δικαίωμα να ζήσουν σύμφωνα με τους δικούς τους Νόμους, να οργανώσουν την υπεράσπισή τους και ν’ αντιμετωπίσουν με όλα τα μέσα τους επιτιθέμενους εχθρούς τους.

Οταν έφτασε η 13η μέρα του μήνα Αντάρ, οι Εβραίοι κατετρόπωσαν τους εχθρούς τους σε όλες τις επαρχίες του κράτους και την επόμενη ημέρα, την 14η μέρα του μήνα Αντάρ γιόρτασαν τη σωτηρία τους από την απειλή του αφανισμού με συμπόσια και γιορτές. Ομως, οι μάχες στην πρωτεύουσα, τα Σούσα, συνεχίστηκαν αδιάκοπα με την άδεια του βασιλιά και κατά τη διάρκεια της 14ης μέρας και δεν σταμάτησαν πριν το πρωΐ της επόμενης μέρας.

Ο Μορντεχάϊ κατέγραψε όλα αυτά τα γεγονότα και έστειλε επιστολές σε όλους τους Εβραίους του Περσικού Βασιλείου, με τις οποίες τους προέτρεπε να καθιερώσουν την 14η και 15η ημέρα του μήνα Αντάρ ως ημέρες χαράς, γιορτής, γάμων, συμποσίων και αποστολής γλυκισμάτων και δώρων σε φίλους και φτωχούς.

Η εμπειρία της μεγάλης χαράς (Σιμχά) και της Θείας Πρόνοιας (Ασσγκαχά Πρατίτ) που έζησαν οι Εβραίοι κατά τη διάρκεια της εξορίας τους στην Περσία, οδήγησαν τους σοφούς μας, τους χαχαμίμ, να ορίσουν τον παντοτινό εορτασμό του Πουρίμ από τους Εβραίους όλου του κόσμου.

Πουρίμ στη Λάρισα

Το Πουρίμ στη Λάρισα οι εβραϊκές οικογένειες φτιάχνουν παραδοσικά γλυκά τα οποία και ανταλλάσουν μεταξύ τους.

Τα παιδιά της Κοινότητας, κάθε χρόνο διοργανώνουν πάρτι στο Κοινοτικό μας Κέντρο όπου μασκαρεμένα λένε ποιήματα, παίζουν θεατρικά σκετσάκια με θέμα την ιστορία του Πουρίμ και τρώνε γλυκά.

Στην Συναγωγή όταν ο ραββίνος διαβάζει τη «διήγηση της Εσθήρ» τα παιδιά κάνουν φασαρία κάθε φορά που ακούγεται το όνομα του Αμάν, με σφυρίχτρες και ροκάνες. Μετά την λειτουργία συνηθίζεται τα εγγόνια να επισκέπτονται τους παππούδες τους για να πάρουν το «Πουριμλίκι» (χρηματικό δώρο).

Οι Συλλογος Κυριών της Κοινότητας διοργανώνει «Μπαζάρ Γλυκών» σε δημόσια εκδήλωση. Τα παραδοσιάκα εβραϊκά γλυκά προσφέρονται από της γυναίκες της Κοινότητας και πωλούνται σε συμβολική τιμή, τα έσοδα προσφέρονται εξ’ολοκλήρου σε κάποια φιλανθρωπική δομή της πόλης.

Πηγή

ΣΟΥΚΟΤ – Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΣΚΗΝΟΠΗΓΙΑΣ

Το Σουκότ (Sukkot) είναι μια από τις τρεις μεγάλες εορτές της Εβραϊκής θρησκείας μαζί με το Πέσαχ (Pesach) και το Σαβουώτ (Shavuot), οι λεγόμενες «γιορτές προσκυνήματος», Σσελοσσά Ρεγκαλίμ, κατά την διάρκεια των οποίων οι Εβραίοι ανέβαιναν με τα πόδια μέχρι την Ιερουσαλήμ για να προσκυνήσουν τον Κύριο στον Ναό Του, το Μπέτ-Αμικντάσς, και να του προσφέρουν μέρος από την σοδειά τους. Διαρκεί επτά ημέρες, αρχής γενομένης από την 15η ημέρα του μηνός Τισρί σύμφωνα με την εντολή του Θεού: «εορτήν σκηνών ποιήσεις σε αυτώ επτά ημέρας» (Δευτερονόμιο, ιστ’ 13).

Η εορτή σηματοδοτεί το τέλος του γεωργικού κύκλου και κατά την διάρκεια της οι Ισραηλίτες δοξολογούν και ευγνωμονούν τον Θεό όχι μόνο για την συγκομιδή των καρπών της γης, αλλά και για την συμβολή του στην Έξοδό τους από την Αίγυπτο και την διαμονή τους σε σκηνές στην έρημο του Σινά για 40 χρόνια.

Γι’ αυτό κατά την διάρκεια της εορτής κατασκευάζονται σκηνές (sukkot) από πράσινους κλώνους, οι οποίες στήνονται είτε προαύλιο είτε στον κήπο ή στην ταράτσα του σπιτιού. Η σκηνή, Σουκά (sukkah), είναι μία προσωρινή κατασκευή, η σκεπή της οποίας φτιάχνεται μόνο από γήϊνα υλικά. Προσφέρει σκιά από τον ήλιο στην διάρκεια της ημέρας και επιτρέπει σε όποιον κάθεται μέσα, να βλέπει τα αστέρια του ουρανού το βράδυ υπενθυμίζοντας στον πιστό το πρόσκαιρο της ζωής στη γη και την προστασία που παρέχει ο Θεός στον εβραϊκό λαό όχι μονάχα στην έρημο αλλά και σε όλες τις ερήμους της Διασποράς.

Σύμφωνα με τις επιταγές της Βίβλου (Λευϊτικόν, κγ’ 40), ο κάθε πιστός κρατά το Λουλάβ (ένα μπουκέτο που αποτελείται από ένα κλαδί φοίνικα, τρία κλαδιά μυρτιάς, δύο κλαδιά ιτιάς και ένα κίτρο), το οποίο κουνάει και αναπέμπει προσευχές στον Δημιουργό είτε στην σκηνή είτε στην συναγωγή. Οι σοφοί μας λένε ότι τα τέσσερα αυτά είδη φυτών αντιπροσωπεύουν τον Εβραϊκό λαό και παρομοιάζουν την γεύση και την καρποφορία που έχουν ή δεν έχουν τα φυτά αυτά, με την γνώση της Τορά και τις καλές πράξεις που κάνουν ή δεν κάνουν οι άνθρωποι. Το γεγονός ότι η Μιτσβά απαιτεί το κράτημα και των τεσσάρων ειδών μαζί, συμβολίζει την ενότητά που πρέπει να υπάρχει στον Εβραϊκό λαό παρά τις όποιες διαφορές. Το «κούνημα» των τεσσάρων φυτών προς όλες τις κατευθύνσεις, συμβολίζει την επιβλητική παρουσία του Θεού σε όλες τις διαστάσεις του χώρου.Μέσα στην σκηνή κάθε σπιτιού λαμβάνουν χώρα τα οικογενειακά γεύματα, εκτός και εάν βρέχει.

*Αναφορές για την σπουδαία αυτή γιορτή έχουμε επίσης από τον Ιώσηπο που την χαρακτηρίζει ως «εορτήν σφόδρα παρά τοις Εβραίοις αγιωτάτην και μεγίστην» και από τον Πλούταρχο, ο οποίος είχε προφανώς παρακολουθήσει την γιορτή, κάνει λόγο για όλα τα παραπάνω και θεωρούσε ότι «εικός δε βακχείαν είναι τα ποιούμενα» δηλ. μοιάζουν με όσα τελούσαν οι Έλληνες στις γιορτές του Διονύσου.

Πηγή

Η Γορτή του Σσαβουότ

Η γιορτή και οι ονομασίες της

Το Σσαβουότ είναι η δεύτερη από τις «τρεις γιορτές του προσκυνήματος» (Σσαλόσς Ρεγκαλίμ). Στις γιορτές αυτές οι Ισραηλίτες από όλα τα μέρη έπρεπε να πάνε προσκυνητές στο Ναό της Ιερουσαλήμ. Σήμερα η γιορτή του Σσαβουότ είναι αφιερωμένη στο Νόμο που μας έδωσε ο Θεός στο Όρος Σινά. Όπως αναφέρει η Τορά, ο Νόμος δεν δόθηκε μόνο στους Ισραηλίτες που βρέθηκαν στο Όρος Σινά, αλλά δόθηκε και ισχύει και για όλους εμάς, τους απογόνους τους. Η σημασία της γιορτής όμως δεν ήταν η ίδια τη βιβλική εποχή. Τότε το Σσαβουότ είχε καθαρά γεωργική σημασία. Η γιορτή καθόριζε την αρχή της περιόδου θερισμού του σιταριού και το θερισμό του κριθαριού. Την ημέρα αυτή οι Ισραηλίτες έρχονταν από κάθε γωνιά της γης του Ισραήλ για να προσφέρουν στο Ναό τους πρώτους καρπούς και να ευχαριστήσουν τον Θεό προσφέροντας θυσίες. Το τυπικό της γιορτής (Λευιτικόν 23,15-21) προέβλεπε θυσίες για το σύνολο του λαού (αιματηρές και αναίμακτες) καθώς και για κάθε οικογένεια χωριστά. Με τον τρόπο αυτό οι Ισραηλίτες ευχαριστούσαν τον Κύριο για τη σοδειά, τόσο ατομικά όσο και συλλογικά.

Η γιορτή ονομάζεται «Χαγκ Σσαβουότ» (Γιορτή των Εβδομάδων ή Πεντηκοστή) επειδή από το Πέσαχ ως το Σσαβουότ μεσολαβεί περίοδος επτά εβδομάδων. Το Σσαβουότ ονομάζεται ακόμη Χαγκ Ακατσίρ (γιορτή του Θερισμού) και Γιομ Αμπικουρίμ (Γιορτή των Πρώτων Φρούτων) επειδή είναι η γιορτή του καλοκαιριού και η αρχή του θερισμού, συνεπώς οι Εβραίοι έκαναν μια προσφορά από τους ωριμότερους καρπούς της νέας σοδειάς για να ευχαριστήσουν τον Θεό. Ονομάζεται επίσης Ζεμάν Ματάν Τορατένου που σημαίνει «χρόνος παράδοσης της Τορά» από τον Θεό και όχι «παραλαβής της Τορά» από τους Ισραηλίτες. Ο λόγος είναι ότι η Τορά «δόθηκε» μια συγκεκριμένη στιγμή από τον Θεό, ενώ ο καθένας από εμάς είναι υποχρεωμένος να «παραλαμβάνει» την Τορά κάθε μέρα της ζωής του. Τέλος ονομάζεται και Ατσέρετ (Συνάθροιση / Τελευταία Γιορτή), γιατί είναι η τελευταία ημέρα που σχετίζεται με το Πέσαχ. Οι 7 εβδομάδες που μεσολαβούν – κατά τις οποίες μετρούμε το Όμερ – δεν θεωρούνται διακοπή αλλά η σύνδεση του πρώτου μέρους της γιορτής του Πέσαχ με την κατάληξή της (Σσαβουότ).

Ελευθερία και δέσμευση

Η σχέση ανάμεσα στο Σσαβουότ και το Πέσαχ είναι πράγματι πολύ στενή. Η ιστορική αλυσίδα των γεγονότων που οδηγεί στο Σινά αρχίζει από την Αίγυπτο. Η ελευθερία αποτελεί προϋπόθεση για την αποκάλυψη του προσώπου του Θεού. Η συνθήκη μεταξύ του Θεού και των ανθρώπων, μπροστά στο όρος Σινά, μπορούσε να γίνει μόνο με έναν ελεύθερο λαό. Η παρουσία του λαού μπροστά στο όρος Σινά ήταν σαν μια υπογραφή συμβολαίου, ένας όρκος αφοσίωσης (σσεβουά), ένας γάμος μεταξύ της «κνέσσετ Γισραέλ» (συνάθροισης του λαού του Ισραήλ) και του Θεού. Δεν μπορούμε να πάρουμε την ευθύνη του «γαμήλιου συμβολαίου» παρά μόνον όταν η ψυχή και το σώμα μας είναι ελεύθερα. Τότε μόνον είμαστε ικανοί να στραφούμε ολόκληροι ο ένας προς τον άλλον. Το άτομο δεν μπορεί να αναλάβει την ευθύνη να ζήσει μια συζυγική συντροφική σχέση αν η ψυχή δεν είναι απελευθερωμένη, ώστε να μπορέσει να συμπεριλάβει τον άλλον. Η ελευθερία λοιπόν (που συμβολίζει το Πέσαχ), αποτελεί προϋπόθεση για τη δέσμευση και την αφοσίωση, που δίνεται με την ελεύθερη βούλησή μας (που συμβολίζει το Σσαβουότ). Η διπλή φύση της γιορτής του Σσαβουότ συμβολίζει την ανταλλαγή αγάπης ανάμεσα στους δυο συντρόφους στο γάμο, που προσφέρουν ο ένας στον άλλον με χαρά ό,τι περισσότερο αγαπούν: Στο Σσαβουότ ως γεωργική γιορτή οι άνθρωποι προσφέρουν τα πρώτα φρούτα στον Θεό, ενώ ταυτόχρονα, ως πνευματική κορύφωση, ο Θεός προσφέρει την ιερή Τορά του στο εβραϊκό έθνος.

Η Γη και ο Νόμος

Στην Τορά αναφέρεται: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, που σας έβγαλα από τη Γη της Αιγύπτου για να σας δώσω τη Γη Χαναάν και να είμαι Θεός σας» (Λευιτικόν, 25,38). Από τη φράση αυτή γίνεται σαφές ότι το ουσιώδες αντικείμενο της συμφωνίας του λαού του Ισραήλ με τον Θεό είναι η κτήση και χρήση και Γης Χαναάν, που μετονομάστηκε σε Γη του Ισραήλ. Ο Νόμος του Θεού, η Τορά, αποτελούσε τον Καταστατικό Χάρτη του Ισραήλ, τον κώδικα με τον οποίο έπρεπε να ζει ο λαός, ώστε να απολαμβάνει τα καλά που θα του έδινε ο Θεός, κυρίως μέσω της γης. Η θέση αυτή διαπνέει όλη την Τορά, όπου παρουσιάζονται με λεπτομέρειες τόσο οι ευεργεσίες του Θεού σε περίπτωση που οι Ισραηλίτες θα τηρούν τον Νόμο Του, όσο και οι αρνητικές συνέπειες, αν τον παραμελούν (Λευιτικόν 26). Οι περισσότερες από τις συνέπειες αυτές, θετικές και αρνητικές, αφορούν στη γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή και επάρκεια αγαθών, συνδέονται δηλαδή άμεσα με τη γη. Δεν πρέπει να βλέπουμε τις συνέπειες αυτές, θετικές και αρνητικές, κατ’ ανάγκην υπερβατικά, ως θεϊκή ευλογία ή κατάρα. Πολλές από τις διατάξεις της Τορά αποτελούν ουσιαστικά καλές αγροτικές πρακτικές (π.χ. περιοδική αγρανάπαυση, μη συγκομιδή των καρπών τα πρώτα χρόνια). Πολύ περισσότερες είναι οι διατάξεις που αποσκοπούν να διατηρήσουν τη συνεκτική δομή μιας υγιούς κοινωνίας ελευθέρων ανθρώπων, που ζουν και θέλουν να συνεχίσουν να ζουν ευτυχισμένοι (π.χ. ουσιαστική κατάργηση της δουλείας μεταξύ Ισραηλιτών, περιορισμός της δυνατότητας μεταβίβασης ιδιοκτησίας, αποφυγή πλήρους θερισμού χάριν των απόρων). Η οικονομική και κοινωνική ευμάρεια μπορεί να θεωρηθεί ότι απορρέει άμεσα από την τήρηση των ορθών κοινωνικών και αγροτικών πρακτικών που κωδικοποιούνται στο θείο Νόμο. Η τεράστια σημασία της Τορά ως κώδικα διαβίωσης υπογραμμίζεται από δύο στοιχεία: Πρώτον, η Τορά δόθηκε πριν από την είσοδο στη γη του Ισραήλ (40 ολόκληρα χρόνια πριν!), όπου επρόκειτο να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή, υπογραμμίζοντας ότι ο Νόμος αποτελεί προϋπόθεση για τη Γη. Δεύτερον, για την παράδοση της Τορά ο Θεός εμφανίζεται ο ίδιος στο σύνολο του λαού του Ισραήλ, για μία και μοναδική φορά στην εβραϊκή ιστορία. Η προσφορά των πρώτων καρπών της γης στον Θεό μέσω των συλλογικών και ατομικών θυσιών στη γιορτή του Σσαβουότ υπογραμμίζει ακριβώς την αναγνώριση της συμβολής του Θεού – και του Νόμου Του – στη γονιμότητα της γης και, κατ’ επέκταση, στην οικονομική ευμάρεια του λαού αλλά και του κάθε εβραίου χωριστά. Από τη στιγμή όμως που ο Ναός καταστράφηκε και ο λαός πήρε το δρόμο της εξορίας και απομακρύνθηκε από τις γεωργικές εργασίες, η συνέχιση της γιορτής του Σσαβουότ θα ήταν πολύ δύσκολη, αν η γιορτή αυτή δεν αποκτούσε την επιπλέον σημασία της ως γιορτή παράδοσης της Τορά. Έτσι μία από τις τρεις μεγάλες γιορτές προσκυνήματος της βιβλικής εποχής θα χανόταν. Μαζί της θα χανόταν και η συμβολική σύνδεση που έχουν οι τρεις αυτές γιορτές μεταξύ τους. Δεν μπορεί ο κύκλος που ξεκινάει από τη γέννηση να φτάνει στην πλήρωσή του αν δεν περάσει από την ωριμότητα. Δεν γίνεται από την απελευθέρωση (Πέσαχ), που προϋποθέτει επανάσταση και συνεπώς σχετική αναρχία, να φτάσουμε απευθείας στην περισυλλογή των αγαθών των κόπων μιας ζωής (Σουκότ), αν δεν περάσουμε από την οργάνωση, την αναγνώριση και τη συνεργασία (Σσαβουότ). Γι’ αυτό ήταν σημαντικό να διασωθεί αυτή η γιορτή. Και διασώθηκε γιατί οι ραββίνοι απάντησαν στην πρόκληση, μελετώντας την Τορά συμπέραναν την ημερομηνία παράδοσής της και έδωσαν στη γιορτή αυτή τη νέα σημασία της. Η μετάθεση της έμφασης από τη Γη του Ισραήλ στο Νόμο του Θεού – από το υλικό στο άυλο – ήταν απαραίτητη όχι μόνο για να διασωθεί η γιορτή του Σσαβουότ αλλά και για να επιβιώσει ο ίδιος ο εβραϊκός λαός, όταν βρέθηκε μακριά από τη γη του και το Ναό του, και οι θυσίες δεν αποτελούσαν παρά μια ανάμνηση. Έτσι, η Τορά, ο «Κώδικας Διαβίωσης», υποκατέστησε τη Γη ως αντικείμενο της συμφωνίας με τον Θεό και τοποθετήθηκε στο κέντρο της λατρείας, ως το θείο Σύνταγμα του εβραϊκού λαού. Στους αιώνες που ακολούθησαν, η Τορά, η ερμηνεία της από τους σοφούς μας αλλά και από τον καθένα μας ξεχωριστά, η τήρηση ή μη τήρηση των κανόνων της σημάδεψαν τον εβραϊκό λαό, καθόρισαν την ιδιαιτερότητά του, απορρόφησαν μεγάλο μέρος της δραστηριότητάς του, και αποτελούν μέχρι σήμερα βασικό σημείο αναφοράς της εξέλιξής του.

Έθιμα του Σσαβουότ

Σε πολλές συναγωγές συνηθίζεται την πρώτη νύχτα της γιορτής να ξενυχτούμε μελετώντας το γραπτό και προφορικό Νόμο, και να τραγουδούμε σε ιδιαίτερα εορταστική ατμόσφαιρα. Η περικοπή της Τορά που διαβάζουμε την πρώτη μέρα της γιορτής στη Συναγωγή περιλαμβάνει τις Δέκα Εντολές. Επίσης, στη Συναγωγή διαβάζουμε το βιβλίο της Ρουθ. Η Ρουθ, κοπέλα Μωαβίτισσα που ασπάστηκε την εβραϊκή θρησκεία και την Τορά, και ακολούθησε την πεθερά της στη γη του Ισραήλ, παρομοιάζεται με τον εβραϊκό λαό, ο οποίος, μετά από αιώνες διαβίωσης στον ειδωλολατρικό αιγυπτιακό πολιτισμό, στάθηκε στο όρος Σινά και αποδέχθηκε το Νόμο του Θεού. Δύο άλλοι λόγοι για τους οποίους διαβάζουμε το βιβλίο αυτό είναι οι εξής: – Περιγράφει με θαυμαστό τρόπο τον καλοκαιρινό θερισμό. – Ο βασιλιάς Δαυΐδ, ο οποίος γεννήθηκε και πέθανε την ημέρα του Σσαβουότ, ήταν απόγονος της Ρουθ. Στο σπίτι συνηθίζουμε να τρώμε γαλακτερές τροφές που συμβολίζουν την Τορά, η οποία παρομοιάζεται με το γάλα (Άσμα Ασμάτων), που είναι θρεπτική και ωφέλιμη τροφή. Ένας άλλος λόγος για αυτή τη συνήθεια είναι ότι ο εβραϊκός λαός, ως τη στιγμή που δέχθηκε τους κανόνες διατροφής κασσέρ, μπορούσε να τρέφεται μόνο με φρούτα, λαχανικά και γαλακτερές τροφές, ζήτησε λοιπόν μια πίστωση χρόνου για να τους μελετήσει και να τους τηρήσει σωστά. Το Σσαβουότ στολίζουμε με λουλούδια (ιδίως τριαντάφυλλα) τη συναγωγή, το σπίτι και τις αυλές μας, έθιμο ενδεικτικό της ιστορικής και γεωργικής σημασίας της γιορτής. Ο γεωργικός συμβολισμός αναφέρεται στην αρχή της εποχής του θερισμού του σιταριού. Ο ιστορικός συμβολισμός μάς θυμίζει την ευωδιά της Πλάσης κατά την παράδοση της Τορά και τις πλαγιές του όρους Σινά, που ήταν κατάφυτες. Σε πολλές κοινότητες της Ελλάδας συνήθιζαν παλιότερα να πηγαίνουν περιπάτους και να κάνουν πικ-νικ στην εξοχή, χαιρετίζοντας με τον τρόπο αυτό τον ερχομό του καλοκαιριού.

Πηγή: https://athjcom.gr/

Ραμαζάνι και Μπαϊράμι: Η «Σαρακοστή» των μουσουλμάνων και το τέλος της νηστείας

Ραμαζάν ή Ραμαντάν (Ραμαζάνι στα ελληνικά) είναι ο μήνας της νηστείας, ενώ τα δύο μεγάλα μπαϊράμια (=γιορτές) των μουσουλμάνων στην Ελλάδα είναι το Σεκέρ Μπαϊράμ (Ιντ αλ-φιτρ), και το Κουρμπάν Μπαϊράμ (Ιντ αλ-αντχά).


Οι μουσουλμάνοι γιορτάζουν το τέλος του Ραμαζανίου, του ισλαμικού ιερού μήνα της νηστείας, με το Ιντ αλ-φιτρ (γνωστού και ως Σεκέρ Μπαϊράμ).

Η περίοδος νηστείας είναι διαδεδομένη σε πολλές θρησκείες, όπως στην Ορθοδοξία έχουμε τη Σαρακοστή. Έτσι και οι μουσουλμάνοι γιορτάζουν κάθε χρόνο το Ραμαζάνι.

Το Ραμαζάνι, εκ τoυ τουρκικού ραμαζάν και του αραβικού ραμαντάν, είναι θρησκευτική μουσουλμανική εορτή νηστείας. Αποτελεί ονομασία του ένατου μήνα του μουσουλμανικού έτους, κατά τον οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, δόθηκε το Κοράνι στους ανθρώπους προκειμένου οι κανόνες του να αποτελέσουν οδηγό της ζωής τους. Έτσι το Ραμαζάνι χαρακτηρίζεται ως ένας από τους «πέντε στύλους» του Ισλάμ με χαρακτήρα υπακοής, εξιλασμού και προσευχής προς τον Θεό.

Σύμφωνα με τον κυλιόμενο χαρακτήρα που παρουσιάζει το αραβικό ημερολόγιο, κάθε χρόνο το Ραμαζάνι εορτάζεται κατά 10 ημέρες νωρίτερα του προηγουμένου έτους.

Σε όλο το χρονικό διάστημα του Ραμαζανιού, διάρκειας ενός μηνός, οι μουσουλμάνοι απέχουν υποχρεωτικά, από ανατολής μέχρι δύσεως του ηλίου, από κάθε είδους τροφή, ακόμη και νερό, πολύ δε περισσότερο από κάπνισμα, ποτό, αρώματα και σεξουαλικές επαφές, όχι όμως στο υπόλοιπο διάστημα μέχρι την ανατολή του ηλίου.

Ωστόσο αυτό είναι το καθαρά εξωτερικό, πρακτικό μέρος της νηστείας. Η πνευματική όψη της νηστείας ορίζει απαγόρευση του ψέματος, του κουτσομπολιού, της εξαπάτησης και γενικά όλων των αρνητικών χαρακτηριστικών των ανθρώπων. Όπως ορίζεται στο Κοράνι, η νηστεία είναι μια αυστηρή πράξη βαθιάς προσωπικής λατρείας κατά την οποία οι μουσουλμάνοι επιδιώκουν το υψηλότερο επίπεδο συνειδητοποίησης του Θείου.

Ο μήνας Ραμαντάν είναι μία χρονική περίοδος κατάλληλη για προσευχή, για καλές πράξεις, για περισσότερο χρόνο με την οικογένεια και τους φίλους. Η νηστεία έχει σκοπό να βοηθήσει τους μουσουλμάνους να μάθουν την αυτοπειθαρχία, την εγκράτεια, τη γενναιοδωρία αλλά και την υπομονή. Τους θυμίζει επίσης το πόσο υποφέρουν οι φτωχοί, εκείνοι που σπάνια τρέφονται καλά ή δεν βρίσκουν το κατάλληλο φαγητό.

Το Ραμαζάνι περιλαμβάνει δύο κύρια γεύματα: το Σουχούρ, πριν από την ανατολή, και το Ιφτάρ, μετά από τη δύση. Τα γεύματα αυτά περιλαμβάνουν χουρμάδες ακολουθώντας το παράδειγμα του Προφήτη Μωάμεθ. Μετά από το Ιφτάρ και μέχρι το Σοχούρ την άλλη μέρα, ο καθένας μπορεί να φάει ό, τι επιθυμεί από φαγητό, γλυκά και ποτά, εκτός από αλκοόλ και χοιρινό κρέας (είναι απαγορευμένα από τον Θεό και αναφέρονται στο Κοράνι).

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν και εξαιρέσεις από τη νηστεία. Ο άρρωστος και ο ταξιδιώτης είναι από αυτούς που εξαιρούνται, αλλά πρέπει μετά τη θεραπεία τους ή το ταξίδι να νηστέψουν τις μέρες που χάσανε. Θα πρέπει να τονιστεί ότι η εξαίρεση περιλαμβάνει και τις γυναίκες οι οποίες έχουν τη μηνιαία τους περίοδο, καθώς και τις γυναίκες οι οποίες κυοφορούν. Επίσης κάθε ένας που αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα υγείας (διαβήτης, καρδιά) δικαιολογείται να απέχει όλο τον μήνα.

Το Μπαϊράμ (τουρκικα: bayram και εξελληνισμένα μπαϊράμι) είναι η Τουρκική λέξη για εθνική γιορτή ή αργία, που αναφέρεται και σε εθνικές (κοσμικές) και θρησκευτικές γιορτές.

Μεγάλες μη Τουρκικές ή μη Ισλαμικές παραδόσεις και εορτασμοί μπορεί επίσης να αποκαλούνται Μπαϊράμια, όπως δηλαδή το Halloween, τα Χριστούγεννα, το Πάσχα, το Χάνουκα και άλλα.

Στην Ελλάδα η λέξη μπαϊράμι αναφέρεται στις δύο μεγάλες γιορτές των Ελλήνων Μουσουλμάνων (που βρίσκονται κυρίως στη Θράκη), το Σεκέρ Μπαϊράμ (Ιντ αλ-φιτρ), και το Κουρμπάν Μπαϊράμ (Ιντ αλ-αντχά).

Το Ιντ αλ-φιτρ ή Σεκέρ Μπαϊράμ (το μπαϊράμι των γλυκών) ή Μικρό Μπαϊράμι είναι μουσουλμανική εορτή που γίνεται μετά το τέλος του μήνα Ραμαντάν, του ισλαμικού ιερού μήνα της νηστείας. Το ιντ είναι μια αραβική λέξη που σημαίνει «τον εορτασμό», ενώ φιτρ σημαίνει «το τέλος της νηστείας» και συμβολίζει έτσι το τέλος της περιόδου νηστείας.

Η Ιντ αλ-φιτρ αρχίζει την ημέρα μετά το τέλος του Ραμαντάν.

Την ημέρα του εορτασμού, μια μουσουλμανική οικογένεια ξυπνάει πολύ νωρίς, κάνει την πρώτη καθημερινή προσευχή, και απαιτείται για να φάει λίγο, συμβολίζοντας το τέλος του Ραμαζανιού. Παρευρίσκονται έπειτα στις προσευχές που λαβαίνουν χώρα στα τεμένη, σε ανοιχτούς χώρους και σε στάδια. Η προσευχή είναι γενικά σύντομη και ακολουθείται από ένα κήρυγμα (khuṭba). Οι προσκυνητές χαιρετούν και αγκαλιάζουν ο ένας τον άλλον με πνεύμα ειρήνης και αγάπης μετά από την προσευχή. Στη συνέχεια, οι εορτασμοί και η ευθυμία εκδηλώνονται συνήθως με τις επισκέψεις στα σπίτια των συγγενών και των φίλων για την ανταλλαγή ευχών.

Όταν το Ραμαντάν τελειώνει, οι μουσουλμάνοι δίνουν ως ελεημοσύνη ένα συγκεκριμένο ποσό, που έχει υπολογιστεί ώστε να είναι ικανό να ταΐσει έναν φτωχό της περιοχής για μία ημέρα. Αυτό είναι γνωστό ως «φίτρα» και η σημασία του είναι η υπενθύμιση ότι υπάρχουν άνθρωποι που υποφέρουν και πρέπει να τους βοηθήσουμε.

Το Ιντ αλ-αντχά ή Κουρμπάν Μπαϊράμ (το μπαϊράμι της θυσίας) ή Μεγάλο Μπαϊράμι είναι ένα θρησκευτικό φεστιβάλ που γιορτάζεται από τους Μουσουλμάνους παγκοσμίως ως εορτασμός της προθυμίας του Αβραάμ να θυσιάσει το γιο του Ισμαήλ για τον Αλλάχ.

Το Κουρμπάν Μπαϊράμ διαρκεί 3 ημέρες και αρχίζει τη 10η ημέρα του μήνα Dhul Hijja του σεληνιακού ισλαμικού ημερολογίου. Συμβαίνει να είναι περίπου 70 ημέρες μετά από το τέλος του Ραμαζανίου. 

Η μέρα της γιορτής ξεκινάει από την πρώτη πρωινή προσευχή στο τζαμί, γίνονται επισκέψεις στους τάφους των συγγενών, και κατόπιν το πρωί όσοι επιθυμούν και μπορούν πραγματοποιούν τη θησία, σφάζοντας συνήθως ένα αρνί.

Πραγματοποιούνται επίσης επισκέψεις στους κοντινούς συγγενείς, όπου αποδίδεται σεβασμός και δίνονται ευχές, ενώ οι μικρότεροι παίρνουν και κεράσματα και λεφτά. Το μεσημέρι πραγματοποιείται το τραπέζι με το κρέας του κουρμπανιού, ενώ μέρος έχει μοιραστεί στους φτωχούς και τους συγγενείς

Πηγή

Ραμαζάνι και Μπαϊράμι

Στο μήνα Ραμαζανιού, στο μήνα της μεγάλης νηστείας, οι μουσουλμάνοι του ελληνικού χώρου, όπως άλλωστε κάθε πιστός στον ισλαμικό κόσμο, στερούνταν, όσο διαρκούσε το φως της μέρας, την τροφή και το νερό. Στη νηστεία δε συμμετείχαν τα παιδιά μέχρι τα δεκατέσσερά τους χρόνια, ενώ η τήρησή της γινόταν πιο ελαστική εν καιρώ πολέμου ή κατά τη διάρκεια μιας αρρώστειας. Όταν έπεφτε το σκοτάδι, ο ήχος απ' τα τύμπανα και το άναμμα των φαναριών στους μιναρέδες δήλωναν τη λήξη των στερήσεων. Οι οικογένειες κι οι φίλοι συναθροίζονταν στα σπίτια και απολάμβαναν κοινά γεύματα. Στην αγορά αναστελλόταν η νυχτερινή απαγόρευση της κυκλοφορίας. Στις ταβέρνες και τα καπηλειά δεν έλειπαν τα παρατράγουδα της μέθης ή της πορνείας. Την 27η νύχτα του Ραμαζανιού οι πιστοί έπρεπε να μείνουν άγρυπνοι και να προσεύχονται διαρκώς.

Σύμφωνα με την παράδοση του Ισλάμ, τη νύχτα εκείνη, τη "Νύχτα του Πεπρωμένου", ο Αλλάχ καθόριζε τη μοίρα κάθε πιστού χωριστά για ολόκληρη την επόμενη χρονιά. Η μεθεπόμενη ημέρα θα ήταν μέρα χαράς για τους πιστούς. Ξεκινούσε το Μπαϊράμι, η γιορτή της ευωχίας. Ο κόσμος συνέρεε στους κεντρικούς δρόμους, στις πλατείες ή στις αυλές και στα σπίτια των φίλων και των συγγενών. Κοινά τραπέζια, προσφορές αγαθών και χρημάτων για τα άπορα μέλη της κοινότητας, ευχές συμφιλίωσης, φιλιά και αναταλλαγές δώρων έδιναν το στίγμα των πιο έντονων εορταστικών στιγμών της χρονιάς για τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Ο κύκλος των μουσουλμανικών εορτών

Στη διάρκεια του έτους, οι μουσουλμάνοι που ζούσαν στις ελληνικές περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας γιόρταζαν λιγότερες θρησκευτικές γιορτές από ότι οι χριστιανοί, ενώ πανηγύριζαν περισσότερα γεγονότα από την κοσμική τους ιστορία: τις νίκες των σουλτάνων, τις ένδοξες μάχες ή την επιστροφή του στρατού στο τέλος ενός πολέμου, το προσκύνημα του "ιερού λάβαρου του Προφήτη". Λιγότερες ήταν και οι αφορμές γιορτής που έβρισκε ένας μουσουλμάνος στη προσωπική του ζωή ή στη ζωή της οικογένειάς του: η γέννηση των παιδιών ή η περιτομή του γιου του, ο γάμος του ή το προσκύνημά του στις κοιτίδες της ισλαμικής πίστης. Κάθε χρονιά, πέρα από ορισμένες τοπικές γιορτές, συμμετείχε με τους ομοθρήσκους του σ' ολόκληρη την αυτοκρατορία στο Ραμαζάνι, τη μεγάλη ετήσια νηστεία. Αμέσως μετά και για τρεις μέρες γιόρταζε και γλεντούσε το τέλος της νηστείας, το Μπαϊράμι. Έξι μήνες αργότερα θα γιορτάσει με την οικογένεια του τη γιορτή της Θυσίας, το μεγάλο Μπαϊράμι (κουρμπάν-μπαϊράμ). Τιμούσε ακόμα τη μνήμη του Προφήτη, ενώ στη γιορτή της Ασούρα γευμάτιζε στη μνήμη της εξόδου του Νώε ή των γιων του Αλή, ανάλογα με το δόγμα που ακολουθούσε. Το μουσουλμανικό ημερολόγιο, όντας σεληνιακό και όχι ηλιακό, δημιουργούσε προβλήματα και ασυνεννοησίες στον ακριβή καθορισμό των μεγάλων εορτών του Ισλάμ. Το Ραμαζάνι για παράδειγμα διαρκούσε 28 ήμερες και άρχιζε σε διαφορετική ημερομηνία -ακόμα και σε διαφορετικό μήνα- κάθε χρονιά. Συνέβαινε δε να ξεκινήσει η νηστεία σε ορισμένες περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας διαφορετική ημέρα μέσα στην ίδια χρονιά.

Αρκετά συχνά η μακραίωνη συγκατοίκηση μουσουλμάνων με χριστιανικούς πληθυσμούς στην Οθωμανική αυτοκρατορία οδήγησε τους πρώτους σε ιδιότυπες εορταστικές συνήθειες. Tιμούσαν τη μνήμη ενός αγίου ή συμμετείχαν σε λιτανείες και πανηγυρικές ακολουθίες των χριστιανών. Οι τοπικές ιστορίες του ελληνικού χώρου συμπεριλαμβάνουν πολλές αφηγήσεις συμβάντων, θαυμάτων ή μεταφυσικών παρεμβάσεων, οι οποίες χαράχτηκαν στη μνήμη των μουσουλμανικών κοινοτήτων και τιμόνταν από αυτές για πολλά χρόνια, παρόλο που αποδίδονταν στο Θεό ή τους αγίους των "απίστων".

Πηγή

Holi, η γιορτή των χρωμάτων

Ντιβάλι: Το «φεστιβάλ του φωτός»

Judaism: Practices and Holidays

Ιστορικό πλαίσιο διαμόρφωσης και εξέλιξης της Λειτουργικής – Τελετουργικής

 Έννοια, σκοπός και περιεχόμενο της Λειτουργικής-Τελετουργικής

 Η Θεία Λατρεία αποτελεί έκφραση της πίστης της Εκκλησίας και της νέας πραγματικότητας, που ο Χριστός έφερε στον κόσμο με την σάρκωσή του, τη σταυρική του θυσία και την  ανάστασή του. Περιεχόμενο της Θείας Λατρείας αποτελούν όλες οι πτυχές της προσευχητικής αναφοράς του ανθρώπου προς τον Τριαδικό Θεό. Τα μυστήρια π.χ., με πρώτιστο τη Θεία Ευχαριστία, οι διάφοροι
καιροί της προσευχής, οι Ακολουθίες δηλαδή που πλουτίζουν το νυχθήμερο και δίδουν νόημα στον χρόνο, οι εορτές του λειτουργικού έτους, τα λειτουργικά σκεύη, άμφια και βιβλία, ο ιερός ναός, οι περιστατικές ακολουθίες και οι διάφορες μυστηριοειδείς τελετές, όπως είναι οι Αγιασμοί, οι Παρακλήσεις, η τάξη των Εγκαινίων κ.ά, αποτελούν το αντικείμενο της μελέτης της Λειτουργικής-Τελετουργικής επιστήμης.
Η εν λόγω επιστήμη είναι γνωστή από τον 16ο αι. και έχει ως σκοπό τη συστηματική και με βάση τις πηγές, αλλά και τις ποιμαντικές ανάγκες της Εκκλησίας, μελέτη της ιστορικής εξέλιξης, του θεολογικού-συμβολικού νοήματος, και του τρόπου τέλεσης των Ακολουθιών και όλων των λειτουργικών πράξεων. Ο όρος Λειτουργική προέρχεται από την έννοια της λέξης λειτουργία, που αρχικά σήμαινε το δημόσιο και κοινωφελές έργο («λεῖτος» =λαός και «ἔργον»). Σημαίνει επίσης και τη δημόσια λειτουργική πράξη, προσευχή, τελετή, και θυσία, ενώ στη χριστιανική μας παράδοση παραπέμπει στη χριστιανική λατρεία συνολικά και στο γεγονός της λατρευτικής πράξης της Εκκλη-
σίας. Η Τελετουργική, ως έννοια, προέρχεται από τις λέξεις «τελετή» και «ἔργον». Ως εκ τούτου μελετά το λειτουργικό τυπικό, τις ποικίλες παραδόσεις του, αλλά και την ισχύουσα τάξη, η γνώση της οποίας είναι αναγκαία από τους Ιερείς, τους ψάλτες και ευρύτερα το λαό του Θεού για την εύρυθμη ιερουργία των τελουμένων και την «εὐσχημόνως καὶ κατὰ τάξιν» (Α΄Κορ.14,40) πράξη και συμμετοχή μας στα λειτουργικά δρώμενα. Γενικότερα, η Λειτουργική αναφέρεται στο ιστορικό και θεωρητικό περιεχόμενο της Θείας Λατρείας και η Τελετουργική εξετάζει την πρακτική εφαρμογή των τελουμένων.

 Προχριστιανικά λατρευτικά πρότυπα της Θείας Λατρείας
Η Εκκλησία, ως θεσμός θεανθρώπινος, γεννήθηκε σε συγκεκριμένο ιστορικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Από την άποψη αυτή προσέλαβε
τον κόσμο, προσδίδοντάς του μια νέα φυσιογνωμία και προοπτική. Η πρωτοχριστιανική λατρεία είναι γεγονός ότι θεμελιώθηκε σε πρότυπα της ιουδαϊκής λατρείας, που ίσχυε αρχικά στον ισραηλιτικό ναό και αργότερα στη συναγωγή. Ο ίδιος ο Κύριος συμμετείχε στην παραδοσιακή λατρεία (Λουκ. 4,16 -28) και οι Απόστολοι σε ό,τι ετελείτο «εἰς τὸ ἱερόν» (Πράξ.21,26), όπως π.χ. η προσφορά θυσίας και τα σχετιζόμενα με τους τελετουργικούς καθαρ-
μούς. Οι πρώτοι χριστιανοί μετέβαιναν καθημερινά στους τόπους λατρείας των εβραϊκών κοινοτήτων, αλλά είχαν και τον δικό τους χώρο, όπου «ὁμοθυμαδὸν» (Πράξ. 2,1) συμμετείχαν στις συνάξεις τους. Στην καθημερινή λατρεία και προσευχή διατηρήθηκαν οι παραδεδομένοι καιροί προσευχής (Δαν. 6,10) κατά το εσπέρας, το πρωί και τη μεσημβρία (Ψαλμ.54,18).

Κεντρικό στοιχείο της χριστιανικής λατρείας, κατά μίμηση της ιουδαϊκής, είναι η ανάγνωση του νόμου και των προφητών (Πράξ.
13,14-15), καθώς και οι ψαλμοί και οι ωδές της Παλαιάς Διαθήκης. Η ευχαριστία συνδέεται με
τα εβραϊκά δείπνα και κατ’ εξοχήν με το πασχάλιο δείπνο. Λειτουργικές εκφράσεις, όπως το «Ἀμὴν» και το «Ἀλληλούϊα», είναι κοινές στην ιουδαϊκή και τη χριστιανική λειτουργική πράξη. Οι εορτές επίσης του Σαββάτου, του Πάσχα, της Πεντηκοστής κληρονομούνται και στην Εκκλησία, με διαφορετικό νόημα και περιεχόμενο. Γενικότερα υπάρχει απ’ αρχής μια τάση κριτικής της ιουδαϊκής τελετουργίας και απομάκρυνσης από τα πρότυπά της. Έτσι παρατηρείται μια εναντίωση στο νομικό πνεύμα της ιουδαϊκής λατρείας και γίνεται λόγος για λογική λατρεία (Ρωμ.12,1) «ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ» τελούμενη (Ιω.4,24), για ύμνους και ωδές πνευματικές (Εφ.5,19∙ Κολ. 3,16), για προσευχή, που δεν πρέπει να γίνεται με φαρισαϊκό πνεύμα (Ματθ. 6,5-6). Αναπτύχθηκαν, μάλιστα, νέα πρότυπα προσευχής στη βάση της προσευχής, που δίδαξε ο Κύριος (Λουκ. 11, 2-4∙ Ματθ. 6, 9-13).
Εκτός των ιουδαϊκών λατρευτικών προτύπων η Εκκλησία γνώρισε και τα εθνικά – ειδωλολατρικά λατρευτικά δρώμενα, όπως π.χ. τον μακρόσυρτο προσευχητικό λόγο («βαττολογία».Ματθ. 6, 7-8), τη λατρεία των ειδώλων – δαιμονίων με πομπές και θυσίες, τις παγανιστικές εορτές και τα μυστήρια. Από όλα αυτά η χριστιανική λατρεία διαφοροποιείται πλήρως, διότι αυτά αποπροσανατολίζουν τον άνθρωπο και έρχονται σε αντίθεση με τη λατρεία, ως λειτουργικού σώματος του Χριστού. Ο Απόστολος των Εθνών Παύλος συνιστά στους χριστιανούς την από τα είδωλα επιστροφή στον ζωντανό και αληθινό Θεό (Α΄ Θεσ. 1,9).

Πηγές της Λειτουργικής – Τελετουργικής 

Ως πηγή της Θείας Λατρείας εννοούνται τα κείμενα εκείνα που με άμεσο ή έμμεσο τρόπο κάνουν λόγο για την εμφάνιση, την εξέλιξη, την τάξη και το βαθύτερο θεολογικό περιεχόμε νο των τελουμένων. Εννοούμε επίσης και την άγραφη παράδοση, που διασώζει παμπάλαιες πληροφορίες και πολιτισμικά αρχέτυπα πολύ σημαντικά για τη Θεία Λατρεία. Η παλαιότερη πηγή είναι η Αγία Γραφή (Παλαιά και Καινή Διαθήκη) από την οποία επιλέγονται τα αναγνώσματα που διαβάζονται στις διάφορες Ακολουθίες και προσδιορίζουν το θέμα πολλών εορτών του έτους. Ειδικά η Καινή Διαθήκη είναι σπουδαία πηγή της λατρείας μας, γιατί η λατρεία σε μεγάλο βαθμό προηγήθηκε αυτής. Γιατί ο λαός πρώτα λάτρευσε και μετά θεολόγησε. Στην Αγία Γραφή επίσης διασώζονται συγκεκριμένες ώρες προσευχής (τρίτη, έκτη και ενάτη), μαρτυρούνται σημαντικοί λειτουργικοί όροι (όπως «ψαλμός», «ύμνος», «ωδή», «αμνός», «θυσία», «ευχαριστία», «βάπτισμα», «χρίσμα» κ.λπ.), γίνεται λόγος για τα μυστήρια της Εκκλησίας ιδίως το Βάπτισμα και την Ευχαριστία, διασώζεται στην Καινή Διαθήκη
το διάγραμμα της Ευχαριστίας, οι πρώτοι χριστιανικοί ύμνοι και προσδιορίζεται το πνεύμα της Θείας Λατρείας, η οποία πρέπει να είναι λογική, δηλαδή πνευματική, αδιάλειπτη και να τελείται με την δέουσα τάξη και ευσέβεια. Έχουμε όμως και περιπτώσεις όπου και ορισμένα απόκρυφα κείμενα της Καινής Διαθήκης αποτελούν σημαντική πηγή της Λειτουργικής. Σημαντικότερο από αυτά είναι το απόκρυφο Ευαγγέλιο του Ιακώβου, για τον λόγο ότι σ’ αυτό στηριζόμαστε για τις περισσότερες θεομητορικές γιορτές (Σύλληψη, Γενέθλιο, Εισόδια, Σύναξη Ιωακείμ και Άννας) και από αυτό επηρεάζονται άλλες σπουδαίες γιορτές, όπως Ευαγγελισμός, Κοίμηση της Θεοτόκου, γιορτή Ζαχαρία και Ελισάβετ.
Πολλά επίσης πατερικά κείμενα , όπως των Αποστολικών Πατέρων Κλήμεντος Ρώμης, Ιουστίνου, των Τριών Ιεραρχών κ.ά. δίνουν σημαντικές πληροφορίες για τη δομή και το περιεχόμενο των Ακολουθιών. Μεγάλοι ιεράρχες, όπως οι Μέγας Βασίλειος και Ιερός Χρυσόστομος, συνδέονται με την συγγραφή Θείων Λειτουργιών και άλλων ευχολογικών κειμένων.
Αρχαίες κανονικολειτουργικές συλλογές, όπως η Διδαχή των Δώδεκα Αποστόλων (αρχές 2ου αι.), η Αποστολική Παράδοση του Ιππολύτου (3ος αι.), οι Αποστολικές Διαταγές, κείμενα του Τερτυλλιανού (2ος αι.) και του Ωριγένους (3ος αι.). Οι Μυσταγωγικές Κατηχήσεις επίσης του Κυρίλλου Ιεροσολύμων, Ιωάννου Χρυσοστόμου και Αμβροσίου Μεδιολάνων, ερμηνεύουν θεολογικά τα τρία Μυστήρια, του Βαπτίσματος, του Χρίσματος και της Θείας Ευχαριστίας. Πρόκειται για μυσταγωγικά κηρύγματα που εκφωνούνταν προς τους νεοφωτίστους κατά την Διακαινήσιμο Εβδομάδα.Από τον 8ο αι. διασώζονται τα λειτουργικά χειρόγραφα, με παλαιότερο αυτό του Βαρβερινού Κώδικα 336. Στα χειρόγραφα αυτά καταγράφονται τα λειτουργικά κείμενα του Ευχολογίου, με σημαντικές διατάξεις τελετουργικού χαρακτήρα. Το ίδιο γίνεται και από τον 10ο αι. με τα λειτουργικά Τυπικά, όπου με κάθε λεπτομέρεια πληροφορούμαστε για τον τρόπο τέλεσης των Ακολουθιών. Παλαιότερο είναι το Τυπικό της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως (10ος αι.), που διασώζει την τάξη των ασματικών - ενοριακών Ακολουθιών. 

Το αρχαιότερο μοναστηριακό λειτουργικό Τυπικό προέρχεται από την Παλαιστίνη, αυτό του Αγίου Σάββα (6ος αι.), και την Κωνσταντινούπολη, αυτό της Ι. Μονής Στουδίου (9ος αι.) και της Ι. Μονής της Παναγίας της Ευεργέτιδος (11ος αι.). Σημαντική ακόμη πηγή της επιστήμης της Λειτουργικής-Τελετουργικής είναι και τα λειτουργικά υπομνήματα, βυζαντινά και μεταβυζαντινά. Πρόκειται για κείμενα που ερμηνεύουν θεολογικά τη Θεία Λειτουργία και στοχεύουν στη λειτουργική παιδεία και αγωγή τόσο των Ιερέων όσο και όλων των μελών του πληρώματος της Εκκλησίας. Στην ενότητα αυτή ανήκουν τα βυζαντινά υπομνήματα του Διονυσίου Αρεοπαγίτη, Μαξίμου Ομολογητού, Γερμανού Κωνσταντινουπόλεως, Σωφρονίου Ιεροσολύμων, Θεοδώρου Ανδίδων, Νικολάου Καβάσιλα, Συμεών Θεσσαλονίκης. Στα μεταβυζαντινά υπομνήματα παλαιότερο είναι του Ιωάννου Ναθαναήλ (16ος αι.) και ακολουθούν του Νικολάου Βούλγαρη, Μελετίου Συρίγου κ.α. 

Η ανά τους αιώνες ιστορική εξέλιξη και διαμόρφωση της Χριστιανικής Λατρείας 

 
Η Θεία Λατρεία με τις διάφορες πτυχές και εκφάνσεις της έχει μια μακραίωνη διαδρομή εξέλιξης και διαμόρφωσης. Η πρώτη περίοδος είναι αυτή της αποστολικής εποχής (1ος αι.), πληροφορίες για την οποία έχουμε από την Καινή Διαθήκη και τους Αποστόλους. Την περίοδο αυτή υπάρχει η Λατρεία, σε όλες της τις εκφάνσεις, ως βασικός παράγοντας της ζωής των πρώτων χριστιανών, τελείται όμως πολύ απλά. Παραδίδεται και διδάσκεται κυρίως με προφορικό τρόπο. Η δεύτερη περίοδος είναι αυτή των διωγμών (2ος αι. - 313 μ.Χ.). Η Εκκλησία δοκιμάζεται, αλλά η Θεία Λατρεία δεν σταματά να αναπτύσσεται, έστω και αν ακόμα δεν έχουμε επαρκή γραπτά κείμενα. Σε κάθε περίπτωση η λειτουργική ζωή και εμπειρία διαμορφώνει και το ανάλογο ήθος, για τη στήριξη των χριστιανών την εποχή των διωγμών.
Η περίοδος της ακμής είναι από τον τέταρτο έως τον ένατο αι. Την εποχή αυτή καταγράφονται τα λειτουργικά κείμενα, υπάρχει ελευθερία στην έκφραση και την άσκηση της Θείας Λατρείας, εμφανίζονται μεγάλες πατερικές μορφές, αναπτύσσεται ο μοναχισμός, καλλιεργείται η υμνογραφία με τα Κοντάκια και τους Κανόνες και διαμορφώνονται οι λειτουργικοί τύποι στην Ρώμη, Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Κωνσταντινούπολη, Ιεροσόλυμα.
Όσον αφορά το εορτολόγιο διαμορφώνονται οι μεγάλες Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές, Χριστουγέννων, Μεταμορφώσεως, Βαΐων, Αναλήψεως, Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Ευαγγελισμού. Διαμορφώνονται επίσης και οι νηστείες πριν το Πάσχα και πριν τα Χριστούγεννα (4ος αι.). Η επόμενη σημαντική ιστορική περίοδος είναι από την Εικονομαχία μέχρι την Άλωση (9ος αι. - 1453 μ.Χ). Σε αυτήν η Θεία Λατρεία σταθεροποιείται και βαίνει προς την παρακμή με την έννοια ότι δεν έχουμε πρότυπα μιας νέας δημιουργίας. Καθιερώνεται ο βυζαντινός ρυθμός με τον τρούλο, εισάγονται εορτές, όπως των Εισοδίων της Θεοτόκου και των Τριών Ιεραρχών, μνήμες νέων αγίων, οσίων,μαρτύρων, ιεραρχών, πατέρων Συνόδων, ιερών λειψάνων κ.λπ. Διαδίδεται η ορθόδοξη πίστη και το λειτουργικό τυπικό που συνδέεται με αυτήν στο σλαβικό κόσμο από τους θεσσαλονικείς αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο.
Η επόμενη περίοδος είναι αυτή της Τουρκοκρατίας, που όσο δύσκολη και σκοτεινή και αν είναι έχουμε και φαινόμενα που μαρτυρούν μια προσπάθεια αναζήτησης των πνευματικών και λειτουργικών παραδόσεων της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η τυπογραφία συμβάλλει στην έκδοση των λειτουργικών βιβλίων, οι νεομάρτυρες δημιουργούν νέα δεδομένα στο εορτολόγιο της εκκλησίας, οι Κολλυβάδες (άγιοι Νικόδημος Αγιορείτης, Αθανάσιος Πάριος κ.ά.) δημιουργούν το φιλοκαλικό κίνημα, με σκοπό την ανανέωση της πνευματικής και λειτουργικής ζωής.
Στις μέρες μας, με την έρευνα για την Θεία Λατρεία (βλ. Θεολογικές Σχολές) και την πρωτοβουλία της Εκκλησίας της Ελλάδος για την λειτουργική αναγέννηση, λαμβάνεται η μέριμνα για την επίλυση πολλών ζητημάτων που αφορούν την ιστορική τεκμηρίωση, τη θεολογική εμβάθυνση και την τελετουργική προσέγγιση των τελουμένων στη λατρεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι δραστηριότητες με συνέδρια και εκδόσεις της Ειδικής Συνοδικής Επιτροπής Λειτουργικής Αναγεννήσεως.

Οι Θυσίες Ολοκαυτωμάτων Λευ. 1,1-5
ΚΑΙ ἀνεκάλεσε Μωυσῆν, καὶ ἐλάλησε Κύριος αὐτῷ ἐκ τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου
λέγων·
2 λάλησον τοῖς υἱοῖς Ἰσραήλ, καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· ἄνθρωπος ἐξ ὑμῶν ἐὰν προ-
σαγάγῃ δῶρα τῷ Κυρίῳ, ἀπὸ τῶν κτηνῶν καὶ ἀπὸ τῶν βοῶν καὶ ἀπὸ τῶν προβάτων
προσοίσετε τὰ δῶρα ὑμῶν.
3 Ἐὰν ὁλοκαύτωμα τὸ δῶρον αὐτοῦ ἐκ τῶν βοῶν, ἄρσεν ἄμωμον προσάξει· πρὸς
τὴν θύραν τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου προσοίσει αὐτὸ δεκτὸν ἐναντίον Κυρίου.
4 Καὶ ἐπιθήσει τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ καρπώματος, δεκτὸν αὐτῷ ἐξιλάσα-
σθαι περὶ αὐτοῦ.
5 Καὶ σφάξουσι τὸν μόσχον ἔναντι Κυρίου. Καὶ προσοίσουσιν οἱ υἱοὶ Ἀαρὼν οἱ ἱε-
ρεῖς τὸ αἷμα, καὶ προσχεοῦσι τὸ αἷμα ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον κύκλῳ τὸ ἐπὶ τῶν θυρῶν
τῆς σκηνῆς τοῦ μαρτυρίου.

Ο Εσπερινός κατά τις Αποστολικές Διαταγές
Ἰακώβου τοῦ ἀδελφοῦ Χριστοῦ διάταξις περὶ ἑσπερινοῦ
Καγὼ Ἰάκωβος, ἀδελφὸς μὲν κατὰ σάρκα τοῦ Χριστοῦ, δοῦλος δὲ ὡς Θεοῦ μονογενοῦς, ἐπίσκοπος δὲ ὑπ΄ αὐτοῦ τοῦ Κυρίου καὶ τῶν ἀποστόλων Ἱεροσολύμων χειροτονηθεὶς, τάδε φημί∙ Ἑσπέρας γενομένης, συναθροίσεις τὴν ἐκκλησίαν, ὦ ἐπίσκοπε, καὶ μετὰ τὸ ρηθῆναι τὸν ἐπιλύχνιον ψαλμὸν, προσφωνήσει ὁ διάκονος ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων, καὶ χειμαζομένων, καὶ τῶν φωτιζομένων, καὶ τῶν ἐν μετανοίᾳ ὡς προείπομεν. Μετὰ δὲ τὸ ἀπολυθῆναι αὐτοὺς, ὁ διάκονος ἐρεῖ∙ Ὅσοι πιστοὶ, δεηθῶμεν τοῦ Κυρίου. Καὶ μετὰ τὸ προσφωνήσαι αὐτὸν τὰ τῆς πρώτης εὐχῆς, ἐρεῖ∙..

Πηγή: Παναγιώτης Σκαλτσής, Παύλος Σεραφείμ, π. Θεμιστοκλής Χριστοδούλου, Στοιχεία Λειτουργικής και Τελετουργικής Α´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ σελ: 7-12