Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος

α) Το περιεχόμενο της Γιορτής της Πεντηκοστής




Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς. Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται το λυτρωτικό έργο του Χριστού και κλείνει ο κύκλος της επίγειας δράσης του. Οι απόστολοι, οι άλλοι μαθητές, οι γυναίκες που υπηρέτησαν τον Κύριο και ανάμεσά
τους πρώτη η Υπεραγία Θεοτόκος –όλοι τους περί τα 120 πρόσωπα– που την παρακολούθησαν είναι η αρχική «κοινωνία των πιστών», η πρώτη Εκκλησία.
Αυτοί θα συνέχιζαν το έργο του Χριστού και θα καλούσαν τους πιστούς στην πρόγευση της Βασιλείας του Θεού.
Δέκα ημέρες αργότερα, οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος μάς εισάγουν σε ένα γεγονός, που αποτελεί το θεμέλιο της ζωής της Εκκλησίας. Με την «κάθοδο» του Αγίου Πνεύματος πραγματοποιήθηκε η υπόσχεση που έδωσε ο Χριστός στους αποστόλους κατά το Μυστικό Δείπνο,
λέγοντάς τους: «Κι εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα να σας δώσει άλλον Παράκλητο*, το Πνεύμα της αληθείας, ώστε να είναι για πάντα μαζί σας... Το Πνεύμα αυτό δεν μπορεί να το δεχτεί ο κόσμος, γιατί ούτε το διακρίνει ούτε το γνωρίζει· εσείς το γνωρίζετε, γιατί μένει κοντά σας και θα υπάρχει μέσα

σας. Δε θα σας αφήσω μόνους και ορφανούς· θα ξανάρθω κοντά σας... Αλλά το Πνεύμα το Άγιο, ο Παράκλητος, που θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα και θα φέρει στη μνήμη σας όλα όσα σας έχω πει εγώ» (Ιωάν. 14, 15-18, 26). Κατά την Πεντηκοστή, επανέρχεται ο Χριστός, μετά την Ανάληψή του, «ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι», για να ζει μέσα στους πιστούς (Ιωάν. 17, 24) και στον κόσμο, ως το τέλος της ιστορίας (Ματθ. 28, 20). Αυτό σήμαινε ο λόγος του Χριστού κατά το Μυστικό Δείπνο:«μικρόν καί οὐ θεωρεῖτέ με, καί πάλιν μικρόν καί ὄψεσθέ με» (λίγο χρόνο ακόμη και δε θα με βλέπετε, και πάλι λίγο χρόνο και θα με δείτε) (Ιωάν. 16,16).Το Άγιο Πνεύμα θα είναι ο νέος Παράκλητος, που θα παραμείνει στην Εκκλησία και θα την εμπνέει με τη χάρη του. Ο Χριστός θα ζει μεταξύ των πιστών , με έναν άλλο τρόπο, διαφορετικό από πριν. Έτσι, εκπληρώνεται και η ελπίδα των μαθητών, όπως λέει το τροπάριο που ακολουθεί. Η Πεντηκοστή είναι η εκπλήρωση του σκοπού της δημιουργίας και της ιστορίας. Την ημέρα της Πεντηκοστής έχουμε την ίδρυση της Εκκλησίας. Μετά το γεγονός αυτό οι απόστολοι μιλούν στον κόσμο για το Χριστό και την Ανάστασή του και βαπτίζονται οι πρώτοι πιστοί.

Ο φωτισμός των μαθητών έγινε αρχή του φωτισμού όλης της οικουμένης. Το Άγιο Πνεύμα δίνει στους αποστόλους την αληθινή σοφία και το χάρισμα να κηρύξουν σε όλο τον κόσμο. Έτσι, η σύγχυση της Βαβέλ, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, γίνεται «συμφωνία» και ενότητα μέσα στην Εκκλησία, όπως τονίζει το κοντάκιο της εορτής.




β) Ο Τριαδικός Θεός




Το γεγονός της Πεντηκοστής είναι μία ακόμη φανέρωση του μυστηρίου
του Θεού, που είναι τρισυπόστατος1. Ο Θεός είναι μια ουσία, αλλά τρία θεία Πρόσωπα. Τα τρία Πρόσωπα είναι μεταξύ τους «ὁμοούσια», έχουν «ὁμοῦ» (από κοινού) τη μία θεία ουσία. Είναι ίσα, ομότιμα και ισότιμα. Κάθε θείο Πρόσωπο είναι ολόκληρος και τέλειος Θεός. Ο Υιός «γεννᾶται» αιώνια από τον Πατέρα. Το «Πνεύμα» «ἐκπορεύεται» από τον Πατέρα. Ο Πατέρας είναι η αιώνια «πηγή» των δύο άλλων Προσώπων. Γι’ αυτό η Αγία Τριάδα είναι το μυστήριο των μυστηρίων. Μόνο στη θέωση προσεγγίζεται βιωματικά. Η αιώνια κοινωνία του Τριαδικού Θεού είναι το θεμέλιο της εκκλησιαστικής κοινωνίας, ως κοινωνίας αγίων. Όλοι οι άνθρωποι είμαστε «ομοούσιοι» μεταξύ μας (έχουμε την ίδια ουσία). Καλούμαστε όμως να γίνουμε και ισότιμοι και ίσοι, σε μια κοινωνία αληθινής αδελφοσύνης, χωρίς ταξικές διαφορές. Όλες οι διαφορές στην ανθρώπινη κοινωνία είναι καρπός της αμαρτίας μας και προέρχονται από την έλλειψη της αγαπητικής σχέσης μεταξύ των ανθρώπων. Η Πεντηκοστή μάς καλεί σε ενότητα, που στηρίζεται στην «ἐν Χριστῷ» ισότητά μας. Μια τέτοια όμως κοινωνία απαιτεί πολύ αγώνα από τους πιστούς και προϋποθέτει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.


1. Τρεις υποστάσεις, δηλαδή τρία πρόσωπα (υπόσταση = πρόσωπο).


γ) Άγιο Πνεύμα και λατρεία


Μέσα από τη λατρεία, η χάρη του Αγίου Πνεύματος μεταδίδεται σ’ όλη
την κτίση. Τα υλικά στοιχεία (ψωμί, κρασί, νερό, καρποί, χρόνος, τόπος κ.λπ.) προσφέρονται στον Τριαδικό Θεό, για να αγιαστούν και να ενταχθούν στη «βασιλεία» του. Αυτό γίνεται με τα μυστήρια και τις αγιαστικές πράξεις της λατρείας μας. Τα μυστήρια αγιάζουν την ύλη και τη μεταβάλλουν σε φορέα της άκτιστης χάρης. Προσφέρουμε «ἄρτον καί οἶνον» στη Θεία Ευχαριστία και κοινωνούμε Χριστό και σωτηρία. Το λάδι στο μυστήριο του Ευχελαίου και το νερό του Βαπτίσματος αποτελούν τα μεταμορφωμένα στοιχεία της «καινής κτίσης». Ακόμη και το λιβάνι που προσφέρουμε συμβολίζει την «πνευματική ευωδία» που πρέπει να αναδίδει η ζωή του χριστιανού, όχι διότι το έχει ανάγκη ο Θεός, αλλά επειδή αποτελεί για μας μια πράξη που δηλώνει αυτή μας τη θέληση, ώστε να μας στείλει «τήν χάριν τοῦ Παναγίου Πνεύματος»
1. Κάθε στιγμή της ζωής μας, αγιάζεται μέσα στη λατρεία με ειδικές ακολουθίες (προσευχές και λειτουργικές πράξεις)


δ) Εκκλησία και θεία χάρη


Η Εκκλησία, ως Ορθοδοξία, ζει στη θεία χάρη και τη μεταδίδει συνεχώς
στον κόσμο. Ο ορθόδοξος πιστός μαθαίνει να ζητεί συνεχώς με την άσκηση,
την προσευχή και τη λατρεία, το Άγιο Πνεύμα, διότι δεν μπορεί κανείς να
δεχτεί το Χριστό ως σωτήρα χωρίς τη χάρη του Αγίου Πνεύματος (Α΄ Κορ.
12,3). Η Εκκλησία είναι χώρος αναγέννησης και θεραπείας. Ο πιστός στην
πορεία της ζωής του, στον αγώνα του, οσάκις τραυματιστεί από την αμαρ-
τία μπορεί να καταφύγει σ’ αυτήν, γιατί κατά τον ιερό Χρυσόστομο, είναι
«ἰατρεῖον πνευματικόν» (πνευματικό νοσοκομείο).Οι άγιοι θαυματουργούν, διότι είναι κατοικητήρια της άκτιστης χάρης. Και κάθε πιστός καλείται με τη χάρη του Τριαδικού Θεού να γίνει άγιος, ώστε η ανθρώπινη κοινωνία να γίνει κοινωνία αγίων.









Ερμηνευτικό σχόλιο στην εικόνα της Πεντηκοστής

Οι απόστολοι είναι καθισμένοι ημικυκλικά στο φωτεινό υπερώο και χωρισμένοι σε δύο ομάδες, η μια απέναντι από την άλλη. Πάνω από τους αποστόλους φαίνεται ο ουρανός, από τον οποίο εκπέμπονται δώδεκα φωτεινές ακτίνες, που κατεβαίνουν προς τους αποστόλους. Πάνω από το κεφάλι κάθε αποστόλου είναι«γλῶσσα ὡσεί πυρός»  , που φανερώνει τον αγιοπνευματικό φωτισμό τους. Η σύνθεση της εικόνας ανοίγεται προς τα πάνω, σαν να ελκύεται από το Θεό - Πατέρα, από τον οποίο εκπορεύονται οι πύρινες γλώσσες. Κάτω διακρίνεται ένας γέροντας, που αποτελεί προσωποποίηση του κόσμου. Η εικόνα δείχνει την ενότητα των αποστόλων μέσα στην άκτιστη χάρη του Θεού, που αποκαθιστά τη διάσπαση των ανθρώπων που συνέβη στη Βαβέλ (Γεν. κεφ. 2).

1. Ποια σημαντικά γεγονότα συμβαίνουν κατά την ημέρα της Πεντηκοστής;

2. Πώς αντιλαμβάνεστε το χαρακτηρισμό του Θεού ως «τρισηλίου φωτός»;

3. Ποια σημασία έχει το μυστήριο της Αγίας Τριάδος για τη συγκρότηση της ανθρώπινης κοινωνίας;

4. «... ὁ πανσόφους τούς ἁλιεῖς ἀναδείξας...» (1ο κείμενο). Πώς αντιλαμβάνεστε τη φράση αυτή του απολυτίκιου και πώς συνδέεται με τη θεοπνευστία της Καινής Διαθήκης;

Ορθόδοξη Πίστη και Λατρεία ( Παλιό βιβλίο Θρησκευτικών Α Λυκείου)

Η σύνδεση μεταξύ Πεντηκοστής και Πύργου της Βαβέλ

Η σύνδεση μεταξύ της Πεντηκοστής και του Πύργου της Βαβέλ είναι θεμελιώδης στη χριστιανική διδασκαλία, καθώς το γεγονός της Πεντηκοστής θεωρείται η αναίρεση και η υπέρβαση της σύγχυσης που επήλθε στη Βαβέλ. Η ενότητα που χάρισε ο Παράκλητος στην Πεντηκοστή δεν επιτεύχθηκε με την κατάργηση των διαφορών, αλλά μέσα από την αποδοχή της ποικιλίας γλωσσών και πολιτισμών

 Ενώ στον Πύργο της Βαβέλ οι γλώσσες των ανθρώπων συγχέθηκαν με αποτέλεσμα τη διαίρεση και την απομόνωση, την ημέρα της Πεντηκοστής η σύγχυση αυτή ξεπεράστηκε. Η ενότητα επιτεύχθηκε όχι με την επιβολή μιας ενιαίας γλώσσας, αλλά μέσα από την αποδοχή της ποικιλίας γλωσσών και πολιτισμών που χάρισε το Άγιο Πνεύμα.Ενώ στη Βαβέλ οι γλώσσες έγιναν εμπόδιο, στην Πεντηκοστή το Άγιο Πνεύμα επέτρεψε στους μαθητές να μιλούν «σ’ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων», ώστε ο καθένας από τους συγκεντρωμένους να ακούει για τα «θαυμαστά έργα του Θεού» στη δική του μητρική γλώσσα

Με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, οι μαθητές άρχισαν να μιλούν «σ' όλες τις γλώσσες των ανθρώπων». Το πλήθος των πιστών που είχε συγκεντρωθεί στην Ιερουσαλήμ από κάθε γωνιά του τότε γνωστού κόσμου (Πάρθοι, Μήδοι, Ελαμίτες, κάτοικοι της Μεσοποταμίας κ.ά.) άκουγαν με έκπληξη τους μαθητές να μιλούν για τα θαυμαστά έργα του Θεού ο καθένας στη μητρική του γλώσσα. 

 Η Πεντηκοστή σηματοδοτεί την ίδρυση της πρώτης Εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα ως «Σώμα Χριστού». Σε αντίθεση με το εγχείρημα της Βαβέλ που απέτυχε λόγω του εγωκεντρισμού, η Εκκλησία προτείνει έναν νέο τρόπο ζωής που βασίζεται στην ενότητα, τον αγιασμό και τη μεταμόρφωση των ανθρώπων μέσω της δράσης του Παρακλήτου.

Με την Πεντηκοστή ιδρύθηκε η πρώτη Εκκλησία ως Σώμα Χριστού, η οποία αποτελεί το θεμέλιο για έναν νέο τρόπο ζωής που βασίζεται στον αγιασμό και τη μεταμόρφωση των ανθρώπων. Σε αντίθεση με το εγωκεντρικό εγχείρημα της Βαβέλ, η Εκκλησία καθοδηγείται από το Άγιο Πνεύμα, το οποίο δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να γνωρίσουν την αλήθεια που απελευθερώνει από κάθε είδους δεσμά, συμπεριλαμβανομένων των γλωσσικών και πολιτισμικών φραγμών που είχαν υψωθεί στη Βαβέλ.
Συνοπτικά, η Πεντηκοστή μετατρέπει την πολυφωνία από αιτία διαίρεσης σε μέσο κοινωνίας, αποδεικνύοντας ότι η ενότητα των ανθρώπων είναι εφικτή μέσω του Αγίου Πνεύματος, παρά τις προσωπικές ή πολιτισμικές τους διαφορές.

Μέσα στην Εκκλησία, η δράση του Αγίου Πνεύματος βοηθά τους ανθρώπους να αλλάξουν τον εαυτό τους, να αγαπούν και να θυσιάζονται για τους συνανθρώπους τους, καταργώντας τα δεσμά του θανάτου και της φθοράς. Συνοπτικά, η Πεντηκοστή αποτελεί την αναίρεση της Βαβέλ, μετατρέποντας την πολυφωνία από αιτία διαμάχης σε μέσο κοινωνίας και πνευματικής ενότητας

«Η επανάσταση των συνειδήσεων»

Προσωπική ευθύνη και κοινή επιδίωξη «Εποχές και καταστάσεις, που χαρακτηρίζονται σαν κρίση και αδιέξοδο πολιτισμού, δεν θεραπεύονται μόνο με οικονομικές και κοινωνικές επαναστάσεις πρόσκαιρες και εφήμερες, τυραννικές και αντιφατικές, αλλά υπερνικούνται με μεγάλες αναγεννητικές δημιουργίες που ξεκινούνε από τα βάθη του ανθρώπου, από τη Συνείδησή του, συλλογικοποιούνται σε ομαδική παγκόσμια συνείδηση και οδηγούν σε νέους καλύτερους ανασχηματισμούς, πάνω στις σχέσεις του ανθρώπου με το συνάνθρωπό του, πάνω σε κοινωνικές δομές ανωτέρου επιπέδου.

 Αυτό ονομάζομε ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΝ κι αυτοκηρύσσομε σήμερα στην εορτή της Πεντηκοστής, που ’ναι ημέρα πνευματικής ανακαίνισης και αναδημιουργίας του ανθρώπου και του κόσμου. 

Αυτό ονομάζομε ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΝ και καλούμε άτομα και λαούς σε μια πνευματική αφύπνιση, σε μια διαρκή εγρήγορση και δραστική αντίσταση στις παντοειδείς αλλοτριώσεις του ανθρώπινου προσώπου που επιβάλλουν οι κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές δομές των καιρών μας. […]

 Μετρούμε την αγωνία του κόσμου και την ευθύνη μας για το μέλλον της ανθρωπότητας κι αποφασίζομε να καταγγείλωμε τις παράλογες δαιμονικές δυνάμεις, που κυβερνούνε τη ζωή της, να αντιδράσωμε στον σφαλερό προσανατολισμό που ακολουθούμε και να χαράξωμε νέους ίσιους δρόμους στη ζωή του κόσμου.

 Μετρούμε την αγωνία του κόσμου και την ευθύνη μας για το μέλλον και αποφασίζομε την έκρηξη της ατομικής βόμβας στον ηθικό κόσμο: Κηρύσσομε την ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΝ […]».

 Ειρηναίος Γαλανάκης, Μητροπολίτης Κισάμου, Η επανάσταση των συνειδήσεων

Ὁμιλία τοῦ Πέτρου κατὰ τὴν Πεντηκοστή

Πραξ. 2,14         Σταθεὶς δὲ Πέτρος σὺν τοῖς ἕνδεκα ἐπῆρε τὴν φωνὴν αὐτοῦ καὶ ἀπεφθέγξατο αὐτοῖς· ἄνδρες Ἰουδαῖοι καὶ οἱ κατοικοῦντες Ἱερουσαλὴμ ἅπαντες, τοῦτο ὑμῖν γνωστὸν ἔστω καὶ ἐνωτίσασθε τὰ ῥήματά μου.

Πραξ. 2,14               Και τότε ο Πετρος μαζή με τους ένδεκα εστάθηκε, ώστε να τον βλέπουν όλοι, ύψωσε την φωνήν αυτού και ήρχισε να ομιλή, όπως το Πνεύμα το Αγιον τον εφώτιζε· “άνδρες Ιουδαίοι και σεις όλοι που κατοικείτε την Ιερουσαλήμ, ας γίνη γνωστόν εις σας αυτό, που θα σας πω και ακούσατε με προσοχήν τα λόγια μου.

Πραξ. 2,15         οὐ γάρ, ὡς ὑμεῖς ὑπολαμβάνετε, οὗτοι μεθύουσιν· ἔστι γὰρ ὥρα τρίτη τῆς ἡμέρας·

Πραξ. 2,15                Δεν είναι ορθόν αυτό που είπατε, διότι αυτοί οι άνθρωποι που ομιλούν ενώπιόν σας ξένας γλώσσας, δεν είναι μεθυσμένοι, όπως σεις νομίζετε· άλλωστε η ώρα είναι τρεις μετά την ανατολήν του ηλίου, που ως γνωστόν και σύμφωνα με την διδασκαλίαν των ραββίνων δεν πίνουν ακόμη κρασί οι άνθρωποι.

Πραξ. 2,16         ἀλλὰ τοῦτό ἐστι τὸ εἰρημένον διὰ τοῦ προφήτου Ἰωήλ·

Πραξ. 2,16               Αλλά αυτό, που βλέπετε, είναι εκπλήρωσις εκείνου που ελέχθη από τον προφήτην Ιωήλ, ο οποίος και προείπε·

Πραξ. 2,17         καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγει ὁ Θεός, ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑμῶν καὶ αἱ θυγατέρες ὑμῶν, καὶ οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται·

Πραξ. 2,17                Και κατά τις τελευταίες εκείνες ημέρες, που θα επακολουθήσουν την έλευσιν του Μεσσίου, θα χύσω-λέγει ο Θεός-από τας δωρεάς και τα χαρίσματα του Πνεύματός μου εις κάθε άνθρωπον· και θα προφητεύσουν οι υιοί σας και αι θυγατέρες σας· οι δε νέοι σας θα ίδουν αποκαλυπτικά οράματα και οι γέροντές σας θα λάβουν θεία και αποκαλυπτικά όνειρα.

Πραξ. 2,18         καί γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου, καὶ προφητεύσουσι.

Πραξ. 2,18               Ακόμη δε στους δούλους μου και εις τας δούλας μου θα χορηγήσω κατά τις ημέρες εκείνες από τα χαρίσματα του Πνεύματός μου και θα προφητεύσουν.

Πραξ. 2,19         καὶ δώσω τέρατα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ σημεῖα ἐπὶ τῆς γῆς κάτω, αἷμα καὶ πῦρ καὶ ἀτμίδα καπνοῦ·

Πραξ. 2,19               Και θα δώσω θαύματα επάνω στον ουρανόν και σημεία εις την γην κάτω, που θα μαρτυρούν την θείαν μου δύμαμιν· αιματοχυσίας και πυρκαϊάς και σύνεφα καπνού, που θα ανεβαίνουν από τας καιομένας πόλεις σας.

Πραξ. 2,20         ὁ ἥλιος μεταστραφήσεται εἰς σκότος καὶ ἡ σελήνη εἰς αἷμα πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ.

Πραξ. 2,20               Ο ήλιος από φωτεινός που είναι, θα αλλάξη και θα γίνη σκοτάδι· το φεγγάρι θα φένεται σαν αίμα, πριν έλθη η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και περίβλεπτος.

Πραξ. 2,21         καὶ ἔσται πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου σωθήσεται.

Πραξ. 2,21               Και τότε καθένας, που με πίστιν θα επικαλεσθή το όνομα του Κυρίου θα σωθή.

Πραξ. 2,22         Ἄνδρες Ἰσραηλῖται, ἀκούσατε τοὺς λόγους τούτους. Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ἀποδεδειγμένον εἰς ὑμᾶς δυνάμεσι καὶ τέρασι καὶ σημείοις οἷς ἐποίησε δι᾿ αὐτοῦ ὁ Θεὸς ἐν μέσῳ ὑμῶν, καθὼς καὶ αὐτοὶ οἴδατε,

Πραξ. 2,22               Ανδρες Ισραηλίται, ακούστε με προσοχήν τους λόγους αυτούς, που θα σας πω· Τον Ιησούν τον Ναζωραίον, ο οποίος απεδείχθη και εμαρτυρήθη εις σας από τον ίδιον τον Θεόν με υπερφυσικάς δυνάμεις και καταπληκτικά θαύματα και υπερφυσικά σημεία, που δι' αυτού έκαμε ανάμεσα εις όλους σας ο Θεός, όπως άλωστε και σεις οι ίδιοι καλά γνωρίζετε,

Πραξ. 2,23         τοῦτον τῇ ὡρισμένῃ βουλῇ καὶ προγνώσει τοῦ Θεοῦ ἔκδοτον λαβόντες, διὰ χειρῶν ἀνόμων προσπήξαντες ἀνείλετε·

Πραξ. 2,23               αυτόν τον Ιησούν, ο οποίος σύμφωνα με την ωρισμένην θέλησιν και πρόγνωσιν του Θεού σας παρεδόθη από τον προδότην, αφού τον επιάσατε, τον εσταυρώσατε και τον εφονεύσατε με τα χέρια των Ρωμαίων στρατιωτών, οι οποίοι, σαν εθνικοί που είναι, δεν έχουν και δεν γνωρίζουν τον νόμον του Θεού.

Πραξ. 2,24         ὃν ὁ Θεὸς ἀνέστησε λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου, καθότι οὐκ ἦν δυνατὸν κρατεῖσθαι αὐτὸν ὑπ᾿ αὐτοῦ.

Πραξ. 2,24               Αυτόν ο Θεός τον ανέστησεν εκ νεκρών και κατέλυσε τας φοβεράς θλίψστου θανάτου, διότι δεν ήτο δυνατόν να κρατήται αυτός από τον θάνατον.

Πραξ. 2,25         Δαυΐδ γὰρ λέγει εἰς αὐτόν· προωρῴμην τὸν Κύριον ἐνώπιόν μου διὰ παντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μού ἐστιν ἵνα μὴ σαλευθῶ.

Πραξ. 2,25               Επειδή και ο Δαυίδ λέγει δια λογαριασμόν αυτού· Εγώ ο Μεσσίας έβλεπα εμπρός μου τον Κυριον διαρκώς, ότι είναι εις τα δεξιά μου, έτοιμος και ισχυρός να με προστατεύση, δια να μη κλονισθώ από το φρικτόν μαρτύριον και τον σκληρόν θάνατον.

Πραξ. 2,26         διὰ τοῦτο εὐφράνθη ἡ καρδία μου καὶ ἠγαλλιάσατο ἡ γλῶσσά μου, ἔτι δὲ καὶ ἡ σάρξ μου κατασκηνώσει ἐπ᾿ ἐλπίδι,

Πραξ. 2,26               Δια τούτο ακριβώς ευφράνθηκε η καρδιά μου και η γλώσσα μου εξεδήλωσε την αγαλλίασίν μου, ακόμη δε και το σώμα μου θα αναπαυθή κατά την ώραν του θανάτου και θα κατοικήση εις τάφον με βεβαίαν την ελπίδα ότι συντομώτατα θα αναστηθή.

Πραξ. 2,27         ὅτι οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν ψυχήν μου εἰς ᾅδου οὐδὲ δώσεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφθοράν.

Πραξ. 2,27               Διότι συ, ουράνιε Πατερ, δεν θα εγκαταλείψης την ψυχήν μου στον Αδην και δεν θα επιτρέψης ο αφωσιωμένος εις σε άγιος Μεσσίας να ίδη το σώμα του φθειρόμενον εις την αποσύνθεσιν του τάφου.

Πραξ. 2,28         ἐγνώρισάς μοι ὁδοὺς ζωῆς, πληρώσεις με εὐφροσύνης μετὰ τοῦ προσώπου σου.

Πραξ. 2,28               Συ έκαμες εις εμέ γνωστούς τους πνευματικούς δρόμους, που οδηγούν εις την πνευματικήν ζωήν· θα με γεμίσης με ευφροσύνην, όταν θα με αξιώσης και ως άνθρωπος να απολαμβάνω την δόξαν του προσώπου σου.

Πραξ. 2,29         Ἄνδρες ἀδελφοί, ἐξὸν εἰπεῖν μετὰ παῤῥησίας πρὸς ὑμᾶς περὶ τοῦ πατριάρχου Δαυΐδ ὅτι καὶ ἐτελεύτησε καὶ ἐτάφη καὶ τὸ μνῆμα αὐτοῦ ἐστιν ἐν ἡμῖν ἄχρι τῆς ἡμέρας ταύτης.

Πραξ. 2,29               Ανδρες αδελφοί, είναι επιτετραμμένον να σας πω με όλον το θάρρος δια τον πατριάρχην Δαυίδ ότι και απέθανε και ετάφη και το μνημείον του ευρίσκεται εδώ μεταξύ μας μέχρι της ημέρας αυτής. (Αρα η παρά πάνω προφητεία του δεν αναφέρεται εις αυτόν).

Πραξ. 2,30         προφήτης οὖν ὑπάρχων, καὶ εἰδὼς ὅτι ὅρκῳ ὤμοσεν αὐτῷ ὁ Θεὸς ἐκ καρποῦ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ τὸ κατὰ σάρκα ἀναστήσειν τὸν Χριστὸν καθίσαι ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ,

Πραξ. 2,30               Αλλά προφήτης πραγματικός υπάρχων ο Δαυίδ και γνωρίζων πολύ καλά, ότι ο Θεός του είχε υποσχεθή με όρκον, πως από απόγονον των σπλάγχνων του, δηλαδή από την Παρθένον Μαρίαν, επρόκειτο να αναστήση τον Χριστόν, κατά το ανθρώπινον, και να τον καθίση στον θρόνον ως βασιλέαν αιώνιον,

Πραξ. 2,31         προϊδὼν ἐλάλησε περὶ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ ὅτι οὐ κατελείφθη ἡ ψυχὴ αὐτοῦ εἰς ᾅδου οὐδὲ ἡ σὰρξ αὐτοῦ εἶδε διαφθοράν.

Πραξ. 2,31                προείδε και ελάλησε δια την ανάστασιν του Χριστού, ότι δεν εγκατελείφθη η ψυχή του στον Αδην ούτε το σώμα του είδε την φθοράν και την αποσύνθεσιν του θανάτου.

Πραξ. 2,32         τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ἀνέστησεν ὁ Θεός, οὗ πάντες ἡμεῖς ἐσμεν μάρτυρες.

Πραξ. 2,32               Αυτό τον Ιησούν τον ανέστησεν πράγματι ο Θεός και αυτού του μεγάλου γεγονότος είμεθα ημείς μάρτυρες.

Πραξ. 2,33         τῇ δεξιᾷ οὖν τοῦ Θεοῦ ὑψωθείς, τήν τε ἐπαγγελίαν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος λαβὼν παρὰ τοῦ πατρός, ἐξέχεε τοῦτο ὃ νῦν ὑμεῖς βλέπετε καὶ ἀκούετε.

Πραξ. 2,33               Αφού, λοιπόν, με την παντοδύναμον δεξιάν του Θεού ανεστήθη εκ των νεκρών και υψώθηκε στους ουρανούς και έλαβεν από τον Πατέρα το Αγιον Πνεύμα, που είχε υποσχεθή και εις ημάς, το έστειλε με τας πλουσίας του δωρεάς και ενεργείας εις ημάς, πράγμα το οποίον σεις σήμερα και βλέπετε και ακούετε.

Πραξ. 2,34         οὐ γὰρ Δαυΐδ ἀνέβη εἰς τοὺς οὐρανούς, λέγει δὲ αὐτός· εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, κάθου ἐκ δεξιῶν μου

Πραξ. 2,34               Αλλά και περί της αναλήψεως του Μεσσίου στους ουρανούς επροφήτευσε ο Δαΐδ, διότι δεν ανέβηκε ο Δαυίδ στους ουρανούς, εν τούτοις όμως λέγει ο ίδιος· Είπεν ο Κυριος και Θεός στον Μεσσίαν, που είναι απόγονός μου κατά το ανθρώπινον, αλλά Κυριος μου ως Θεός, ίσος με τον Πατέρα, κάθισε εις τα δεξιά μου,

Πραξ. 2,35         ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.

Πραξ. 2,35               έως ότου βάλω κάτω από τα πόδια σου νικημένους τους εχθρούς σου.

Πραξ. 2,36         ἀσφαλῶς οὖν γινωσκέτω πᾶς οἶκος Ἰσραὴλ ὅτι καὶ Κύριον καὶ Χριστὸν αὐτὸν ὁ Θεὸς ἐποίησε, τοῦτον τὸν Ἰησοῦν ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε.

Πραξ. 2,36               Ας γνωρίζη, λοιπόν, με κάθε βεβαιότητα όλη η φυλή του Ισραήλ, ότι αυτόν τον Ιησούν, τον οποίον σεις εσταυρώσατε, ο Θεός τον ανέδειξε Κυριον και Χριστόν”.

Πραξ. 2,37         Ἀκούσαντες δὲ κατενύγησαν τῇ καρδίᾳ, εἶπόν τε πρὸς τὸν Πέτρον καὶ τοὺς λοιποὺς ἀποστόλους· τί ποιήσομεν, ἄνδρες ἀδελφοί;

Πραξ. 2,37               Αφού δε ήκουσαν τα θεόπνευστα αυτά λόγια, κατελήφθησαν από λύπην και κατάνυξιν καρδίας δια την βαρείαν ενοχήν των και είπαν προς τον Πετρον και τους άλλους Αποστόλους· “τι να κάμωμεν, άνδρες αδελφοί;”

Πραξ. 2,38         Πέτρος δὲ ἔφη πρὸς αὐτούς· μετανοήσατε, καὶ βαπτισθήτω ἕκαστος ὑμῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ λήψεσθε τὴν δωρεὰν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Πραξ. 2,38               Είπε δε προς αυτούς ο Πετρος· “μετανοήσατε και ας βαπτισθή ο καθένας σας στο όνομα του Ιησού Χριστού δια την άφεσιν των αμαρτιών σας· και θα λάβετε και σεις την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος.

Πραξ. 2,39         ὑμῖν γάρ ἐστιν ἡ ἐπαγγελία καὶ τοῖς τέκνοις ὑμῶν καὶ πᾶσι τοῖς εἰς μακράν, ὅσους ἂν προσκαλέσηται Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν.

Πραξ. 2,39               Διότι η υπόσχεσις, που εδόθη δια του προφήτου Ιωήλ περί των δωρεών του Αγίου Πνεύματος, είναι και δια σας και δια τα παιδιά σας και δι' όλους, που ευρίσκονται μακράν από τον Θεόν εις την πλάνην της ειδωλολατρίας και τους οποίους θα προσκαλέση ο Κυριος και Θεός μας εις την νέαν πίστιν”.

Πραξ. 2,40         ἑτέροις τε λόγοις πλείοσι διεμαρτύρετο καὶ παρεκάλει λέγων· σώθητε ἀπὸ τῆς γενεᾶς τῆς σκολιᾶς ταύτης.

Πραξ. 2,40               Και με άλλους περισσοτέρους λόγους, κατά ένα τρόπον ζωηρόν και έντονον, εκήρυττε και εμαρτυρούσε ο Πετρος την περί του Χριστού αλήθειαν και τους παρακινούσε να μετανοήσουν και πιστεύσουν λέγων· “σωθήτε από την πονηράν και διεστραμμένην αυτήν γενεάν, που βαδίζει προς την φοβεράν τιμωρίαν και καταστροφήν”.

Πραξ. 2,41         οἱ μὲν οὖν ἀσμένως ἀποδεξάμενοι τὸν λόγον αὐτοῦ ἐβαπτίσθησαν, καὶ προσετέθησαν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ψυχαὶ ὡσεὶ τρισχίλιαι.

Πραξ. 2,41               Και αυτοί, τότε εδέχθησαν με χαράν την διδασκαλίαν του Πετρου, εβαπτίσθησαν και προσετέθησαν εις την Εκκλησίαν του Χριστού κατά την ημέραν εκείνην τρεις περίπου χιλιάδες ψυχές. 

Πηγή 

Η Εκκλησία ιδρύεται και αρχίζει να ανανεώνει την ανθρώπινη ιστορία

 Όταν ο αναστημένος Ιησούς παρουσιάσθηκε στο σύνολο των μαθητών του (ανδρών και γυναικών), ξεκαθάρισε ότι ήταν ο αναμενόμενος Μεσσίας και Υιός του Ανθρώπου, σύμφωνα με τις ιουδαϊκές προσδοκίες. Μέσα από τη Σταύρωσή Του και την Ανάστασή Του στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή σε συγκεκριμένο ιστορικό χρόνο και τόπο, έφερε τη σωτηρία από τον θάνατο και το κακό όχι μόνο για τον Ισραήλ αλλά για όλη την ανθρωπότητα. Τα γεγονότα αυτά φώτισαν και νοηματοδότησαν και τις διδασκαλίες και τις προγενέστερες πράξεις Του (θαύματα, σημεία της Βασιλείας). Ταυτόχρονα αποτελούσαν και εγγύηση για το ότι θα επανερχόταν με δόξα και δύναμη για να κρίνει τον κόσμο και να εγκαινιάσει έναν καινούργιο, τη Βασιλεία του Θεού. Ανάμεσα, λοιπόν σ’ αυτή την πρώτη παρουσία Του στη γη και τη δεύτερη, την αναμενόμενη, ορίζεται ένα διάστημα (μια ημιευθεία στον χρόνο) που έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά: 

 Α΄. Ο Χριστός βρίσκεται εδώ και δρα μέσα από την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, όπως την είχε ο Ίδιος υποσχεθεί. Η πορεία προς τη Βασιλεία, που άρχισε την στιγμή του Ευαγγελισμού με την ενσάρκωση του Υιού και Λόγου του Θεού «ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου», προεκτείνεται με την παρουσία του Αγίου Πνεύματος που οδηγεί σε μια νέα ζωή. Αυτά όλα, την αρχή της ημιευθείας και νέα αρχή της ιστορίας, τα διακήρυξε ο απόστολος Πέτρος την Πεντηκοστή, τη γενέθλιο ημέρα της Εκκλησίας. 

Β΄. Ο χρόνος που διανύουμε μετά την Πεντηκοστή δεν είναι ένα «νεκρό» διάστημα που απλά περιμένουμε παθητικά να τελειώσει, αλλά όσοι πιστεύουν, οργανώνονται, κηρύττουν το έργο του Ιησού Χριστού με λόγο (διδασκαλία, προφητεία) και πράξεις (θαύματα-σημεία) και δίνουν ένα έμπρακτο παράδειγμα της ζωής στον αναμενόμενο καινούργιο κόσμο με αγάπη προς όλους και τήρηση των εντολών του Ευαγγελίου.

 Γ΄. Η οργάνωση του συνόλου των πιστών αποκτά υπόσταση και ζωή με την ιδιαίτερη κεντρική λειτουργία των Δώδεκα Αποστόλων, στους οποίους ο Χριστός μετά την Ανάστασή Του «ἐνεφύσησε» το Πνεύμα το Άγιο, και τους απέστειλε όπως Τον είχε αποστείλει ο Πατήρ (Ιω 20,21-22). Έτσι, οι Απόστολοι ξεχωρίζουν ως φορείς ειδικής χάριτος, που χορηγούν και διανέμουν στους υπόλοιπους πιστούς, οι οποίοι ενσωματώνονται στο Σώμα του Χριστού, αρχικά με το Βάπτισμα όπου ενδύονται τον Χριστό, και κατόπιν με τη διαρκή μετοχή τους στη θεία Ευχαριστία. Αυτά τα χαρακτηριστικά μετατρέπουν την πρωταρχική ομάδα μαθητών και μαθητριών γύρω από τον Ιησού στην κοινότητα με το ελληνικό όνομα Εκκλησία.

 Τα πρώτα ανοίγματα της Εκκλησίας στον ελληνορωμαϊκό κόσμο 

 Αρχικά η Εκκλησία ήταν μια ιδιαίτερη ομάδα απλώς μέσα στο ευρύτερο θρησκευτικό πλαίσιο του Ιουδαϊσμού, όμως πολύ γρήγορα εξαπλώθηκε με διάφορες ευκαιρίες, καταρχάς στα με γάλα ελληνορωμαϊκά κέντρα της Μεσογείου, όπου υπήρχαν Ιουδαίοι. Ήδη στην Ιερουσαλήμ υπήρχαν εκτός από τους ντόπιους Ιουδαίους και «ελληνιστές», που μιλούσαν ελληνικά και ζούσαν ως Ρωμαίοι. Επίσης, το χριστιανικό κήρυγμα προσέλκυσε και μονοθεϊστές εθνικούς που συμπαθούσαν τον Ιουδαϊσμό (οι «σεβόμενοι τον Θεόν»*). Αργότερα, και οι χριστιανοί χρησιμοποίησαν στοιχεία από τον ελληνορωμαϊκό κόσμο, με πρώτο και καλύτερο την ελληνική γλώσσα αλλά και παιδεία, τόσο τη ρητορική όσο και τη στωική φιλοσοφία, που εξηγεί και τη γρήγορη διάδοση του Ευαγγελίου, ιδίως μέσα από την κηρυκτική δράση του Αποστόλου Παύλου, αλλά και στόμα με στόμα, σ’ ολόκληρη την ελληνορωμαϊκή οικουμένη, πέρα και έξω από τις ιουδαϊκές κοινότητες. Οι χριστιανοί επίσης χρησιμοποίησαν τους θεσμούς (ο απόστολος Παύλος ήταν Ρωμαίος πολίτης) ή ακόμα και θρησκευτικά σύμβολα ή τελετουργικά στοιχεία (δίνοντάς τους όμως καινούργιο νόημα) προκειμένου να διατυπώσουν το κήρυγμά τους και να επικοινωνούν μεταξύ τους. 

Η Αποστολική Σύνοδος, οι αποφάσεις της και οι συνέπειές τους 

 Η ένταξη στην Εκκλησία ανθρώπων που δεν ήταν ιουδαϊκής προέλευσης οδήγησε σύντομα σε μια διάσταση απόψεων: όσοι πίστευαν στον Ιησού Χριστό έπρεπε να είναι ή να γίνουν προηγουμένως  Ιουδαίοι; Έπρεπε δηλαδή να κάνουν περιτομή και να τηρήσουν πλήρως τον μωσαϊκό νόμο, ή ήταν περιττό κάτι τέτοιο; Η διαμάχη αυτή ήταν κεντρική όχι μόνο για την ίδια την ταυτότητα της Εκκλησίας αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο θα επιλυόταν, όχι μόνο αυτή αλλά και κάθε επόμενη στο μέλλον. Σύμφωνα με τις Πράξεις των Αποστόλων (15, 2) οι χριστιανοί στην Αντιόχεια απέστειλαν τον Παύλο, τον Βαρνάβα και μερικούς ακόμα στα Ιεροσόλυμα για να λύσουν το θέμα μαζί με τους αποστόλους και τους πρεσβυτέρους εκεί. Μετά από πολλή συζήτηση ανάμεσα στις διάφορες απόψεις, ο απόστολος Πέτρος διατύπωσε τη γνώμη ότι ο Θεός δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε Ιουδαί ους και εθνικούς διότι τους καθάρισε με την πίστη στις καρδιές τους, οπότε δεν πρέπει να τους επιβάλλονται τα βάρη του μωσαϊκού νόμου. Μίλησε και ο Ιάκωβος, και οι Παύλος και Βαρνάβας και είπαν για τα θαύματα που επιτέλεσε ο Θεός μέσα από την επιστροφή των εθνικών στον Χριστό. Στο τέλος όλοι μαζί (απόστολοι, πρεσβύτεροι και λαός) εξέλεξαν τον Ιούδα-Βαρσαββά Ο Απόστολος Παύλος κηρύττοντας στην Αθήνα. Διά χειρός Σπύρου Καρδαμάκη. Τοιχογραφία στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών. Φωτογραφικό αρχείο των συγγραφέων. και τον Σίλα, οι οποίοι μαζί με τον Παύλο και τον Βαρνάβα θα μετέφεραν τόσο προφορικά όσο και με γράμμα τις αποφάσεις της Συνόδου στην Αντιόχεια. Οι αποφάσεις αυτές όριζαν ότι οι νέοι χριστιανοί δεν χρειάζονταν την περιτομή και τον υπόλοιπο μωσαϊκό νόμο, με εξαίρεση την αποφυγή των ειδωλόθυτων (δηλαδή κρεάτων από τις θυσίες) και της πορνείας, εμμένοντας στην πίστη στον ένα Θεό και στον νόμο της αγάπης μεταξύ των ανθρώπων. 

 Ο λαός του Θεού, ένας λαός πολύ ιδιαίτερος 

 Μέσα από τις αποφάσεις της Αποστολικής Συνόδου συγκροτείται πρακτικά ο νέος «λαός του Θεού». Όπως το είπε ο πρεσβύτερος άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος, «ο Θεός φρόντισε να φτιάξει από τους εθνικούς έναν λαό δικό Του» (Πρ 15:14). Η ταυτότητά του δεν είναι η κοινή ιστορική παράδοση, η γλώσσα ή η γεωγραφική και φυλετική προέλευση, αλλά η ελεύθερη αποδοχή να ντυθούν τον Χριστό, πιστεύοντας στη θεότητά Του, στη νίκη που κατάφερε κατά του θανάτου και στον σύντομο ερχομό Του με δόξα. Αυτή η αποδοχή δηλώνεται με το βάπτισμα, αλλά δεν σταματά σ’ αυτό, όπως θα συνέβαινε αν ήταν ένα από τα μυστηριακά θρησκεύματα* των εθνικών. Είναι η μετοχή στον όλο επίγειο βίο του Χριστού και αναγνωρίζεται στην καθημερινή ζωή τους, στις σχέσεις τους με τους άλλους ανθρώπους, την αγάπη, την προσφορά, και αρχικά μάλιστα την κοινοχρησία των αγαθών. Εκφράζεται εξάλλου και στην τακτική συνάθροιση. Εκεί, στη λειτουργική συνάθροιση, ο Ίδιος ο σταυρωμένος και αναστημένος Χριστός μοιράζεται στους συμμετέχοντες. Είναι ένα καινούργιο, αδιάκοπο πασχάλειο γεύμα, καθώς ο άρτος και ο οίνος μετατρέπονται σε Σώμα και Αίμα Του. Εκεί εξάλλου δηλώνεται η προσδοκία για τον σύντομο ερχομό Του, και ταυτόχρονα η αδελφοσύνη και η ισότητα όλων των πιστών μέσα από ένα κοινό γεύμα. Διαφορετικά από τα μυστηριακά θρησκεύματα* των εθνικών, στην Εκκλησία δεν έχει σημασία μόνο η βάπτιση, μύηση, αλλά η πραγματική μεταμόρφωση της ζωής των πιστών που συντελείται στη συνάθροιση και στην καθημερινότητα. Παράλληλα, η Αποστολική Σύνοδος καθιέρωσε κι έναν τρόπο να λύνονται τα προβλήματα που ανέκυπταν καθώς προχωρούσε το χριστιανικό Ευαγγέλιο μέσα στην κοινωνία. Αυτός ο τρόπος δεν ήταν η ανεξέλεγκτη βούληση ενός κάποιου διαδόχου του Ιησού Χριστού, αλλά η κοινή αναζήτηση μέσα από συνάντηση και διάλογο των φορέων της αποστολικής αυθεντίας μαζί με τον λαό που παρίστατο και εξέλεγε εκπροσώπους, οι οποίοι μετέφεραν τις αποφάσεις στην υπόλοιπη Εκκλησία και μαρτυρούσαν γι’ αυτές υπό την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος. Αυτό δηλώνει και η αρχική φράση της απόφασης «ἔδοξεν τῷ Ἁγίῳ πνεύματι καὶ ἡμῖν». 

 Η πίστη μεταμορφώνει δημιουργικά τον κόσμο και τους πολιτισμούς 

 Όλα αυτά τα γεγονότα δείχνουν πώς η πίστη στο Ευαγγέλιο του Ιησού Χριστού προσλαμβάνει αλλά μεταμορφώνει ουσιαστικά τα δημιουργήματα του ανθρώπου, που είναι η θρησκεία του (ειδικά ο Ιουδαϊσμός), ο πολιτισμός, η γλώσσα και οι συνήθειές του μέσα από την ελεύθερη απόφαση των πιστών. Έτσι, ο μωσαϊκός νόμος υπερβαίνεται με την έμφαση στην εντολή της αγάπης και τη δικαίωση από τον Χριστό – και όχι με την ατομική τήρηση των διατάξεων. Το βάπτισμα δεν είναι μόνο ένας τελετουργικός συμβολικός καθαρμός. Γίνεται η αρχή μιας νέας ζωής. Γίνεται κοινωνία στα βήματα του Ιησού Χριστού, μακριά από τη φθορά της ανθρώπινης φύσης. Τα στοιχεία του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού γίνονται άφθαρτα μέσα στο φως του Χριστού, το αναστάσιμο. Τώρα πια η λογική αναζήτηση και ο διάλογος, θετικά στοιχεία από μόνα τους, ολοκληρώνονται στο πλαίσιο της συνάντησης και συνάθροισης της κοινότητας και γίνονται τα μέσα για τον φωτισμό από το Άγιο Πνεύμα.

1. Την Μεγάλη Πέμπτη ψέλνουμεστις εκκλησίες: «Τάδε λέγει Κύριος τοῖς Ἰουδαίοις· Λαός μου τί ἐποί ησά σοι, ἢ τί σοι παρηνώχλησα; τοὺς τυφλούς σου ἐφώτισα, τοὺς λεπρούς σου ἐκαθάρισα, ἄνδρα ὄντα ἐπὶ κλίνης ἠνωρθωσάμην. Λαός μου, τί ἐποίησά σοι, καὶ τί μοι ἀνταπέδωκας; ἀντὶ τοῦ μάννα χολήν, ἀντὶ τοῦ ὕδατος ὄξος, ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με, σταυρῷ με προ σηλώσατε· οὐκέτι στέγω λοιπόν, καλέσω μου τὰ ἔθνη, κᾀκεῖνα με δοξάσουσι, σὺν τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι, κᾀγὼ αὐτοῖς δωρήσομαι, ζωὴν τὴν αἰώνιον». 

Ακούστε το και γράψτε 10 λέξεις που σας έρχονται στον νου. Σκεφτείτε με βάση το μάθημα πώς καταγράφεται από τον υμνογράφο, κάποιους αιώνες μετά, η στροφή προς τα έθνη. || Συζητήστε το με τους συμμαθητές σας. Συνδέστε το με το κείμενο που ακολουθεί και ακούστε το ξανά.

 Το κήρυγμα του Αποστόλου Πέτρου κατά την Πεντηκοστή: Ισραηλίτες, ακούστε αυτά που θα σας πω: Ποιος ήταν ο Ιησούς ο Ναζωραίος σάς το απέδειξε ο Θεός με τα θαύματα και τα καταπληκτικά έργα που έκανε μέσω αυτού ανάμεσά σας. Αυτά τα ξέρετε εσείς οι ίδιοι πολύ καλά. Κι όμως εσείς τον Ιησού τον θανατώσατε, βάζοντας ανθρώπους που δεν έχουν το νόμο του Θεού να τον καρφώσουν στο σταυρό. Βέβαια, σας παραδόθηκε, γιατί έτσι είχε ορίσει ο Θεός, που το θέλησε και το γνώριζε. Ο Θεός όμως τον ανέστησε, ελευθερώνοντάς τον από τα δεσμά του θανάτου, γιατί ήταν αδύνατο να τον κρατήσει πια ο θάνατος. (Πρ 2, 22-24, απόσπασμα)

 

Από τα γεγονότα της Αποστολικής Συνόδου 

 Όταν έφτασαν στην Ιερουσαλήμ, τους έγινε υποδοχή από τα μέλη της εκκλησίας, από τους αποστόλους και από τους πρεσβυτέρους. Αυτοί τους διηγήθηκαν όσα ο Θεός είχε κάνει μ’ αυτούς, και ότι έδωσε και στους εθνικούς τη δυνατότητα να πιστέψουν. Σηκώθηκαν όμως μερικοί από την παράταξη των Φαρισαίων που είχαν πιστέψει, κι έλεγαν ότι πρέπει τους εθνικούς να τους περιτέμνουν και να απαιτούν να τηρούν το νόμο του Μωυσή. Συγκεντρώθηκαν, λοιπόν, οι απόστολοι και οι πρεσβύτεροι για να εξετάσουν το θέμα.Αφού έγινε πολλή συζήτηση, έλαβε το λόγο ο Πέτρος και τους είπε: «Αδερφοί, εσείς ξέρετε καλά ότι ο Θεός από παλιά με διάλεξε από όλους μας εμένα, για ν’ ακούσουν οι εθνικοί από το στόμα μου το λόγο του ευαγγελίου και να πιστέψουν. Και ο Θεός, που γνωρίζει τις καρδιές των ανθρώπων, έδωσε σημάδι ότι κι αυτοί μπορούν να σωθούν, χορηγώντας τους το Άγιο Πνεύμα όπως και σ’ εμάς. Δεν έκανε καμιά διάκριση ανάμεσα σ’ εμάς και σ’ αυτούς, αλλά καθάρισε με την πίστη τις καρδιές τους. Τώρα, λοιπόν, γιατί προκαλείτε το Θεό, θέλοντας να φορτώσετε στον τράχηλο των χριστιανών ένα βάρος, που ούτε οι πρόγονοί μας ούτε εμείς μπορέσαμε να σηκώσου με; Αντίθετα, πιστεύουμε ότι θα μας σώσει η χάρη του Κυρίου Ιησού, με τον ίδιο τρόπο που θα σώσει κι εκείνους. Όλο το πλήθος σώπασε, και όλοι άκουγαν το Βαρνάβα και τον Παύλο να διηγούνται τα θαύμα τα που έκανε ο Θεός μέσω αυτών στους εθνικούς. Πρ 15, 4-12.

Για τη σημασία της Συνόδου  

Οι ιουδαιοχριστιανοί πίστευαν ότι μέσα στην Εκκλησία συνέχιζαν να έχουν ισχύ οι διατάξεις του μωσαϊκού νόμου και της περιτομής. Yποστήριζαν ότι οι εθνικοί μπορούσαν να γίνονται δεκτοί ως με λη της Εκκλησίας, μόνο αν έκαναν πρώτα περιτομή και τηρούσαν τον μωσαϊκό νόμο. Γι’ αυτούς ο  Χριστιανισμός ήταν μια βελτιωμένη εκδοχή της ιουδαϊκής θρησκείας και όχι μια πανανθρώπινη πίστη θεμελιωμένη στην ελευθερία. Yπήρχε, λοιπόν, κίνδυνος, αν γίνονταν αποδεκτές οι απόψεις τους, να καταντούσε η πίστη μια φυλετική θρησκεία. [Με τις αποφάσεις της Συνόδου] η Εκκλησία, χωρίς να απαρνηθεί τις ιουδαϊκές της καταβολές, χειραφετήθηκε από τους ιουδαϊκούς θεσμούς και άνοιξε ο δρόμος για να γίνει ο Χριστιανισμός μια πανανθρώπινη, οικουμενική πίστη, στη ριγμένη στην ελευθερία και όχι στη δουλική προσήλωση σε τυπικές, νεκρές εντολές. Σ. Καραχάλιας, Μ. Μπράτη, Δ. Πασσάκος, Γ. Φίλιας, Θρησκευτι κά Γ΄ Γυμνασίου, Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας (Αθήνα: ΥΠΕΠΘ | Π.Ι., ΟΕΔΒ), 29-30. 

Περί Ψυχής (διάλογος) 

 «Τότε απάντησέ μου», είπε εκείνος: «Ποιο είναι αυτό που με την παρουσία του σε ένα σώμα το κάνει να ζει;» | «Η ψυχή», είπε. | «Αυτό συμβαίνει πάντοτε;» | «Βεβαιότατα», απάντησε αυτός. | «Η ψυχή, λοιπόν, οτιδήποτε πάρει στην κατοχή της, με τον ερχομό της πάντοτε θα του δίνει ζωή — έτσι;» | «Με τον ερχομό της πράγματι». | «Υπάρχει κάτι που είναι αντίθετο στη ζωή ή δεν υπάρ χει;» | «Υπάρχει», είπε. | «Ποιο;» | «Ο θάνατος». | «Η ψυχή όμως ποτέ δεν θα δεχθεί το αντίθετο εκείνου που η ίδια διαρκώς επιφέρει, έτσι δεν το συμφωνήσαμε;» | «Σε καμία περίπτωση», είπε ο Κέβης. | «Λοιπόν; Πώς ονομάσαμε πριν από λίγο αυτό που δεν δέχεται τη μορφή του αρτίου;» | «Όχι άρτιο [ανάρτιο, σ.τ. Επιμ.]», απάντησε. | «Και αυτό που δεν δέχεται το δίκαιο και εκείνο που δεν δέχεται τη μουσική;» | «Όχι μουσικό [άμουσο, σ.τ. Επιμ.], το άλλο άδικο», είπε. | «Ωραία — πώς ονομάζουμε και αυτό που δεν δέχεται τον θάνατο;» | «Αθάνατο», είπε. | «Η ψυχή λοιπόν δεν δέ χεται τον θάνατο;» | «Όχι». | «Τότε η ψυχή είναι αθάνατη». | «Αθάνατη». | «Καλά, είπε — να πούμε ότι αυτό αποδείχθηκε; Ή όχι;» | «Λίαν επαρκώς, Σωκράτη». Πλάτωνος Φαίδων 105 c-e, μτφρ. Ιωάννης Πετράκης (Αθήνα: βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2014). 

  Το αληθινά καινούργιο 

 Προσπαθούσα μια μέρα να καταλάβω ποιο είναι το αληθινά καινούργιο στοιχείο που πρόσφερε ο Χριστός στην ανθρωπότητα ερχόμενος στον κόσμο. Το μήνυμα της Αγάπης που μας έδωσε είναι βέβαια τεράστιο και ο τρόπος με τον οποίο το έδωσε ασύλληπτος· γιατί η Αγάπη είναι η μοναδική κλείδα λύτρωσης του ανθρώπου. Όμως η Αγάπη δεν ήταν άγνωστη στους Αρχαίους· κι άλλοι πριν απ’ Αυτόν είχαν μιλήσει για την Αγάπη, αν και ίσως δεν είχαν όσο θα έπρεπε τονίσει τη σημασία της. Θεωρώ, λοιπόν, ότι το πραγματικό νέο στοιχείο στην όλη διδασκαλία του Χριστού είναι η Ανάσταση. Για πρώτη φορά συνέβη το γεγονός αυτό σε ιστορικό και όχι μυθολογικό χρόνο. Φοίβος Πιομπίνος, Σπουδή Θανάτου (Αθήνα: Μαΐστρος, 2006), 322.

Πηγή: Δημήτριος Ν. Μόσχος, Ευαγγελία Βουλγαράκη, Εκκλησιαστική Ιστορία και Πατέρες
και Θεολόγοι της Εκκλησίας, ΤΕΥΧΟΣ Α΄,ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Γ´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ σελ: 9-17

Το Μυστήριο της Εκκλησίας (η Θεία Λειτουργία)

Η Εκκλησία ως σώμα Χριστού

 
 Πεντηκοστή: η γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας

Η ίδρυση της Εκκλησίας ξεκινά με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος στους Αποστόλους
την ημέρα της Πεντηκοστής. Το Άγιο Πνεύμα που ίδρυσε και «συγκροτεῖ τόν θεσμόν τῆς Ἐκκλησίας» (Ιδιόμελο Εσπερινού Πεντηκοστής), είναι ο «Παράκλητος», το «Πνεύμα της αληθείας», που υποσχέθηκε ο Χριστός στους μαθητές Του: «ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν πατέρα καὶ ἄλλον παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα μένει μεθ’ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας» (Ιω. 14, 16-17).

 Μέσα από τα παραπάνω, φανερώνεται ο ρόλος του Αγίου Πνεύματος κατά τη διαδικασία ίδρυσης της Εκκλησίας: παρέχει τον φωτισμό στους Αποστόλους (και μέσω των Αποστόλων στα υπόλοιπα μέλη της Εκκλησίας), ώστε να εγκαινιάσουν και να επιτελέσουν το έργο της Εκκλησίας, που είναι η σωτηρία όλων των ανθρώπων. Ο φωτισμός αυτός επιμερίζεται στα χαρίσματα που παρέχει το Άγιο Πνεύμα σε κάθε μέλος της Εκκλησίας. Με τα συγκεκριμένα χαρίσματα τα μέλη της Εκκλησίας αγωνίζονται για την προσωπική τους σωτηρία, αλλά συμβάλλουν, επίσης, και στο γενικότερο έργο της.

 Η Εκκλησία ως σώμα Χριστού (Α΄ Κορ. 12, 12).

 
Όπως γράφει ο Απόστολος Παύλος, «ο Χριστός είναι ένα σώμα και οι πιστοί αποτελούν τα μέλη αυτού του σώματος» (Α΄ Κορ. 12, 12). Η διαπίστωση αυτή, φανερώνει μια σημαντική αλήθεια: ότι τα μέλη της Εκκλησίας είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τον Χριστό και, επομένως, μεταξύ τους, αποτελώντας μια απόλυτη ενότητα, όπως αυτή των μελών ενός σώματος.Η εικόνα του «σώματος» ή της αμπέλου είναι οι αντιπροσωπευτικότερες για να δηλωθεί η βαθύτερη έννοια της Εκκλησίας. Όταν ο Χριστός δίδασκε τους μαθητές Του, προτρέποντάς τους «να μείνουν ενωμένοι μαζί Του, όπως κι Αυτός θα έμενε ενωμένος μαζί τους», φανέρωνε με τα λόγια αυτά την αλήθεια για την Εκκλησία ως σώματός Του. Αυτή η απόλυτη ενότητα, που χαρακτηρίζει το εκκλησιαστικό σώμα, αποτελεί τη βάση για να αναπτυχθεί η λειτουργική ζωή της Εκκλησίας, δηλαδή, η τέλεση των Ακολουθιών και των Μυστηρίων, μέσα από τα οποία προσκαλούνται τα μέλη της Εκκλησίας στην πραγματοποίηση της απόλυτης
ενότητας με τον Χριστό. Έτσι, μέσα από τη λειτουργική ζωή φανερώνεται και διαδηλώνεται η Εκκλησία ως σώμα Χριστού.

 Ο σκοπός της Εκκλησίας

 
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ο σκοπός της Εκκλησίας είναι ο αγιασμός και η σωτηρία όλων των ανθρώπων, όχι όμως, ως μιας απρόσωπης παγκόσμιας μάζας, αλλά κάθε προσώπου χωριστά, ως ξεχωριστής, μοναδικής και ιδιαίτερης εικόνας του Θεού. Γι’ αυτό, τονίζεται ότι η Εκκλησία έχει οικουμενική αποστολή, δηλαδή απευθύνει το μήνυμα της σωτηρίας σε όλα τα έθνη. Για την πραγματοποίηση του σκοπού αυτού, η Εκκλησία διδάσκει την αλήθεια του Ευαγγελίου και αγωνίζεται να δώσει την «καλή μαρτυρία» (το καλό παράδειγμα), μέσα από την παρουσία
των μελών της στην οικουμενική κοινότητα.

 Το νόημα της Θείας Ευχαριστίας για τα μέλη της Εκκλησίας

 Η Θεία Ευχαριστία παραδόθηκε από τον ίδιο τον Χριστό κατά τη διάρκεια του Μυστικού Δείπνου στους Αποστόλους και από αυτούς, κατόπιν, προς όλα τα μέλη της Εκκλησίας. Μέσα από την πράξη αυτή, οι πιστοί προσκαλούνται να «μεταλάβουν» το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου, καλούνται, δηλαδή, σε μία απόλυτη ενότητα μαζί Του. Είναι, επομένως, σαφές ότι με τη Θεία Ευχαριστία πραγματοποιείται η ενότητα των μελών της Εκκλησίας με τον Χριστό, καθώς και η ενότητα μεταξύ των Εκκλησιών που βρίσκονται σε διαφορετικούς τόπους. Αυτή η ενότητα είναι ο μοναδικός τρόπος για να υπάρξει η Εκκλησία ως σώμα Χριστού καθόσον, όπως αναφέρει και ο Απόστολος Παύλος «οι πολλοί γινόμαστε ένα σώμα» στη Θεία Ευχαριστία. Η «Διδαχή των Δώδεκα Αποστόλων», ένα κείμενο των αρχών του 2ου μ.Χ. αιώνα, αναφέρει ότι μέσα στη Θεία Ευχαριστία «συνάζεται» η Εκκλησία, που είναι διασκορπισμένη σε ολόκληρη την οικουμένη. Έτσι, μπορούμε να διακηρύξουμε μια μεγάλη αλήθεια: ότι η Εκκλησία αποκτά το πραγματικό νόημά της, όταν τα μέλη της συμμετέχουν στη Θεία Ευχαριστία και μεταλαμβάνουν το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου.

Η Θεία Ευχαριστία ως κέντρο της Θείας Λατρείας

 
Με βάση τα παραπάνω, συμπεραίνουμε ότι η Θεία Ευχαριστία κατέχει την κεντρικότερη θέση
στη ζωή της Εκκλησίας. Ήταν, επομένως, αυτονόητο ότι θα αποτελεί το κέντρο και της λειτουργικής ζωής της Εκκλησίας. Για τον λόγο αυτό, μέσα στη Θεία Ευχαριστία ξεκίνησαν να αναπτύσσονται και να τελούνται όλα τα Μυστήρια της Εκκλησίας. Μέσα στη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας τίποτα δεν
είναι αποκομμένο από τη Θεία Ευχαριστία, αλλά όλα την αναδεικνύουν ως το κέντρο τους και εκεί αποκτούν το βαθύτερο νόημά τους. Η Θεία Ευχαριστία, ως το μοναδικό Μυστήριο της ενότητας των μελών της Εκκλησίας, προσδίδει σε όλα τα υπόλοιπα Μυστήρια τον χαρακτήρα αυτής της ενότητας. Διότι, τα Μυστήρια της Εκκλησίας δεν αποκτούν την «εκκλησιαστικότητα», δηλαδή, τη διαδήλωση της αλήθειας της Εκκλησίας ως σώματος του Χριστού, παρά μόνον, εφόσον οι πιστοί που μετέχουν σε αυτά καταστούν αληθινά μέλη του σώματος αυτού,μέσα από τη Θεία Μετάληψη.
Έτσι, αντιλαμβανόμαστε και τις αιτίες, για τις οποίες διαπιστώνουμε σήμερα ότι τα Μυστήρια της Εκκλησίας που έχουν αποκοπεί από τη Θεία Ευχαριστία και τελούνται πλέον σε ιδιαίτερη Ακολουθία, λαμβάνουν χαρακτήρα ατομικό και απομακρύνονται από την εκκλησιαστική συλλογικότητα, δηλαδή από την έννοια της Εκκλησίας ως σώματος, στο οποίο, όλα τα μέλη είναι αδιάσπαστα ενωμένα μεταξύ τους. Όταν τα Μυστήρια τελούνται αυτονομημένα από τη Θεία Ευχαριστία, τότε κυριαρχεί ένας ατομικός χαρακτήρας (πρόσκληση σε μία λειτουργική τελετή που πραγματοποιείται με κατάλογο προσκεκλημένων), και χάνεται στις συνειδήσεις των πιστών η εκκλησιαστικότητα του Μυστηρίου, δηλαδή, η απόλυτη ενότητα των μελών της Εκκλησίας. 

 Επίλυση προβλήματος: Γιατί για τους Χριστιανούς «πηγαίνω στην Εκκλησία» σημαίνει κυρίως
«πηγαίνω στη Θ. Λειτουργία»;

 Artful thinking «Ακούγοντας 5x2». Ακούμε το τροπάριο «Πάντα χορηγεί το Πνεύμα το Άγι-
ον», στον ιστότοπο http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-4645. Γρά-
φουμε πέντε λέξεις που μας έρχονται στο νου. Αφού ξανακούσουμε τον ύμνο, γράφουμε άλ-
λες πέντε λέξεις. Στη συνέχεια, δημιουργούμε ένα μικρό κείμενο χρησιμοποιώντας όλες τις
λέξεις που γράψαμε.

Artful Thinking: «Βλέπω-Ισχυρίζομαι- Αναρωτιέμαι». Παρατηρήστε προσεκτικά την εικόνα της
Πεντηκοστής του Θεοφάνη (Ι.Μ. Σταυρονικήτα). Στη συνέχεια απαντήστε στις ερωτήσεις: Τι
βλέπετε; Τι σκέφτεστε γι’ αυτό που βλέπετε; Τι σας κάνει να αναρωτιέστε;

 Artful Thinking: «Αρχή Μέση Τέλος». Παρατηρήστε προσεκτικά την εικόνα της Πεντηκοστής
του Θεοφάνη (Ι.Μ. Σταυρονικήτα). Χωριστείτε σε μικρές ομάδες. Στη συνέχεια, κάθε ομάδα,
αφού επιλέξει μια από τις παρακάτω ερωτήσεις, επινοεί μια ιστορία, την οποία θα καταγράψει
σε ένα σύντομο κείμενο.
Αν η εικόνα είναι η αρχή της ιστορίας τι μπορεί να ακολουθήσει;
Αν η εικόνα είναι το μέσον της ιστορίας τι θα μπορούσε να έχει συμβεί προηγουμένως;
Τι θα μπορούσε να συμβεί στη συνέχεια;
Αν η εικόνα είναι το τέλος της ιστορίας ποια θα μπορούσε να είναι αυτή η ιστορία;

 Διαβάζουμε τα κείμενα που ακολουθούν. Πώς ο Παύλος χρησιμοποιεί τον όρο «Εκκλησία»;
Ποια είναι η διαφορά του όρου αυτού, από τους όρους «σύναξη» ή «συνέλευση»; Ποια είναι η διαφορά της συμμετοχής μας σε μια συνέλευση, από τη «μετοχή» μας στο σώμα της Εκκλησίας;

 «Η ταύτιση της Εκκλησίας με την ευχαριστιακή σύναξη μαρτυρείται με την προσεκτική ανάλυση του περιεχομένου της Α´ προς Κορινθίους Επιστολής και ιδιαίτερα του 11ου κεφαλαίου της. Σε αυτό το κεφάλαιο δίνονται από τον Απόστολο Παύλο πρακτικές οδηγίες προς τους Κορινθίους που έχουν σχέση με τις συνάξεις τους για τη λατρεία. Μια προσεκτική εξέταση της ορολογίας που χρησιμοποιείται από τον Παύλο στο σημείο αυτό οδηγεί στις εξής παρατηρήσεις: σε όλο το κεφάλαιο, ο Παύλος μιλάει για τη σύναξη προς τέλεση της Θείας Ευχαριστίας στην Κόρινθο. Εντούτοις,τη σύναξη αυτή την περιγράφει ως “Εκκλησία”: “Συνερχομένων υμών εν εκκλησία ακούω σχίσματα εν υμίν υπάρχειν” (στ.18). Διαβάζοντας οι Χριστιανοί της Κορίνθου τη φράση αυτή του Παύλου θα ήταν αναμενόμενο να διερωτηθούν: «Τί ακριβώς εννοεί, όταν λέει ότι συνερχόμαστε εν εκκλησία; Δεν είμαστε εκκλησία σε οποιαδήποτε συνέλευσή μας ή και όσες φορές δεν συνερχόμαστε επί το αυτό;». Το ερώτημα αυτό, το οποίο φαίνεται τόσο φυσικό για εμάς, τους Χριστιανούς του 20ου αιώνα, δεν απασχολούσε τους Χριστιανούς των χρόνων του Αποστόλου Παύλου. Πράγματι, από το χωρίο αυτό εξάγεται αβίαστα ότι ο όρος “Εκκλησία” δεν χρησιμοποιείτο θεωρητικά, αλλά για να περιγράψει μια συγκεκριμένη συνέλευση. Και μάλιστα όχι μια οποιασδήποτε συνέλευση, αλλά εκείνη την οποία είχε υπόψιν ο Παύλος, δηλαδή τη σύναξη για την τέλεση της Θείας Ευχαριστίας».

 Ι. Ζηζιούλα, «Η ενότητα της Εκκλησίας εν τη Θεία Ευχαριστία και τω Επισκόπω κατά τους τρεις πρώτους αιώνες», Αθήνα, Γρηγόρης (κεφ. Α: Η Θεία Ευχαριστία και η Εκκλησία του Θεού)

Η αρχική έννοια του όρου “Εκκλησία” είναι η έννοια της ευχαριστιακής σύναξης, η οποία και οδήγησε στη διαμόρφωση του όρου “Σώμα Χριστού”. Μέλη του σώματος είναι εκείνοι που συμμετέχουν στην ευχαριστιακή σύναξη. Η έννοια της “συμμετοχής” εμπερικλείει εξαιρετική βαρύτητα και αποκαλύπτει τα αυθεντικά εκκλησιολογικά κριτήρια: ο πιστός που συμμετέχει γίνεται ένα σώμα με τον Χριστό (συσσωμάτωση) μέσα από τη Μετάνοια και τη Θεία Κοινωνία. Τα κριτήρια αυτά διαφοροποιούν την έννοια της Εκκλησίας από την έννοια του απλού αθροίσματος πολλών ατόμων. Η σύσταση της Εκκλησίας μέσα στη Θεία Ευχαριστία ακολουθεί μία πορεία μυστηριακή, στο γεγονός δε αυτό οφείλεται η έννοια του Μυστηρίου της Εκκλησίας».

 Γ. Φίλια, «Η εκκλησιολογική θεώρηση της Θείας Ευχαριστίας», στο περιοδικό Σύναξη 61, 1997, σ. 47. 

Χωριζόμαστε σε ομάδες και συμπληρώνουμε τον παρακάτω πίνακα με τη βοήθεια της εικόνας της Πεντηκοστής του Θεοφάνη. Διαμορφώνουμε κατάλληλα την τάξη μας και υποδυόμαστε τους Αποστόλους την ώρα εκείνη. Εκφράζουμε τις προσωπικές σκέψεις και τους προβληματισμούς μας, απέναντι στο θαυμαστό γεγονός της Πεντηκοστής. 

Πηγή:Γεώργιος Φίλιας, Δημήτριος Χοϊλούς, Κωνσταντίνος Πρέντος Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας Β´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σελ: 15-22

 

 

Από τον Κάιν και τον Άβελ στον πύργο της Βαβέλ

Κάιν και Άβελ: γιατί ο άνθρωπος ασκεί βία στον «αδελφό» του; (Γέν. 4,2 – 15 – Αποσπάσματα)

  «Ο Αδάμ συνευρέθηκε με την Εύα τη γυναίκα του, κι εκείνη έμεινε έγκυος και γέννησε τον Κάιν […]. Έπειτα γέννησε τον αδερφό του τον Άβελ. Ο Άβελ έγινε βοσκός προβάτων και ο Κάιν γεωργός. Ύστερα από καιρό, ο Κάιν πρόσφερε στον Κύριο θυσία από τους καρπούς της γης. Ο Άβελ πρόσφερε κι αυτός από τα πρωτότοκα πρόβατα του κοπαδιού του […]. Ο Κύριος είδε με ευμένεια τον Άβελ και τη θυσία του. Στον Κάιν όμως και στη δική του θυσία δεν έδειξε ευμένεια. Τότε εξοργίστηκε ο Κάιν και σκυθρώπιασε. Κι ο Κύριος του είπε: «Γιατί οργίστηκες και σκυθρώπιασες; Αν πράξεις το σωστό, θα ξαναβρείς το κέφι σου. Αν όχι, η αμαρτία δεν παύει να παραμονεύει σαν θηρίο στην πόρτα». Τότε ο Κάιν είπε στον Άβελ, τον αδερφό του: «Πάμε στα χωράφια». Κι εκεί στα χωράφια, όρμησε ο Κάιν εναντίον του Άβελ και τον σκότωσε». Η ιστορία του Κάιν και του Άβελ φανερώνει ότι η εχθρότητα και ανταγωνισμός, που κυριαρχούν πολλές φορές στις ανθρώπινες σχέσεις, οδηγούν σε τραγωδίες. Με βάση τις εμπειρίες που βίωναν στο περιβάλλον τους οι συγγραφείς των βιβλίων της Παλαιάς Δια θήκης προβάλλουν τις ολέθριες συνέπειες της αδελφοκτονίας που οφείλεται στην πτώση του ανθρώπου. 

  Η δολοφονία του Άβελ είναι ο πρώτος θάνατος, καθώς τουλάχιστον σωματικά ο Αδάμ και η Εύα δεν πέθαναν μόλις έφαγαν τον καρπό. Καθένα από τα δύο παιδιά ατομικά και όχι μαζί λαχταρούσε πώς και πώς να αποδείξει ότι δεν είναι παιδί ενός κατώτερου Θεού. Ωστόσο, ο Θεός δεν έδειξε ευμένεια στη θυσία του Κάιν. Γνωρίζουμε ότι στην Αγία Γραφή, η προσφορά στον Κύριο θέλει καρδιά γεμάτη αγάπη. Κι όμως ο Θεός, που έδωσε στον Κάιν το προνόμιο να είναι πρωτότοκος, στέκεται δίπλα του ώστε να μην τον κυριεύσει η αμαρτία. Κι όταν γίνεται το έγκλημα, και πάλι τον ρωτά όπως τον Αδάμ, ώστε να ομολογήσει την πράξη. Κι όμως ο Κάιν ειρωνικά απαντά: «Μήπως είμαι φύλακας του αδελφού μου;» Ο Θεός, ενώ διαπιστώνει ότι ο Κάιν θα είναι αιώνιος φυγάς, και πάλι του βάζει σημάδι, ώστε να μη γίνει ο ίδιος αντικείμενο βίας. Τελικά «ιστορία» δεν δημιουργεί μόνο η γενιά του Κάιν που κτίζει «πόλεις» αλλά γεννάται και ένα τρίτο παιδί, ο Σηθ: η γενιά του αγαπούσε τον Θεό.. 

 Η κιβωτός του Νώε: Κατακλυσμός και ελπίδα (Γέν. 6-9 – αποσπάσματα)

«Όταν ο Κύριος είδε πόσο είχε αυξηθεί η κακία των ανθρώπων στη γη και ότι όλες τους οι σκέψεις ήταν πάντα μόνο πονηρές, μετάνιωσε που είχε δημιουργήσει τον άνθρωπο στη γη και λυπήθηκε κατάκαρδα. Τότε είπε: «Θα εξαφανίσω από την επιφάνεια της γης τους ανθρώπους που δημιούργησα». […] Ο Θεός, όταν είδε τη γη πως είχε διαφθαρεί, γιατί όλοι είχαν πάρει στραβό δρόμο, είπε στο Νώε: «Για μένα έφτασε το τέλος των ανθρώπων. […] Θα τους εξαφανίσω, λοιπόν, μαζί με τη γη. Εσύ όμως κάνε μια κιβωτό από ξύλα ρητινοφόρου δέντρου […]. Κι εγώ θα φέρω κατακλυσμό νερών για να καταστρέψω κάθε σάρκινο ον […] θα μπεις στην κιβωτό εσύ και μαζί σου οι γιοι σου, η γυναίκα σου και οι γυναίκες των γιων σου. Επίσης μαζί σου στην κιβωτό θα μπουν από ένα ζευγάρι απ’ όλα τα ζώα, όλα τα όντα, για να επιζήσουν μαζί σου – ένα αρσενικό κι ένα θηλυκό […]. Για σαράντα μερόνυχτα έβρεχε στη γη. […] Ό,τι ανέπνεε και βρισκόταν πάνω στη στεριά πέθανε. […] Όλα εξαφανίστηκαν και δεν απέμεινε παρά ο Νώε και ό,τι ήταν μαζί του μέσα στην κιβωτό. Τα νερά έμειναν στη γη για εκατόν πενήντα ημέρες». Η αμαρτία πληθύνθηκε στον κόσμο. Κι ο Κύριος «μετάνιωσε» που έκανε τον άνθρωπο. Θέλησε να καθαρίσει το «πρόσωπο της γης» από τη «μου τζούρα» της ασυδοσίας. Ανακοινώνει το σχέδιό του στο «δίκαιο» Νώε που ακολουθούσε τις εντολές του. Έπρεπε να κτίσει ένα παράξενο τριώροφο καράβι για να μη χαθούν τα ζώα. 120 ολόκληρα χρόνια ο Θεός ανέβαλε την τιμωρία και ο Νώε έκτιζε την κιβωτό (μια μινιατούρα της ίδιας της Δημιουργίας και του Ναού), και ο κόσμος ειρωνευόταν. Ώσπου Νοέμβριο μήνα οι καταρράκτες του ουρανού άνοιξαν από το ίδιο χέρι που έκλεισε την κιβωτό. Και πλέον ήταν αργά για κάποιους. Μετά από 150 μέρες (μισό χρόνο) παραμονής στο σκοτεινό καράβι και την «αίσθηση» ότι μάλλον ξεχάστηκαν όλοι από τον Κύριο, το περιβάλλον καθάρισε και τελικά ένα περιστέρι έφερε το κλαδί της ελιάς. Ήταν πρωτοχρονιά όταν πάτησε και πάλι το πόδι του ο Νώε στη γη και το πρώτο που έκανε είναι μια θυσία, ένα «ευχαριστώ» στον Θεό. Από τότε για να μην τρέμει ο άνθρωπος με την παραμικρή βροχούλα, «ανατέλλει» το ουράνιο τόξο, σύμβολο της αγάπης του Κυρίου.

Μετά τον κατακλυσμό ο Θεός διαβεβαιώνει τον Νώε, και μέσω αυτού όλη την ανθρωπό τητα ότι δεν πρόκειται ποτέ να ξανασυμβεί παρόμοια καταστροφή. Με αυτό τον τρόπο αναδεικνύεται η ευθύνη του ανθρώπου για το φυσικό περιβάλλον, αφού πλέον είναι στο χέρι του να το διαχειρίζεται με ορθό τρόπο, για να μην υπάρχουν ακραία φαινόμενα που θα υποβαθμίσουν την ποιότητα της ζωής στον πλανήτη μας. 

. Ο πύργος της Βαβέλ (Γέν. 11,1 - 9 – αποσπάσματα) 

 «Αρχικά οι κάτοικοι της γης μιλούσαν όλοι μία γλώσσα και χρησιμοποιούσαν τις ίδιες λέξεις. Καθώς μετακινούνταν από την ανατολή, βρήκαν μια πεδιάδα στη χώρα της Σεναάρ κι εγκαταστάθηκαν εκεί. Τότε είπαν μεταξύ τους: “Ελάτε να κατασκευάσουμε πλίθρες και να τις ψήσουμε στη φωτιά”. Έτσι για τις οικοδομές άρχισαν να χρησιμοποιούν πλίθρες αντί για πέτρες και πίσσα αντί για λάσπη. Μετά είπαν: “Ελάτε να χτίσουμε μια πόλη, κι έναν πύργο που η κορφή του να φτάνει στους ουρανούς. Έτσι θα γίνουμε ονομαστοί και δε θα διασκορπιστούμε πάνω στη γη”. Κατέβηκε, λοιπόν, ο Κύριος να δει την πόλη και τον πύργο. Και είπε ο Κύριος: “Τώρα όλοι αυτοί αποτελούν ένα λαό με κοινή γλώσσα […]. Από ‘δω και πέρα τίποτε απ’ όσα θα σκέφτονται να κάνουν δε θα τους είναι αδύνατο. Εμπρός, ας κατέβουμε κι ας επιφέρουμε εκεί σύγχυση στη γλώσσα τους, ώστε να μην καταλαβαίνει ο ένας τη γλώσσα του άλλου”». Οι άνθρωποι για να αφήσουν «όνομα» - φήμη αιώνια, συσπειρώνονται όχι για να καλλιεργήσουν τη γη. Επιστρατεύουν όλη την τεχνολογία για να κτίσουν έναν πύργο και να γεφυρώσουν το χάσμα με τον ουρανό. Δεν ομονοούν ενάντια στον Θεό αλλά χωρίς Εκείνον. Ο Κύριος δεν τιμωρεί με εκδίκηση. Δεν στέλνει κεραυνό και φωτιά ούτε σεισμό να θανατώσει τους υβριστές κάτω από τα ερείπια. Όπως σκύβει ένας πατέρας για να δει τον πύργο που κτίζει ο γιος του στην άμμο, έτσι κάνει και Εκείνος. Δίνει διαφορετικές γλώσσες και οι άνθρωποι σκορπάνε στο πρόσωπο της γης για να μην ενωθούν και πάλι για κάτι που ουσιαστικά θα τους καταστρέψει. Η ιστορία του πύργου της Βαβέλ βοηθάει τον σημερινό άνθρωπο να καταλάβει τις δυνατότητές του. Παρά την τεχνολογική πρόοδο που έχει σημειώσει, πρέπει να καταλάβει τα όριά της και να φροντίζει να τη χρησιμοποιεί για την ωφέλεια της ανθρωπότητας και όχι για την καταστροφή της.

 Από τη σύγχυση που προκάλεσε ο πύργος της Βαβέλ στην ενότητα που χαρίζει το Άγιο Πνεύμα την Πεντηκοστή («Ὅτε καταβὰς τὰς γλώσσας συνέχεε, διεμέριζεν ἔθνη ὁ Ὕψιστος· ὅτε τοῦ πυρὸς τὰς γλώσσας διένειμεν, εἰς ἑνότητα πάντας ἐκάλεσε») 

 Καθώς διαβάζουμε τη βιβλική διήγηση για τον πύργο της Βαβέλ είναι εύλογο να διερωτηθούμε, για ποιον λόγο τελικά δεν έχει καμία επιτυχία η προσπάθεια των ανθρώπων να φτιάξουν έναν μεγάλο πύργο; Το να αναζητήσουν την ενότητα μεταξύ τους είναι άραγε κάτι το μεμπτό, δηλ. κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως αμαρτία; Για να απαντήσουμε στην απορία μας αυτή, δεν έχουμε παρά να ρίξουμε μια ματιά στο απολυτίκιο του σπουδαίου γεγονότος της Εκκλησίας, το οποίο γιορτάζεται 50 ημέρες μετά την Ανάσταση του Χριστού. Η εορτή αυτή ονομάζεται «Πεντηκοστή» και στο απολυτίκιό της διαβάζουμε ότι η κατασκευή του πύργου της Βαβέλ είχε ως αποτέλεσμα, η ανθρωπότητα να χωριστεί σε διαφορετικά επιμέρους έθνη, και καθένα από αυτά να μιλά μία διαφορετική γλώσσα, δηλ. η ανθρωπότητα διαιρέθηκε και διασκορπίστηκε. Την ημέρα της Πεντηκοστής όμως, όπως μας λέει το κοντάκιο αυτό, έγινε ακριβώς το αντίθετο: ο Θεός κάλεσε όλους τους ανθρώπους σε μία ζωή ενότητας, αγάπης και ειρήνης. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην επιθυμία του ανθρώπου για ενότητα, αλλά στον τρόπο με τον οποίον προσπαθεί να την πραγματοποιήσει. Στον πύργο της Βαβέλ κοπιάζει ο άνθρωπος να βρει την ενότητα αυτή, αφήνοντας τον Θεό μακριά του. Και γι’ αυτό αποτυγχάνει, όπως ακριβώς και οι Πρωτόπλαστοι. Την ημέρα της Πεντηκοστής

η ενότητα γίνεται μία ορατή πραγματικότητα, διότι δεν ξεκινά με ανθρώπινες προσπάθειες, αλλά με την παρουσία του χορηγού της ζωής, του ίδιου του Θεού και στη γλώσσα εκάστου λαού.

 

 

 

 

Πηγή:Σωτήριος Δεσπότης, Νικόλαος Παύλου, Αθανάσιος Στογιαννίδης,Α´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ,Θέματα από την Αγία Γραφή,  σελ: 31-38