Πώς η έννοια του «προσώπου» αλλάζει την αντίληψη για την αγάπη

Η έννοια του προσώπου μεταμορφώνει την αντίληψη για την αγάπη από ένα αφηρημένο συναίσθημα σε μια υπαρξιακή σχέση και κοινωνία, όπου η ύπαρξη του ανθρώπου ταυτίζεται με την ικανότητά του να σχετίζεται.

Η Αγάπη ως Θεμέλιο της Ύπαρξης: Η χριστιανική ανθρωπολογία πρεσβεύει ότι ο σκοπός του ανθρώπου είναι η προσωπική συνάντηση και η ένωση με τον Χριστό. Μέσα σε αυτή τη σχέση, η αγάπη δεν είναι μια ιδέα, αλλά μια ελευθερία που επιτρέπει στον «άλλον» να υπάρχει και να δημιουργεί, παρά τις διαφορές του.

Ο Θεός ως Πρόσωπο: Η αποδοχή του εικονισμού του Θεού βασίστηκε στην πίστη σε έναν Θεό προσωπικό, ο οποίος εγκαινίασε μια πραγματική σχέση με την κοινότητα των πιστών μέσα στην ιστορία. Αυτό σημαίνει ότι η αγάπη πηγάζει από ένα Πρόσωπο και απευθύνεται σε πρόσωπα, καθιστώντας την καλλιτεχνική δημιουργία (όπως την εικόνα) μια «πολύχρωμη θεολογική μαρτυρία» αυτής της σχέσης.

Η Τριαδική Αγάπη ως Πρότυπο: Οι Πατέρες της Εκκλησίας εξηγούν ότι «όταν βλέπεις την αγάπη, βλέπεις την Τριάδα». Το πρόσωπο ορίζεται μέσα από τη σχέση: «Αυτός που Αγαπά, Εκείνος που Αγαπιέται και η μεταξύ τους Αγάπη». Έτσι, η αγάπη δεν είναι ατομική κατάκτηση, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα πρόσωπα «δωρίζονται δίχως όρια» το ένα στο άλλο.

Η Κατάργηση του Εγωκεντρισμού: Το πρόσωπο πραγματώνεται όταν απελευθερώνεται από το πάθος του εγωκεντρισμού. Η αγάπη μετατρέπεται σε «αδελφική κοινοκτημοσύνη», όπως στην πρώτη Εκκλησία όπου τα μέλη είχαν «μία καρδιά και μία ψυχή» και θεωρούσαν ότι τίποτα δεν τους ανήκει ατομικά.

Η Σχέση με τον Πλησίον: Η αντίληψη για την αγάπη αλλάζει ριζικά με τη βεβαιότητα ότι «δεν μπορεί κανείς να προσεγγίσει τον Θεό ερήμην του πλησίον». Το πρόσωπο του Θεού αναγνωρίζεται στο πρόσωπο κάθε ξένου, φτωχού ή βασανισμένου, τους οποίους οι πιστοί οφείλουν να θεωρούν «δικούς τους και οικείους».
Συμπερασματικά, η έννοια του προσώπου καθιστά την αγάπη μια δύναμη μεταμόρφωσης, η οποία «πάντα ὑπομένει» και «πάντα ἐλπίζει», δίνοντας ζωή στην οικουμένη και κάνοντας την ύπαρξη αληθινή, καθώς ο άνθρωπος πλέον δεν νοείται ως μονάδα, αλλά ως μέλος ενός ενιαίου σώματος

Η Διάκριση «Ατόμου» και «Προσώπου» στη Χριστιανική Ηθική

Η ανθρώπινη ύπαρξη, σε κάθε ιστορική και βιολογική της φάση, έρχεται αντιμέτωπη με την υπαρξιακή αγωνία των θεμελιωδών ερωτημάτων: Πώς ερμηνεύεται η ανάδυση του σύμπαντος και της ζωής; Ποιο είναι το έσχατο νόημα της καθημερινής μας πορείας; Πώς οριοθετείται η ηθική διάσταση του αγαθού έναντι του κακού; Αυτή η αναζήτηση ταυτότητας δεν αποτελεί μια απλή θεωρητική άσκηση, αλλά μια δυναμική πορεία συνάντησης με την Αλήθεια.

Η χριστιανική διδασκαλία προσφέρει μια ολιστική απάντηση σε αυτούς τους προβληματισμούς, η οποία εδράζεται στην άκτιστο αγάπη του Θεού για την κτίση. Η ορθόδοξη χριστιανική ταυτότητα δεν είναι μια στατική ιδιότητα, αλλά μια βιωματική επιλογή που μεταμορφώνει ριζικά τη στάση του υποκειμένου στην ευρύτερη κοινωνία. Καθορίζει τον τρόπο που ο πιστός λειτουργεί ως πολίτης του κόσμου, μετατρέποντας τη ζωή από μια τυχαία διαδοχή γεγονότων σε μια πορεία φωτός, ειρήνης και ευχαριστιακής χαράς.

Η ορθόδοξη ανθρωπολογία δεν μπορεί να κατανοηθεί παρά μόνο ως αντανάκλαση της Τριαδολογίας. Το «πρόσωπο» δεν είναι μια κοινωνιολογική κατηγορία, αλλά μια δογματική αλήθεια που πηγάζει από τον τρόπο ύπαρξης του Θεού.

• Ο ένας Θεός δεν είναι μια μοναχική, κλειστή οντότητα, αλλά μια κοινωνία τριών Προσώπων (Πατήρ, Υιός, Άγιο Πνεύμα). Η εκκλησιολογική εμπειρία διδάσκει ότι τα Πρόσωπα είναι «αχώριστα ενωμένα», ομότιμα και ισότιμα, μοιραζόμενα την ίδια θεία φύση. Είναι καίριο να τονιστεί ότι κάθε Πρόσωπο είναι ο όλος Θεός· η θεότητα δεν μερίζεται, αλλά φανερώνεται ολόκληρη σε κάθε υπόσταση.
•  Η ενότητα της Αγίας Τριάδας χαρακτηρίζεται από την «αλληλοπεριχώρηση» (Perichoresis), μια διαρκή κίνηση αγάπης. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος περιγράφει αυτή τη σχέση ως απόλυτη προσφορά, όπου ο Θεός γίνεται για τον άνθρωπο «τα πάντα»: ρίζα, θεμέλιο, σπίτι, τροφή και αδελφός.
•  Η φράση της Γενέσεως «Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο» (σε πληθυντικό αριθμό) αποκαλύπτει ότι η κοινωνία των Προσώπων αποτελεί το αρχέτυπο της ανθρώπινης ύπαρξης. Το «πρόσωπο» στον Θεό σημαίνει απόλυτη ενότητα μέσα στην ετερότητα, όπου η ύπαρξη νοείται μόνο ως διακονία και αγάπη.

 «Κατ’ Εικόνα» και «Καθ’ Ομοίωση» Η διάκριση μεταξύ ατόμου και προσώπου θεμελιώνεται στον βιβλικό τρόπο δημιουργίας, ο οποίος αναδεικνύει τον άνθρωπο ως το μεταίχμιο μεταξύ κτιστού και ακτίστου.

• Ο Θεός προίκισε τον άνθρωπο με χαρίσματα που αντανακλούν τη δική Του φύση: τη λογική, την κοινωνικότητα και, κυρίως, το αυτεξούσιο. Η ελευθερία της βούλησης είναι το θεμέλιο της προσωπικής ετερότητας.
•  Ενώ το «κατ’ εικόνα» είναι η δυναμική αφετηρία, το «καθ’ ομοίωση» είναι ο τελικός προορισμός: η πορεία προς τη θέωση. Είναι η ελεύθερη χρήση του αυτεξουσίου για την κατάκτηση της αρετής.
• Ο άνθρωπος συγκεφαλαιώνει την κτίση ως σύνθεση ύλης («χώμα της γης») και θείας πνοής («πνοή ζωής»). Οι ετυμολογίες των Πρωτοπλάστων είναι αποκαλυπτικές: ο Αδάμ (χοϊκός, από τη γη) και η Εύα (ζωή) δηλώνουν ότι ο άνθρωπος είναι εξ ορισμού ένα «ζωντανό ον» προορισμένο για κοινωνία, υπερβαίνοντας τη βιολογική του περατότητα.

Όταν ο άνθρωπος χρησιμοποιεί το αυτεξούσιό του για να αυτονομηθεί, επέρχεται η «Πτώση». Η αμαρτία στην Ορθόδοξη Ηθική δεν είναι μια νομική παράβαση, αλλά μια οντολογική αποτυχία της σχέσης, η μετατροπή του «προσώπου» σε «άτομο».

•  Το άτομο είναι μια απομονωμένη, εγωκεντρική μονάδα που αναζητά το προσωπικό κέρδος. Η ατομικότητα γεννά τον εγωισμό, την εκδίκηση και τη διάσπαση της ενότητας Θεού-ανθρώπου-φύσης. Ενώ το πρόσωπο τείνει προς το όλον, το άτομο είναι πάντα ένα θραύσμα.
• Ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης προειδοποιεί χαρακτηριστικά ότι αν ο «πνευματικός» (ο πνευματικός καθοδηγητής) χρησιμοποιεί τους κανόνες της Εκκλησίας σαν «κανόνια» (πυροβόλα όπλα), χωρίς διάκριση και αγάπη προς τον μετανοούντα, τότε δεν θεραπεύει αλλά «εγκληματεί». Η τυπική τήρηση κανόνων χωρίς το πνεύμα του προσώπου οδηγεί σε έναν στείρο και επικίνδυνο ηθικισμό.

Σε αντίθεση με την περιχαράκωση του ατόμου, το πρόσωπο ορίζεται από την ικανότητά του να προσφέρει και να σχετίζεται, ακολουθώντας το παράδειγμα της Χριστολογικής κένωσης.

•  Κατά τον Απόστολο Παύλο (Εφ. 4, 2-6), οι πιστοί αποτελούν «μέλη του ίδιου σώματος». Εδώ αναδεικνύεται η ενότητα μέσα στην ποικιλομορφία: η διαφορετικότητα των μελών δεν είναι αιτία διάσπασης, αλλά πλούτος που ολοκληρώνει το σώμα. Ο ατομικισμός απαιτεί ομοιομορφία ή απομόνωση· το πρόσωπο απαιτεί μοναδικότητα και κοινωνία.
• Η δημιουργία της Εύας από την πλευρά του Αδάμ υπογραμμίζει την απόλυτη οντολογική ισοτιμία. Ο Θεός δημιουργεί έναν «σύντροφο όμοιο», καταδεικνύοντας ότι η μοναξιά («ου καλόν είναι τον άνθρωπον μόνον») αποτελεί άρνηση της ανθρώπινης φύσης.

Συγκριτική Ανάλυση Ηθικών Στάσεων

Πρόσωπο (Οντολογία Σχέσης)	Άτομο (Βιολογική Απομόνωση)
Ταπείνωση & Πραότητα	Εγωισμός & Υπερηφάνεια
Αλληλοβοήθεια & Συμπαράσταση	Προσωπικό Όφελος / Συμφέρον
Συγχώρεση («Άφες ημίν»)	Εκδίκηση & Μνησικακία
Ενότητα στο Πνεύμα	Διάσπαση & Διένεξη
Σεβασμός στην Ετερότητα	Επιβολή Ομοιομορφίας

Η διάκριση ατόμου-προσώπου εφαρμόζεται έμπρακτα στη λειτουργική και κοινωνική ζωή της Εκκλησίας, μεταμορφώνοντας τις ανθρώπινες σχέσεις.

• Ο Δεκάλογος δεν αποτελεί ένα σύστημα καταναγκασμού, αλλά «συμβουλές ζωής» που προστατεύουν την προσωπική ελευθερία και ρυθμίζουν τις σχέσεις με τον Θεό και τον πλησίον.
• Στο «Πάτερ Ημών», η χρήση του πληθυντικού («ημών», «δός ημίν», «άφες ημίν») μετατοπίζει το κέντρο βάρους από την ατομική απαίτηση στη συλλογική ανάγκη. Ζητάμε τον «επιούσιον άρτον» για όλους, αναγνωρίζοντας την αλληλεξάρτηση των προσώπων.
• Θ Ο φιλανθρωπικός οργανισμός «Αποστολή» αποτελεί τη σύγχρονη ενσάρκωση αυτής της ηθικής. Μέσω της επισιτιστικής ασφάλειας, της πρωτοβάθμιας υγείας και της αρωγής προσφύγων, η Εκκλησία δεν επιτελεί απλώς κοινωνικό έργο, αλλά διακονεί το πρόσωπο του Χριστού που καθρεφτίζεται σε κάθε ενδεεή συνάνθρωπο.

Η μετάβαση από το άτομο στο πρόσωπο αποτελεί την πεμπτουσία της χριστιανικής ηθικής πρότασης. Δεν πρόκειται για μια υποχρεωτική εξέλιξη, αλλά για μια ελεύθερη επιλογή που βασίζεται στο αυτεξούσιο. Στον σύγχρονο κόσμο της αλλοτρίωσης, ο δρόμος του προσώπου προσφέρει τη μοναδική διέξοδο προς την αληθινή ειρήνη. Η ζωή ως «πρόσωπο» είναι μια διαρκής ευχαριστία, μια υπέρβαση της μοναξιάς που μετατρέπει την ύπαρξη σε μια φωτεινή κοινωνία αγάπης με τον Θεό και τον κόσμο.

Η έννοια του προσώπου στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση

Η έννοια του προσώπου στην ορθόδοξη παράδοση διαφοροποιείται ριζικά από την έννοια του ατόμου, καθώς το άτομο ορίζεται ως μια αυτάρκης και απομονωμένη μονάδα, ενώ το πρόσωπο υφίσταται μόνο μέσα από τη σχέση και την κοινωνία με τον άλλον. Το οντολογικό θεμέλιο αυτής της διδασκαλίας βρίσκεται στο μυστήριο της Αγίας Τριάδας, όπου τρία ισότιμα πρόσωπα ζουν σε μια αιώνια κίνηση αλληλοπεριχώρησης και αγάπης, αποτελώντας το αρχέτυπο για κάθε ανθρώπινη κοινωνία. Ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ’ εικόνα» του Τριαδικού Θεού, γεγονός που του χάρισε το λογικό, τη δημιουργικότητα και, πρωτίστως, το αυτεξούσιο, δηλαδή την ελευθερία να αυτοπροσδιορίζεται και να ανοίγεται προς τον Δημιουργό του. 

Η αγιότητα και η ολοκλήρωση του ανθρώπου δεν αποτελούν ατομικό επίτευγμα, αλλά πορεία προς το «καθ’ ομοίωσιν», μια δυναμική εξέλιξη όπου το άτομο μεταμορφώνεται σε πρόσωπο καθώς μαθαίνει να αγαπά ανιδιοτελώς. Στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι ο τέλειος Θεός και ο τέλειος άνθρωπος, αποκαλύπτεται ο αυθεντικός τρόπος ύπαρξης, καθώς ο Χριστός αποτελεί το πρωτότυπο και το μέτρο της αληθινής ανθρωπινότητας. Η πτώση του ανθρώπου οδήγησε στην αλλοτρίωση και στην αντικατάσταση του προσώπου από το προσωπείο (μάσκα), το οποίο χαρακτηρίζεται από την τυποποίηση, τον φόβο του θανάτου και τον εγκλωβισμό στον εγωκεντρισμό. 

Η Εκκλησία λειτουργεί ως μια «κοινωνία προσώπων» και όχι ως ένα σύνολο ατόμων, προσφέροντας στον καθένα τη δυνατότητα να βρει την πραγματική του ταυτότητα μέσα στο Σώμα του Χριστού, όπου η ετερότητα του καθενός γίνεται σεβαστή και αναγκαία για την ενότητα του όλου. Τελικά, το να υπάρχει κανείς ως πρόσωπο σημαίνει να ζει την ελευθερία της αγάπης, η οποία υπερβαίνει κάθε κοινωνικό ή εθνικό φραγμό και αναγνωρίζει στον κάθε συνάνθρωπο την εικόνα του Θεού

«Ένας ίσον κανένας»

Η φράση «Ένας ίσον κανένας» συνδέεται άρρηκτα με τη χριστιανική έννοια του προσώπου, καθώς υπογραμμίζει ότι η ανθρώπινη ύπαρξη δεν νοείται ως μια απομονωμένη και αυτάρκης μονάδα, αλλά ως ένα ον που πραγματώνεται μόνο μέσα από τη σχέση και την κοινωνία με τον άλλον.

Η Διάκριση ανάμεσα στο Άτομο και το Πρόσωπο
Η χριστιανική ανθρωπολογία προχωρά σε μια ριζική διάκριση:

Το Άτομο: Είναι μια βιολογική μονάδα, ένας «μονήρης» άνθρωπος που θεωρεί τον εαυτό του αυθύπαρκτο και τους άλλους ως απλή «προσθήκη» στην ύπαρξή του.

Το Πρόσωπο: Η ετυμολογία της λέξης (προς + ωψ = όψη, οφθαλμός) δηλώνει ότι το πρόσωπο έχει την αναφορά του στον άλλον· υπάρχει μόνο όταν κοιτάζει κάποιον απέναντί του. 

Η φράση «Ένας ίσον κανένας» εκφράζει ακριβώς αυτή την αλήθεια: αν δεν υπάρχει ο «άλλος», το «εγώ» συρρικνώνεται και τελικά εκμηδενίζεται.

 Η Ύπαρξη ως Σχέση και Κοινωνία
Για την Εκκλησία, ο άνθρωπος δεν είναι πλήρης και ολοκληρωμένος από μόνος του. Η πληρότητα έρχεται μόνο όταν υπάρχουν «άλλοι» στη ζωή μας.Αν κάποιος επιλέξει την απόλυτη απομόνωση, δεν γίνεται ένας «μοναχικός αλλά πλήρης» άνθρωπος, αλλά παραμένει «όχι-πλήρης». «Ίσως τελικά να μην υπάρχει άνθρωπος, αλλά συνάνθρωπος, αφού κανείς ποτέ δεν ζει μόνος του». Η ταυτότητά μας δεν βρίσκεται στην ιδιωτικότητα, αλλά στη συμμετοχή και την επικοινωνία.

 Το Τριαδικό Πρότυπο
Η έννοια του προσώπου στον Χριστιανισμό έχει ως πρότυπο τον Τριαδικό Θεό, ο οποίος δεν είναι μια μοναχική ύπαρξη, αλλά μια αγαπητική κοινωνία τριών Προσώπων. Ο άνθρωπος, πλασμένος «κατ' εικόνα» αυτού του Θεού, φέρει μέσα του την ανάγκη να μην είναι «ένας», αλλά να μετέχει σε μια παρόμοια αγαπητική συντροφιά.

Το Τίμημα της Μοναξιάς και ο «Άλλος»
Η φράση λειτουργεί και ως προειδοποίηση για τη σύγχρονη κατάσταση:Ο σύγχρονος άνθρωπος συχνά σπάει τους δεσμούς του αναζητώντας μια απόλυτη ελευθερία, αλλά το τίμημα είναι η αφόρητη μοναξιά.Όταν ο άνθρωπος κλείνεται στον ναρκισσισμό του (π.χ. στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης), μετατρέπει τους άλλους σε απλό «ντεκόρ» ή θεατές, καταλήγοντας σε μια «ακοινώνητη κοινότητα» όπου παραμένει ουσιαστικά μόνος.

Αντίθετα, η υπέρβαση του «εγώ» και το πέρασμα στο «εμείς» είναι η μόνη οδός που καταργεί το «μηδέν» της μοναξιάς και χαρίζει αληθινή ζωή.
Συμπερασματικά, η φράση «Ένας ίσον κανένας» αποτελεί τη συμπύκνωση της θέσης ότι η ύπαρξη είναι δωρεά και σχέση. Ο άνθρωπος ολοκληρώνεται ως προσωπικότητα μόνο όταν ανακαλύπτει ότι ο «άλλος» δεν είναι η κόλασή του, αλλά η προϋπόθεση για να υπάρχει και ο ίδιος πραγματικά

Το πρόσωπο μέσα από τα σύγχρονα ρεύματα

Πηγή

 Με τον π. Δημήτριο Μπαθρέλλο, θεολόγο, επισκέπτη καθηγητή Ινστιτούτου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών στο Cambridge του Ηνωμένου Βασιλείου.

 Πως αντιμετωπίζουν τα σύγχρονα ρεύματα το πρόσωπο σε σχέση με την Ορθόδοξη Εκκλησία και την θεολογική παράδοση αυτής; Πως μπορούμε να συγκρίνουμε αυτά τα σύγχρονα ρεύματα, από τον ουμανισμό και τον Διαφωτισμό στον ρομαντισμό και τον υπαρξισμό με την χριστιανική θεολογία και εν μέρει φιλοσοφία;

Κατά πόσο αυτά τα ρεύματα παρεκτρέπονται από την γραμμή της σωτηρίας του ανθρώπου, λειτουργώντας πολλές φορές ενάντια στην κοινότητα και τον συνάνθρωπο, θέτοντας πρώτο τον «Εαυτό» και σε δεύτερη «μοίρα» τον «Άλλον». Πως μπορούμε εμείς να προσεγγίσουμε αυτά τα ρεύματα για να τα κατανοήσουμε και, ίσως πιο σημαντικά, πως μπορούμε να αποφύγουμε τις όποιες κακόδοξες παρερμηνείες της ανθρώπινης φύσης που εκφράζονται μέσα από αυτά;

 

Η δογματική διδασκαλία Φύσεως και Υποστάσεως

Πηγή

 Με τον π. Δημήτριο Μπαθρέλλο, θεολόγο και επισκέπτη καθηγητή Ινστιτούτου Ορθόδοξων Χριστιανικών Σπουδών στο Κέμπριτζ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Στην ιστορία της Εκκλησίας μας, πολλές είναι οι έννοιες που χρειάστηκαν καιρό και μεγάλους Πατέρες, για να διαμορφωθούν πλήρως και να εκφράσουν τη θεία αλήθεια. Ιδιαίτερα δύσκολη ήταν πάντοτε η αποφυγή παρανοήσεων που μπορούσαν με τη σειρά τους να φτάσουν μέχρι και την αίρεση. Βασικές έννοιες μεταξύ αυτών είναι και οι έννοιες της «Φύσεως» και της «Υποστάσεως», με τις οποίες αναφερόμαστε στα πρόσωπα της Αγίας Τριάδας: τον Θεό Πατέρα, τον Θεό Λόγο, που σαρκώθηκε, δίδαξε, έπαθε και αναστήθηκε και το Πνεύμα το Άγιο. Αυτές οι δύο έννοιες συχνά χρησιμοποιούνται λανθασμένα ακόμα και από καλοπροαίρετους Χριστιανούς, οι οποίοι όμως δυστυχώς μπορεί να έχουν συγκεχυμένη αντίληψη για αυτές.

Ο δημόσιος διάλογος με την διαφορετικότητα

Πηγή

 Με τον κ. Αθανάσιο Στογιαννίδη, αναπληρωτή καθηγητή της θεολογικής σχολής του Α.Π.Θ.

Ο δημόσιος χώρος δεν είναι απλώς ένας τόπος. Είναι ένας τρόπος ζωής. Είναι το πεδίο όπου ο άνθρωπος συναντά τον άλλο – τον ξένο, τον διαφορετικό, τον μη εαυτό του – και μέσα από αυτή τη συνάντηση της ετερότητας, ανακαλύπτει τον ίδιο του τον εαυτό.

Στη σύγχρονη δημοκρατία, όπου συνυπάρχουν πολλαπλές κοσμοθεωρίες και οραματισμοί, ο δημόσιος χώρος γίνεται ο κατεξοχήν χώρος διαλόγου και μαρτυρίας. Η Εκκλησία καλείται να δώσει όχι εξουσιαστικές απαντήσεις, αλλά υπαρξιακές προτάσεις ζωής που εμπνέουν τον άνθρωπο να υπερβεί την ατομικότητά του για χάρη του άλλου.

Το σχολείο, σε αυτό το πλαίσιο, γίνεται ο «προθάλαμος» του δημόσιου χώρου: ένας τόπος όπου ο νέος άνθρωπος μαθαίνει να συνυπάρχει, να σέβεται, να διαλέγεται, να γίνεται πολίτης.

 

Ο μετανάστης

[…] Ο μετανάστης είναι πρόκληση για την γνησιότητα της ιερατικής, χριστιανικής, και ανθρώπινης αυτοσυνειδησίας μου και τούτο γιατί εγώ πέρα από κάθε άλλον γνωρίζω ότι το μέτρο της ανθρώπινης αξίας είναι η Ενανθρώπηση του Θεού. Γιατί περισσότερο από κάθε άλλον οφείλω να θυμάμαι ότι αυτός ο μετανάστης μπορεί να είναι ένας από αυτούς που θα έλθει από ανατολών και δυσμών και θα ανακληθεί στην Βασιλεία του Θεού και εγώ ως υιός της Βασιλείας να μείνω απ’ έξω. Ο λόγος και η πράξη του Χριστού δεν αφήνουν περιθώρια για την όποια διαπραγμάτευση αυτής της αλήθειας. Δεν μπορούμε να διαπραγματευθούμε αυτήν την αλήθεια στο όνομα κανενός εθνικισμού, η οποιουδήποτε άλλου “-ισμού”. Ο άνθρωπος, ο κάθε άνθρωπος είναι κατ’ εικόνα Θεού δημιουργημένος. Δεν είναι ένα ωραίο ζώο για το οποίο διεκδικούμε λίγο περισσότερο σανό, αλλά ένα πρόσωπο που έχει κληθεί να υπερβεί την θνητότητά του και να γίνει μέτοχος της Θείας ζωής. Το όραμα της Εκκλησίας είναι “μία ποίμνη, Εις ποιμήν”. Και σε αυτή την ποίμνη χωράνε όλοι ακόμη και οι μετανάστες. Είναι μια κοινωνία όπου όλοι αλληλοπεριχωρούνται εν αγάπη, όπου ο άλλος είναι η χαρά μου και όχι η κόλασή του.

 Ποιος είναι ο μετανάστης

  Θα ερωτήσει κάποιος. Για ποιόν μετανάστη μιλάμε; Για τον κάθε μετανάστη, και τον καλό και τον κακό. Για τον άνθρωπο και όπως διαμορφώθηκε μέσα στις συνθήκες της ζωής που έζησε. Ο καθένας είναι πρώτα άνθρωπος, μέτοχος της κοινής των ανθρώπων φύσεως. Ο καθένας είναι ένα πρόσωπο μοναδικό και ανεπανάληπτο. Ο κάθε άνθρωπος για τον Θεό είναι μοναδικός. Ελάτε λοιπόν τώρα να δούμε τον συγκεκριμένο άνθρωπο και να τον αντιμετωπίσουμε. Να τον γνωρίσουμε πρώτα. Να βρούμε τον τρόπο να επικοινωνήσουμε μαζί του. Να αντιμετωπίσουμε τα πρώτα άμεσα προβλήματα του. Να του εξηγήσουμε τους όρους και τις συνθήκες της κοινής ζωής όλων μας. Να σταθούμε και να τον κάνουμε να σταθεί και αυτός με ευθύνη απέναντι στην ζωή του, απέναντι στη ζωή μας, απέναντι και στην παραβατικότητα του. […] 

Αδιαπραγμάτευτη για την Εκκλησία η αξία του ανθρώπινου προσώπου  

Εάν υπάρχει κάτι που πρέπει να το πούμε πολύ καθαρά είναι ότι για την Εκκλησία είναι αδιαπραγμάτευτη η αξία του ανθρώπινου προσώπου. Είπα και στην αρχή ότι το μέτρο αυτής της αξίας είναι η Ενανθρώπηση του Θεού. Το ότι ο Θεός γίνεται άνθρωπος φανερώνει την μοναδικότητα και την αξία του ανθρώπου. Εάν αυτό το μέτρο χαθεί τότε τι μένει σαν μέτρο της ανθρώπινης αξίας; Τότε τι είναι ο άνθρωπος; Είναι ένα ωραίο ζώο που διεκδικούμε γι’αυτόν περισσότερο σανό ή τελικά ένα σωρό από σκουπίδια; Όταν αρνούμεθα την θεία καταγωγή του ανθρώπου και το θεοειδές του ανθρώπινου προσώπου μήπως προσφέρουμε ένα ιδανικό ιδεολογικό στήριγμα στην εκμετάλλευση του ανθρώπου και τον ευτελισμό του; 

Παύλος (Ιωάννου), Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης, Το μεταναστευτικό πρόβλημα. Στο συνέδριο Εκκλησία και Αριστερά, Ιστολόγιο: Θεολογικά Δρώμενα, Δημοσιεύθηκε 24/1/2013 (Ανακτήθηκε 14/5/2017).

«Η ποικιλία των ανθρώπων»

Στὴν ἁγία Τριάδα τὰ τρία πρόσωπα εἶναι ἕνας Θεός, χωρὶς ὅμως νὰ παύουν νὰ εἶναι τέλεια πρόσω πα. Στὴν Ἐκκλησία ἕνα πλῆθος διαφορετικῶν ἀνθρώπων ἑνώνεται σ’ ἕνα σῶμα, στὸ ὁποῖο ὅμως ὁ καθένας καὶ ἡ καθεμιὰ διατηρεῖ ἀτόφια τὴν προσωπικότητά του. [...] Τὸ ἅγιο Πνεῦμα εἶναι Πνεῦμα ἐλευθερίας. Τὸ ἅγιο Πνεῦμα ὄχι μόνο μᾶς ἑνώνει, ἀλλ’ ἐγγυᾶται καὶ τὴν ἄπειρη ποικιλία τῶν προσώπων μέσα στὴν Ἐκκλησία [...]. Ζωὴ στὴν Ἐκκλησία δὲν σημαίνει ἰσοπέδωση τῆς ποικιλίας τῶν ἀνθρώπων, οὔτε ἐπιβολὴ ἑνὸς ἄκαμπτου καὶ ὁμοιόμορφου προτύπου πάνω σ’ ὅλους, ἀλλὰ τὸ ἀκριβῶς ἀντίθετο. Οἱ ἅγιοι, ὄχι μόνο δὲν παρουσιάζουν κάποια ἀνιαρὴ μονοτονία, ἀλλ’ ἔχουν ἀναπτύξει τὴν πιὸ ἔντονη καὶ διακεκριμένη προσωπικότητα. Πληκτικὸ εἶναι τὸ κακὸ κι ὄχι ἡ ἁγιότητα. 

Ware, Κ., επίσκοπος Διοκλείας (2001). Η Ορθόδοξη Εκκλησία. Αθήνα: Ακρίτας, σ. 380, 384-5.

Κάθε άνθρωπος είναι νησί

«…κάθε άνθρωπος είναι νησί. Πελάγη ολόκληρα βρίσκονται ανάμεσα στον καθένα μας και στους άλλους. Τι είναι αληθινά το νερό ως θάλασσα, ως λίμνη, ως ποτάμι; Είναι απειλή. Είναι η σκοτεινή δύναμη, η άβυσσος που μπορεί να καταπιεί τον άνθρωπο και να πνίξει τα έργα του. Ταυτόχρονα όμως είναι και ευκαιρία. Μια αληθινή φυσική λεωφόρος, ώστε ο άνθρωπος να ανοιχτεί σε κόσμους που δεν τους βάζει ο νους του. Τι είναι αληθινά ένα νησί; Η σιγουριά, η ασφάλεια του μικρού, κλειστού τόπου μου. Όμως μπορεί να είναι και κάτι άλλο: φτώχεια και ορφάνια. Μπορεί δηλαδή να με κρατά ακρωτηριασμένο από την αληθινή μου φαμίλια: τους ανθρώπους των άλλων λαών, των άλλων γλωσσών, της άλλης σοφίας. Το βασανιστικό, λοιπόν, για τον άνθρωπο είναι να αποφασίσει πώς θα σταθεί απέναντι στο νησί του (που είναι και σιγουριά και ορφάνια), και πώς θα σταθεί απέναντι στα πελάγη του (που είναι και απειλή και ευκαιρία). […] «…Για τον Χριστιανισμό δεν υπάρχει δίλημμα ‘πέλαγος ή νησί’. Η απάντηση είναι μία: φυσικά πέλαγος! Αυτή η απάντηση όμως δεν χρειάζεται αφέλεια. Χρειάζεται την επίγνωση ότι το άνοιγμα στα πελάγη δεν είναι περίπατος, αλλά διακινδύνευση. Είναι το ρίσκο να αρπάξεις το χέρι του απέναντι ή να βυθιστείς στο ενδιάμεσο. [...] Η μεγάλη πληγή, λοιπόν, σήμερα είναι ότι στις πόλεις μας υπάρχουν κοντινά νησιά. Το ενδιάμεσό τους δεν είναι αχανές σαν το πέλαγος, αλλά λεπτό όσο μια μεσοτοιχία. Είναι όμως εξίσου ανθεκτικό στο να κρατά τα νησιά ανέπαφα το ένα από το άλλο. Η μεγάλη πληγή, δηλαδή, είναι να δημιουργούνται γκέτο. Γειτονικά μεν το ένα στο άλλο, αλλά το καθένα περίκλειστο. Ούτε όμως αρκεί κι εκείνο το είδος της γαλήνης, που έχει το μοντέλο του σούπερ-μάρκετ. Κι εκεί μέσα κινείται πλήθος διαφορετικών ανθρώπων. Αλλά καθένας είναι περίκλειστο νησί. Ακόμα κι όταν το σούπερ-μάρκετ είναι γεμάτο, η τροχιά του καθενός δεν έχει όρο και προϋπόθεση την τροχιά του άλλου. Είτε ένας, είτε χίλιοι μέσα σε μια κοινωνία του τύπου του σούπερ-μάρκετ, η τροχιά του καθενός είναι ίδια και μοναχική: είσοδος-ράφι-ταμείο». 

Παπαθανασίου, Θ. Ν. (20092). Η Εκκλησία γίνεται όταν ανοίγεται. Αθήνα: Εν πλω, σ. 21, 25-26.

Προσωπείο και πρόσωπο κατά τους Τρεις Ιεράρχες

Η πρώτη σημαντική στιγμή στην πνευματική ιστορία της ανθρωπότητας, όπου ο άνθρωπος –όπως με πλαστικό και παραστατικό τρόπο μας αφηγείται το βιβλίο της Γενέσεως- αποφεύγει να αντικρύσει κατά πρόσωπο την πραγματικότητα που ο ίδιος δημιούργησε, είναι εκείνη η στιγμή κατά την οποία, μετά την επαναστατική παράβαση της θείας εντολής, στο άκουσμα της φωνής του Θεού ‘Αδάμ, πού είσαι;’ φοβάται, κρύβεται και δικαιολογείται. Μεταθέτει κατόπιν την ευθύνη από τον εαυτό του σ’ εκείνη που ο Θεός του έδωσε για σύντροφο της ζωής του. Το ίδιο ακριβώς θα κάνει και η σύντροφος του άντρα: Θα καλυφτεί πίσω από μια δικαιολογία (Γεν 3, 9εξ). Έτσι η συμβατικότητα, το προσωπείο, η αποφυγή του κοιτάγματος της αλήθειας κατάματα μπήκαν για τα καλά μέσα στην ιστορία των ανθρώπων και των διαπροσωπικών τους σχέσεων. Εδώ ακριβώς βρίσκεται το νόημα της βιβλικής αυτής διηγήσεως, κι αυτή είναι η ψυχολογική αλήθεια που περιέχει και το βάθος που εκφράζει. Η εικόνα του Θεού που είναι ο άνθρωπος ξεμακραίνει από το πρωτότυπό της, [...] από το Θεό αλλά και από τον ίδιο της τον εαυτό. Γιατί, όπως παρατηρεί ο ίδιος ιεράρχης [Μ. Βασίλειος], με το ερώτημα ‘Αδάμ, πού είσαι;’ δεν ζητούσε καμιά πληροφορία ο παντογνώστης Θεός, αλλά ήθελε να κάνει τον άνθρωπο να καταλάβει [...] ποιος ήταν και ποιος έγινε. Άμεση ακολουθία υπήρξε και η αλλοτρίωση των σχέσεων με τον πλησίον. Η κοινωνία διασπάται σε άτομα που απομακρύνονται συνεχώς το ένα από το άλλο. [...] Γιατί αυτό το ‘πού είσαι;’ προϋποθέτει ακριβώς την απόσταση που αισθάνεται ο ένας από τον άλλο και δηλώνει την αγωνιώδη προσπάθεια της συναντήσεως. Κι επειδή η γνησιότητα και ειλικρίνεια στις διαπροσωπικές σχέσεις χάθηκαν, τις αναπληρώνει ο άνθρωπος με κάποιο προσωπείο, είτε θεληματικά, είτε ακόμη και χωρίς να το θέλει. [...] Το προσωπείο σημαίνει πρώτα πρώτα τυποποίηση, αυτοματισμό, ρουτίνα, καταναγκασμό, ενώ το πρόσωπο χαρακτηρίζεται από την ελεύθερη και υπεύθυνη εκλογή. Γιατί δεν είναι το πρόσωπο δεδομένο ούτε τελειωμένο, αλλά γίνεται συνεχώς και εξελίσσεται· [...]. Το πρόσωπο είναι εικόνα του Θεού, η εικόνα όμως [...] υπολείπεται από το πρωτότυπό της, γι’ αυτό χρειάζεται να ολοκληρωθεί, να φτάσει ο άνθρωπος στο «καθ’ ομοίωσιν Θεού». Έτσι, το πρόσωπο είναι κίνηση και ζωή [...]. Το προσωπείο σημαίνει ακόμη εγκλωβισμό μέσα στο άτομο, και το άτομο διακατέχεται από ποικίλους φόβους, κυρίως από τον αγχώδη φόβο του βιολογικού τερματισμού του. [...]. Το πρόσωπο αντίθετα είναι η εκρηκτική διάσπαση του άτομου, το οποίο διασπά τον απομονωτισμό του και έρχεται σε προσωπική σχέση με τα άλλα πρόσωπα της κοινωνίας. Έτσι, τη θέση του φόβου την παίρνει η αγάπη [...] που είναι προσφορά του προσώπου προς την κοινωνία, χωρίς ιδιοτέλεια και ανταλλάγματα.

  [...] Το προσωπείο με τα δύο προηγούμενα χαρακτηριστικά του, δηλ. της ανελευθερίας και του ατομισμού, αυτόματα οδηγείται στην άρνηση της δημιουργίας. [...] Ο «θεόπλαστος» όμως άνθρωπος είναι συνδημιουργός, συνεχίζει το δημιουργικό έργο του Θεού σε άλλο βέβαια επίπεδο, κοινωνικό, επιστημονικό κτλ. Έτσι, χαρακτηριστικό του προσώπου είναι η δημιουργία και η πρόοδος. 

Καραβιδόπουλος, Ι. (1979). Προσωπείο και πρόσωπο κατά τους Τρεις Ιεράρχες. Θεσσαλονίκη: Α.Π.Θ., σ. 12-13, 21, 26.

Άτομο και πρόσωπο

Ο άνθρωπος δεν είναι άτομο, είναι πρόσωπο. Μεταξύ των δυο αυτών εννοιών (πρόσωπο-άτομο) υπάρχει μόνο ένα κοινό στοιχείο: αναφέρονται σε μια μονάδα, μια μόνο ύπαρξη, π.χ. καθένας μας γεννιέται ως άτομο. Το πρόσωπο και το άτομο διαφέρουν σε όλα τα άλλα και μάλιστα στη σχέση τους με τις άλλες  μοναδικές υπάρξεις. Το άτομο μένει άσχετο, δεν αισθάνεται την ανάγκη να σχετισθεί με άλλες υπάρξεις, το Εγώ μένει κλεισμένο στον Εαυτό του και δεν αναφέρεται στο Άλλο του. Το πρόσωπο (προς + ωψ= όψη, οφθαλμός) σχετίζεται οπωσδήποτε, το Εγώ επικοινωνεί με το Άλλο του, ο Εαυτός μας είναι η σχέση του Εγώ μας προς το Άλλο μας. Ποτέ δε βρίσκουμε την ταυτότητα μας μόνοι, αλλά πάντοτε σε σχέση με το Άλλο μας. Ο άνθρωπος γεννιέται άτομο και γίνεται πρόσωπο. Καθένας γεννιέται σαν άτομο και αναγεννιέται ως πρόσωπο μέσα στην Εκκλησία. Το άτομο αρκείται στη διαφορά του Εγώ από το Άλλο και ποτέ δεν ενδιαφέρεται για την αναφορά (τη σχέση) του ενός προς το άλλο. Αντιθέτως το πρόσωπο δίνει προβάδισμα στην αναφορά, στη σχέση, στην επικοινωνία και στη συμμετοχή, χωρίς βεβαίως να αγνοεί ή να υποτιμά τη διαφορά του Εγώ από το Άλλο του.

Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Γ΄ Λυκείου, ΔΕ 22, σ. 172-173. 

 

Γρηγορίου Νύσσης, Μίμηση της θείας φύσεως

«Αν λοιπόν κανείς παρουσιάζεται να φορεί σαν προσωπείο το όνομα του Χριστού, αλλά δε δείχνει
στη ζωή του όσα έχουν σχέση με το όνομα τούτο, δημιουργεί ψεύτικη εντύπωση για το όνομα
του Χριστού, γιατί, σύμφωνα με το παράδειγμα, φόρεσε κατά κάποιο τρόπο στον πίθηκό του μια
μάσκα, που παριστάνει ανθρώπινη μορφή. Και αυτό συμβαίνει, επειδή ο Χριστός δεν υπάρχε περίπτωση να μην ενσαρκώνει τη δικαιοσύνη, την ηθική καθαρότητα, την αλήθεια και την απο-
ξένωση από κάθε κακία ούτε είναι δυνατό ο χριστιανός (ο αληθινός βέβαια χριστιανός) να μην
παρουσιάζει τον εαυτό του να συμμετέχει έμπρακτα στις αρετές αυτές. Λοιπόν, αν θα μπορούσε
κάποιος να παρουσιάσει με ορισμό το νόημα του Χριστιανισμού, θα πούμε ότι Χριστιανισμός είναι
η μίμηση της θείας φύσεως».

Γρηγορίου Νύσσης. Τι των Χριστιανών όνομα ή επάγγελμα. Ε. Π. 46, 244.

Υπάρχω σημαίνει υπάρχω για έναν άλλο

«Υπάρχω σημαίνει επικοινωνώ, σημαίνει υπάρχω για έναν άλλο. Δεν μπορώ να γίνω ο εαυτός μου
χωρίς τον άλλο. Πρέπει να βρω τον εαυτό μου σε έναν άλλο, ανακαλύπτοντας τον άλλο στον εαυτό
μου».
Bakhtin Mikhail (1984). Problems of Dostoevky’s Poetics. Μτφρ. Caryl Emerson. Minneapolis:
University of Minnesota Press, σ. 287.

Κλωνοποίηση και προσωπικότητα

 

Ανακάλυψα στο ίντερνετ ένα κατηχητικό βοήθημα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών το οποίο έχει επιμεληθεί ο Πρωτ. Θεμιστοκλής Μουρτζανός με θέμα : 

Σύγχρονα τραγούδια: αφορμή συζήτησης με τους νέους μας
(συνέχεια)

Θέμα 18: Κλωνοποίηση και προσωπικότητα

Στοχοθεσία: Α. Ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδική προσωπικότητα και δεν έχει αντίγραφο, ακόμη κι αν κάποιος του μοιάζει απόλυτα. Η διαφορά έγκειται στην ψυχή

Β. Οι γονείς σήμερα λειτουργούν υπερπροστατευτικά και θέλουν παιδιά αντίγραφά τους, χωρίς προσωπικότητα, αλλά ενεργούμενα από αυτούς

Γ. Η Εκκλησία δεν αρνείται την επιστημονική πρόοδο, αλλά  την αλαζονεία της

Νανούρισμα

(Μουσική και Τραγούδι Μιχάλης Σταυρακάκης, Στίχοι Δημήτρης Αποστολάκης από τον δίσκο των Χαϊνηδων, Ο Ξυπόλητος Πρίγκηπας)

Κοιμάται ο ήλιος στα βουνά κι η πέρδικα στα δάση

Κι εσύ πανσέ και γιασεμί , κλείσε τα μάτια μια στιγμή ο ύπνος να σε πιάσει!

Μετάξι από τη Βενετιά και μάλαμα απ’  την Προύσα τα όνειρά σου να ντυθούν

Σαν τα δικά μου μη χαθούν που τόσο αγαπούσα!

Σ’ αυτό τον τόπο οι καιροί φέρνουνε καταιγίδες, μα σώζονται όταν ξεσπούν

Από καρδιές που αγαπούν τα όνειρα κι οι ελπίδες.

Κι είναι κραυγή και προσταγή και πάθος του χωμάτου

Απ’ τον καρπό του, άμα φας, σα μεγαλώσεις , ν’ αψηφάς τα βέλη του θανάτου.

Δώσε καρδιά μου στο παιδί τον πιο γλυκό σου χτύπο,

Για να του κάνει συντροφιά μες σε βροχή και συννεφιά, όταν εγώ θα λείπω.

Και δε με νοιάζει αν θα χαθώ, αφού θα ζεις για μένα.

Είναι της φύσης ο σκοπός κι είσαι του έρωτα καρπός και μιας αγάπης γέννα.

Ερμηνευτικά σχόλια

Κοιμάται ο ήλιος: Το τραγούδι είναι ένα σύγχρονο νανούρισμα, γραμμένο από ένα σπουδαίο μουσικό παραδοσιακό συγκρότημα, του Χαϊνηδες της Κρήτης. Θα μας δώσει την αφορμή να δούμε κάποια από τα στοιχεία του ερχομού ενός ανθρώπου στον κόσμο, και ταυτόχρονα να περάσουμε σ’ ένα πολύ σπουδαίο ζήτημα τα εποχής μας που είναι η κλωνοποίηση.

Κι η πέρδικα στα δάση:  Η άντληση εικόνων από τη φύση είναι χαρακτηριστικό των νανουρισμάτων των δημοτικών μας τραγουδιών. Υποδηλώνει αυτή τη φυσική ένταξη και λειτουργία του ανθρώπου, που ρυθμίζει τη ζωή του με βάση τη φύση. Όπως η φύση, έτσι κι ο άνθρωπος ησυχάζει. Η εποχή μας βέβαια έχει διαστρέψει αυτή τη φυσική ζωή και προβάλλει ως πρότυπο τη ζωή που ξεκινά μετά τα μεσάνυχτα. Μάλιστα, όσοι διασκεδάζουν αυτές τις μεταμεσονύκτιες ώρες θεωρούνται ότι είναι στην πραγματικότητα, ενώ όσοι κοιμούνται, μάλλον θεωρούνται οπισθοδρομικοί (εξ ου και οι καυγάδες για το ωράριο επιστροφής των παιδιών στο σπίτι, μετά τη διασκέδαση)

Σαν τα δικά μου μη χαθούν: Παλιά και διαδεδομένη αντίληψη. Τα παιδιά καλούνται να εκπληρώσουν τα όνειρα των γονιών τους. Είναι μια υπερπροστατευτική αντίληψη, η οποία δεν επιτρέπει την ελεύθερη ανάπτυξη της παιδικής προσωπικότητας. Ωστόσο, εδώ το τραγούδι λειτουργεί σωστά, ο γονιός προστατεύει τα όνειρα του παιδιού του και δεν θέλει να πικραθεί

Καταιγίδες: Μέσα από τις δυσκολίες της ζωής τα παιδιά θα σωθούν, αν αγαπούν τα όνειρα και τις ελπίδες, γιατί αυτά θα τους δώσουν τη δύναμη να νικήσουν

Από τον καρπό του: Ο άνθρωπος ξεπερνά τη σκέψη του θανάτου, γιατί ζει με πάθος τη ζωή του. Αυτό είναι μια υπόμνηση για όλους τους νέους, να ζούμε με πάθος (όχι με πάθη) τη ζωή μας

Όταν εγώ θα λείπω: Το παιδί πρέπει να μάθει να ζει με τους χτύπους της καρδιάς, δηλαδή με την αγάπη, ακόμα κι αν ο γονιός θα λείψει. Η απουσία δεν συνεπάγεται μόνο το θάνατο, αλλά το μεγάλωμα και το κάλεσμα του παιδιού από τη ζωή να πορευτεί μόνο του…

Και δε με νοιάζει αν χαθώ: Το παιδί εξασφαλίζει την αθανασία στο γονιό, καθώς διασώζει το πρόσωπό του, το όνομά του, την ταυτότητά του, τη ζωή του!

Είναι της φύσης ο σκοπός…του έρωτα καρπός και μιας αγάπης γέννα: Ο Θεός και η φύση ορίζουν τα παιδιά ως σκοπό της οικογένειας. Τα παιδιά όμως πρέπει να είναι καρπός του έρωτα και της κοινωνίας δύο προσώπων και επίσης αποτέλεσμα γέννας. Εδώ είναι που έρχονται τα ποικίλα ερωτήματα, εξαιτίας της επιστήμης

 

Συμπεράσματα- Ερωτήσεις

1. Η Εκκλησία πιστεύει ότι ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδική προσωπικότητα. Δεν θεωρεί ότι υπάρχει μία μέθοδος ανατροφής του ούτε ότι το παιδί πρέπει να λειτουργεί σύμφωνα με τις επιθυμίες των γονέων του ή ως αντίγραφό τους. Χρειάζεται να μεγαλώνει με αξίες και το δικαίωμα της ελευθερίας. Παράλληλα, η αγάπη και η τρυφερότητα δημιουργούν ώριμους και ολοκληρωμένους ανθρώπους. Το ίδιο όμως και η καλλιέργεια της ευθύνης

2. Η εποχή μας αρέσκεται στην ομοιομορφία. Η μαζοποίηση από την μία και η κλωνοποίηση ανθρώπων από την άλλη αποσκοπούν στο να ισοπεδώσουν την ανθρώπινη προσωπικότητα, καθότι δεν υπάρχει σεβασμός στην διαφορετικότητα,. Ο κλωνοποιημένος άνθρωπος θα είναι αντίγραφο κάποιου άλλου και θα έρχεται στον κόσμο ή για να παρατείνεται στο πρόσωπό του η ζωή του δότη DNA ή για να γεννιούνται άνθρωποι με συγκεκριμένα, κατά παραγγελία,  χαρακτηριστικά  ή άνθρωποι χωρίς προσωπικότητα, δούλοι των ισχυρών. Η Εκκλησία δεν αρνείται την θεραπευτική κλωνοποίηση, την παραγωγή δηλαδή ελλειπόντων ιστών και ζωτικών οργάνων, όχι όμως ανθρώπων που θα θυσιασθούν για να ζήσουν άλλοι.

3. Η Εκκλησία δεν αρνείται την επιστημονική πρόοδο. Δεν απορρίπτει τις επιστημονικές μεθόδους, αρκεί αυτές να μην παραβιάζουν το θεμελιώδες αξίωμα και δόγμα της Εκκλησίας, που δεν είναι άλλο από το ΝΑΙ στη ΖΩΗ! Η Επιστήμη ενίοτε διακρίνεται από την αλαζονεία της παντοδυναμίας. Ο δρ. Σιντ, Αμερικανός γενετιστής, υποστήριξε ότι θα κλωνοποιήσει άνθρωπο και θα γίνει πιο ισχυρός από το Θεό! Ακόμα, πάντως, κι αν ο άνθρωπος κλωνοποιηθεί, με πολλούς κινδύνους, η Επιστήμη δε γίνεται ανώτερη από το Θεό, καθώς δημιουργεί από προϋπάρχουσα ύλη (το DNA). Ο Θεός ποίησε τον κόσμο εκ του μηδενός, κι αυτό το δέχεται και η επιστήμη

4. Πολλές φορές έχει συκοφαντηθεί η Εκκλησία εξαιτίας των ακροτήτων των Ρωμαιοκαθολικών, που προέβησαν σε διώξεις εναντίον των επιστημόνων για τα θέματα της κίνησης της γης ή του ήλιου, σχετικά με το αν η γη είναι επίπεδη ή σφαιρική κ.ο.κ. Στην Ορθοδοξία δεν είχαμε ποτέ διώξεις και θανατικές καταδίκες για θέματα που αφορούσαν την επιστημονική πρόοδο.

5. Πολλοί ισχυρίζονται ότι η Αγία Γραφή συγκρούεται με την επιστήμη. Η Αγία Γραφή όμως δεν κάνει επιστήμη, αλλά απαντά στο Ποιος δημιούργησε τον κόσμο. Η Επιστήμη καλείται να απαντήσει στο πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος και να λύσει άλλα επιστημονικά προβλήματα.

6. Θεωρείτε ότι  μας ενδιαφέρει να γεννηθεί ένας άνθρωπος για φυσικούς λόγους ή δεν υπάρχει πρόβλημα, αν γεννηθεί και για τεχνητούς λόγους;

7. Είναι σωστό ηθικά να κλωνοποιούνται άνθρωποι για να αποκτήσουμε ένα παιδί που χάθηκε, ένα αγόρι ή ένα κορίτσι που επιθυμούμε ή για να παρασκευάσουμε  ένα παιδί χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα υγείας;

8. Είναι σωστή από ηθικής πλευράς η παρασκευή εμβρύων και η καταστροφή άλλων;

9. Γιατί η Εκκλησία στέκεται επιφυλακτικά έναντι της κλωνοποίησης, αλλά και άλλων επιστημονικών μεθόδων, όπως είναι η γενετική του σωλήνα, η αντισύλληψη ως τρόπος αποφυγής των ευθυνών του ανθρώπου κ.ο.κ.;

10. Να σχολιάσετε τους εξής στίχους από τον 103 Ψαλμό του Δαβίδ, τον λεγόμενο Προοιμιακό (διαβάζεται στον Εσπερινό) «…Ως εμεγαλύνθη τα έργα σου , Κύριε, πάντα εν σοφία εποίησας… Ανοίξαντός σου την χείρα, τα σύμπαντα πλησθήσονται χρηστότητος, αποστρέψαντος δέ σου το πρόσωπον, ταραχθήσονται…»

Πηγή

                 

Μάσκες και πρόσωπα

 

Ανακάλυψα στο ίντερνετ ένα κατηχητικό βοήθημα της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών το οποίο έχει επιμεληθεί ο Πρωτ. Θεμιστοκλής Μουρτζανός με θέμα : 

Σύγχρονα τραγούδια: αφορμή συζήτησης με τους νέους μας
(συνέχεια)

Θέμα 13: Μάσκες και πρόσωπα

Στοχοθεσία: Α. Ο κόσμος μας προβάλλει την ασχήμια ως ομορφιά, γιατί δεν αποκαλύπτει το αληθινό του πρόσωπο, αυτό της αμαρτίας και της αμετανοησίας. Η Εκκλησία βλέπει στον κάθε άνθρωπο όχι την μάσκα της ψεύτικης ομορφιάς, αλλά την αμαυρωθείσα εικόνα του Θεού, που είναι αληθινά όμορφη όταν πιστεύει, μετανοεί, αγαπά, γίνεται παιδί

Β. Η Εκκλησία ζητά από τους νέους να αντισταθούν στον μασκαρεμένο κόσμο

Καθρέφτης

(Μουσική, στίχοι, ερμηνεία Αλκίνοος Ιωαννίδης, από τον δίσκο Ο δρόμος, ο χρόνος, ο πόνος)

Μια μέρα ήρθε στο χωριό η γυναίκα ταραντούλα και όλοι τρέξαν να τη δουν.

Άλλος της πέταξε ψωμί κι άλλοι της ρίξαν πέτρα, απ’ την ασχήμια να σωθούν.

Κι ένα παιδί της χάρισε ένα κόκκινο λουλούδι, ένα παιδί.

Ένα παιδί της ζήτησε να πει ένα τραγούδι, ένα παιδί.

Κι είπε :

Ποτέ σου μην τους πεις τι άσχημοι που μοιάζουν

αυτοί που σε σιχαίνονται, μα στέκουν και κοιτάζουν.

Κι είπε :

Ποτέ σου μην κοιτάς τον άλλο μες στα μάτια,

Γιατί καθρέφτης γίνεσαι κι όλοι σε σπαν’  κομμάτια.

Μια μέρα ήρθε στο χωριό άγγελος πληγωμένος. Τον φέρανε σ’  ένα κλουβί.

Κι έκοβε εισιτήριο ο κόσμος αγριεμένος, την ομορφιά του για να δει.

Κι ένα παιδί σα δάκρυ ωραίο αγγελούδι, ένα παιδί.

Ένα παιδί του ζήτησε να πει ένα τραγούδι, ένα παιδί.

Κι είπε :

Αν θέλεις να σωθείς από την ομορφιά σου,

Πάρε τσεκούρι και σπαθί και κόψε τα φτερά σου.

Κι είπε :

Ποτέ σου μην κοιτάς τον άλλο μες στα μάτια,

Γιατί καθρέφτης γίνεσαι κι όλοι σε σπαν’  κομμάτια.

Ερμηνευτικά σχόλια

Η γυναίκα ταραντούλα: Είναι ένα τραγούδι που μιλάει για την αποτυχία του ανθρώπου να δει τον άλλο ως πρόσωπο, να ξεφύγει από την μάσκα της εξωτερικής εμφάνισης, της ιδέας που έχει γι’ αυτόν με βάση τις προκαταλήψεις του, της αδυναμίας να δει τον άλλο κατά πρόσωπον και να τον αγαπήσει. Η άσχημη γυναίκα –αράχνη έχει εσωτερική ομορφιά που δεν την προσέχει κανείς. Όλοι μένουν στην ασχήμια.

Όλοι τρέξαν να τη δουν: Όλοι παρασυρόμαστε από αυτό που είναι μόδα. Σπεύδουμε, όπου πάνε οι πολλοί. Το ίδιο και τις Απόκριες, μάσκες οι πολλοί, μάσκες κι εμείς. Διασκέδαση και ξεφάντωμα οι πολλοί, το ίδιο κι εμείς. Το πρόβλημα είναι ότι φοβόμαστε να έχουμε πρόσωπο, να φανούμε διαφορετικοί ακολουθώντας τις ιδέες μας

Ένα παιδί: Ένα παιδί που είναι αθώο και αγνό, όταν δηλαδή κανείς έχει αθωότητα στην ψυχή του και μπορεί να διακρίνει την ειλικρίνεια του άλλου και τι κρύβει πίσω από όσα φαίνονται, τότε έχει προσωπικότητα. Το παιδί χαρίζει το κόκκινο λουλούδι, την απόλυτη ομορφιά στην απόλυτη ασχήμια και ζητά ένα τραγούδι, δηλαδή την ομορφιά του να αισθάνεσαι άνθρωπος από την άσχημη γυναίκα.

Ποτέ σου μην τους πεις: Η αλήθεια ενοχλεί. Δεν είμαστε έτοιμοι να τη δεχτούμε γιατί θίγει ό,τι πιστεύουμε. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο μας ενδιαφέρει η μάσκα, το προσωπείο, το ψέμα. Ακόμα κι αν αυτοί που μας αγαπούνε μας λένε την αλήθεια, θίγεται ο εγωισμός μας και αντιδρούμε, μένοντας στο ψέμα.

Ποτέ σου μην κοιτάς: Το να είσαι γνήσιος και αληθινός κρύβει πολλούς κινδύνους, όμως είναι προτιμότερο κανείς να σπάει κομμάτια από τη γνησιότητα του καθρέφτη που είναι η καρδιά του, παρά να κοροϊδεύει τον εαυτό του και τους άλλους.

Άγγελος πληγωμένος: Η απόλυτη ομορφιά. Δεν προκαλεί το ενδιαφέρον από αγάπη, ούτε θεραπεύει τις πληγές το ενδιαφέρον, αλλά μόνο η περιέργεια είναι το κίνητρο. Ένας φωτισμένος άνθρωπος που θα κάνει λάθος είναι βορά στην κατάκριση και την ισοπέδωση των άλλων. Ο κόσμος αγριεμένος ενδιαφέρεται για το θέαμα, την εξωτερική εμφάνιση και όχι για το τι κρύβει ο άλλος στην καρδιά του. Εδώ είναι και η αποτυχία των ωραίων ανθρώπων ή των ανθρώπων με ικανότητες, όταν δεν τους αγαπούνε για το μέσα τους, αλλά μονάχα για το έξω τους (η τραγωδία των μοντέλων)

Πάρε τσεκούρι και σπαθί: Φαίνεται κάπως απότομη και βάναυση λύση, αλλά τελικά αν ο άνθρωπος αυτοκολακεύεται με τα χαρίσματα που έχει, καλύτερα να τα χάσει και να γίνει άνθρωπος ξανά, παρά να καταστρέφεται από αυτά…

Καθρέφτης: Παίζουμε όλοι ένα παιχνίδι. Προσποιούμαστε. Αυτό ίσως κάπου να χρειάζεται, όμως όταν γίνεται «δευτέρα φύσις» και το πρόσωπό μας αλλοτριώνεται, τότε έχουμε πρόβλημα. Όταν ανακαλύπτουμε ανθρώπους που μας αγαπούνε αληθινά, θα πρέπει να μάθουμε να δίνουμε το αληθινό μας πρόσωπο!

Συμπεράσματα – Ερωτήσεις

1. Η εποχή μας βιώνει την βασιλεία της μάσκας και της υποκρισίας. Οι γνήσιοι άνθρωποι περιορίζονται. Κανείς δεν θέλει να φανερώνει τον πραγματικό του εαυτό είτε για να μην απορριφθεί από τους άλλους  ειτε για να μη γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από αυτούς. Όλοι σχεδόν παίζουμε το παιχνίδι της υποκρισίας, προσποιούμαστε, ονομάζουμε όμορφο το άσχημο, κρύβουμε τον εαυτό μας

2. Η Εκκλησία βλέπει στον καθένα άνθρωπο την εικόνα του Θεού. Δεν την νοιάζει ο χαρακτήρας του ανθρώπου, τα πάθη του και οι αμαρτίες του, αλλά αυτό που μπορεί να ξαναγίνει, δηλαδή παιδί του Θεού, μέσα από τη φανέρωση του αληθινού εαυτού του, την ταπείνωση και την μετάνοιά του

3. Τι σημαίνουν οι όροι «πρόσωπο», «μάσκα», «υποκρισία», «ειλικρίνεια»;  Γιατί ο άνθρωπος, και ο νέος ακόμη, προτιμά την μάσκα, από την αλήθεια;

4. Πρέπει στις σχέσεις μας με τους άλλους να φανερώνουμε το αληθινό μας πρόσωπο ή μονάχα σ’ αυτούς που αγαπάμε; Πρέπει να κατακρίνουμε τους άλλους, όπισθεν τους;

5. Πόσο σπουδαίο είναι να είμαστε προσωπικότητες, ξεχωριστές οντότητες, που κάνουν τις δικές τους επιλογές σε κάθε τι, στο επάγγελμα, στη σχέση, στο ντύσιμο, τη διασκέδαση; Γιατί η Εκκλησία στέκεται επιφυλακτικά απέναντι στη μόδα;

Βοηθητικό κείμενο

Ο Χριστός δέχεται τον άνθρωπο όπως είναι. “Οι τελώναι και αι πόρναι προάγουσιν υμάς εις την βασιλείαν των ουρανών”, έλεγε στους Φαρισαίους. Γιατί; 

Πηγή

                      

1.5. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΣΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

Νόσος & Θεραπεία κατά την Ορθόδοξη Θεολογία

Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας

Πώς εννοεί η Ορθόδοξη Θεολογία, και πώς πρέπει να αντιλαμβάνεται η Εκκλησία, τη νόσο και τη θεραπεία, αν και όχι με σχήματα και έννοιες ιδεοκρατικές, φυσιοκρατικές ή ψυχολογικό – χρηστικές; Στην προσπάθεια να δώσουμε κάποια απάντηση στο ερώτημα αυτό, ας δανεισθούμε από την πατερική θεολογία τις ακόλουθες θεμελιώδεις αρχές: