Η αρχαία Ελληνική θρησκεία

Η αρχαία ελληνική θρησκεία αποτελεί ένα περίπλοκο και πολύπλευρο σύνολο θρησκευτικών δοξασιών, ιδεών και πρακτικών που διαμόρφωσαν το κοσμοείδωλο και τον τρόπο ζωής του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Σε αντίθεση με τις σύγχρονες οργανωμένες θρησκείες, δεν διέθετε κεντρική ιεραρχία, προφήτες, ιερά βιβλία ή ένα ενιαίο σύστημα δογμάτων που να επιβάλλεται στους πιστούς.

• Πολυθεϊσμός και Ανθρωπομορφισμός: Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν σε πολλούς θεούς, οι οποίοι είχαν ανθρώπινη μορφή και συμπεριφέρονταν σαν άνθρωποι, διαθέτοντας συναισθήματα, πάθη και αδυναμίες.
• Ιεραρχία Θείων Όντων: Σύμφωνα με τον Ησίοδο, τα θεία όντα διακρίνονταν σε θεούς (με κυρίαρχους τους δώδεκα Ολύμπιους), δαίμονες (μικρότερες θεότητες όπως ο Παν και οι Νύμφες), ήρωες (άνθρωποι που συχνά θεωρούνταν παιδιά θεών και τιμώνταν μετά θάνατον) και νεκρούς.
• Σχέση με τον Κόσμο: Υπήρχε η τάση να αποδίδεται κάθε πτυχή της πραγματικότητας (φυσικά φαινόμενα, ανθρώπινες δραστηριότητες, κοσμικές λειτουργίες) σε ένα συγκεκριμένο θείο ον, γεγονός που οδηγούσε στον συνεχή πολλαπλασιασμό των θεοτήτων.

• Θυσίες και Αναθήματα: Η κεντρική λατρευτική πράξη ήταν η θυσία, κυρίως ζώων (αγελάδες, πρόβατα κ.ά.), αλλά και οι σπονδές (προσφορές οίνου, μελιού ή λαδιού). Οι πιστοί πρόσφεραν επίσης δώρα (αναθήματα) στους θεούς προσδοκώντας μελλοντική ανταπόδοση (αμοιβαιότητα).
• Ναοί και Ιερά: Ο αρχαιοελληνικός ναός δημιουργήθηκε για να στεγάζει το άγαλμα του θεού και τον θησαυρό της πόλης. Οι τελετές γίνονταν συνήθως στον βωμό έξω από τον ναό, καθώς στο εσωτερικό εισέρχονταν μόνο οι ιερείς.
• Μαντεία: Οι χρησμοί και οι οιωνοί έπαιζαν καθοριστικό ρόλο, καθώς οι άνθρωποι επεδίωκαν να εναρμονίσουν τις πράξεις τους με το θεϊκό θέλημα. Το Μαντείο των Δελφών και της Δωδώνης ήταν από τα σημαντικότερα κέντρα επικοινωνίας με το θείο.

• Μυστηριακές Λατρείες: Παράλληλα με τη δημόσια λατρεία, αναπτύχθηκαν τα μυστήρια (π.χ. Ελευσίνια, Καβείρια, Ορφικά), τα οποία ήταν προσβάσιμα μόνο σε μυημένους. Αυτές οι λατρείες πρόσφεραν μια πιο προσωπική σχέση με το θείο και την ελπίδα για μια καλύτερη μεταθανάτια τύχη.
• Κριτική και Φιλοσοφικός Μονοθεϊσμός: Από τον 6ο αιώνα π.Χ., οι φιλόσοφοι άσκησαν κριτική στον ανθρωπομορφισμό των μύθων. Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης αναζήτησαν μια ανώτερη, αμετάβλητη ουσία πέρα από τον αισθητό κόσμο, διαμορφώνοντας μια μονοθεϊστική παράδοση που έβλεπε τον θεό ως «το Αγαθόν» ή την «πρώτη φιλοσοφία».

 Ο Χριστιανισμός γεννήθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον έντονα επηρεασμένο από τον ελληνικό πολιτισμό. Η Εκκλησία αξιοποίησε την ελληνική γλώσσα για τη συγγραφή της Καινής Διαθήκης και των αποφάσεων των Συνόδων, ενώ οι Πατέρες χρησιμοποίησαν την ελληνική φιλοσοφική ορολογία (όπως οι όροι «ουσία», «υπόσταση», «πρόσωπο») για να διατυπώσουν τα χριστιανικά δόγματα. Παρά τις αρχικές συγκρούσεις και διωγμούς, επιτεύχθηκε μια σπουδαία σύνθεση, όπου τα υγιή στοιχεία του ελληνικού πνεύματος διασώθηκαν και μεταμορφώθηκαν μέσα στη χριστιανική πίστη.

4.1 Η αρχαία Ελληνική θρησκεία ( Σύνοψη)

Πολυθεϊστικό Πάνθεον :Η λατρεία περιελάμβανε ένα πλήθος θείων όντων που διακρίνονταν σε θεούς, δαίμονες (όπως οι Νύμφες), ήρωες και νεκρούς.

Ισαριθμία και Κόσμος: Κάθε πτυχή της πραγματικότητας (φύση, υγεία, πόλεμος) εξουσιάζεται από μια συγκεκριμένη θεότητα, δημιουργώντας μια πλήρη αντιστοιχία θείου και κόσμου.

Εγκόσμια Κατεύθυνση: Κύριος στόχος ήταν η εξασφάλιση της ευημερίας στην παρούσα ζωή και η αποτροπή των συμφορών μέσω θυσιών και λατρείας.

Θεία και Ανθρώπινη Μοίρα: Οι θεοί διακρίνονται από τους ανθρώπους λόγω της αθανασίας τους. Η προσπάθεια εξομοίωσης με αυτούς θεωρούνταν «ύβρις» και τιμωρούνταν.

Ο Ρόλος του Μύθου: Οι μύθοι δεν ήταν απλές ιστορίες, αλλά ο τρόπος των αρχαίων να εξηγήσουν την προέλευση του κόσμου και τους νόμους της ζωής.

Μαντεία και Χρησμοί: Ρεύματα όπως ο Ορφισμός και τα Ελευσίνια Μυστήρια αποσκοπούσαν στην ένωση με το θείο και τη βελτίωση της μεταθανάτιας τύχης.

Η Ψυχή στον Ορφισμό: Σε αντίθεση με την επίσημη θρησκεία, ο Ορφισμός θεωρούσε το σώμα «σήμα» (τάφο) της θείας ψυχής που έπρεπε να απελευθερωθεί.

Μονοθεϊσμός Φιλοσόφων: Μεγάλοι στοχαστές, όπως ο Πλάτων, μίλησαν για έναν μοναδικό Θεό («το Αγαθόν»), προετοιμάζοντας το έδαφος για νέες αντιλήψεις.

Νεοειδωλολατρία: Στη σύγχρονη εποχή παρατηρούνται κινήματα που επιχειρούν να αναβιώσουν την αρχαία λατρεία, συνδέοντάς την συχνά με εθνικιστικά πρόσημα.

4.1 Η αρχαία Ελληνική θρησκεία

Η αρχαία ελληνική θρησκεία

Η ακμή της αρχαίας ελληνικής θρησκείας σημειώθηκε από την εποχή της πρώτης καθόδου των ινδοευρωπαϊκών φύλων στον ελλαδικό χώρο (μεταξύ του 2000 και του 1900 π.Χ.) μέχρι την ανακήρυξη του Χριστιανισμού ως της επίσημης θρησκείας του Ρωμαϊκού κράτους. Στη μακροχρόνια διαδρομή της η θρησκεία αυτή παρουσίασε διάφορες φάσεις εξέλιξης. Σε όλες παρατηρείται ένα κεντρικό χαρακτηριστικό, η λατρεία θείων όντων διάφορων τύπων.

 α) Ιστορικό διάγραμμα

Τα ονόματα των θεοτήτων που αποτελούσαν τον πυρήνα της θρησκείας των ινδοευρωπαϊκών φύλων που κατέβηκαν στην Ελλάδα απαντούν ήδη από το 14ο αι. στη Γραμμική γραφή Β των πινακίδων της Κνωσού και της Πύλου. Είναι εκείνα του κλασικού ελληνικού πανθέου, δηλ. του Δία (Δίας= φωτεινός, κοινή ρίζα με το dies, day της ινδοευρωπαϊκής γλωσσικής οικογένειας), του Ποσειδώνα, του Διονύσου, της Αθηνάς κτλ. Κάποιες από τις νέες θεότητες, όπως η Δήμητρα, θεά της  γονιμότητας, αντικατέστησαν παρόμοιες της προηγούμενης θρησκείας, αφομοιώνοντας ταυτόχρονα και πολλά από τα χαρακτηριστικά τους. Η δημιουργία της πόλης-κράτους μεταξύ 11ου και 8ου αι. π.Χ., προκάλεσε αλλαγές στη θρησκεία. Κάθε πόλη-κράτος επιλέγει μία θεότητα ως προστάτιδα, ιδρύει ναό για να εξασφαλίσει τη μόνιμη παρουσία της και οργανώνει την επίσημη θρησκευτική της ζωή. Παράλληλα η δημιουργία των ομηρικών επών και η χρήση τους στην εκπαίδευση, η ανάπτυξη πανελλήνιων αγώνων και η ίδρυση πανελλήνιων ιερών έχουν ως αποτέλεσμα την πανελλήνια αναγνώριση του πανθέου των Ολυμπίων. Από τον 8ο αι. π.Χ. αναπτύσσεται εξάλλου σε τοπικό επίπεδο η λατρεία των ηρώων. Τα χαρακτηριστικά αυτά διατηρούνται σε όλη τη διάρκεια της κλασικής εποχής.

 β) Χαρακτηριστικά της θρησκευτικότητας των αρχαίων Ελλήνων

 1. Ο πολυθεϊσμός. Η αρχαία ελληνική θρησκεία είχε ως αντικείμενο λατρείας πολλά θεία όντα, τα οποία ήδη στον Ησίοδο διακρίνονται σε θεούς, δαίμονες, ήρωες και νεκρούς. Ανώτεροι είναι οι γνωστοί μπιοι θεοί. Οι δαίμονες που είναι όντα όπως ο Παν, οι Νύμφες, οι Νηρηίδες κτλ. ονομάζονται εναλλακτικά και θεοί, ενώ οι θεοί ποτέ δεν ονομάζονται δαίμονες. 

2. Η ισαριθμία επιμέρους πραγματικοτήτων του κόσμου και θείων όντων. Μια από τις βασικές ιδέες του πολυθεϊσμού είναι ότι καθεμιά από τις επιμέρους πραγματικότητες που αποτελούν τον κόσμο εξουσιάζεται από ένα θείο ον. Έτσι, υπάρχει η τάση να διακρίνονται τόσα θεία όντα όσες και οι επιμέρους πραγματικότητες. Αυτές είναι τα φυσικά όντα και φαινόμενα (ο ουρανός, η γη, τα ουράνια σώματα, τα καιρικά φαινόμενα, τα δάση, τα ποτάμια κτλ.), οι ανθρώπινες καταστάσεις και δραστηριότητες (η υγεία, τα επαγγέλματα, ο πόλεμος κτλ.), οι κοσμικές λειτουργίες (ο κύκλος του έτους, η γονιμότητα κτλ.) κ.ά. Μ’ αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια βασική σειρά θείων όντων.

 3. Η τάση πολλαπλασιασμού των θεών. Η αντίληψη για την ισαριθμία μεταξύ επιμέρους πραγματικοτήτων του κόσμου και θείων όντων έχει ως αποτέλεσμα το συνεχή εμπλουτισμό με νέα τέτοια όντα ή με νέες μορφές των ήδη υπαρχόντων. Στην πρώτη περίπτωση ο εμπλουτισμός συμβαίνει λόγω της προσθήκης νέων τέτοιων πραγματικοτήτων. Π.χ. λόγω της αστάθειας κατά την ελληνιστική εποχή αναπτύχθηκε η λατρεία της θεάς Τύχης. Στη δεύτερη περίπτωση η ίδια θεότητα αποκτά βαθμιαία τόσες μορφές, όσες πτυχές θεωρείται ότι έχει η επιμέρους πραγματικότητα του κόσμου, την οποία εξουσιάζει. Π.χ. ο Ζευς ως θεός του ουρανού απέκτησε βαθμιαία τόσες μορφές, όσες πτυχές μπορούν να διακριθούν στον ουρανό. Είναι έτσι φωτεινός (Δίας), γιατί η φωτεινότητα είναι μια βασική πτυχή της πραγματικότητας του ουρανού, είναι κύριος του κόσμου (Ζευς Άναξ ή Πατήρ), γιατί η κυριαρχία πάνω από τον κόσμο είναι μια άλλη βασική πτυχή της πραγματικότητας του ουρανού. Για τον ίδιο λόγο ο Ζευς έχει επίσης τόσες μορφές, όσα είναι τα ατμοσφαιρικά φαινόμενα: Ζευς Όμβριος, Αστραπαίος, Κεραύνειος, Ευάνεμος, Ούριος κτλ. Όπως σε όλα τα πολυθεϊστικά συστήματα, έτσι και στην αρχαία ελληνική θρησκεία η συνεχής προσθήκη νέων θεοτήτων δεν είναι αποτέλεσμα ανοχής, αλλά φυσική ιδιότητα που απορρέει από την ιδέα της ισαριθμίας επιμέρους πραγματικοτήτων του κόσμου και θεοτήτων. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι δεν υπάρχουν δυο θεότητες για την ίδια επιμέρους πραγματικότητα.

4. Η εγκόσμια κατεύθυνση. Η αρχαία ελληνική θρησκεία αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της θετικής πορείας των εγκόσμιων πραγμάτων και στην αποτροπή της αρνητικής. Κύριο μέσο αυτής της εξασφάλισης είναι οι θυσίες, συχνά αιματηρές, που αποτελούν το κέντρο της λατρείας. Παράλληλα, αλλά σε μικρότερο βαθμό, από τον 6ο αι. π.Χ. άκμασε συμπληρωματικά ο ελληνικός μυστικισμός, για τον οποίο θα μιλήσουμε παρακάτω.

 5. Η εναρμόνιση με το θέλημα της θεότητας. Η ιδέα ότι κάθε επιμέρους πραγματικότητα του κόσμου εξουσιάζεται από κάποιο θείο ον, οδηγεί στην πίστη ότι όλα τα σχετικά μ’ αυτήν την πραγματικότητα (π.χ. με τον πόλεμο) πρέπει να γίνονται σε συμφωνία με το θέλημα αυτού του όντος. Αυτό οδηγεί στην εξεύρεση τρόπων επικοινωνίας μαζί του, ώστε να γίνει γνωστό το θέλημά του. Ένας τέτοιος τρόπος ήταν κυρίως η χρησμοδοσία με τη βοήθεια διαμέσων, όπως η Πυθία, η οιωνοσκοπία κ.ά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αναπτυχθούν τα μαντεία. Κάποια, όπως οι Δελφοί, είχαν μεγάλη φήμη σε όλο τον αρχαίο κόσμο.

γ) Ελληνική θρησκεία και μύθος 

Ο μύθος των αρχαίων Ελλήνων υπήρξε ένας από τους τρόπους, με τους οποίους αυτοί προσπάθησαν να εκφράσουν ό,τι θεωρούσαν ως αλήθεια, γύρω από διάφορα ζητήματα, όπως την προέλευση του κόσμου, τη λειτουργία του, τους νόμους που διέπουν τη ζωή, τη μοίρα του ανθρώπου κτλ. Οι θεοί για τους οποίους μιλούν οι μύθοι δεν ήταν προσωποποιήσεις φυσικών φαινομένων, αλλά όντα που ζουν μια ζωή παρόμοια με τη ζωή των ανθρώπων: Εργάζονται, ερωτεύονται, μισούν κτλ. Όπως ήταν φυσικό οι αντιλήψεις αυτές έγιναν στόχος της λογικής των φιλοσόφων, που από τον 6ο αι. π.Χ. άσκησαν σ’ αυτές κριτική. Αυτό μαζί με άλλους παράγοντες είχε ως αποτέλεσμα να υποχωρήσει η πίστη στους θεούς βαθμιαία πολύ πριν τη χριστιανική εποχή. 

δ) Θεοί και άνθρωποι στην αρχαία ελληνική θρησκεία

Η αθανασία και οι εξαιρετικές δυνάμεις των θεών τούς διακρίνουν από τους ανθρώπους. Η προσπάθεια υπέρβασης των ορίων της ανθρώπινης μοίρας με σκοπό την εξομοίωση με τους θεούς ονομάζεται ύβρις και, όπως στην περίπτωση του Προμηθέα, τιμωρείται. Από την άλλη μεριά, επειδή οι θεοί θεωρούνταν ενδοκόσμιες υπάρξεις, ο διαχωρισμός αυτός δεν είναι απόλυτος. Μεταξύ τους υπάρχει επικοινωνία που συνίσταται κυρίως στην επέμβαση των θεών στη ζωή των ανθρώπων. Στις περιπτώσεις που η επέμβαση αυτή καταλήγει σε ερωτική ένωση γεννιούνται οι λεγόμενοι ημίθεοι.

 ε) Ο μυστικισμός των αρχαίων Ελλήνων

Τα θρησκευτικά ρεύματα, τα οποία αποσκοπούσαν στην εξασφάλιση μιας καλής μεταθανάτιας ζωής, στην υπέρβαση αυτού του κόσμου για χάρη κάποιου άλλου, ή σε μια άμεση επικοινωνία με τους θεούς, συνιστούν τον ελληνικό μυστικισμό. Τα ρεύματα αυτά είναι τα μυστήρια ή μυστηριακές θρησκείες, όπως εκείνα της Ελευσίνας, η Διονυσιακή λατρεία και ο Ορφισμός. Μέσω της μύησης στα ελευσίνια μυστήρια ο πιστός αποκτούσε μια ιδιαίτερη σχέση με τη Δήμητρα και την Περσεφόνη πράγμα που θα του εξασφάλιζε μια μεταθανάτια μοίρα καλύτερη από την κοινή των σκιών του Άδη. Στη Διονυσιακή λατρεία και μάλιστα στην κατάσταση της μανίας, δηλαδή της κατάληψης από το θεό, την οποία επεδίωκαν ομάδες γυναικών (θίασοι, Μαινάδες) μέσα από οργιαστικές και άλλες πρακτικές, τα όρια θεού και ανθρώπου καταργούνταν. Στον Ορφισμό επίσης με ένα πρόγραμμα ασκητικής ζωής επιδιωκόταν η ένωση με το θεό. Στον Ορφισμό η ψυχή θεωρείται ως ένα θείο στοιχείο, που πρέπει να απελευθερωθεί από τα δεσμά του σώματος (που θεωρείται τάφος της ψυχής) και της ύλης και να ενωθεί με το θείο. Οι ιδέες αυτές βρίσκονται σε αντίθεση προς την παραδοσιακή ελληνική αντίληψη περί του ανθρώπου, που θεωρούσε ότι αυτός αποτελείται εξίσου από σώμα και ψυχή και απέβλεπε στην καλλιέργεια και των δυο («καλός κἀγαθός»).

 στ) Ο μονοθεϊσμός των μεγάλων φιλοσόφων

Τα ρεύματα του ελληνικού μυστικισμού παρέμειναν περιθωριακά στην επίσημη θρησκεία της αρχαίας ελληνικής πόλης. Τις ιδέες όμως, του ρεύματος που εκπροσωπεί ο Ορφισμός, υιοθέτησε ο Πυθαγόρας (περ. 530 π.Χ.) και μέσω αυτού ο Πλάτων. Ο Πλάτων δημιούργησε ένα διαστρωματωμένο κοσμοείδωλο, θεωρώντας ότι στην κορυφή της κοσμικής πυραμίδας υπάρχει ένας αιώνιος κόσμος με κέντρο τον ένα και μόνο θεό, τον οποίο ονομάζει «το Αγαθό». Η ψυχή προέρχεται από αυτόν τον κόσμο και έχει εκπέσει στο επίπεδο του κόσμου που ζούμε. Σκοπός της θρησκευτικής ζωής είναι η κάθαρση της ψυχής κι η επιστροφή της στον κόσμο της καταγωγής της. Η επιστροφή αυτή μοιάζει με την έξοδο από ένα σκοτεινό σπήλαιο προς το φως. Τις βασικές αυτές ιδέες επεξεργάσθηκε αργότερα σε ένα μυστικιστικό σύστημα ο Πλωτίνος.

Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. Δ. Λ. ΔΡΙΤΣΑ - Δ. Ν. ΜΟΣΧΟΥ - ΣΤΥΛ. Λ ... Χριστιανισμός και Θρησκεύματα. ISBN 978-960-06-2344-4. Κωδικός Βιβλίου: 0-22-0070.

ss-16557530from Eleni Athanasiou

ss-16528083from Eleni Athanasiou

Στα μονοπάτια των θεών

ΖΕΥΣ Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ 

Η σειρά «ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ» επιχειρεί ένα οδοιπορικό στα χρυσά μονοπάτια της Ελληνικής Μυθολογίας, προβάλλοντας παράλληλα την ομορφιά του ελληνικού τοπίου και των αρχαιολογικών χώρων. Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς αποκαλύπτεται η «θερμή ερωτική φύση» του ΔΙΑ. Σύμφωνα με τους διαδεδομένους μύθους ο ΖΕΥΣ, ήταν ο κορυφαίος θεός του Πανθέου των Ολυμπίων και υπέρτατος θεός των αρχαίων Ελλήνων, το σύμβολο ανδρισμού με ερωτική ζωή ιδιαίτερα περιπετειώδη, περιβόητος για τα πονηρά και δόλια κόλπα του, που προκαλούσαν τις ισόβιες συζυγικές προστριβές του.

ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΑΦΡΟΔΙΤΗ Η ΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΛΛΟΣ 

Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς αποκαλύπτονται οι διαδεδομένοι μύθοι που αφορούν στις θεότητες ΑΦΡΟΔΙΤΗ, τη θεά του Έρωτα και της ΑΘΗΝΑΣ, τη θέα της Σοφίας. Αναφορά στους μύθους που συνδέονται με τη γέννησή τους, τους τόπους λατρείας, αλλά και τα στοιχεία που συνδέουν τις δύο θεότητες

ΠΟΣΕΙΔΩΝΑΣ Ο ΑΡΧΟΝΤΑΣ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ

 Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς αποκαλύπτονται οι διαδεδομένοι μύθοι που αφορούν στο θεό ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ. Αναφορά στους μύθους που σχετίζονται με τη γέννηση, τους τόπους λατρείας, τις ερωτικές περιπέτειες και τις γιορτές του Άρχοντα των Θαλασσών. Ο θεός λατρευόταν σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια σε μια χώρα όπως η ΕΛΛΑΔΑ, που βρέχεται στη μεγαλύτερη έκτασή της από θάλασσα.

ΔΗΜΗΤΡΑ ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

. Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς αποκαλύπτονται οι διαδεδομένοι μύθοι που αφορούν τη θεά της Γονιμότητας, τη θεά ΔΗΜΗΤΡΑ, όπως η αρπαγή της κόρης της ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ, που είχε σαν αποτέλεσμα τον μαρασμό της. Προβάλλονται ιερά αφιερωμένα στη θεά, που την τιμούσαν ως θεά των καρπών και της αφθονίας των αγρών.


ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΡΜΟΝΙΑ ΚΑΙ ΦΩΣ 

Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς αποκαλύπτονται οι διαδεδομένοι μύθοι που αφορούν το θεό του φωτός, ΑΠΟΛΛΩΝΑ. Αναφορά στους μύθους που σχετίζονται με τη γέννησή του, τις θεϊκές αποστολές του, τη μαντική του ικανότητα και το γιο του ΑΣΚΛΗΠΙΟ, θεό της Ιατρικής.


ΔΙΟΝΥΣΟΣ Η ΧΑΡΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς αποκαλύπτονται οι διαδεδομένοι μύθοι που αφορούν το θεό του Αμπελιού και του Κρασιού, ΔΙΟΝΥΣΟ. Αναφορά στους μύθους που σχετίζονται με το θεό του κεφιού, τις συνθήκες γέννησής του, τις περιπέτειες του, τους παιδαγωγούς, τη συνοδεία του και το γάμο του με την ΑΡΙΑΔΝΗ. Ξεχωριστή σπουδαιότητα για τους Διονυσιακούς μύθους, το Ιερό και Θέατρο του ΔΙΟΝΥΣΟΥ, δίπλα στην ΑΚΡΟΠΟΛΗ, όπου κατά τη διάρκεια των εορταστικών εκδηλώσεων γεννήθηκαν το Αρχαίο Δράμα και η Κωμωδία.


ΑΡΤΕΜΙΣ ΤΟ ΑΓΚΑΛΙΑΣΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς αποκαλύπτονται οι διαδεδομένοι μύθοι που αφορούν τη θεά ΑΡΤΕΜΗ. Η ομορφιά και η σκληρότητα των νόμων της φύσης ανήκουν στη δικαιοδοσία της ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ, οι ιεροί βωμοί της οποίας βρίσκονται συνήθως στα δάση. Το ιερό της θεάς στη ΒΡΑΥΡΩΝΑ, είναι από τα σπουδαιότερα της αρχαιότητας. Αναφορά στους μύθους που σχετίζονται με τη γέννησή της, τις θεϊκές αποστολές και περιπέτειες της.

ΑΡΗΣ ΚΑΙ ΕΡΙΣ ΦΙΛΟΝΙΚΙΕΣ ΘΕΩΝ

Στο συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς αποκαλύπτονται οι διαδεδομένοι μύθοι που αφορούν το θεό του Πολέμου, ΑΡΗ και τη θεά ΕΡΙΣ, υπεύθυνους για τις φιλονικίες μεταξύ των θεών. Αναφορά στους μύθους που σχετίζονται με την παρουσία των δύο ολέθριων θεών, την ιδιαίτερη πολεμοχαρή φύση τους, που εκπροσωπούν την παρορμητική φύση του πολέμου. .


Από το ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ.

Αρχαία Ελληνική Θρησκεία

Οι μαθητές μπορούν να παρακολουθήσουν ένα απόσπασμα βίντεο με πληροφορίες για την αρχαία ελληνική θρησκεία

Η αρχαία ελληνική θρησκεία (συλλογή εικόνων)

Συλλογή δεκαοκτώ εικόνων με θέμα την αρχαία ελληνική θρησκεία. Στόχοι του μαθησιακού αντικειμένου είναι η εξάσκηση των μαθητών στην παρατήρηση εποπτικού υλικού και κυρίως η εξοικείωσή τους τόσο με την αρχαία ελληνική τέχνη (γλυπτική, αγγειογραφία, ζωγραφική, αρχιτεκτονική) όσο και με τη θρησκευτική ζωή της αρχαιότητας. Απώτερος στόχος είναι να προβούν οι μαθητές σε δημιουργικές συγκρίσεις σχετικά με την εικονογραφία των ελληνικών θεοτήτων, καταλήγοντας σε συμπεράσματα αναφορικά με τη στάση, την έκφραση και τα χαρακτηριστικά τους σύμβολα. Ακόμη, το αντικείμενο στοχεύει στον εμπλουτισμό γνώσεων για τα μυστήρια, τις θρησκευτικές τελετές και τις γιορτές της κλασικής αρχαιότητας, καθώς και για τα επιμέρους στοιχεία που τις αποτελούσαν (θυσίες, καθαρμοί, πομπές). Πιο συγκεκριμένα, η συλλογή περιλαμβάνει εικόνες από αρχαία ανάγλυφα, αετωματικά γλυπτά, ζωγραφικούς πίνακες, αγγεία και οικοδομήματα. Για κάθε εικόνα, μάλιστα, δίνονται σύντομες πληροφορίες με μορφή επεξήγησης, καθώς και σχετικός υπερσύνδεσμος.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ

Προτείνεται να προβούν οι μαθητές σε δημιουργικές συγκρίσεις ανάμεσα στην εικονογραφία των αρχαίων ελληνικών θεοτήτων και την απόδοση των ιερών προσώπων του Χριστιανισμού στη βυζαντινή τέχνη. Αναζητώντας, μάλιστα, τους συμβολισμούς κάθε παράστασης, καλλιεργείται η παρατηρητικότητα και η κριτική σκέψη. Το μαθησιακό αντικείμενο μπορεί να αξιοποιηθεί στο πλαίσιο τόσο του μαθήματος των Θρησκευτικών όσο και των Εικαστικών ή της Ιστορίας.

Η αρχαία ελληνική θρησκεία

Η ακμή της αρχαίας ελληνικής θρησκείας σημειώθηκε από την εποχή της πρώτης καθόδου των ινδοευρωπαϊκών φύλων στον ελλαδικό χώρο (μεταξύ του 2000 και του 1900 π.Χ.) μέχρι την ανακήρυξη του Χριστιανισμού ως της επίσημης θρησκείας του Ρωμαϊκού κράτους. Στη μακροχρόνια διαδρομή της η θρησκεία αυτή παρουσίασε διάφορες φάσεις εξέλιξης. Σε όλες παρατηρείται ένα κεντρικό χαρακτηριστικό, η λατρεία θείων όντων διάφορων τύπων. 

α) Ιστορικό διάγραμμα  

Τα ονόματα των θεοτήτων που αποτελούσαν τον πυρήνα της θρησκείας των ινδοευρωπαϊκών φύλων που κατέβηκαν στην Ελλάδα απαντούν ήδη από το 14ο αι. στη Γραμμική γραφή Β των πινακίδων της Κνωσού και της Πύλου. Είναι εκείνα του κλασικού ελληνικού πανθέου, δηλ. του Δία (Δίας= φωτεινός, κοινή ρίζα με το dies, day της ινδοευρωπαϊκής γλωσσικής οικογένειας), του Ποσειδώνα, του Διονύσου, της Αθηνάς κτλ. Κάποιες από τις νέες θεότητες, όπως η Δήμητρα, θεά της γονιμότητας, αντικατέστησαν παρόμοιες της προηγούμενης θρησκείας, αφομοιώνοντας ταυτόχρονα και πολλά από τα χαρακτηριστικά τους. Η δημιουργία της πόλης-κράτους μεταξύ 11ου και 8ου αι. π.Χ., προκάλεσε αλλαγές στη θρησκεία. Κάθε πόλη-κράτος επιλέγει μία θεότητα ως προστάτιδα, ιδρύει ναό για να εξασφαλίσει τη μόνιμη παρουσία της και οργανώνει την επίσημη θρησκευτική της ζωή. Παράλληλα η δημιουργία των ομηρικών επών και η χρήση τους στην εκπαίδευση, η ανάπτυξη πανελλήνιων αγώνων και η ίδρυση πανελλήνιων ιερών έχουν ως αποτέλεσμα την πανελλήνια αναγνώριση του πανθέου των Ολυμπίων. Από τον 8ο αι. π.Χ. αναπτύσσεται εξάλλου σε τοπικό επίπεδο η λατρεία των ηρώων. Τα χαρακτηριστικά αυτά διατηρούνται σε όλη τη διάρκεια της κλασικής εποχής.

 β) Χαρακτηριστικά της θρησκευτικότητας των αρχαίων Ελλήνων

 1. Ο πολυθεϊσμός. Η αρχαία ελληνική θρησκεία είχε ως αντικείμενο λατρείας πολλά θεία όντα, τα οποία ήδη στον Ησίοδο διακρίνονται σε θεούς, δαίμονες, ήρωες και νεκρούς. Ανώτεροι είναι οι γνωστοί Ολύμπιοι θεοί. Οι δαίμονες που είναι όντα όπως ο Παν, οι Νύμφες, οι Νηρηίδες κτλ. ονομάζονται εναλλακτικά και θεοί, ενώ οι θεοί ποτέ δεν ονομάζονται δαίμονες. 

 2. Η ισαριθμία επιμέρους πραγματικοτήτων του κόσμου και θείων όντων. Μια από τις βασικές ιδέες του πολυθεϊσμού είναι ότι καθεμιά από τις επιμέρους πραγματικότητες που αποτελούν τον κόσμο εξουσιάζεται από ένα θείο ον. Έτσι, υπάρχει η τάση να διακρίνονται τόσα θεία όντα όσες και οι επιμέρους πραγματικότητες. Αυτές είναι τα φυσικά όντα και φαινόμενα (ο ουρανός, η γη, τα ουράνια σώματα, τα καιρικά φαινόμενα, τα δάση, τα ποτάμια κτλ.), οι ανθρώπινες καταστάσεις και δραστηριότητες (η υγεία, τα επαγγέλματα, ο πόλεμος κτλ.), οι κοσμικές λειτουργίες (ο κύκλος του έτους, η γονιμότητα κτλ.) κ.ά. Μ’ αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια βασική σειρά θείων όντων. 

3. Η τάση πολλαπλασιασμού των θεών. Η αντίληψη για την ισα \ριθμία μεταξύ επιμέρους πραγματικοτήτων του κόσμου και θείων όντων έχει ως αποτέλεσμα το συνεχή εμπλουτισμό με νέα τέτοια όντα ή με νέες μορφές των ήδη υπαρχόντων. Στην πρώτη περίπτωση ο εμπλουτισμός συμβαίνει λόγω της προσθήκης νέων τέτοιων πραγματικοτήτων. Π.χ. λόγω της αστάθειας κατά την ελληνιστική εποχή αναπτύχθηκε η λατρεία της θεάς Τύχης. Στη δεύτερη περίπτωση η ίδια θεότητα αποκτά βαθμιαία τόσες μορφές, όσες πτυχές θεωρείται ότι έχει η επιμέρους πραγματικότητα του κόσμου, την οποία εξουσιάζει. Π.χ. ο Ζευς ως θεός του ουρανού απέκτησε βαθμιαία τόσες μορφές, όσες πτυχές μπορούν να διακριθούν στον ουρανό. Είναι έτσι φωτεινός (Δίας), γιατί η φωτεινότητα είναι μια βασική πτυχή της πραγματικότητας του ουρανού, είναι κύριος του κόσμου (Ζευς Άναξ ή Πατήρ), γιατί η κυριαρχία πάνω από τον κόσμο είναι μια άλλη βασική πτυχή της πραγματικότητας του ουρανού. Για τον ίδιο λόγο ο Ζευς έχει επίσης τόσες μορφές, όσα είναι τα ατμοσφαιρικά φαινόμενα: Ζευς Όμβριος, Αστραπαίος, Κεραύνειος, Ευάνεμος, Ούριος κτλ. Όπως σε όλα τα πολυθεϊστικά συστήματα, έτσι και στην αρχαία ελληνική θρησκεία η συνεχής προσθήκη νέων θεοτήτων δεν είναι αποτέλεσμα ανοχής, αλλά φυσική ιδιότητα που απορρέει από την ιδέα της ισαριθμίας επιμέρους πραγματικοτήτων του κόσμου και θεοτήτων. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι δεν υπάρχουν δυο θεότητες για την ίδια επιμέρους πραγματικότητα

4. Η εγκόσμια κατεύθυνση. Η αρχαία ελληνική θρησκεία αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της θετικής πορείας των εγκόσμιων πραγμάτων και στην αποτροπή της αρνητικής. Κύριο μέσο αυτής της εξασφάλισης είναι οι θυσίες, συχνά αιματηρές, που αποτελούν το κέντρο της λατρείας. Παράλληλα, αλλά σε μικρότερο βαθμό, από τον 6ο αι. π.Χ. άκμασε συμπληρωματικά ο ελληνικός μυστικισμός, για τον οποίο θα μιλήσουμε παρακάτω. 

5. Η εναρμόνιση με το θέλημα της θεότητας. Η ιδέα ότι κάθε επιμέρους πραγματικότητα του κόσμου εξουσιάζεται από κάποιο θείο ον, οδηγεί στην πίστη ότι όλα τα σχετικά μ’ αυτήν την πραγματικότητα (π.χ. με τον πόλεμο) πρέπει να γίνονται σε συμφωνία με το θέλημα αυτού του όντος. Αυτό οδηγεί στην εξεύρεση τρόπων επικοινωνίας μαζί του, ώστε να γίνει γνωστό το θέλημά του. Ένας τέτοιος τρόπος ήταν κυρίως η χρησμοδοσία με τη βοήθεια διαμέσων, όπως η Πυθία, η οιωνοσκοπία κ.ά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αναπτυχθούν τα μαντεία. Κάποια, όπως οι Δελφοί, είχαν μεγάλη φήμη σε όλο τον αρχαίο κόσμο. 

γ) Ελληνική θρησκεία και μύθος

 Ο μύθος των αρχαίων Ελλήνων υπήρξε ένας από τους τρόπους, με τους οποίους αυτοί προσπάθησαν να εκφράσουν ό,τι θεωρούσαν ως αλήθεια, γύρω από διάφορα ζητήματα, όπως την προέλευση του κόσμου, τη λειτουργία του, τους νόμους που διέπουν τη ζωή, τη μοίρα του ανθρώπου κτλ. Οι θεοί για τους οποίους μιλούν οι μύθοι δεν ήταν προσωποποιήσεις φυσικών φαινομένων, αλλά όντα που ζουν μια ζωή παρόμοια με τη ζωή των ανθρώπων: Εργάζονται, ερωτεύονται, μισούν κτλ. Όπως ήταν φυσικό οι αντιλήψεις αυτές έγιναν στόχος της λογικής των φιλοσόφων, που από τον 6ο αι. π.Χ. άσκησαν σ’ αυτές κριτική. Αυτό μαζί με άλλους παράγοντες είχε ως αποτέλεσμα να υποχωρήσει η πίστη στους θεούς βαθμιαία πολύ πριν τη χριστιανική εποχή. 

 δ) Θεοί και άνθρωποι στην αρχαία ελληνική θρησκεία 

  Η αθανασία και οι εξαιρετικές δυνάμεις των θεών τούς διακρίνουν από τους ανθρώπους. Η προσπάθεια υπέρβασης των ορίων της ανθρώπινης μοίρας με σκοπό την εξομοίωση με τους θεούς ονομάζεται ύβρις και, όπως στην περίπτωση του Προμηθέα, τιμωρείται. Από την άλλη μεριά, επειδή οι θεοί θεωρούνταν ενδοκόσμιες υπάρξεις, ο διαχωρισμός αυτός δεν είναι απόλυτος. Μεταξύ τους υπάρχει επικοινωνία που συνίσταται κυρίως στην επέμβαση των θεών στη ζωή των ανθρώπων. Στις περιπτώσεις που η επέμβαση αυτή καταλήγει σε ερωτική ένωση γεννιούνται οι λεγόμενοι ημίθεοι. 

 ε) Ο μυστικισμός των αρχαίων Ελλήνων  

Τα θρησκευτικά ρεύματα, τα οποία αποσκοπούσαν στην εξασφάλιση μιας καλής μεταθανάτιας ζωής, στην υπέρβαση αυτού του κόσμου για χάρη κάποιου άλλου, ή σε μια άμεση επικοινωνία με τους θεούς, συνιστούν τον ελληνικό μυστικισμό. Τα ρεύματα αυτά είναι τα μυστήρια ή μυστηριακές θρησκείες, όπως εκείνα της Ελευσίνας, η Διονυσιακή λατρεία και ο Ορφισμός. Μέσω της μύησης στα ελευσίνια μυστήρια ο πιστός αποκτούσε μια ιδιαίτερη σχέση με τη Δήμητρα και την Περσεφόνη, πράγμα που θα του εξασφάλιζε μια μεταθανάτια μοίρα καλύτερη από την κοινή των σκιών του Άδη. Στη Διονυσιακή λατρεία και μάλιστα στην κατάσταση της μανίας, δηλαδή της κατάληψης από το θεό, την οποία επεδίωκαν ομάδες γυναικών (θίασοι, Μαινάδες) μέσα από οργιαστικές και άλλες πρακτικές, τα όρια θεού και ανθρώπου καταργούνταν. Στον Ορφισμό επίσης με ένα πρόγραμμα ασκητικής ζωής επιδιωκόταν η ένωση με το θεό. Στον Ορφισμό η ψυχή θεωρείται ως ένα θείο στοιχείο, που πρέπει να απελευθερωθεί από τα δεσμά του σώματος (που θεωρείται τάφος της ψυχής) και της ύλης και να ενωθεί με το θείο. Οι ιδέες αυτές βρίσκονται σε αντίθεση προς την παραδοσιακή ελληνική αντίληψη περί του ανθρώπου, που θεωρούσε ότι αυτός αποτελείται εξίσου από σώμα και ψυχή και απέβλεπε στην καλλιέργεια και των δυο («καλός κἀγαθός»). 

στ) Ο μονοθεϊσμός των μεγάλων φιλοσόφων 

  Τα ρεύματα του ελληνικού μυστικισμού παρέμειναν περιθωριακά στην επίσημη θρησκεία της αρχαίας ελληνικής πόλης. Τις ιδέες όμως, του ρεύματος που εκπροσωπεί ο Ορφισμός, υιοθέτησε ο Πυθαγόρας (περ. 530 π.Χ.) και μέσω αυτού ο Πλάτων. Ο Πλάτων δημιούργησε ένα διαστρωματωμένο κοσμοείδωλο, θεωρώντας ότι στην κορυφή της κοσμικής πυραμίδας υπάρχει ένας αιώνιος κόσμος με κέντρο τον ένα και μόνο θεό, τον οποίο ονομάζει «το Αγαθό». Η ψυχή προέρχεται από αυτόν τον κόσμο και έχει εκπέσει στο επίπεδο του κόσμου που ζούμε. Σκοπός της θρησκευτικής ζωής είναι η κάθαρση της ψυχής κι η επιστροφή της στον κόσμο της καταγωγής της. Η επιστροφή αυτή μοιάζει με την έξοδο από ένα σκοτεινό σπήλαιο προς το φως. Τις βασικές αυτές ιδέες επεξεργάσθηκε αργότερα σε ένα μυστικιστικό σύστημα ο Πλωτίνος. 

Χριστιανισμός και Θρησκεύματα σελ. 221-228 

Τί είναι η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Εμπλουτισμός του ψηφιακού μυθολογικού λεξικού ΑΡΙΑΔΝΗ του ΚΕΓ

Το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας σχεδίασε και υλοποιεί σειρά δράσεων των οποίων σκοπός είναι η ψηφιακή διαμόρφωση πρόσθετου εκπαιδευτικού υλικού για τα γλωσσικά μαθήματα:



Ανεμόσκαλα: Συμφραστικοί Πίνακες Λέξεων για Μείζονες Νεοέλληνες Ποιητές
Πρόσωπα και θέματα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας
Λογοτεχνία και πόλεις
Ιστορία και Λογοτεχνία
Μνημοσύνη: Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας
Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού της ΑΕ Γλώσσας των H.G. Liddell & R. Scott
Αριάδνη: Αρχαία Ελληνική Μυθολογία
Αρχαιογνωσία και Αρχαιογλωσσία στη Μέση Εκπαίδευση
Ανθολογία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας
Μελέτες για τη Μακεδονία

Πηγή: http://www.greek-language.gr/digitalResources/

Αναδημοσίευση:http://albanaki.blogspot.gr/2014/09/blog-post_26.html

27. Η αρχαία ελληνική θρησκεία

Δείτε και ακούστε την εισαγωγική παρουσίαση του μαθήματος

 Φτιάξτε τον εννοιολογικό χάρτη του μαθήματος

Το βιβλίο των θεών...από μαθητές δημοτικού

Μια εξαιρετική δουλειά από τα τριτάκια της αγαπημένης κ. Χρ. Γκιούρα για τους 12 θεούς την περασμένη χρονιά. Πατήστε πάνω στο βιβλίο και και πάρτε ιδέες!

 

Αναδημοσίευση:http://albanaki.blogspot.gr/2013/09/blog-post_1597.html

Η αρχαία Ελλάδα....διαδραστικά!!!

 Περιηγηθείτε στην αρχαία Ελλάδα με έναν τρόπο διασκεδαστικό!
Πατήστε πάνω στην εικόνα και ...καλό σας ταξίδι στο παρελθόν!!!

Αρχαία Ελληνική Θρησκεία , Μαθητική εργασία, Β3

 Αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας... τέλος με την Μαρία, την Φραντζέσκα και την Κατερίνα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ by

Αρχαία Ελληνική Θρησκεία - Εργασία μαθητών- Β 2

   Αρχαίας Ελληνικής Θρησκείας.....συνέχεια!!!!
Η Ηλιάνα και η Μαριάννα έχουν....εντρυφήσει στα μυστικά της αρχαίας ελληνικής θρησκείας!!!!!
Απολαύστε το δημιούργημά τους!!!!!

αρχαία ελληνική θρησκεία from Eleni Athanasiou

Αρχαία Ελληνική Θρησκεία - Εργασία μαθητών, Β4

  Και οι καταπληκτικές εργασίες των μαθητών συνεχίζονται!!!!
Σειρά έχουν οι : Ζόραν, Νάνσυ, Στέλιος, Παναγιώτης, Χριστίνα
Χίλια μπράβο σε όλους σας παιδιά!!!!!!!

 

αρχαία ελληνική θρησκεία from Eleni Athanasiou

Αρχαία Ελληνική Θρησκεία- Εργασία μαθητών , Β1

 Την παρουσίαση και το βίντεο που ακολουθούν επιμελήθηκαν οι μαθήτριες Νάσια Κ. και Γαλήνη Κ. στα πλαίσια εργασίας στο μάθημα των θρησκευτικών.
Πολλά μπράβο και στις δυο τους!!! Εξαιρετική δουλειά!!!!!!

   

12 θεοί του ολύμπου from Eleni Athanasiou

 

Οι μαθήτριες επεξεργάστηκαν το βίντεο που βρήκαν  εδώ

Κοσμογονία: Τι πίστευαν οι λαοί για τη δημιουργία του κόσμου

Η ιστορία της ανίχνευσης των πρώτων δοξασιών για την κοσμογονία δεν είναι άλλη από την ιστορία της εξάπλωσης του ιμπεριαλισμού και των μεγάλων μεταναστεύσεων. Οι νέοι κατακτητές επιβάλλουν συνήθως τις απόψεις τους στους παλαιότερους κατοίκους ή ερμηνεύουν τις τοπικές δοξασίες με τα δικά τους μέτρα. Όταν αργότερα έρχεται η επιστήμη να ξεδιαλύνει τα πράγματα, η λήθη και οι αναμίξεις δυσκολεύουν το έργο της. Έτσι, αλλού τα πράγματα είναι ξεκάθαρα κι αλλού συγκεχυμένα.
Παντού, σε όλες τις αρχαίες θρησκείες που ασχολήθηκαν με το ζήτημα, και στις δοξασίες όλων των, ανά τους αιώνες, αμόλυντων από τον πολιτισμό φυλών, ο ουρανός προϋπήρξε και ήταν ο χώρος, όπου κατοικούσε κι εξακολουθεί να κατοικεί το υπέρτατο Ων, μόνο ή με συντροφιά. Κάτω από τον ουρανό υπήρχε η απέραντη έκταση των νερών. Με τη θέληση του ή των υπέρτατων Όντων, μέσα από τα νερά αναδύθηκε η ξηρά. Οι διαφοροποιήσεις περιορίζονται στον τρόπο και στη διαδικασία, με την οποία έγιναν όλ’ αυτά.
Ο Δημιουργός άλλοτε είναι πνεύμα, άλλοτε πουλί, από το αβγό του οποίου γεννιέται ο κόσμος, άλλοτε έχει τη μορφή πάνσοφου θηρίου (θηριομορφισμός) κι άλλοτε μοιάζει με άνθρωπο (ανθρωπομορφισμός). Σχεδόν πάντα, ασχολείται με τη δημιουργία της Γης, προκειμένου να εγκαταστήσει σ’ αυτήν ή να γεννήσει επάνω της τον άνθρωπο, τον οποίο ορίζει κυρίαρχο. Συνήθως, ο πρώτος άνθρωπος δεν του αρέσει, τον καταστρέφει και δημιουργεί άλλον, πιο καλόν. Η καταστροφή επέρχεται με έναν κατακλυσμό (στην Ιαπωνία με φωτιά), που αφανίζει τα πάντα και που είναι κοινός για όλες της φυλές της Γης.
Σε όλες τις δοξασίες και σε όλες τις θρησκείες, ο κόσμος πλάστηκε για έναν και μόνο λόγο: Για να χρησιμεύσει ως τόπος κατοικίας και δράσης του ανθρώπου. Ο άνθρωπος άλλωστε είναι το κυριότερο πλάσμα, αν όχι το ίδιο το παιδί του θεού.

Οι ιθαγενείς των νέων χωρών
Όταν οι άνθρωποι της Γηραιάς ηπείρου ανακάλυψαν πως δεν είναι μόνοι πάνω στη Γη, άρχισαν να εξερευνούν τις άλλες ηπείρους. Μάλλον έκπληκτοι βεβαιώθηκαν ότι όλοι οι συνάνθρωποί τους, από τους προχωρημένους της ασιατικής Άπω Ανατολής ως τους ιθαγενείς της Αφρικής, της Αμερικής, της Αυστραλίας, της Νέας Ζηλανδίας και της Πολυνησίας, λίγο πολύ, πίστευαν για τη δημιουργία του κόσμου ό,τι και οι αρχαίοι λαοί της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Αιγύπτου. Σε μερικές μάλιστα περιπτώσεις, οι ομοιότητες έβγαζαν μάτι!
Από τους Εσκιμώους του Βορρά ως τους Μαορί της Νέας Ζηλανδίας, ο Ουρανός είναι ο ποιητής του κόσμου. Για κάποιες μάλιστα αφρικανικές φυλές, ο ήλιος δεν είναι τίποτε άλλο από το μάτι του Ουρανού (όπως περίπου πιστεύουν και οι Ιάπωνες).
Για τους Μαορί, η ένωση του Ουρανού με τη Γη είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του κόσμου. Από τα αναπόφευκτα κενά αυτής της ένωσης βρήκε διέξοδο και πέρασε το φως. Οι ιθαγενείς της Πολυνησίας πίστευαν ότι ο Ουρανός άφησε το αβγό του να πέσει στα νερά, το αβγό έσπασε κι από τα κομμάτια του κελύφους δημιουργήθηκαν τα νησιά, πάνω στα οποία κατοικούν.
Για τις φυλές των Ερυθροδέρμων της Αμερικής, ποιητής Ουρανού και Γης είναι το πνεύμα: Ενός τετράποδου για μερικές, ενός πουλιού για άλλες, ή ακόμα κι ενός πάνσοφου ανθρωπόμορφου Όντας. Άλλες από τις φυλές της Καραϊβικής πίστευαν πως ο κόσμος είναι το αποτέλεσμα της ένωσης του Ουρανού με τη Γη κι άλλες ότι ο Ουρανός έπλασε τον άνθρωπο χρησιμοποιώντας τις πέτρες της Γης.
Οι Μάγιας πίστευαν ότι η δημιουργία του κόσμου έγινε κατά περιόδους, που τέλειωναν με μεγάλες καταστροφές της πλάσης και των πλασμάτων, ώσπου όλα να πάρουν την τελική τους μορφή. Για τους Αζτέκους, ο Ήλιος, που είναι θνητός, κάθε φορά που πεθαίνει, αντικαθίσταται από έναν άλλον Ήλιο, καινούριο. Οι τέσσερις πρώτοι Ήλιοι έζησαν από 5.000 χρόνια καθένας, δημιουργώντας τον κόσμο και προσθέτοντας κάτι καινούριο κάθε φορά. Ο θεός Ξολότλ έπλασε τον άνθρωπο και μετά θυσιάστηκε, ώστε με το αίμα του ο τέταρτος Ήλιος να γίνει αθάνατος. Όμως, και πάλι, ο Ήλιος χρειάζεται τροφή για να ζήσει. Γι’ αυτό, πριν να πεθάνει, ο Ξολότλ όρισε πως οι άνθρωποι πρέπει να αλληλοσκοτώνονται, ώστε με το αίμα τους να τρέφεται ο Ήλιος.
Οι Ιουρουκάροι της Νότιας Αμερικής πιστεύουν ότι ο Ήλιος έδωσε την κόρη του σύζυγο στον άνθρωπο αλλά ένα θηρίο τον κατασπάραξε. Η κόρη του Ήλιου μάζεψε κι ένωσε τα κομμάτια κι έτσι ανάστησε τον άντρα της. Ο άνθρωπος, όμως, διαπίστωσε πως του έλειπε ένα κομμάτι από το πρόσωπο και γι’ αυτό όρκισε την κόρη του Ήλιου να περπατά μπροστά του και να μην τον βλέπει. Η κόρη, όμως, παράκουσε κι ο άνθρωπος εξαφανίστηκε.
Οι ομοιότητες του μύθου αυτού με την ιστορία του αιγυπτιακού ζευγαριού «Όσιρις και Ίσιδα» και του ελληνικού «Ορφέας και Ευρυδίκη» ακόμα προβληματίζουν τους επιστήμονες.

Άπω Ανατολή - Ινδία
Το παντοδύναμο χάος βασίλευε πρώτο στον κόσμο, πιστεύουν οι Ιάπωνες. Γέννησε τρεις θεούς, από τους οποίους η Άμα Τέραζου κυριάρχησε στον ουρανό και είχε μάτια της τον Ήλιο και τη Σελήνη, που επίσης είναι θεοί. Πιο δυνατός θεός, όμως, είναι ο Άμιδα, ο κυρίαρχος των εκτάσεων. Στην αρχή, ένας ρευστός πολτός υπήρχε κάτω από τον ουρανό. Οι θεοί παίρνουν ένα καμάκι και τον ανακατεύουν. Ένα αστέρι γεννιέται, η Γη, κι όπου οι σταγόνες πήζουν, δημιουργούνται νησιά και στεριές, σαν τα τσόφλια του αβγού των Πολυνησίων. Ο Άμιδα και η Άμα Τέραζου ενώθηκαν κι από τη σχέση τους γεννήθηκε γιος, ο πρόγονος όλων των αυτοκρατόρων. Κάποτε, όμως, ο κόσμος καταστράφηκε και δημιουργήθηκε από την αρχή. Όχι από κατακλυσμό αλλά από μια μεγάλη φωτιά.
Στην απέραντη Κίνα, απέναντι στα ιαπωνικά νησιά, οι τρεις μεγάλες θρησκείες αντιμετωπίζουν την κοσμογονία διαφορετικά καθεμιά. Για τον κομφουκιανισμό, πρωταρχικό στοιχείο ήταν το άτομο: Διαιρέθηκε σε αρσενικό και θηλυκό κι από αυτή τη διαίρεση προέκυψε η ζωή, χωρίς καμιά θεϊκή παρεμβολή στην όλη διαδικασία. Για τον ταοϊσμό, ο θεός είναι η πρώτη αιτία. Ο κόσμος πλάστηκε μέσα σε χιλιάδες χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων βασίλευσαν κατά σειρά ο Ουρανός, η Γη, ο άγριος άνθρωπος, ο ημιπολίτιστος και, τέλος, ο πολιτισμένος. Για τον βουδισμό, το πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος είναι αδιάφορο. Άλλωστε, καταπώς διδάσκει, οι θεοί δεν είναι τίποτε άλλο από δημιουργήματα του ανθρώπινου φόβου.
Πρώτα υπήρχε μόνο το χάος, πιστεύουν οι Ινδοί. Μετά, ο πόθος (το «Κάρμα») γέννησε την πρώτη σκέψη, τον πρώτο κρίκο στην αλυσίδα που οδηγεί στην πράξη. Μετά το Κάρμα, γεννήθηκαν οι θεοί. Ο βραχμανισμός, η κύρια πίστη των Ινδών, συστηματοποίησε τον αρχαίο θρύλο διδάσκοντας πως ένα χρυσό αβγό περιφερόταν πρώτο πάνω στα κύματα του ωκεανού. Μέσα από το αβγό ξεπήδησε κάποια στιγμή κι έπλασε τον κόσμο ο Βράχμα, ο υπέρτατος θεός και μέλος της ινδικής θεϊκής τριάδας. Οι άλλοι δύο είναι ο Βισνού (αυτός που συντηρεί) κι ο Σίβα (αυτός που καταστρέφει).
Πρώτος άνθρωπος ήταν ο Μανού. Στη συνέχεια γεννήθηκαν άλλοι πέντε Μανού, ο τελευταίος από τους οποίους ήταν το μοναδικό πλάσμα επί της Γης, που σώθηκε από έναν μεγάλο κατακλυσμό. Κι εδώ έχουμε πάλι μπροστά μας παράξενες ομοιότητες: Στη γερμανική μυθολογία, πρώτος άνθρωπος ήταν ο Μάνους, γιος θεού. Και στη φρυγική ο Μάνης, επίσης γιος θεού: Ήταν, άλλωστε, κι ο πρώτος που πέθανε πάνω στη Γη και δικαιωματικά έγινε βασιλιάς του Κάτω Κόσμου.

Εγγύς και Μέση Ανατολή
Μέσα από τη ζύμωση δοξασιών πολλών λαών και σε μια διάρκεια χιλιάδων ετών οι προφήτες ξεδιάλεξαν τα στοιχεία εκείνα, που η Παλαιά Διαθήκη δανείστηκε για να χτίσει την εβραϊκή άποψη για την κοσμογονία. Οι Βαβυλώνιοι, οι Φοίνικες, οι Αιγύπτιοι και οι Πέρσες συνεισέφεραν τις στηριγμένες στη βία μυθολογίες τους, από τις οποίες ο λαός του Ισραήλ απομόνωσε και δέχτηκε όσα ταίριαζαν με τη δική του θεοκρατική αντίληψη. Η πάλη του βαβυλωνιακού θεού Μαρδούχ (του Βήλου των αρχαίων Ελλήνων) με τον δράκο Τιαμάν αποτυπώνεται στους ψαλμούς που περιέχονται στο βιβλίο του Ιώβ. Ο Μαρδούχ, πίστευαν οι Βαβυλώνιοι, νίκησε και σκότωσε τον δράκο κι από το μισό του σώμα δημιούργησε το στερέωμα, ενώ από το άλλο μισό τη Γη. Και χώρισε τα νερά του Ουρανού από τα νερά της Γης, όπως περιγράφεται και στη Γένεση. Μετά, πίστευαν οι Βαβυλώνιοι, ο Μαρδούχ πήρε χώμα και χόρτο κι έπλασε τον πρώτο άνθρωπο, που τον ονόμασε Αδάπα ή Αδάμου.
Οι Φοίνικες πίστευαν πως εκείνο που προϋπήρξε ήταν το βαθύ και αδιαπέραστο σκοτάδι. Πάνω του φυσούσε ο άνεμος κι από την ένωσή τους γεννήθηκε η λάσπη που έδωσε ζωή στην πλάση. Για τους Αιγύπτιους, ο κόσμος γεννήθηκε από τη γονιμοποίηση του χάους. Το ευγενές σπέρμα, ως πνεύμα και ως ακτίνα, δημιούργησε τα όντα και τον λόγο.
Στην περσική μυθολογία, όλα είναι αποτέλεσμα της πάλης του Αουραμάσδαν (του Ωρομάσδη των αρχαίων Ελλήνων) με τον Αριμάν. Ο πρώτος είναι ο θεός του Καλού. Μέσα σε έξι περιόδους, σε έξι κοσμογονικές ημέρες, έπλασε, από το μηδέν, πρώτα τον κόσμο, έπειτα το βόδι και τέλος τον άνθρωπο. Ο Αριμάν, ως θεός του Κακού, προσπαθεί να καταστρέψει όσα ο Αουραμάσδαν δημιούργησε. Η πάλη τους είναι αιώνια με τελικό νικητή τον θεό του Καλού. Το ότι όμως άλλοτε φαίνεται πως θα νικήσει ο Αουραμάσδαν κι άλλοτε ο Αριμάν καθρεφτίζεται στις περιόδους ευτυχίας ή δυστυχίας του κόσμου.

Έλληνες - Ρωμαίοι - Γαλάτες
Η ανθρώπινη και παιχνιδιάρικη υπόσταση των θεών της αρχαίας Ελλάδας αποτελεί την κυρίαρχη διαφορά της ελληνικής μυθολογίας από τις άλλες. Η ζοφερή αρχή υπάρχει κι εδώ. Γρήγορα όμως όλα μεταβάλλονται σ’ ένα παιχνίδι κι ένα φωτισμένο προσκήνιο, όπου ακόμα και η διάσωση της νέας γενιάς των θεών από τη βουλιμία του Κρόνου, γίνεται φάρσα: Η Ρέα του δίνει φασκιωμένη πέτρα και πουλάρι να φάει, αντί για τα παιδιά του.
Στην αρχή, υπήρχαν μόνο το Χάος και η Νύχτα. Από την ένωσή τους, προέκυψαν ο Ουρανός και η Γη κι από τη δική τους ένωση γεννήθηκαν οι Τιτάνες. Αρχηγός των Τιτάνων, ο Κρόνος βασίλευσε στη Γη, πήρε γυναίκα του τη Ρέα που δεν είναι άλλη από την προσωποποίηση της φύσης και κυριάρχησε, ώσπου ο γιος του ο Δίας να τον εκθρονίσει. Έρχεται έπειτα ο Προμηθέας να πλάσει τους ανθρώπους με υλικό το χώμα, στο οποίο εμφύσησε ζωή. Τους μαθαίνει πώς να χρησιμοποιούν τη φωτιά και τους υπερασπίζεται από την καταστροφική μανία του Δία. Ακολουθεί ο κατακλυσμός κι αφανίζει το γένος των ανθρώπων. Μόνον ο Δευκαλίωνας και η Πύρρα σώζονται κι αποκτούν παιδί τον Έλληνα, γενάρχη όλων των επωνύμων. Η συγκριτική μέθοδος μύθων - γεγονότων τοποθετεί τη γέννησή του στα 1519 π.Χ. Όλοι οι άλλοι άνθρωποι είναι δημιουργήματα του μοναδικού αυτού ζευγαριού: Καθώς περπατούσαν, έριχναν πίσω τους πέτρες. Του Δευκαλίωνα οι πέτρες μεταμορφώνονταν σε άνδρες και της Πύρρας σε γυναίκες.
Οι Ρωμαίοι δεν ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με την κοσμογονία. Πριν να γνωρίσουν την ελληνική μυθολογία, έδιναν ψυχή σε κάθε αντικείμενο και πίστευαν πως όλα γύρω τους, δέντρα, λουλούδια, βουνοκορφές ήταν θεοί. Μετά, δε δυσκολεύτηκαν να αφομοιώσουν και να δεχτούν την ελληνική άποψη, όπως χωρίς πολλές αντιρρήσεις αποδέχτηκαν τις περί κοσμογονίας αντιλήψεις κι άλλων λαών, που κατάκτησαν. Με τους Γαλάτες τα πράγματα δεν είναι ξεκαθαρισμένα. Τα όσα ξέρουμε προέρχονται από τον Ιούλιο Καίσαρα που μάλλον δεν πολυασχολήθηκε με το ζήτημα. Κι όπως αναγνώριζε ανύπαρκτα στοιχεία της ρωμαϊκής λατρείας στις δοξασίες των Γαλατών, περισσότερο μπέρδεψε παρά φώτισε το θέμα. Εκείνο που βάσιμα υποθέτουμε είναι πως οι ιερείς των Γαλατών, οι Δρυίδες (όμοιοι με τους αντίστοιχους των Κελτών στα αγγλικά νησιά) πίστευαν και δίδασκαν πως ένας είναι ο κυρίαρχος θεός, αντίθετα με τον πολύ λαό, που έδινε θεϊκή ιδιότητα σε πλήθος ζώα, φυτά και δέντρα. Για τους ιερείς αυτούς, ο άνθρωπος έρχεται από τον Κάτω Κόσμο κι εκεί επιστρέφει.

Σκανδιναβοί και Γερμανοί
Οι λαοί της Σκανδιναβίας απλώθηκαν νότια κάποια στιγμή κι αναμίχτηκαν με τα γερμανικά φύλα, σκορπίστηκαν σε όλη την Ευρώπη και πέρασαν και στα νησιά. Μαζί τους μετέφεραν και πλήθος πανέμορφους μύθους για τη δημιουργία του κόσμου. Πρώτα υπήρχε το Χάος. Στη μια του πλευρά αναπτύχθηκε το απέραντο κράτος του ψύχους και της ομίχλης. Στην άλλη του πλευρά δημιουργήθηκε το κράτος της φωτιάς. Το Ψύχος και η Φωτιά ενώθηκαν κι έτσι γεννήθηκε ο Ιμίρ, το πρώτο ον. Από τις σταγόνες της ομίχλης δημιουργήθηκε η αγελάδα, που πρόσφερε τροφή ώστε να μπορέσει ο Ιμίρ να μεγαλώσει. Κάποια στιγμή, το πρώτο ον έπεσε να κοιμηθεί κι από τον ιδρώτα ή από την αναπνοή του γεννήθηκαν οι τρεις μεγάλοι θεοί με τον Όντιν μέγιστο ανάμεσά τους. Οι τρεις θεοί χώρισαν τη στεριά από τα νερά και ακινητοποίησαν τον Ήλιο, που έριξε τις ακτίνες του στη Γη κι έκανε να φυτρώσει η πρώτη χλόη. Μετά, ο Χάιμδαλ, ο θεός του πολιτισμού, άρχισε να περιοδεύει την πλάση όλη. Φιλοξενήθηκε στην καλύβα του Άε και της Έδα, που έμεινε έγκυος. Γεννήθηκε ο Τρελ, γενάρχης των δούλων, παρ’ όλο που η Έδα είναι τόσο σεβαστή, ώστε να βαφτίσουν με το όνομά της τα ιερά κείμενα. Ο Χάιμδαλ ενώθηκε, έπειτα, με την Άμα και γεννήθηκε ο Καρλ, γενάρχη όλων των ελεύθερων ανθρώπων. Τέλος, ο Χάιμδαλ ταίριαξε και με τη Μούδερ, που απέκτησε έτσι τον Σιέντλ, γενάρχη όλων των αριστοκρατών.

(Έθνος της Κυριακής, 9.7.2000)

Αναδημοσίευση: http://www.historyreport.gr/

Η αρχαία ελληνική θρησκεία

Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, οι θεοί δημιουργήθηκαν κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. 

Πρώτα υπήρχε το χάος, από το οποίο προέκυψαν όλα όσα γνωρίζουμε σήμερα.Και κάποια στιγμή δημιουργήθηκε η μάνα γη , η γαία. Η γαία όταν ένιωσε την ανάγκη να κάνει παιδιά....κάλεσε τον ουρανό. Η συνέχεια στο παρακάτω βίντεο.

 Χαρακτηριστικά της θρησκευτικότητας των αρχαίων Ελλήνων
 1. Ο πολυθεϊσμός. Η αρχαία ελληνική θρησκεία είχε ως αντικείμενο λατρείας πολλά θεία όντα, τα οποία ήδη στον Ησίοδο διακρίνονται σε θεούς, δαίμονες, ήρωες και νεκρούς. Ανώτεροι είναι οι γνωστοί Ολύμπιοι θεοί.
 2. Η ισαριθμία επιμέρους πραγματικοτήτων του κόσμου και θείων όντων.
3. Η τάση πολλαπλασιασμού των θεών.
 4. Η εγκόσμια κατεύθυνση. Η αρχαία ελληνική θρησκεία αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της θετικής πορείας των εγκόσμιων πραγμάτων και στην αποτροπή της αρνητικής. Κύριο μέσο αυτής της εξασφάλισης είναι οι θυσίες, συχνά αιματηρές, που αποτελούν το κέντρο της λατρείας.
 5. Η εναρμόνιση με το θέλημα της θεότητας

Και ποιοί αποτελούσαν το δωδεκάθεο που κατοικούσε στον Όλυμπο;Πώς δημιουργήθηκαν και ποιά ήταν η δύναμή τους;

Επιμέλεια: Αθανασίου Ελένη