Γιάννης Μπεχράκης: Η ιστορία πίσω από την εμβληματική φωτογραφία με τον «πατέρα σούπερμαν»

Ο Γιάννης Μπεχράκης, ο οποίος εργάστηκε για 30 χρόνια ως φωτογράφος του πρακτορείου Reuters, τιμήθηκε και με το βραβείο Πούλιτζερ για τον τρόπο που ο ίδιος και η ομάδα του κάλυψαν την ευρωπαϊκή προσφυγική κρίση. Μια από τις πιο εμβληματικές φωτογραφίες από εκείνη την περίοδο τραβήχτηκε μια βροχερή μέρα και απαθανατίζει την αγάπη ενός πατέρα για το παιδί του.

Στη φωτογραφία ένας Σύρος πρόσφυγας κρατά στην αγκαλιά του την κόρη του και περπατάει στη μέση του δρόμου. Στους ώμους του φοράει μια αυτοσχέδια μπέρτα, φτιαγμένη από μια μαύρη σακούλα σκουπιδιών

Ο ίδιος ο Γιάννης Μπεχράκης είχε μιλήσει για τη φωτογραφία αυτή σε συνέντευξη που είχε παραχωρήσει και είχε αποκαλύψει τις σκέψεις του για το μοναδικό αυτό «κλικ».

«Υπήρξαν πάρα πολλές στιγμές που με συγκίνησαν, που με έκαναν να αισθανθώ κομμάτι του όλου πράγματος. Διότι υπάρχει επίσης κάτι άλλο που δεν ξεχνώ ποτέ. Εγώ, όπως και πάρα πολλοί άλλοι άνθρωποι, έχω μέσα μου αίμα προσφυγικό. Η γιαγιά μου ήταν πρόσφυγας από τη Σμύρνη και μου διηγούνταν τι είχε ζήσει η οικογένειά της. Οπότε καταλαβαίνω πολύ καλά τι περνούν σήμερα οι πρόσφυγες. Μια τέτοια στιγμή, λοιπόν, ήταν στην Ειδομένη τον χειμώνα του 2015, όταν είδα αυτόν τον πατέρα που κουβαλούσε μέσα στη βροχή, για πολλά χιλιόμετρα, την κόρη του. Φορούσε μια αυτοσχέδια κάπα από σκουπιδοσακούλες για να προστατεύεται από τη βροχή. Και κάποια στιγμή, πηγαίνοντας προς αυτό που πίστευε ότι ήταν η ελευθερία και η λύτρωση, έσφιξε την κόρη του δυνατά στην αγκαλιά του και τη φίλησε.

Όταν τον είδα να περπατά στη μέση του δρόμου έτσι με μια δύναμη και μια αγάπη, μου φάνηκε τεράστιος, σαν σούπερ ήρωας. Κι επειδή έχω κι εγώ μια κόρη στην ηλικία της δικής του, η σκηνή αυτή με συγκλόνισε. Λέω μάλιστα πολλές φορές χαριτολογώντας ότι με αυτή τη φωτογραφία απέδειξα ότι οι σούπερ ήρωες δεν υπάρχουν μόνο στη φαντασία μας. Υπάρχουν και στη ζωή. Μπορεί να είναι ένας απλός άνθρωπος χωρίς μόρφωση, ένας φτωχός, ένας ζητιάνος, κάποιος που δεν του δίνεις ενδεχομένως καμία σημασία. Έρχεται όμως μια στιγμή που αυτός ο άνθρωπος θα κάνει μια πράξη τόσο δυνατή, που θα σε αφήσει άναυδο με την ομορφιά της» είχε αναφέρει ο ίδιος.

Μιλώντας στο CNNi, και αναφερόμενος στην ίδια φωτογραφία είχε πει:

«Όταν είδα αυτή την εικόνα πέρυσι, στις 10 του Σεπτέμβρη, αυτό τον άντρα να κρατά την κόρη του, μου φάνηκε σαν τον Σούπερμαν. Έχει σκεπαστεί με αυτή τη σακούλα σκουπιδιών που μοιάζει με μπέρτα του Σούπερμαν. Είναι Σύρος. Φιλάει την κόρη του και μου δημιούργησε την αίσθηση του οποιουδήποτε πατέρα που προστατεύει το παιδί του. Περπατώντας στη θύελλα για να φτάσει στο όνειρο. Ήταν μια εκπληκτική μέρα».

Ο παραγωγός του Reuters και φίλος του Γιάννη Μπεχράκη Βασίλης Τριανταφύλλου αποκάλυψε σε άρθρο-αφιέρωμα για τον σπουδαίο φωτορεπόρτερ το παρασκήνιο της φωτογραφίας αυτής.

«Εκείνο το πρωί όταν φύγαμε από το ξενοδοχείο έβρεχε και ο Γιάννης παραπονιόταν… Στο δρόμο προς τα σύνορα είδαμε κάποιους πρόσφυγες και άρχισε να βγάζει φωτογραφίες. Μετά από λίγο του είπα: “Οκ, πάμε”. Εκείνος απάντησε: “Όχι, όχι, περίμενε. Δεν έχω ακόμη τη φωτογραφία”. Περίμενα στο αυτοκίνητο όταν κάποια στιγμή επέστρεψε και μου είπε: “Εντάξει, έχω τη φωτογραφία. Έψαχνε αυτή τη φωτογραφία» θυμάται ο κ. Τριανταφύλλου.

_______________________

   Πηγή: cnn.gr

by Αντικλείδι , https://antikleidi.com

Ξένος, μετανάστης και πρόσφυγας

Ο κοντινός και ο ξένος 

 Κάποτε ζητήθηκε από τον Χριστό να διευκρινίσει τι εννοούσε ο Μωσαϊκός νόμος ζητώντας αγάπη για τον «πλησίον» μας, για τον κοντινό μας. Πράγματι! Ποιος, άραγε, είναι ο πιο κοντινός μας; Ο νους μας πιθανότατα θα πάει στους εξ αίματος συγγενείς μας, στους ομοεθνείς μας ή και στους ομόθρησκούς μας. Όμως ο Χριστός έδωσε ολότελα διαφορετική απάντηση. Είπε την παραβολή του καλού Σαμαρείτη, όπου ως «πλησίον» εμφάνισε τον πιο μακρινό, έναν αλλοεθνή και αλλόθρησκο: έναν Σαμαρείτη (όπως είναι γνωστό, οι Ιουδαίοι και οι Σαμαρείτες βρίσκονταν μεταξύ τους σε μεγάλη έχθρα, και απέφευγαν κάθε επικοινωνία μεταξύ τους). Ποιο είναι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της ευαγγελικής αφήγησης; Ότι η ερώτηση που απευθύνθηκε στον Χριστό ήταν «ποιος ε ί ν α ι ο πλησίον μου». Δηλαδή ποιος είναι, βάσει κάποιων δεδομένων χαρακτηριστικών (βάσει του αίματος, του DNA, της εθνικότητας κοκ). Ο  Χριστός όμως δεν είπε ποιος «είναι» ο πλησίον, αλλά ποιος α π ο δ ε ι κ ν ύ ε τ α ι ο πλησίον. «Τίς […] πλησίον δοκεῖ σοι γεγονέναι;», ρώτησε τον συνομιλητή του. «Ποιος κατά τη γνώμη σου αποδείχτηκε ‘πλησίον’;». «Πλησίον» λοιπόν αποδεικνύεται εκείνος ο οποίος έμπρακτα σπλαχνίζεται τον συνάνθρωπο, όποιος κι αν είναι αυτός. 

Οι νέοι, μη συγγενικοί δεσμοί 

 Oι δεσμοί αίματος και οι δεσμοί λόγω κοινής καταγωγής είναι δεσμοί «αναγκαστικοί», δηλαδή δεσμοί οι οποίοι δημιουργούνται μέσω βιολογικών σχέσεων. Και γι’ αυτό δεν αίρονται ποτέ. Υπάρχουν είτε το θέλει κάποιος είτε όχι. Φυσικά οι δεσμοί αυτοί έχουν το νόημά τους και τη σημασία τους στην κοσμική πραγματικότητα. Όμως ο Χριστός εγκαινιάζει ένα άλλο είδος δεσμών: Πνευματικούς δεσμούς, οι οποίοι δημιουργούνται βάσει της ελευθερίας και της ολόκαρδης επιλογής εκ μέρους του ανθρώπου. Η πίστη στον Θεό και η χριστιανική ταυτότητα δεν μπορούν να υπάρχουν χωρίς να τις επιθυμεί το κάθε υποκείμενο. Χρειάζονται τη συναίνεση του κάθε ανθρώπου. Και ακριβώς γι’ αυτό, μπορεί να πάψουν να υπάρχουν κάθε στιγμή, αν η καρδιά του ανθρώπου πάψει πραγματικά να δέχεται την πίστη. Όταν οι Φαρισαίοι πίστευαν ότι τη σχέση τους με τον Θεό την εξασφαλίζει το γεγονός ότι ήταν απόγονοι του Αβραάμ, ο Χριστός τούς απάντησε ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει, και ότι ο Θεός μπορεί να μετατρέψει και τις πέτρες σε τέκνα του Αβραάμ. Κι όταν κάποια γυναίκα, η οποία ενθουσιάστηκε ακούγοντας το κήρυγμά του, μακάρισε τη μητέρα του, αυτός απάντησε ότι μακάριοι είναι όσοι αποδέχονται και τηρούν τον λόγο του. Όλα αυτά καταλήγουν στο ότι κορυφαία αγάπη είναι αυτή που απευθύνεται στον ξένο, σε αυτόν με τον οποίον κανένας ανθρώπινος δεσμός δεν με υποχρεώνει εκ των προτέρων σε σχέση. 

Η σημασία του ξένου 

 Ο ίδιος ο Θεός, παρ’ όλο που είναι η αιτία ύπαρξης των πάντων, εμφανίζεται ως ξένος, τον οποίο ο κόσμος καλείται ελεύθερα να αποδεχτεί. Όποτε δεν τον αποδέχεται, ο Θεός βιώνει την κατάσταση του ξένου. «Ο Λόγος […] μέσα στον κόσμο ήταν, κι ο κόσμος δι’ αυτού δημιουργήθηκε, μα δεν τον αναγνώρισε ο κόσμος. Ήρθε στον τόπο το δικό του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν»   Το ίδιο ισχύει για τον καθένα μας: Καλούμαστε να αποδεχτούμε τον ξένο, αλλά ταυτόχρονα κι εμείς οι ίδιοι είμαστε ξένοι, οι οποίοι ζητάμε από τους άλλους να γίνουμε δεκτοί στη ζωή τους, στον «τόπο» τους. 

Το ίδιο ισχύει για τον καθένα μας: Καλούμαστε να αποδεχτούμε τον ξένο, αλλά ταυτόχρονα κι εμείς οι ίδιοι είμαστε ξένοι, οι οποίοι ζητάμε από τους άλλους να γίνουμε δεκτοί στη ζωή τους, στον «τόπο» τους.

 Μία από τις φανερώσεις του Θεού στην Παλαιά Διαθήκη είναι η περίφημη «φιλοξενία του Αβραάμ», ο οποίος μαζί με τη σύζυγό του Σάρα δέχτηκαν στο σπιτικό τους τρεις ξένους ταξιδιώτες (στην πραγματικότητα, αγγέλους). Και μάλιστα, μόλις είδαν τους ξένους να στέκονται, ο Αβραάμ δεν περίμενε να του «χτυπήσουν την πόρτα», αλλά έτρεξε ο ίδιος προς αυτούς (αυτό δηλώνεται σε κάποιες βυζαντινές εικόνες, όπου το ιμάτιο του Αβραάμ ανεμίζει). «Μην ξεχνάτε τη φιλοξενία», γράφει ο απόστολος Παύλος, «γιατί μ’ αυτήν μερικοί, χωρίς να το ξέρουν, φιλοξένησαν αγγέλους». Πρόσφυγας υπήρξε και ο ίδιος ο Χριστός, όταν η οικογένειά του μετανάστευσε σε ξένη χώρα, την Αίγυπτο, για να αποφύγουν το μίσος του Ηρώδη. Και ως ξένο, που ο ίδιος ήταν φιλόξενος, τον έθαψε ο ευσχήμων Ιωσήφ, όπως ακούμε στον συγκλονιστικό ύμνο της Μ. Παρασκευής, «Δός μοι τοῦτον τόν ξένον…», είπε ο Ιωσήφ στον Πιλάτο. Και όταν ο Χριστός σκιαγράφησε τα κριτήρια της μέλλουσας και τελικής κρίσης, διευκρίνισε ότι όχι απλώς βρίσκεται στο πλάι των ξένων (και όσων βρίσκονται σε κάθε είδος ανάγκης), αλλά ταυτίζεται μαζί τους. Η βοήθεια προς τον αναγκεμένο ξένο είναι βοήθεια προς τον Χριστό τον ίδιο. Σήμερα Τα τελευταία χρόνια δραματικά έχουν αυξηθεί παγκοσμίως οι μετακινήσεις πληθυσμών, οι οποίες οφείλονται σε έκτακτους και ζοφερούς λόγους. Πλήθη ανθρώπων εγκαταλείπουν τις εστίες τους είτε λόγω πολέμων και γενοκτονιών (πρόσφυγες), είτε λόγω φτώχειας (οικονομικοί μετανάστες). Σύμφωνα με την αρμόδια υπηρεσία του ΟΗΕ, το 2019 υπήρχαν σε όλον τον κόσμο 68,5 εκατομμύρια ανθρώπων που είχαν εκτοπισθεί βίαια από τις πατρίδες τους. Από αυτούς, γύρω στα 13 εκατομμύρια είναι ανήλικοι πρόσφυγες. Οι μετακινήσεις αυτές φέρνουν τον ξένο μέσα στην καθημερινότητα του υπόλοιπου κόσμου.

 Η αλληλεγγύη προς τους ξεριζωμένους είναι καίριο χρέος. Η αλληλεγγύη αυτή αφορά την επιβίωσή τους (τη φιλοξενία, την εξασφάλιση τροφής και περίθαλψης), αλλά και την αντιμετώπιση των αιτιών οι οποίες γεννούν ξεριζωμό. Οι πόλεμοι και η δυστυχία όχι μόνο καταστρέφουν ολόκληρες χώρες, αλλά και δημιουργούν στρατιές ανέστιων ανθρώπων, τους οποίους διάφορα παγκόσμια πανίσχυρα οικονομικά συμφέροντα μετατρέπουν σε σύγχρονους δούλους, σε φθηνά εργατικά χέρια, σε πάμφθηνα αναλώσιμα.

 Συνύπαρξη: ένα στοίχημα 

 Πώς θα μπορέσουν να συνυπάρξουν αρμονικά, στις σύγχρονες κοινωνίες, άνθρωποι που προ έρχονται από διαφορετικούς πολιτισμούς και έχουν διαφορετικές θρησκείες; Μόνο αν όλοι (ντόπιοι και ξένοι) αποδεχτούν τη σπουδαιότητα της ανθρώπινης ελευθερίας, τον σεβασμό προς τον άλλον, την ιερότητα της ζωής. Είναι, δηλαδή, σημαντικό, καθένας να γίνεται αποδεκτός με την ιδιαίτερη ταυτότητά του, και ταυτόχρονα ο ίδιος να αποδέχεται τους άλλους με τις ιδιαίτερες ταυτότητές τους. Αυτές τις αρχές χρειάζεται να τις προσυπογράφουν όλοι, σαν ένα είδους συμβολαίου, ώστε όλοι να ζουν σε μια κοινωνία, κι όχι σε γκέτο. Η μόνη ιδιαίτερη ταυτότητα η οποία δεν μπορεί να γίνει δεκτή στις ανθρώπινες κοινωνίες, είναι όποια ταυτότητα κηρύττει το μίσος για όσους διαφέρουν από αυτήν. Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση. Απέναντι στον άνθρωπο ο οποίος ασπάζεται το μίσος προς τους άλλους, οι Χριστιανοί οφείλουν αγάπη, όπως σε κάθε άνθρωπο. Μάλιστα, είναι σημαντικό αν οι πιστοί κατορθώσουν να τον μεταπείσουν, δηλαδή να τον απελευθερώσουν από το κακό στο οποίο ο ίδιος έχει παραδώσει τον εαυτό του. Αλλά παράλληλα θα πρέπει να κάνουν σαφές, ότι η στάση του αυτή είναι απολύτως απαράδεκτη, διότι αποτελεί απόλυτη άρνηση της ανθρώπινης κοινωνίας

  Βήματα μάθησης και έκφρασης 

 Βήμα Πρώτο: Ας γράψει ο καθένας και η καθεμιά, ποιος είναι για αυτόν/ήν ο πλησίον

  Όταν ρώτησαν τον Χριστό, είπε την παραβολή του καλού Σαμαρείτη, όπου ως «πλησίον» εμφάνισε τον Σαμαρείτη. Γιατί το έκανε αυτό; Ας αναρωτηθούμε, με βάση την παραβολή, τι μπορεί να σημαίνει για εμάς ότι σημασία δεν έχει ποιος «είναι» ο πλησίον, αλλά ποιος α π ο δ ε ι κ ν ύ ε τ α ι ο πλησίον. 

 Βήμα Δεύτερο: Έχοντας στο μυαλό μας όσα μάθαμε για τον πλησίον, ας παρατηρήσουμε αυτήν τη φωτογραφία του Γιάννη Μπεχράκη (1960-2019), η οποία απεικονίζει έναν ξένο, έναν πρόσφυγα, με την κόρη του στην πορεία προς τα σύνορα.

  • Τι μπορεί να σκέφτεται ο πατέρας; 

 • Τι μπορεί να νιώθει στην πορεία του αυτή;

 • Ποια θα μπορούσε ίσως να είναι η θρησκεία του; 

 • Τι είναι αυτό για το οποίο πιθανόν να νοιάζεται και τι να φροντίζει;

 • Τι σκεπτόμαστε και τι νιώθουμε εμείς για αυτόν; 

  Ο ίδιος ο Γιάννης Μπεχράκης είχε μιλήσει για τη φωτογραφία αυτή, σε συνέντευξη που είχε παραχωρήσει, και είχε αποκαλύψει τις σκέψεις του για το μοναδικό αυτό «κλικ». 

 «Υπήρξαν πάρα πολλές στιγμές που με συγκίνησαν, που με έκαναν να αισθανθώ κομμάτι του όλου πράγματος. Διότι υπάρχει επίσης κάτι άλλο που δεν ξεχνώ ποτέ. Εγώ, όπως και πάρα πολλοί άλλοι άνθρωποι, έχω μέσα μου αίμα προσφυγικό. Η γιαγιά μου ήταν πρόσφυγας από τη Σμύρνη και μου διηγούνταν τι είχε ζήσει η οικογένειά της. Οπότε καταλαβαίνω πολύ καλά τι περνούν σήμερα οι πρόσφυγες. Μια τέτοια στιγμή, λοιπόν, ήταν στην Ειδομένη τον χειμώνα του 2015, όταν είδα αυτόν τον πατέρα που κουβαλούσε μέσα στη βροχή, για πολλά χιλιόμετρα, την κόρη του. Φορούσε μια αυτοσχέδια κάπα από σκουπιδοσακούλες για να προστατεύεται από τη βροχή. Και κάποια στιγμή, πηγαίνοντας προς αυτό που πίστευε ότι ήταν η ελευθερία και η λύτρωση, έσφιξε την κόρη του δυνατά στην αγκαλιά του και τη φίλησε. Όταν τον είδα να περπατά στη μέση του δρόμου, έτσι με μια δύναμη και μια αγάπη, μου φάνηκε τεράστιος, σαν σούπερ ήρωας. Κι επειδή έχω κι εγώ μια κόρη στην ηλικία της δικής του, η σκηνή αυτή με συγκλόνισε. Λέω μάλιστα πολλές φορές χαριτολογώντας ότι με αυτή τη φωτογραφία απέδειξα ότι οι σούπερ ήρωες δεν υπάρχουν μόνο στη φαντασία μας. Υπάρχουν και στη ζωή. Μπορεί να είναι ένας απλός άνθρωπος χωρίς μόρφωση, ένας φτωχός, ένας ζητιάνος, κάποιος που δεν του δίνεις ενδεχομένως καμία σημασία. Έρχεται όμως μια στιγμή που αυτός ο άνθρωπος θα κάνει μια πράξη τόσο δυνατή, που θα σε αφήσει άναυδο με την ομορφιά της». https://antikleidi.com/2019/03/08/yannis-behrakis-story-behind-superman-photo/ 

 Βήμα Τρίτο: Αφού αναγνωρίσουμε ότι ο ίδιος ο Θεός, παρ’ όλο που είναι η αιτία ύπαρξης των πάντων, εμφανίζεται ως ξένος (στη φιλοξενία του Αβραάμ, στη φυγή στην Αίγυπτο, στην ταφή του από τον Ιωσήφ), τον οποίο ο κόσμος καλείται ελεύθερα να αποδεχτεί, ας διαβάσουμε τον ύμνο που ψάλλει η Εκκλησία τη Μεγάλη Παρασκευή και ας σημειώσουμε πώς παρουσιάζεται και αντιμετωπίστηκε ο Χριστός ως ξένος. Μ. Παρασκευή:

 «Τόν ἥλιον κρύψαντα τάς ἰδίας ἀκτίνας, καί τό καταπέτασμα τοῦ ναοῦ διαρραγέν, τῷ τοῦ Σωτῆρος θανάτῳ, ὁ Ἰωσήφ θεασάμενος, προσῆλθε τῷ Πιλάτῳ καί καθικετεύει λέγων∙

 δός μοι τοῦτον τόν ξένον, τόν ἐκ βρέφους ὡς ξένον ξενωθέντα ἐν κόσμῳ∙ 

 δός μοι τοῦτον τόν ξένον, ὃν ὁμόφυλοι μισοῦντες θανατοῦσιν ὡς ξένον∙

 δός μοι τοῦτον τόν ξένον, ὃν ξενίζομαι βλέπειν τοῦ θανάτου τό ξένον∙

 δός μοι τοῦτον τόν ξένον, ὅστις οἶδεν ξενίζειν τούς πτωχούς τε καί ξένους∙ 

δός μοι τοῦτον τόν ξένον, ὃν Ἑβραῖοι τῷ φθόνῳ ἀπεξένωσαν κόσμῳ∙ 

 δός μοι τοῦτον τόν ξένον, ἵνα κρύψω ἐν τάφῳ, ὃς ὡς ξένος οὐκ ἔχει τήν κεφαλήν ποῦ κλῖναι∙

 δός μοι τοῦτον τόν ξένον, ὃν ἡ Μήτηρ καθορῶσα νεκρωθέντα ἐβόα∙ Ὦ Υἱέ καί Θεέ μου, εἰ καί τά σπλάγχνα τιτρώσκομαι, καί καρδίαν σπαράττομαι, νεκρόν σε καθορῶσα, ἀλλά τῇ σῇ ἀναστάσει θαρροῦσα μεγαλύνω.». 

 ΑΠΟΔΟΣΗ: «Όταν είδε ο Ιωσήφ τον ήλιο να έχει κρύψει τις ίδιες του τις ακτίνες και το καταπέτασμα του ναού να έχει σκιστεί, λόγω του θανάτου του Σωτήρα, προσήλθε στον Πιλάτο και τον θερμοπαρακαλά λέγοντας:Δώσε μου τούτο τον ξένο, που από βρέφος φιλοξενήθηκε στον κόσμο σαν ξένος. Δώσε μου τούτο τον ξένο, που οι ομόφυλοί του από μίσος τον θανατώνουν σαν ξένο. 

Δώσε μου τούτο τον ξένο, που παραξενεύομαι βλέποντας το παράξενο του θανάτου του. 

Δώσε μου τούτο τον ξένο, που ήξερε να φιλοξενεί τους φτωχούς και τους ξένους.

 Δώσε μου τούτο τον ξένο, που οι Εβραίοι από φθόνο τον αποξένωσαν από τον κόσμο.

 Δώσε μου τούτο τον ξένο, για να τον κρύψω σε τάφο, αυτόν που σαν ξένος δεν είχε που να γείρει το κεφάλι. 

Δώσε μου τούτο τον ξένο, που βλέποντάς τον νεκρό η μητέρα του φώναζε: Ω, γιέ μου και Θεέ μου, αν και πληγώνομαι στα σωθικά μου και σπαράζω στην καρδιά, βλέποντάς σε νεκρό, αναθαρρώ από την ανάστασή σου, και δοξάζω».

 «... Ήρθε στον τόπο τον δικό του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν» (Ιω. 1:11). Μήπως το ίδιο ισχύει για τον καθένα μας; Μήπως καλούμαστε να αποδεχτούμε τον ξένο, αλλά ταυτόχρονα και εμείς οι ίδιοι είμαστε ξένοι, οι οποίοι ζητάμε από τους άλλους να γίνουμε δε κτοί στη ζωή τους, στον «τόπο» τους;

Βήμα Τέταρτο:

Ας παρατηρήσουμε το έργο του Sieger Koder και ας το χωρίσουμε στις 5 επιμέρους ενότητες. Ας περιγράψουμε μόνο ό,τι βλέπουμε σε κάθε ενότητα, χωρίς να εκφράζουμε τις απόψεις ή τις ερμηνείες μας. Αφού λοιπόν περιγράψουμε με λεπτομέρειες το έργο, ας προσπαθήσουμε κατόπιν να διατυπώσουμε κάποιες ιδέες:

 • Τι παρατηρήσαμε ότι συμβαίνει; •Τι μπορεί να λέει αυτή η σύνθεση των 5 ενοτήτων; 

 Αφού επεξεργαστήκαμε το έργο, ας διαβάσουμε το απόσπασμα από την παραβολή της τελικής κρίσης επιχειρώντας να βρούμε αναλογίες: «34 Θα πει τότε [...] σε αυτούς που βρίσκονται δεξιά του: “Ελάτε, οι ευλογημένοι απ’ τον Πατέρα μου, κλ ρονομήστε τη Βασιλεία που σας έχει ετοιμαστεί απ’ την αρχή του κόσμου. 35 Γιατί πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και με περιμαζέψατε4, 36 γυμνός και με ντύσατε, άρρωστος και μ’ επισκεφτήκατε, φυλακισμένος κι ήρθατε να με δείτε”. 37 Τότε θα του απαντήσουν οι άνθρωποι του Θεού: “Κύριε, πότε σε είδαμε να πεινάς και σε θρέψαμε ή να διψάς και σου δώσαμε να πιεις; 38 Πότε σε είδαμε ξένον και σε περιμαζέψαμε ή γυμνόν και σε ντύσαμε; 39 Πότε σε είδαμε άρρωστον ή φυλακισμένον κι ήρθα με να σε δούμε;”. 40 Και [...] θα τους απαντήσει: “Σας βεβαιώνω πως αφού τα κάνατε αυτά για έναν   από αυτούς τους ασήμαντους αδερφούς μου, τα κάνατε για μένα”» (Ματθ. 25:34-40).

 Ποιος είναι τελικά ο ξένος, που καλούμαστε να βοηθήσουμε; 

Ποιοι είναι οι ξένοι σήμερα, αλλά και πάντα; 

Βλέποντας τη φωτογραφία ας διαβάσει κάποιος/α τα λόγια του αγίου Γρηγορίου Νύσσης (335-396 μ.Χ.): «Ήρθαν έτσι τα πράγματα, ώστε γύρω μας να αφθονούν οι γυμνοί και οι άστεγοι. Είναι πάμπολλοι οι πρόσφυγες που χτυπούν τις πόρτες μας. Πάμπολλοι είναι και οι ξένοι και οι μετανάστες. Όπου κι αν κοιτάξεις θα δεις χέρια απλωμένα σε ζητιανιά. Για σπίτι έχουν το ύπαιθρο. Κατάλυμα βρίσκουν στις στοές, τις παρόδους και τα ερημικότερα σημεία της αγοράς. Φωλιάζουν σε τρύπες όπως οι νυχτοκόρακες και οι κουκουβάγιες. Το ρούχο τους είναι διάτρητα κουρέλια. Για χωράφι έχουν τη διάθεση όσων δίνουν ελεημοσύνη. Για τροφή, ό,τι τύχει. Πίνουν νερό από τις κρήνες όπως τα ζώα, και για ποτήρια έχουν τις χούφτες τους. Για αποθήκη έχουν την κοιλιά τους, όσο μπορεί αυτή να συγκρατήσει ό,τι μπαίνει μέσα. Τραπέζι τους είναι τα γόνατά τους διπλωμένα. Κρεβάτι, το έδαφος. Μπάνιο, κάποιος ποταμός ή λίμνη, όπως τα έχει προσφέρει ακατέργαστα και κοινά σε όλους ο Θεός. Η ζωή τους είναι πλέον γεμάτη μετακινήσεις και αγριάδα, όμως δεν ήταν έτσι εξαρχής. Ας όψονται η συμφορά και η ανάγκη». 

Είναι τελικά μόνο σύγχρονο φαινόμενο οι μετακινήσεις, που φέρνουν τον ξένο μέσα στην καθημερινότητα του υπόλοιπου κόσμου; 

Κλείνοντας, ας δημιουργήσουμε μία εικόνα με το μήνυμα των παρακάτω λόγων του Μεγάλου Βασιλείου. Μία εικόνα που να στέλνει ένα τόσο ισχυρό μήνυμα, όσο αυτό του γκράφιτι που σχεδίασε ο καλλιτέχνης «twenty three» στη Λεμεσό, με μία οικιακή βοηθό (προφανώς  μετανάστρια στην Κύπρο) να απλώνει τη μπουγάδα, στην οποία περιλαμβάνεται μία φανέλα η οποία γράφει «Έξω οι ξένοι». Για να επιτύχουμε τον στόχο μας θα πρέπει πρώτα να συναποφασίσουμε ποιο είναι το μήνυμα του γκράφιτι στη Λεμεσό και στη συνέχεια να φανταστούμε ή να δημιουργήσουμε το δικό μας:

 «Αν χτυπήσει την πόρτα σου κάποιος που πασχίζει να αντιμετωπίσει την ανάγκη του, μη ζυγίσεις τα πράγματα με ανώμαλο τρόπο. Μην πεις δηλαδή, «Αυτός είναι φίλος, είναι ομόφυλος, με έχει ευεργετήσει παλιότερα, ενώ ο άλλος είναι ξένος, αλλόφυλος, άγνωστος». Αν κρίνεις άνισα, ούτε συ θα ελεηθείς. Μία είναι η ανθρώπινη φύση· και ο ένας και ο άλλος είναι άνθρωπος· κοινή είναι στους δύο η ανάγκη, κοινή η φτώχεια. Πρόσφερε και στον αδελφό και στον ξένο· στον μεν αδελφό σου να μη γυρίσεις την πλάτη, τον δε ξένο κάν’ τον αδελφό σου. Ο Θεός θέλει να στηρίζεις τους αναγκεμένους, κι όχι να κάνεις διακρίσεις ανάμεσα στους ανθρώπους· δεν θέλει να δίνεις στον ομόφυλο και να αποδιώχνεις τον ξένο· όλοι είναι ομόφυλοι, όλοι είναι αδέρφια, όλοι είναι παιδιά ενός πατέρα. Υπάρχει κάποιος που τον ξερίζωσε κάποια συμφορά και δεν του έχει απομείνει τίποτα, παρά μόνο η ψυχή και το σώμα του· εμείς όμως, όσοι έχουμε γλυτώσει άγευστοι συμφορών, ας μοιραστούμε με εκείνους την ευημερία μας. Ας αγκαλιάσουμε τους αδελφούς μας, που μόλις και μετά βίας έχουν διασωθεί»

Πηγή:Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου, Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης,Θέματα Χριστιανικής Ηθικής και Ποιμαντικής Θεολογίας,ΤΕΥΧΟΣ Α΄ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ Γ΄ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, σελ:50-58

 

Είμαστε όλοι ίσοι. Είμαστε όλοι διαφορετικοί

Από το:http://www.educartoon.gr

Χρυσάνθη Σολομωνίδου

Φιλόλογος, κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος

Διδακτικές ώρες: 1

Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας προσεγγίζεται το θέμα του ρατσισμού. Η ενότητα 3 του σχολικού βιβλίου φέρει τον τίτλο «Είμαστε όλοι ίδιοι. Είμαστε όλοι διαφορετικοί.» και μέσα από τα επιλεγμένα κείμενα προσεγγίζεται η έννοια του κοινωνικού ρατσισμού, καθώς ως θύματα ρατσιστικής συμπεριφοράς φωτογραφίζονται οι γυναίκες και τα άτομα με αναπηρίες, και του εθνικού ρατσισμού με την αναφορά, μεταξύ άλλων, στην τύχη των Εβραίων στα χρόνια του Ναζισμού.

Η θεματική αυτής της ενότητας προσφέρεται για αρκετό διάλογο μέσα στην τάξη (οι μαθητές καλούνται να μιλήσουν ελεύθερα για όσα οι ίδιοι ενδεχομένως βιώνουν, για όσα βλέπουν να γίνονται γύρω τους,για γεγονότα της επικαιρότητας), αλλά και για περαιτέρω δραστηριότητες που θα βοηθήσουν τους μαθητές να προσεγγίσουν βιωματικά το θέμα και να διαμορφώσουν την προσωπική τους άποψη.

Ενδεικτικά οι βασικοί άξονες εξακτίνωσης του θέματος για βαθύτερη και πολύπλευρη επεξεργασία είναι:

«Ο Χριστός στον ΟΗΕ»

Σπρωγμένος από ένα πλήθος κουρασμένο και καταπονημένο, έφτασε ο Χριστός στο μέγαρο του ΟΗΕ.

Είχε το πολύ χλωμό πρόσωπο του ανέργου, 

το αβέβαιο βήμα του πρόσφυγα, 

τους κυρτωμένους ώμους του ανθρακωρύχου, 

τη ματωμένη καρδιά του νέου.

 Δεν ήταν συστημένος από κανένα.

 Μονάχα τα δάκρυα των ταπεινών Τον έκαναν να προχωρεί. 

Χτυπά την πόρτα. 

Αλλά γι’ αυτόν υπήρχε το «βέτο». 

Οι άνθρωποι δεν ήταν ελεύθεροι. 

Τον άφησαν μόνο Του.

 Στο κατώφλι του πολιτισμένου κόσμου βρήκε τη βαρβαρότητα. 

Διάβασε σε μια πινακίδα: «Τα δικαιώματα του ανθρώπου». 

Και κυριεύτηκε από συμπόνια. 

Από κάτω ήταν γραμμένα: «Ο άνθρωπος έχει δικαίωμα στην ειρήνη», αλλά μια χήρα πολέμου Του λέει πως κανείς δεν την σκέφτεται.
«Ο άνθρωπος έχει δικαίωμα στην ελευθερία», αλλά ένας Κύπριος άρχισε να κλαίει.

«Ο άνθρωπος έχει δικαίωμα στη δικαιοσύνη», αλλά τότε ακούστηκαν οι φωνές των εξορίστων, των αδικουμένων .

Και ο Χριστός ξανακατέβηκε τα σκαλοπάτια του γυάλινου μεγάρου.

 Όταν το πλήθος Του ζήτησε το αποτέλεσμα της επίσκεψής Του ο Χριστός άπλωσε τα χέρια:


΄Ηταν ακόμα σταυρωμένος, σαν τη Μεγάλη Παρασκευή. 

Τότε το πλήθος διαλύθηκε, 

΄Εβρεχε.

 Και ο Χριστός έμεινε κάτω απ’ τη βροχή, όπως τόσοι άλλοι.

Μόνος και πικραμένος...

«Ο Χριστός στον ΟΗΕ» Πιέρ Λουιτζι Τορρεζίν

Αναδημοσίευση:nzals.blogspot.gr

Συνάντηση με τον διαφορετικό «άλλο»

Η ιστορία του βίντεο κινουμένων σχεδίων διαδραματίζεται σε ένα απομακρυσμένο ελληνικό νησί, στο οποίο ζει ο Γιώργος με την οικογένειά του. Στο νησί υπάρχει ένας μεγάλος προσφυγικός καταυλισμός, η ύπαρξη του οποίου δημιουργεί ποικίλες αντιδράσεις στους κατοίκους. Ο Γιώργος, ωστόσο, έχει δημιουργήσει φιλικές σχέσεις με παιδιά του καταυλισμού. Κάποια μέρα, ο παππούς του Γιώργου αρρωσταίνει σοβαρά και χρειάζεται επειγόντως αίμα. Ποιο ρόλο θα παίξουν στην ιστορία μας οι αλλόθρησκοι πρόσφυγες που ο παππούς και ο πατέρας του Γιώργου τούς αισθάνονται σαν εθνική, θρησκευτική και κοινωνική απειλή;

 

Συναντώντας βία στα βιβλικά κείμενα

Συναντώντας βία στα βιβλικά κείμενα 

Το βίντεο κινουμένων σχεδίων έχει ως πρωταγωνιστές δύο μαθητές ενός ελληνικού ακριτικού νησιού, οι οποίοι βρίσκονται σε μια ερημική προκυμαία. Η συζήτησή τους περιστρέφεται γύρω από το επίκαιρο θέμα των προσφύγων που καταφθάνουν συνεχώς στο νησί τους. Το θέμα που τους απασχολεί είναι αν οι πρόσφυγες, ως ξένοι και αλλόθρησκοι, είναι επικίνδυνοι. Αναρωτιούνται μήπως αποτελεί θέλημα Θεού το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς πνίγονται στην προσπάθειά τους να αποβιβαστούν στο νησί, γιατί ο Θεός θέλει να προστατέψει αυτό το νησί από τους ξένους. Συζητώντας, θυμούνται τη διήγηση με τον πνιγμό των Αιγυπτίων από το βιβλίο της Εξόδου, κάνοντας τον παραλληλισμό με τον πνιγμό των προσφύγων. Είναι οι αλλόθρησκοι και αλλοεθνείς πρόσφυγες επικίνδυνοι; Και αν ναι, μήπως ο Θεός, για ακόμη μια φορά, δείχνει τη δύναμή Του όπως στη διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας; Ενώ διαρκεί η συζήτηση, νυχτώνει και ο καιρός χαλάει. Ξαφνικά, οι δύο νεαροί βλέπουν στη θάλασσα μια βάρκα που προσεγγίζει, χτυπά στα βράχια και αρχίζει να βυθίζεται. Στη βάρκα επιβαίνουν πρόσφυγες που ζητούν βοήθεια. Τι άραγε θα πράξουν οι πρωταγωνιστές;

 

Η Mαλάκ και η βάρκα - Malak and the boat

«To ταξίδι από τη Συρία», ένα animation της Unicef
Η πραγματικότητα δεν είναι παραμυθένια για κάποια παιδιά!

Δεν είναι ένα κλασικό παραμύθι, είναι μια συγκινητική νέα σειρά κινουμένων σχεδίων που δημιουργήθηκε από τη UNICEF με στόχο την ευαισθητοποίηση όλων μας για τα δεινά που έχει προκαλέσει ο πόλεμος στη Συρία στα μικρά παιδιά που είναι το μέλλον αυτού του κόσμου.

7 year-old Malak is one of 8 million children whose lives are in ruins because of the Syrian conflict. She tells the story of her terrifying journey across the Mediterranean to safety. #ChildrenofSyria need our help.For more info, please visit: www.nolostgeneration.org, www.childrenofsyria.info

Η πρώτη ιστορία, «Η Μαλάκ και η Βάρκα: Το ταξίδι από τη Συρία», ακολουθεί τη Μαλάκ, ένα 7χρονο κορίτσι, στο ταξίδι που κάνει από την Συρία προς την Ευρώπη, μέσα σε μια βάρκα, διασχίζοντας τα νερά της Μεσογείου.

Η σειρά κινουμένων σχεδίων με τίτλο «Unfairy Tales» είναι μέρος της ανθρωπιστικής εκστρατείας #NoLostGeneration για να σηματοδοτήσει τα 5 χρόνια εμφύλιου πολέμου στη Συρία. 
Η επόμενη ταινία κινουμένων σχεδίων θα κυκλοφορήσει μέσα στον Μάρτιο με τίτλο «Η Ivine και το μαξιλάρι».

Περισσότερα από 14 εκατομμύρια παιδιά σε όλη τη Συρία και το Ιράκ έχουν επηρεαστεί από την αιματηρή αυτή σύγκρουση που έχει στοιχίσει τη ζωή σε πάνω από 250.000 ανθρώπους, σύμφωνα με στοιχεία της UNICEF.

Αναδημοσίευση:http://hamomilaki.blogspot.gr

«Η Ivine και το μαξιλάρι»: Κάποια παραμύθια δεν είναι για παιδιά - Unfairy Tales: Invine and Pillow / UNICEF

Το ταξίδι της 14χρονης από τη Συρία είναι μια ιστορία που κανένα παιδί δεν πρέπει να φανταστεί, πόσο μάλλον να βιώσει.

Το ταξίδι της Ivine από τη Συρία είναι μια τέτοια ιστορία: 

(Η Mαλάκ και η βάρκα - Malak and the boat).

Για τη 14χρονη Ivine, ο πόλεμος στη Συρία έχει κοστίσει πολύ ακριβά στην οικογένειά της, στα όνειρά της. «Είχα εφιάλτες με αυτές τις καταστάσεις κι έκλαιγα, και το μαξιλάρι μου ήταν μούσκεμα από τα δάκρυά μου» λέει.

Η Unicef στο πλαίσιο της σειράς «Unfairy Tales» έδωσε «ζωή» στην ιστορία της και μέσω του Facebook καλεί τους χρήστες να μοιραστούν το animated βίντεο με το hashtag #actofhumanity, με σκοπό την καταπολέμηση της παραπληροφόρησης σχετικά με τους πρόσφυγες μέσω μιας καλής πράξης ανθρωπιάς.

Το παραμύθι της Ivine δεν είναι το πρώτο animation που κάνει ο οργανισμός. Η Unicef κάνει ένα έξυπνο λογοπαίγνιο με το οποίο παραπέμπει σε δύο λέξεις: το «fair» που σημαίνει δίκαιος και το «fairy» που σημαίνει νεράιδα. 
Η σειρά φέρει τον τίτλο «Unfairy Tales», που μπορεί να μεταφραστεί είτε ως άδικα παραμύθια είτε ως ιστορίες χωρίς νεράιδες. Στόχος η ενημέρωση του κοινού για τα δεινά των προσφυγόπουλων

athensvoice
Αναδημοσίευση:http://hamomilaki.blogspot.gr

Z. Bauman, Ο μεταναστευτικός «ηθικός πανικός» και οι (κατα)χρήσεις του

πηγή: ΕΝΘΕΜΑΤΑ

(Το κείμενο με τίτλο «The Migration Panic And Its (Mis)uses» δημοσιεύθηκε στο www.socialeurope.eu, στις 17.12.2015) 

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

Οι τηλεοπτικές ειδήσεις, τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, οι ομιλίες των πολιτικών, τα «τιτιβίσματα», όλα τα μέσα που χρησιμοποιούνται για να εστιάσουν ή να εκτονώσουν τα άγχη και τις φοβίες του κοινού, ξεχειλίζουν πλέον από αναφορές στη «μεταναστευτική κρίση» –η οποία υποτίθεται πως πλημμυρίζει την Ευρώπη και προμηνύει την κατάρρευση και τον χαμό του τρόπου ζωής που αυτή γνωρίζει, εξασκεί και λατρεύει. Αυτή η κρίση χρησιμεύει προς το παρόν ως ένα είδος πολιτικώς ορθού κωδικού ονόματος για την τρέχουσα φάση του αέναου αγώνα που διεξάγουν οι καθοδηγητές της κοινής γνώμης για την κατάκτηση και την υποταγή των σκέψεων και των συναισθημάτων των ανθρώπων. Ο αντίκτυπος των ειδήσεων που μεταδίδονται από το εν λόγω πεδίο μάχης κοντεύει πια να προκαλέσει έναν πραγματικό «ηθικό πανικό» (φαινόμενο το οποίο, σύμφωνα με τον πιο κοινά αποδεκτό ορισμό που καταγράφει η Wikipedia, είναι «ένα αίσθημα φόβου που εξαπλώνεται σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων ότι κάτι κακό απειλεί την κοινωνική ευημερία»).[1]

Καθώς γράφω αυτές τις λέξεις, μια ακόμα τραγωδία –συνοδευόμενη από σκληρή αδιαφορία και ηθική τύφλωση- είναι έτοιμη να ξεσπάσει. Ολοένα και πυκνώνουν τα σημάδια ότι η κοινή γνώμη, σε αγαστή σύμπνοια με τα εντυπωσιοθηρικά ΜΜΕ, σταδιακά αλλά αναπόδραστα πλησιάζουν το σημείο της «κούρασης με την προσφυγική τραγωδία». Τα πνιγμένα παιδιά, τα βιαστικά υψωμένα τείχη, τα αγκαθωτά συρματοπλέγματα, τα υπερπλήρη στρατόπεδα συγκέντρωσης («κέντρα υποδοχής») και οι κυβερνήσεις που διαγωνίζονται στη ρίψη αλατιού στις πληγές της εξορίας, του παρά τρίχα γλυτωμού και των εξουθενωτικών κινδύνων του ταξιδιού προς την ασφάλεια αντιμετωπίζοντας τους πρόσφυγες σαν καυτές πατάτες – όλα αυτά τα ηθικά αίσχη αποτελούν ολοένα και λιγότερο «ειδήσεις» και πετιούνται ολοένα και συχνότερα κάπου «μέσα στις ειδήσεις». Αλίμονο, η μοίρα όλων των συγκλονισμών είναι η μετατροπή τους σε μια βαρετή ρουτίνα κανονικότητας –κι η μοίρα των ηθικών πανικών είναι η περιτύλιξή τους σ’ ένα πέπλο λησμοσύνης, η κατανάλωση και η εξαφάνισή τους από τα μάτια και τις συνειδήσεις μας. Ποιος θυμάται πια τους Αφγανούς πρόσφυγες που ζητούσαν άσυλο στην Αυστραλία κι έριχναν τα κορμιά τους πάνω στα συρματοπλέγματα της Woomera ή έλιωναν κλεισμένοι στα μεγάλα κέντρα κράτησης που η Αυστραλιανή κυβέρνηση έχτισε στο Nauru και το Νησί των Χριστουγέννων «για να εμποδίσει την είσοδό τους στα χωρικά της ύδατα»; Ή τους δεκάδες Σουδανούς εξόριστους που σφαγιάστηκαν από την αστυνομία στο κέντρο του Καΐρου «αφού απεκδύθηκαν των δικαιωμάτων τους από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ»;[2]

Η μαζική μετανάστευση δεν είναι φυσικά νέο φαινόμενο˙ συνόδευσε τη νεωτερική εποχή από την απαρχή της (αν και σε μεταβαλλόμενες, και κάποιες φορές αντιστρεφόμενες, κατευθύνσεις) –καθώς ο «σύγχρονος τρόπος ζωής μας» περιλαμβάνει εγγενώς την παραγωγή «περιττών ανθρώπων» (τοπικά «άχρηστων» –πλεοναζόντων και μη απασχολήσιμων- ελέω οικονομικής προόδου, ή τοπικά ανυπόφορων –απόβλητων ως αποτέλεσμα αναταραχών, συγκρούσεων και αλληλοσπαραγμών που οφείλονται σε κοινωνικούς/πολιτικούς μετασχηματισμούς και στους αγώνες ισχύος που ακολουθούν). Ωστόσο, τώρα υφιστάμεθα τις πρόσθετες συνέπειες της βαθιάς, και φαινομενικά αδιέξοδης, αποσταθεροποίησης της Μέσης Ανατολής, στον απόηχο των απερίσκεπτων, ανόητα μυωπικών και πασίδηλα αποτυχημένων πολιτικών και στρατιωτικών επεμβάσεων των Δυτικών δυνάμεων στην περιοχή.

Οι παράγοντες που πυροδοτούν τις τωρινές μαζικές ροές στα σημεία εκκίνησής τους είναι λοιπόν διττοί· αντίστοιχα διττός είναι και ο αντίκτυπος των ροών αυτών στα σημεία προορισμού και οι αντιδράσεις των χωρών υποδοχής. Στα «ανεπτυγμένα» μέρη του κόσμου, στα οποία τόσο οι οικονομικοί μετανάστες όσο και οι πρόσφυγες αναζητούν καταφύγιο, τα επιχειρηματικά συμφέροντα επιβουλεύονται και καλωσορίζουν την εισροή του φτηνού εργατικού δυναμικού που υπόσχεται γι’ αυτούς μεγάλα κέρδη (όπως εύστοχα το συνόψισε ο Ντόμινικ Κασιάνι: «οι βρετανοί εργοδότες έχουν γίνει εξπέρ στο να βρίσκουν φτηνούς ξένους εργάτες –χρησιμοποιούν γραφεία απασχόλησης που εργάζονται πυρετωδώς στην ηπειρωτική Ευρώπη ακριβώς για το σκοπό αυτόν»)·[3] για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, από την άλλη, που ήδη κατατρύχεται από την υπαρξιακή και εργασιακή ανασφάλεια της κοινωνικής του θέσης και προοπτικής, αυτή η εισροή σηματοδοτεί ακόμα μεγαλύτερο ανταγωνισμό στην αγορά εργασίας, βαθύτερη αβεβαιότητα και μειούμενες πιθανότητες βελτίωσης της ζωής τους: πρόκειται για μια πολιτικά και κοινωνικά εκρηκτική κατάσταση, και οι πολιτικοί προσπαθούν πολύ άγαρμπα να ισορροπήσουν τις ασύμβατες επιθυμίες να εξυπηρετήσουν τους κεφαλαιοκράτες αφέντες τους και ταυτόχρονα να καθησυχάσουν τους φόβους των ψηφοφόρων τους. 

Εν γένει, όπως έχουν τα πράγματα προς το παρόν και όπως φαίνονται ότι θα είναι για πολύ καιρό στο μέλλον, η μαζική μετανάστευση είναι απίθανο να σταματήσει· παρά τις προσπάθειες να αποθαρρυνθεί ή και την αυξανόμενη εφευρετικότητα των προσπαθειών να σταματήσει. Όπως έξυπνα παρατήρησε ο Ρόμπερτ Ουάιντερ στον πρόλογο της β΄ έκδοσης του βιβλίου του Bloody Foreigners,[4] «Μπορούμε να καθόμαστε στην παραλία όσο θέλουμε και να φωνάζουμε στα κύματα, αλλά η παλίρροια δεν θα μας ακούσει, ούτε η θάλασσα θα υποχωρήσει». Η ανέγερση τειχών για να σταματήσουν οι μετανάστες πριν «μπουν στις δικές μας αυλές» μοιάζει σε γελοίο βαθμό με την ιστορία του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου Διογένη, ο οποίος μια μέρα έπιασε το πιθάρι στο οποίο έμενε και άρχισε να το κυλά άσκοπα πάνω κάτω στους δρόμους της Σινώπης. Όταν τον ρώτησαν για την παράξενη συμπεριφορά του, αυτός απάντησε ότι, μια κι έβλεπε τους γείτονές του να αμπαρώνουν τις πόρτες τους και να ακονίζουν τα σπαθιά τους εν όψει της πολιορκίας της πόλης από τα στρατεύματα του Αλέξανδρου του Μακεδόνα, ντρεπόταν να αδρανεί κι είπε να συνεισφέρει κι εκείνος κάπως στην άμυνα της πόλης. 

Αυτό όμως που έγινε τα τελευταία χρόνια, είναι ότι στους μετανάστες που χτυπούν τις πόρτες της Ευρώπης προστίθενται ένας εκρηκτικά αυξημένος αριθμός προσφύγων και αιτούντων άσυλο. Αυτή η έκρηξη προκλήθηκε από το αυξανόμενο πλήθος των κρατών που «αποτυγχάνουν» ή είναι ήδη «αποτυχημένα», των περιοχών όπου δεν υπάρχει καν κράτος και άρα αποτελούν θέατρα ανομίας, ατελείωτων φυλετικών και θρησκευτικών πολέμων, μαζικών σφαγών και ασταμάτητης λεηλασίας. Σε μεγάλο βαθμό, αυτή είναι η παράπλευρη ζημιά που προκάλεσαν οι θανατηφόρα λανθασμένες, ατυχείς και καταστροφικές στρατιωτικές αποστολές στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, οι οποίες τελείωσαν με την αντικατάσταση των δικτατορικών τους καθεστώτων από ένα 24-ωρο θέατρο αναρχίας και φρενιτιώδους βίας, που υποβοηθείται και υποκινείται από ένα παγκόσμιο εμπόριο όπλων που έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο και ενισχύεται από την άπληστη εξοπλιστική βιομηχανία και τη σιωπηρή (αν και συχνά υπερήφανα επιδεικνυόμενη σε διεθνή εμπορικά φόρα) υποστήριξη κυβερνήσεων διψασμένων για μεγέθυνση του ΑΕΠ. Η πλημμύρα των προσφύγων που, κάτω από την κυριαρχία της αυθαιρεσίας και της βίας, αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους, και να αναζητήσουν καταφύγιο από τα πεδία των μαχών, ήρθε να προστεθεί στη σταθερή ροή των αποκαλούμενων «οικονομικών μεταναστών», οι οποίοι έλκονται στη Δύση από την ανθρώπινη επιθυμία τους να αφήσουν τα άγονα εδάφη τους (τις πτωχευμένες χώρες τους που δεν προσφέρουν καμιά προοπτική) για πιο πράσινα βοσκοτόπια (τους ονειρικούς παραδείσους των άπλετων ευκαιριών). Γι’ αυτό το πλατύ ποτάμι των ανθρώπων που αναζητούν αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης (ένα ποτάμι με ροή σταθερή από τις απαρχές της ανθρωπότητας, που όμως φούσκωσε από τη σύγχρονη βιομηχανία περιττών ανθρώπων και «σπαταλημένων ζωών»[5]), ο Πολ Κόλιερ γράφει τα ακόλουθα[6]: 

«Το πρώτο γεγονός είναι πως το εισοδηματικό χάσμα ανάμεσα στις φτωχές και τις πλούσιες χώρες είναι τερατώδες και η παγκόσμια διαδικασία οικονομικής μεγέθυνσης θα το διατηρήσει έτσι για πολλές δεκαετίες. Το δεύτερο είναι πως η μετανάστευση δεν θα μειώσει δραστικά αυτό το χάσμα διότι οι μηχανισμοί ανάδρασης είναι πολύ αδύναμοι. Το τρίτο είναι πως, καθώς η μετανάστευση θα συνεχίζεται, οι μεταναστευτικές κοινότητες θα συνεχίσουν για δεκαετίες να πληθαίνουν. Οπότε, το εισοδηματικό χάσμα θα παραμένει, και οι παράγοντες διευκόλυνσης της μετανάστευσης θα πολλαπλασιάζονται. Το βέβαιο συμπέρασμα είναι πως η μετανάστευση από τις φτωχές στις πλούσιες χώρες θα επιταχυνθεί. Για το προβλέψιμο μέλλον, η διεθνής μετανάστευση δεν θα φτάσει σε ισορροπία: αντίθετα, είμαστε μάρτυρες των απαρχών μιας ανισορροπίας επικών διαστάσεων». 

Ο Κόλιερ υπολογίζει πως, μεταξύ του 1960 και του 2000 (οπότε τελείωναν και τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία), «η μετανάστευση από τις φτωχές στις πλούσιες χώρες απογειώθηκε από τα 20 εκατομμύρια (και λιγότερο) στα 60 εκατομμύρια (και περισσότερο). Επιπλέον, οι αυξητικές τάσεις επιταχύνονταν με το πέρασμα των δεκαετιών. […] Είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι μετά το 2000 η επιτάχυνση συνεχίστηκε». Θα λέγαμε πως, αφημένοι στη δική τους λογική και δυναμική, οι πληθυσμοί των φτωχών και πλούσιων χωρών συμπεριφέρονται όπως ένα υγρό σε συγκοινωνούντα δοχεία. Ο αριθμός των μεταναστών είναι βέβαιο ότι θα αυξάνει έως ότου επιτευχθεί ισορροπία, μεταξύ των επιπέδων ευημερίας των «ανεπτυγμένων» και των «αναπτυσσόμενων» (;) τομέων του παγκοσμιοποιημένου πλανήτη μας. Ωστόσο, ένα τέτοιο αποτέλεσμα πιθανότατα θα χρειαστεί πολλές δεκαετίες μέχρι να επιτευχθεί – ακόμα κι αν αποκλείσουμε τις απρόβλεπτες καμπές της ιστορικής μοίρας. 

Μια ιστορία που δεν τελειώνει 

Θα μπορούσαμε να πούμε πως αυτά αποτελούν γενικά και υπεριστορικά προβλήματα της ύπαρξης «ξένων ανάμεσά μας», που εμφανίζονται σε όλες τις εποχές και κατατρύχουν όλα τα τμήματα του πληθυσμού, με λίγο-πολύ παρόμοια ένταση και σε λίγο-πολύ παρόμοιο βαθμό. Οι πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές προκαλούν αναπόφευκτα τις αντιφατικές παρορμήσεις της «μεικτοφιλίας» (της έλξης προς τα πολύχρωμα, ετερόκλητα περιβάλλοντα που προμηνύουν άγνωστες και ανεξερεύνητες εμπειρίες και άρα την ευχαρίστηση της περιπέτειας και της ανακάλυψης) και της «μεικτοφοβίας» (του φόβου του μη διαχειρίσιμου όγκου των άγνωστων, ανεξημέρωτων, άβολων και ανεξέλεγκτων ερεθισμάτων). Η πρώτη παρόρμηση είναι το βασικότερο θέλγητρο της αστικής ζωής. Η δεύτερη, αντίθετα, είναι το πιο τρομακτικό της τραύμα, ιδίως στα μάτια των λιγότερο τυχερών και εύπορων, οι οποίοι (σε αντίθεση με τους πλούσιους και τους προνομιούχους, που έχουν τη δυνατότητα να απομονωθούν σε «περιφραγμένες κοινότητες» προστατευόμενοι από την ενοχλητική, μπερδεμένη και συχνά τρομακτική αναταραχή και φασαρία των πολύβουων δρόμων της πόλης) δεν μπορούν εύκολα να απομακρυνθούν από τις αμέτρητες παγίδες και ενέδρες που είναι διάσπαρτες στο ετερογενές και συχνά δύσπιστο και εχθρικό αστικό περιβάλλον, στους κρυφούς του οποίου κινδύνους είναι καταδικασμένοι να μείνουν εκτεθειμένοι για όλη τους τη ζωή. Όπως μας πληροφορεί ο Αλμπέρτο Ναρντέλι, «σχεδόν το 40% των Ευρωπαίων αναφέρουν το μεταναστευτικό ως το πιο σοβαρό ζήτημα που έχει να επιλύσει η ΕΕ[7] – αναδεικνύοντάς το πρώτο. Μόλις ένα χρόνο πριν, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μικρότερο από 25%. Αντίστοιχα, ένας στους δύο Βρετανούς αναφέρουν πλέον το μεταναστευτικό ως ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα που απασχολούν τη χώρα».Οι πρόσφυγες που ξεφεύγουν από την κτηνωδία του πολέμου και του ολοκληρωτισμού ή την αγριότητα μιας πεινασμένης και αδιέξοδης ύπαρξης χτυπούν τις πόρτες κάποιων άλλων, κι αυτό συμβαίνει από τις αρχές της σύγχρονης εποχής. Για τους ανθρώπους που αφουγκράζονται τα χτυπήματα πίσω από τις πόρτες τους, οι πρόσφυγες ήταν πάντα, όπως και τώρα, ξένοι. Οι ξένοι τείνουν να προκαλούν άγχος ακριβώς γιατί δεν τους ξέρουμε — είναι απρόβλεπτοι κι αυτό έχει κάτι το τρομακτικό, σε αντίθεση με τους ανθρώπους που συναναστρεφόμαστε καθημερινά, από τους οποίους νομίζουμε ότι ξέρουμε τι να περιμένουμε· ποιος μπορεί να πει με σιγουριά ότι όλοι αυτοί οι ξένοι δεν θα καταστρέψουν τα πράγματα που αγαπάμε, δεν θα σακατέψουν ή θα διαλύσουν τον συνηθισμένο τρόπο ζωής μας, που τόσο μας παρηγορεί; Τους ανθρώπους με τους οποίους έχουμε συνηθίσει να συμβιώνουμε, στις γειτονιές, τους δρόμους και τα γραφεία μας τους χωρίζουμε κοινότοπα σε φίλους και «εχθρούς», τους συναναστρεφόμαστε με ευχαρίστηση ή απλώς τους ανεχόμαστε· πάντως, σε όποια κατηγορία κι αν τους βάλουμε, γνωρίζουμε καλά πώς να τους φερθούμε και πώς να οργανώσουμε τη συνύπαρξή μας μαζί τους. Για τους ξένους, ωστόσο, γνωρίζουμε τόσο ελάχιστα πράγματα, που δεν μπορούμε να διαβάσουμε κατάλληλα τις κινήσεις τους ώστε να προετοιμάσουμε τις αντιδράσεις μας, ούτε να μαντέψουμε τις προθέσεις τους και τι ετοιμάζουν. Η άγνοια πώς να κινηθούμε, πώς να αντιμετωπίσουμε μια κατάσταση που δεν οφείλεται σε μας και δεν την ελέγχουμε, είναι ένα μείζον αίτιο του άγχους και του φόβου. 

Στον ολοένα και πιο απορυθμισμένο, πολυκεντρικό, εξαρθρωμένο κόσμο μας, η μόνιμη αμφισημία της αστικής ζωής δεν είναι ο μόνος λόγος για να αισθάνεται κανείς αμήχανος ή φοβισμένος στη θέα άστεγων νεοφερμένων, ή για να εξάπτει την εχθρότητα εναντίον τους και να προκαλεί σε βία – και, επίσης, για να χρησιμοποιεί ή να καταχράται τα ολοφάνερα δεινά της φτώχειας, της δυστυχίας και της αδυναμίας τους. Μπορεί κανείς να αναφέρει δύο ακόμα παρορμήσεις, που προστίθενται από τα αλλόκοτα χαρακτηριστικά του τρόπου ζωής και συγκατοίκησής μας μετά-την-απορρύθμιση· πρόκειται για δύο παράγοντες σαφώς διακριτούς μεταξύ τους, που επηρεάζουν μάλλον διαφορετικές κατηγορίες ανθρώπων. Καθένας από αυτούς εντείνει την πικρία και την επιθετικότητα που εκδηλώνεται προς τους μετανάστες – αλλά σε διαφορετικά τμήματα του πληθυσμού υποδοχής. 

Λαγοί και βατράχια 

Η πρώτη παρόρμηση ακολουθεί, έστω και σε σύγχρονη μορφή, το σχήμα που περιέγραφε ο Αίσωπος στον μύθο με τους λαγούς και τα βατράχια. Οι λαγοί του μύθου δεν ήξεραν πλέον πού να καταφύγουν για να γλιτώσουν από το κυνηγητό των άλλων ζώων. Με το που έβλεπαν έστω κι ένα ζώο να τους πλησιάζει, το έβαζαν στα πόδια. Μια μέρα συνάντησαν μια αγέλη αφηνιασμένων αλόγων, και πανικόβλητοι έτρεξαν για μια κοντινή λίμνη, αποφασισμένοι να πνιγούν παρά να συνεχίσουν να ζουν μέσα στο φόβο. Αλλά καθώς πλησίαζαν στην όχθη, κάποιοι βάτραχοι, τρομαγμένοι με τη σειρά τους απ’ τους επερχόμενους λαγούς, πήδηξαν βιαστικά μες στο νερό. «Τελικά», είπε ένας λαγός, «τα πράγματα δεν είναι και τόσο άσχημα». Δεν υπάρχει πια λόγος να διαλέξουν τον θάνατο από μια ζωή στο φόβο. Το ηθικό δίδαγμα του μύθου είναι ξεκάθαρο: η ικανοποίηση που ένιωσε ο λαγός –ένα ευπρόσδεκτο διάλειμμα από την καθημερινή απόγνωση του θηράματος– προήλθε από τη συνειδητοποίηση ότι υπάρχει πάντα κάποιος που κουβαλάει βαρύτερο σταυρό από τον ίδιο. 

Στην κοινωνία μας, την κοινωνία των ανθρώπινων ζώων, υπάρχουν άφθονοι «λαγοί που κυνηγιούνται απ’ τα άλλα ζώα» και βρίσκονται σε μια θέση παρομοίως δεινή με αυτή του μύθου: στις τελευταίες δεκαετίες, ο αριθμός τους όλο και αυξάνεται, κι απ’ ό,τι φαίνεται χωρίς σταματημό. Ζουν μέσα στη δυστυχία, τον εξευτελισμό και την ταπείνωση, εντός μιας κοινωνίας που τους έχει κάνει παρίες την ίδια στιγμή που επαίρεται για την πρωτοφανή άνεση και πολυτέλειά της. Οι λαγοί μας λοιδορούνται και καταδικάζονται από τα «άλλα ανθρώπινα ζώα», και προσβάλλονται που οι άλλοι τους εξευτελίζουν και τους απαξιώνουν — ενώ ταυτόχρονα λογοκρίνονται, χλευάζονται και ταπεινώνονται από το δικαστήριο της ίδιας της συνείδησής τους για την καταφανή ανικανότητά τους να αρθούν στο ύψος αυτών των άλλων. Σε έναν κόσμο όπου όλοι θεωρείται δεδομένο ότι θα «ζουν για τον εαυτό τους», και μάλιστα αναμένεται και προτρέπονται να το κάνουν, τέτοιοι ανθρώπινοι λαγοί που αποστερούνται τον σεβασμό, τη φροντίδα και την αναγνώριση από τους άλλους, είναι ακριβώς σαν αυτούς του Αισώπου που «κυνηγιούνται απ’ τα άλλα ζώα», πεταμένοι στην εσχατιά που προορίζεται για τα δίκαια λάφυρα του διαβόλου· και αφημένοι εκεί για πάντα χωρίς ελπίδα, πόσο μάλλον υπόσχεση, για λύτρωση ή για απόδραση. 

Για τους απόκληρους που νομίζουν ότι έχουν φτάσει στον πάτο, η ανακάλυψη ότι υπάρχει κι άλλο ένα επίπεδο πιο κάτω από αυτό στο οποίο τους έχουν σπρώξει είναι ένα συμβάν λυτρωτικό που διασώζει την αξιοπρέπεια και ό,τι έχει απομείνει από την αυτοεκτίμησή τους. Η άφιξη ενός πλήθους άστεγων προσφύγων που έχουν απωλέσει τα ανθρώπινα δικαιώματά τους, όχι μόνο στην πράξη αλλά και με το γράμμα του νόμου, προσφέρει τη (σπάνια) ευκαιρία για ένα τέτοιο συμβάν. Και μας βοηθά να εξηγήσουμε τη σύμπτωση του πρόσφατου μεταναστευτικού κύματος με την άνοδο της ξενοφοβίας, του ρατσισμού, του σοβινισμού — και τις εκπληκτικές όσο και πρωτοφανείς εκλογικές επιτυχίες των ξενοφοβικών, ρατσιστικών, σοβινιστικών κομμάτων και κινημάτων και των υπερ-εθνικιστών ηγετών τους. 

Les Bas profonds[8]

Το «Εθνικό Μέτωπο» της Μαρίν Λεπέν συγκεντρώνει ψήφους κυρίως από τα πολύ χαμηλά στρώματα της γαλλικής κοινωνίας (τους απόκληρους, τους περιθωριοποιημένους, τους φτωχούς και αποκλεισμένους) και εξασφαλίζει την υποστήριξή τους άλλοτε διακηρύσσοντας ανοιχτά κι άλλοτε υπονοώντας σιωπηρά το σύνθημα «η Γαλλία για τους Γάλλους». Είναι πολύ δύσκολο να αντισταθούν σ’ ένα τέτοιο σύνθημα αυτοί που απειλούνται με αποκλεισμό από την ίδια τους την κοινωνία στην πράξη, αν και όχι (ακόμα) τυπικά: εν τέλει, ο εθνικισμός τούς παρέχει το όνειρο μιας σωσίβιας λέμβου (ή ενός μηχανισμού αναβίωσης;) για την ξεθωριασμένη ή ήδη τσακισμένη αυτοεκτίμησή τους. Το να είναι Γάλλοι (ή Γαλλίδες) είναι το (ίσως μοναδικό εφικτό) χαρακτηριστικό που τους τοποθετεί στην ίδια κατηγορία με τους «καλούς καγαθούς», υψηλόφρονες και ισχυρούς ανθρώπους στην κορυφή, και ταυτόχρονα τους θέτει ψηλότερα από τους παρομοίως δυστυχείς αλλοδαπούς, τους ανέστιους νεοφερμένους. Οι μετανάστες είναι ακριβώς ο σωτήριος πάτος που βρίσκεται ακόμα πιο κάτω – χαμηλότερα από το σημείο που κρατούνται οι εγχώριοι Άθλιοι· ένας πάτος που καθιστά τη θέση των τελευταίων λίγο λιγότερο ταπεινωτική, και συνεπώς λίγο λιγότερο πικρή, αβάσταχτη και ανυπόφορη. 

Υπάρχει κι άλλος ένας εξαιρετικός (με την έννοια ότι βρίσκεται πέραν της «κανονικής», υπεριστορικής δυσπιστίας για τους ξένους) λόγος ανησυχίας και αγανάκτησης με τη μαζική εισροή μεταναστών και προσφύγων. Και αυτός αφορά περισσότερο ένα κάπως διαφορετικό τμήμα της κοινωνίας: το αναδυόμενο «πρεκαριάτο», ανθρώπους που φοβούνται μη χάσουν τα αγαπημένα και ζηλευτά τους αποκτήματα και την κοινωνική τους θέση περισσότερο απ’ όσο το φοβούνται οι ανθρώπινοι «αισώπειοι λαγοί», που είναι απεγνωσμένοι από το γεγονός ότι τα έχουν ήδη χάσει ή δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να τα αποκτήσουν. 

Ξένοι στην ακτή – και στον δρόμο 

Δεν μπορεί κανείς παρά να παρατηρήσει ότι η μαζική και ξαφνική εμφάνιση των ξένων στους δρόμους μας, ούτε οφείλεται σε εμάς, ούτε βρίσκεται υπό τον έλεγχόμας. Κανείς δεν μας συμβουλεύτηκε, κανείς δεν μας ρώτησε αν συμφωνούμε. Και δεν είναι να απορεί κανείς που τα διαδοχικά κύματα μεταναστών αντιμετωπίζονται εχθρικά ως (για να θυμηθούμε τον Μπρεχτ) «προάγγελοι κακών ειδήσεων». Οι μετανάστες και οι πρόσφυγες ενσωματώνουν την κατάρρευση της τάξης (ό,τι κι αν εννοούμε με τον όρο αυτό: μια κατάσταση πραγμάτων στην οποία οι σχέσεις μεταξύ αιτίων και αιτιατών είναι σταθερές, κατανοητές και προβλέψιμες, επιτρέποντας στους κοινωνούς της να σχεδιάζουν πώς θα κινηθούν εντός της), που παύει πλέον να είναι δεσμευτική: θυμίζουν τους ανθρώπους με τα ολόσωμα πλακάτ που γράφουν «το τέλος του κόσμου είναι κοντά». Όπως λέει σε μια οδυνηρά εύστοχη φράση ο Τζόναθαν Ράδερφορντ, «μεταφέρουν τα άσχημα νέα από την άλλη άκρη του κόσμου μέχρι την πόρτα μας». Μας κάνουν να συνειδητοποιούμε κι επιμένουν να μας θυμίζουν αυτά που μας αρέσει να ξεχνάμε ή καλύτερα να ξορκίζουμε: ότι υπάρχουν κάποιες παγκόσμιες, μακρινές, καμιά φορά ακουστές αλλά πάντα αόρατες, ασαφείς, σκοτεινές και μυστηριώδεις δυνάμεις αρκετά ισχυρές ώστε να επεμβαίνουν και στις δικές μας τις ζωές και να αγνοούν τις προτιμήσεις μας. 

Αυτοί οι νομάδες –όχι κατ’ επιλογήν αλλά καταδικασμένοι από μια άκαρδη μοίρα– μας θυμίζουν, με ενοχλητικό και εξοργιστικό τρόπο, την (αθεράπευτη;) ευαλωτότητα της δικής μας θέσης και την ευθραυστότητα της δικής μας κερδισμένης ευημερίας. Και είναι μια ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη συνήθεια να κατηγορούμε και να τιμωρούμε τους αγγελιαφόρους για το μισητό περιεχόμενο του μηνύματος που μεταφέρουν εκ μέρους των περίπλοκων, ανεξιχνίαστων, τρομακτικών και δικαίως μισητών παγκόσμιων δυνάμεων που υποπτευόμαστε ως υπαίτιων για το αγωνιώδες και ταπεινωτικό συναίσθημα υπαρξιακής αβεβαιότητας που διαλύει την αυτοπεποίθησή μας και καταστρέφει τα σχέδια που κάνουμε για τις ζωές μας. Και ενώ δεν μπορούμε να κάνουμε σχεδόν τίποτα για να χαλιναγωγήσουμε τις διαφεύγουσες και μακρινές δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, μπορούμε τουλάχιστον να διοχετεύσουμε τον θυμό που μας προκάλεσαν και εξακολουθούν να μας προκαλούν, και να ξεφορτώσουμε αυτόν το θυμό, εμμέσως, προς τα κοντινά και ευπρόσιτα προϊόντα τους. Φυσικά, δεν θα φτάσει πουθενά κοντά στη ρίζα των προβλημάτων, αλλά μπορεί να μας ανακουφίσει έστω και για λίγο από τον εξευτελισμό της κακοτυχίας μας και της ανικανότητάς μας να αντισταθούμε στην παραλυτική επισφάλεια της δικής μας θέσης στον κόσμο. 

Η στρεβλή αυτή λογική και η νοοτροπία που γεννά προσφέρουν ένα καλά προετοιμασμένο, γόνιμο έδαφος, που προκαλεί πολλούς ψηφοθήρες να το βοσκήσουν — μια ευκαιρία που δεν θα ήθελαν επ’ ουδενί να χάσουν ολοένα και περισσότεροι πολιτικοί. Η εκμετάλλευση της αγωνίας που προκαλεί η εισροή των ξένων, η οποία αναμένεται να σπρώξει κι άλλο προς τα κάτω μισθούς και επιδόματα που καιρό τώρα αρνούνται να μεγαλώσουν, να μακρύνει κι άλλο τις ουρές των ανθρώπων που στήνονται εις μάτην για δουλειές που μένουν πεισματικά σπάνιες, είναι ένας πειρασμός στον οποίο ελάχιστοι πολιτικοί που ήδη έχουν ή εποφθαλμιούν κάποιο αξίωμα θα μπορούσαν να αντισταθούν. 

Οι στρατηγικές που επιστρατεύουν οι πολιτικοί για να αρπάξουν αυτή την ευκαιρία μπορεί να είναι –και είναι– πολλές και ποικίλες, αλλά ένα πράγμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο: η πολιτική του αμοιβαίου διαχωρισμού και της τήρησης αποστάσεων, η οικοδόμηση τειχών αντί για γέφυρες και η καταφυγή σε ηχομονωμένους «ηχοθαλάμους» αντί για ανοιχτές γραμμές απαραμόρφωτης επικοινωνίας (ακόμα και η νίψη των χειρών ή η διακήρυξη της αδιαφορίας, μεταμφιεσμένης έστω σε ανεκτικότητα) δεν οδηγούν πουθενά, παρά μόνο στην έρημο της αμοιβαίας δυσπιστίας, αποξένωσης και επιδείνωσης. Παρότι μοιάζει βραχυπρόθεσμα καθησυχαστική (γιατί διώχνει την πρόκληση εκτός πεδίου), αυτή η απατηλή, αυτοκτονική πολιτική συσσωρεύει εκρηκτικές ύλες που είναι έτοιμες να εκραγούν στην πρώτη φυτιλιά. Κι έτσι, ένα συμπέρασμα πρέπει να είναι εξίσου ξεκάθαρο: ο μόνος δρόμος που μας απομακρύνει από την τωρινή δυσφορία και τη μελλοντική συμφορά περνά μέσα από την απόρριψη του ύπουλου πειρασμού του διαχωρισμού. Ακόμα καλύτερα, μέσα από την ακύρωσή του, την αποσυναρμολόγηση των φραχτών των «κέντρων υποδοχής και φιλοξενίας» και το πλησίασμα των ενοχλητικών διαφορών, ανομοιοτήτων και των αυτοεπιβαλλόμενων χασμάτων σε στενή, καθημερινή και όλο και πιο άμεση επαφή –η οποία ελπίζω ότι θα έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη μιας γόνιμης σχέσης των δύο μερών αντί για την τωρινή, αυτοτροφοδοτούμενη σχάση ανάμεσά τους. 

Ένας μακρύς και φιδωτός δρόμος 

Ξέρω, ξέρω: ένα τέτοιο σχέδιο δράσης προμηνύει μια μακρά, ταραχώδη και ακανθώδη περίοδο· δεν είναι πιθανό να επιφέρει άμεση ανακούφιση, και μάλιστα μπορεί να πυροδοτήσει περισσότερο φόβο και να παροξύνει την καχυποψία και την εχθρότητα. Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάποια εναλλακτική, πιο άνετη και λιγότερο επικίνδυνη, σύντομη λύση στο πρόβλημα. Η ανθρωπότητα βρίσκεται σε κρίση – και δεν υπάρχει άλλη έξοδος από αυτή την κρίση εκτός από την αλληλεγγύη ανάμεσα στους ανθρώπους. Το πρώτο εμπόδιο στην οδό διαφυγής από την αμοιβαία αποξένωση είναι η άρνηση του διαλόγου, η σιωπή – της αυτοαποξένωσης, της ψυχρότητας, της απροσεξίας, της περιφρόνησης, της αδιαφορίας. Αντί για το δίπολο της αγάπης και του μίσους, η διαλεκτική της περιχαράκωσης πρέπει συνεπώς να γίνει αντιληπτή με όρους τριάδας: αγάπη, μίσος και αδιαφορία ή παραμέληση. 

Για την αμαρτία της αδιαφορίας, ο Πάπας Φραγκίσκος είχε τα ακόλουθα να πει στις 8 Ιουλίου 2013, κατά την επίσκεψή του στη Λαμπεντούζα – εκεί και τότε που ξεκίνησαν ο τωρινός «ηθικός πανικός» και η επακόλουθη ηθική πανωλεθρία μας: 

«Πόσοι εξ ημών, εμού περιλαμβανομένου, έχουμε χάσει τον προσανατολισμό μας… Δεν προσέχουμε πια τον κόσμο που ζούμε, δεν μας νοιάζει· δεν προστατεύουμε αυτό που ο Θεός δημιούργησε για όλους, και καταλήγουμε να μη νοιαζόμαστε ούτε ο ένας για τον άλλο! Και όταν η ανθρωπότητα συνολικά χάνει τον προσανατολισμό της, καταλήγει σε τραγωδίες όπως αυτή που εκτυλίχθηκε εδώ… Πρέπει να θέσουμε το ερώτημα: ποιος είναι υπεύθυνος για το αίμα αυτών εδώ των αδελφών μας, αντρών και γυναικών; Κανείς! Αυτή είναι η απάντησή μας: δεν είμαι εγώ· εγώ δεν έχω καμία ευθύνη γι’ αυτό που συνέβη˙ πρέπει να είναι κάποιος άλλος, αλλά σίγουρα δεν είμαι εγώ… Σήμερα κανείς στον κόσμο δεν αισθάνεται υπεύθυνος· έχουμε χάσει κάθε αίσθημα ευθύνης για τους αδελφούς και τις αδελφές μας… Η κουλτούρα της άνεσης, που μας κάνει να σκεφτόμαστε μόνο τον εαυτό μας, μας κάνει αναίσθητους στις οιμωγές των άλλων ανθρώπων, μας κάνει να ζούμε σε σαπουνόφουσκες που, αν και όμορφες, είναι ανούσιες· μας προσφέρουν μια φευγαλέα και άδεια ψευδαίσθηση που έχει ως αποτέλεσμα την αδιαφορία μας για τους άλλους· στην πραγματικότητα, οδηγούν στην παγκοσμιοποίηση της αδιαφορίας. Στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας, καταπέσαμε στην παγκοσμιοποιημένη αδιαφορία. Συνηθίσαμε τις συμφορές των άλλων: δεν με επηρεάζει, δεν με αφορά, δεν είναι δική μου δουλειά!». 

Ο Πάπας Φραγκίσκος μας καλεί «να αφαιρέσουμε τον Ηρώδη που ελλοχεύει στις καρδιές μας· να ζητήσουμε από τον Κύριο τη χάρη Του για να μπορέσουμε να θρηνήσουμε για την αδιαφορία μας, να θρηνήσουμε για τη σκληρότητα του κόσμου μας, της ίδιας της καρδιάς μας, και όλων αυτών που προστατευμένοι στην ανωνυμία παίρνουν αποφάσεις για την κοινωνία και την οικονομία μας που ανοίγουν τις πόρτες σε τραγωδίες όπως αυτή». Και, έχοντας πει αυτά, ρωτά: «Έχει θρηνήσει κανείς; Σήμερα, έχει θρηνήσει κανείς στον κόσμο μας;». 

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Moral_panic

[2] Βλ. Agier, M. (2010) Managing the Undesirables, Polity Press,http://www.polity.co.uk/book.asp?ref=9780745649016

[3] Casciani, D. (2015) “Why migration is changing almost everything”,http://www.bbc.com/news/uk-31748423. 

[4] Winder, R. (2013) Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain, Abacus. 

[5] Bauman, Z. (2005) Σπαταλημένες Ζωές: Οι απόβλητοι της νεωτερικότητας, Κατάρτι. 

[6] Collier, P. (2014) Exodus: Immigration and Multiculturalism in the 21st Century, Penguin. 

[7] http://ec.europa.eu/public_opinion/index_en.htm

[8] Τα απύθμενα βάθη (γαλλικά στο πρωτότυπο) 

https://enthemata.wordpress.com/2016/03/06/bauman-2/

 

Αναδημοσίευση: http://vardavas.blogspot.gr/2016/03/z-bauman.html

Η καταδίκη των μεγάλων, από τα χέρια των παιδιών...

π. Θωμάς Ανδρέου

Ένας αγαπητός φίλος, κοινοποίησε στο προσωπικό του προφίλ σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, τρεις εικόνες, τρεις ζωγραφιές από τα χέρια μικρών προσφυγόπουλων που αυτές τις ημέρες βρέθηκαν στην Ελευθερούπολη μαζί με δεκάδες ακόμα πρόσφυγες από την ματωμένη Συρία...

Του ζήτησα λοιπόν την άδεια να τις ''χρησιμοποιήσω'' , ώστε να ξυπνήσω την σκέψη μου και τον ευχαριστώ θερμά γιατί το δέχτηκε. Με πληροφόρησε, πως κυρίες της Φιλοπτώχου αδελφότητος Ελευθερουπόλεως, έφεραν στα μικρά παιδιά που βρίσκονται μέσα στο κλειστό γυμναστήριο της πόλεως, είδη ζωγραφικής, να τα απασχολήσουν, να ξεχαστούν για λίγο μέσα σε εικόνες και χρώματα... Όταν είδαν τι είχαν ζωγραφίσει τα μικρά παιδιά, άφησαν τα δάκρυα να κυλήσουν... Μέσα στις ζωγραφιές, ο φίλος ξεχώρισε τρεις, αυτές ακριβώς που ευγενώς μας παραχώρησε. Είναι αρκετές, αυτές οι τρεις ζωγραφιές να δείξουν τα πάντα!

Στην μια, η θάλασσα, η μεγάλη και ευρύχωρος, με μια βάρκα γεμάτη ανθρώπινες σκιές με ένα δέντρο που δείχνει την ελπίδα και ανάμεσα τους πτώματα... Πολλά πτώματα που επιπλέουν... Στην άλλη, άνθρωποι τρέχουν να σωθούν! Κάποιοι δεν πρόλαβαν. Έχουν πέσει καταγής... Πίσω τους, τους κυνηγούν άνθρωποι και μηχανές, έρχονται επάνω τους να τους στερήσουν το ιερότερο αγαθό, αυτό της ζωής. Δεν φτάνει μόνον αυτό! Ο ουρανός γεμίζει από θάνατο, που σκορπά ένα ελικόπτερο από τα άσπλαχνα σπλάχνα του...

Και τα παιδιά συνεχίζουν...

Στην τρίτη ζωγραφιά πάλι η θάλασσα που σε άλλους έγινε σωτηρία και σε κάποιους άλλους καταδίκη... Μια βάρκα γεμάτη ανθρώπους, μέσα στην οποία ήταν και το παιδί που αποτύπωσε την εικόνα. Η βάρκα, γέρνει επικίνδυνα. Ένα καράβι φτάνει να αρπάξει τους ετοιμοθάνατους από τα δίκτυα του παγερού θανάτου. Σε αυτό το καράβι, κυματίζει περήφανη, η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΗΜΑΙΑ....

Η καταδίκη των μεγάλων, έγινε μέσα από τις ζωγραφιές που ζωγράφισαν αυτά τα μικρά παιδιά. Παιδιά, που όπου και αν φτάσουν, όσο και αν ζήσουν, δεν θα ξεχάσουν ποτέ τις εικόνες που τα χέρια τους ζωγράφισαν μέσα σε ένα κλειστό γυμναστήριο μιας φιλόξενης Μακεδονικής πόλεως. Κάποτε και αυτά, όπως κάνουν τα δικά μας παιδιά σήμερα, ζωγράφιζαν τον ήλιο και τα λουλούδια. Έως ότου, ήρθε ο πόλεμος για να τα ξεριζώσει από τον τόπο που γεννήθηκαν και μαζί να ξεριζώσει ότι πιο τρυφερό μπορεί να έχει ένα παιδί μέσα του σε αυτήν την ηλικία.

Δεν ξέρουν τι θα πει Θεός και Αλλάχ. Όμως υποφέρουν! Δεν ξέρουν τι θα πει ευμάρεια και κέρδος. Όμως πεινούν! Δεν ξέρουν τι θα πει πατρίδα, γιατί δεν πρόφτασαν να την γνωρίσουν. Ξέρω! Μέσα στα παιδιά, τα πεινασμένα και δυστυχισμένα πέρασαν και τζιχαντιστές, εγκληματίες με εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ίσως κάποιοι να βρεθούν να πουν πως και αυτά όταν μεγαλώσουν θα γίνουν το ίδιο. Τι άδικο... Λες και αγνοούμε εμείς, σαν Φυλή, τι σημαίνει παιδομάζωμα και ακόμα χειρότερα όταν αυτό έγινε ξανά και όταν η σκλαβιά των τετρακοσίων χρόνων του Γένους, είχε πλέον εκλείψει ..

Τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν πολλά πράγματα, είναι αλήθεια. Τουλάχιστον από όσα μπορούν να καταλάβουν οι μεγάλοι. Αυτή είναι και η τεράστια διαφορά τους με τους μεγάλους. Γιατί, τα παιδιά δεν έχουν την δυνατότητα, αυτά που οι μεγάλοι καταλαβαίνουν και μπορούν, να τα κάνουν πράξη! Δεν δυσκολεύομαι να το πω: Αν κάτι μπορεί να μας καταδικάσει σαν πολιτισμένη κοινωνία ανθρώπων, είναι πως τελικά, δεν μας συγκίνησαν οι εικόνες που βλέπουμε μέσα από την τηλεόραση, αλλά κάτι ζωγραφιές ξεθωριασμένες , φτιαγμένες από τα χέρια των παιδιών, που τις σκάρωσαν μέσα σε ένα κλειστό γυμναστήριο μιας φιλόξενης επαρχιακής πόλης...

πηγή

Αναδημοσίευση:http://proskynitis.blogspot.gr/2016/03/blog-post_31.html#more

"Fortress Europe"

«H πριγκίπισσα Ευρώπη λησμόνησε την καταγωγή της. Ξέχασε ότι είναι και η ίδια πρόσφυγας. ΄Υψωσε φράχτες και συρματοπλέγματα. Να κλείσει απέξω το θεριό…».

 Ευρώπη-Φρούριο (Γερμανικά : Festung Europa) ήταν στρατιωτικός όρος προπαγάνδα που χρησιμοποιείται και από τις δύο πλευρές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Mία ταινία μικρού μήκους με τίτλο «Fortress Europe» για τo προσφυγικό, την αλληλεγγύη στην Κω από την Κινηματογραφική Ομάδα του Εσπερινού Γυμνασίου-Λυκείου Κω.

Πηγή: https://www.minedu.gov.gr/eidiseis/17974-15-02-16-fortress-europe-h-tainia-mikroy-mikous-apo-mathites-tis-ko-2

Αναδημοσίευση:http://albanaki.blogspot.gr/2016/02/fortress-europe.html

«Η ιστορία ενός πρόσφυγα…»

Mε αφορμή ένα βιβλίο… 

Και τούτη η μέρα άρχισε με καλημέρες… καλημέρες σε διάφορες γλώσσες. Μια  καλημέρα δυνατή, σιγανή, χαμογελαστή, παιχνιδιάρικη, λυπημένη και ανοιξιάτικη!

Κι ύστερα είπαμε καλημέρα στη γλώσσα της Νικολέτας, της Υακίνθης, του Αλέξανδρου, στα ρώσικα, στα αγγλικά, στα αλβανικά, στα γαλλικά, τα γερμανικά, τα βουλγάρικα ,τα τούρκικα και τα αραβικά!

Κι είδαμε ένα μικρό animation video με εικόνες από χώρες διαφορετικές, φτωχότερες από την δική μας. Τα παιδιά εκεί  δεν είχαν τα δικά μας παιχνίδια,  τα δικά μας σχολεία, την δική μας αυλή.

Άραγε, αναρωτηθήκαμε, σε όλες τις χώρες του κόσμου τα παιδιά πάνε διακοπές;

Έχουν ζεστό φαγητό κάθε μέρα; Έχουν ρούχα καθαρά; Έχουν νερό; Έχουν φαγητό; Έχουν σχολεία;

Νηπ : Έχετε ακούσει ποτέ τη λέξη « πρόσφυγας»; Ποιο  είναι το πρώτο πράγμα που σας έρχεται στο μυαλό ακούγοντας την;

Νήπια : Προσοχή, πρόσωπο, πρόσεχε, σου προσφέρω κάτι ….και ένα κοριτσάκι είπε…:

Όταν φεύγω από τη χώρα μου γιατί γίνεται πόλεμος … Κάτι ήξερε, κάτι είχε ακούσει, παραπάνω!

Κι ύστερα είδαμε το  βίντεο της Shahad  και η συζήτηση προχώρησε παραπέρα… Μια σειρά από φωτογραφίες δόθηκαν στα παιδιά και από χέρι σε χέρι τις είδαν όλες. Κι άνοιξαν τα μάτια τους διάπλατα, κι αναρωτήθηκαν, κι ένα σωρό απορίες και ερωτήματα δημιουργήθηκαν. Κι ένα άλλο κορίτσι έκανε τα χέρια του σαν να προσεύχονταν να μην υπάρχουν παιδάκια, μοναχά τους, στον κόσμο. Και περιγράψαμε τα συναισθήματα..

Φόβος, λύπη, στεναχώρια, πείνα, δίψα, ασχήμια!

Κι είδαμε στο χάρτη την Μεσόγειο θάλασσα  και την Συρία και ένα σωρό άλλες χώρεςκαι είπαμε πως ο πόλεμος είναι λίγο …μακριά!

Κι ύστερα ξεκίνησε η ιστορία του Χάρη και του Φάρι…ένα παραμύθι που ίσως και να είναι αληθινό, για δυο παιδιά που ενώνονται με τα δεσμά της φιλίας, της ανθρωπιάς και της αλληλεγγύης . Το ένα ζει στην Ελλάδα… το άλλο είναι πρόσφυγας από τη Συρία …

«…Ήταν μια φορά κι έναν καιρό… ή καλύτερα στις μέρες μας… ένα μικρό αγόρι που κάθε μέρα κάνει την ίδια διαδρομή για το σχολειό του, από την άκρη του χωριού, την κεντρική πλατεία και την γέφυρα. Εκεί κάτω από τη γέφυρα μέρες τώρα υπάρχει ένα μικρό γκρι κουβάρι από ρούχα, που το συναντά κάθε πρωί. Ώσπου μια μέρα αυτό το κουβάρι κουνήθηκε και ήταν …ένα παιδί. Ένα μικρό φοβισμένο, κουρασμένο, αδύνατο, εξασθενημένο, βρώμικο παιδί. Ένα παιδί σαν όλα τα παιδιά του κόσμου μόνο που τούτο ήταν  λίγο διαφορετικό και δεν έφταιγε  που δεν μιλούσε, ήταν  που είχε εκείνα τα τεράστια μαύρα μάτια και τα μικρά χέρια που έψαχναν  ψίχουλα στο χώμα …

Ο Χάρης, το περιποιήθηκε όσο  μπορούσε, του έφερε  φαγητό, κουβέρτα, μπισκότα κι εκείνο χαμογέλασε για πρώτη φορά…

Είναι ο Χάρης κι εκείνο το παιδί είναι ο Φάρις και μια φιλία έτσι όπως κτίζουν μόνο τα μικρά παιδιά ξεκινάει… χωρίς λόγια, μόνο με τα μάτια, την καρδιά  και το παιχνίδι. Ο Χάρης θέλει να το βοηθήσει, ο μπαμπάς του στην αρχή αρνείται, δεν θέλει μπλεξίματα, η μαμά συγκινείται… και τότε η τύχη του μικρού Φάρι αλλάζει ! Θα βοηθήσει πολύ  κι ο δάσκαλος του Χάρη, ο κυρ Αριστείδης που μιλάει αραβικά, αφού ο Φάρις είναι πρόσφυγας από την Συρία, που αναγκάστηκε να φύγει από την χώρα του γιατί είχε πόλεμο. Έχασε τους γονείς του και τα αδέλφια του έγιναν στρατιώτες με το ζόρι… Κι ο κυρ Αριστείδης θα τον βοηθήσει να πάρει …άσυλο!

Κι η τάξη γεμίζει παιδικές φωνές, και γέλια και καλημέρες  από γλώσσες που μιλιούνται σε διάφορα μέρη του κόσμου και παιχνίδια που παίζονται από όλους κι ας μην τα γνώριζαν πριν. Όπως εκείνο της γιορτής των Χρωμάτων που καλωσορίζει την Άνοιξη …»

Κι ύστερα αφού γελάσαμε κι εμείς πολύ δώσαμε ονόματα στις εικόνες που είδαμε και βγήκαμε έξω στην αυλή και ζωγραφίσαμε όλα εκείνα  τα παιδιά που είναι πρόσφυγες και τους γονείς τους και τα συναισθήματα μας  κι ευχηθήκαμε  να μπορούν όλα τα παιδιά του κόσμου να είναι χαρούμενα, να έχουν φαγητό και νερό και σχολεία, και σπίτια και τον μπαμπά και την μαμά τους και …μια πατρίδα!

Κι επειδή οι εικόνες με τους τίτλους μιλάνε από μόνες τους δείτε τι είπαν τα παιδιά για κάθε μία από αυτές !

Κι όλα αυτά έγιναν με αφορμή ένα βιβλίο… της Γιώτας Αλεξάνδρου «Χάρις και Φάρις»εκδ. Βιβλιόφωνο και περιμένουμε το Σάββατο  25 Απριλίου 2015, που θα είναι εδώ στο Ηράκλειο στα « Παραμύθια του Σαββάτου », να μας παίξει την ιστορία της με τις κούκλες της, να τραγουδήσουμε και να μάθουμε για τους πρόσφυγες με  δραστηριότητες βασισμένες σε υλικό της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, στα πλαίσια της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης.

10o Νηπιαγωγείο Ηρακλείου, Τετάρτη 22 Απριλίου 2015!

Νηπιαγωγείο Ηρακλείου, Τετάρτη 22 Απριλίου 2015!