Έσχατα και Χαρά

Από τον π. Αλέξανδρο Σμέμαν στον Όσιο Πορφύριο Καυσοκαλυβίτη

Ο άνθρωπος είναι πλασμένος για τη χαρά και τη μακαριότητα της Βασιλείας του Θεού (Ματθ. 25:21). Το αρχικό σχέδιο της Δημιουργίας του Θεού για τον άνθρωπο δεν ήταν ο πόνος, η οδύνη και ο θάνατος, αλλά η εκστατικότατα και η ολότητα της ζωής. Ο Θεός ελεύθερα και αγαπητικά αποφασίζει να δώσει στον άνθρωπο και ολάκερη την κτίση την κατά χάριν μέθεξη στην αιώνια μακαριότητά του. Αυτή είναι η οντολογική αλήθεια του ανθρώπου και της δημιουργίας δηλαδή, η μετοχή στη χαρά του Θεού.

Γι’ αυτό τον λόγο ο Απ. Παύλος αναφέρεται στη χαρά ως καρπό του Αγίου Πνεύματος (Γαλ. 5:22-26). Διότι η παρουσία των εσχάτων χρόνων, δηλαδή της Βασιλείας του Θεού μέσα στην ιστορία, αποτελεί έργο του Αγίου Πνεύματος. Αυτό φέρει μέσα στην ύπαρξη του ανθρώπου την εμπειρία και την παρουσία της χαράς, φανερώνοντας ότι αυτή δεν συνιστά ιστορικό παράγωγο ή ανθρώπινο επίτευγμα, αλλά Χάρη και ενέργεια του Θεού.

Επομένως, η χαρά αποτελεί ένα οντολογικό και εσχατολογικό γεγονός που έρχεται από το μέλλον, φωτίζοντας το παρόν της ζωής μας. Η χαρά στον κόσμο αυτόν είναι μια πράξη αντίστασης, πράξη εσχάτης διαμαρτυρίας απέναντι στον πόνο και την οδύνη, απέναντι σε ένα άρρωστο και πεινασμένο παιδί, τελικά απέναντι στην παρουσία του θανάτου. Η χαρά δεν μπορεί να είναι προϊόν του κόσμου αυτού, δεν μπορεί κανείς απέναντι στην οδύνη και τον θάνατο να χαμογελά. Μπροστά στον θάνατο δεν χωράει καμία χαρά, απάθεια ή στωικότητα. Ο Χριστός, σε αντίθεση με τον Σωκράτη, δεν δέχεται τον θάνατο αδιαμαρτύρητα, ως φυσιολογικό γεγονός για τον άνθρωπο. Και τούτο διότι δεν τον θεωρεί μέρος της δημιουργίας του Θεού. Η χαρά λοιπόν, δεν είναι εκ του κόσμου τούτου, αλλά μαρτυρείται στη ζωή των πιστών ως παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Κάθε φορά που γελάμε, μαρτυρούμε ένα Φως που έρχεται από το μέλλον ως απάντηση στο παρόν. Μαρτυρούμε τη χαρά όχι γι’ αυτό που είμαστε αλλά γι’ εκείνο που θα γίνουμε.

Αυτή την εσχατολογική χαρά και ομορφιά, μετέφεραν στη ζωή και στο έργο τους δυο μεγάλες εκκλησιαστικές προσωπικότητες, ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν και ο όσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης.

Η μαρτυρία και των δυο τονίζει με απόλυτο τρόπο, ότι η χαρά αποτελεί κριτήριο της υγιούς χριστιανικής πνευματικότητας. Όπου απουσιάζει η χαρά απουσιάζει κι ο Θεός, χωρίς αυτό να συνεπάγεται και την απουσία προβλημάτων και δυσκολιών στη ζωή. Όπως σημειώνει ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν, «Πηγή της ψευδούς θρησκείας είναι η ανικανότητα να χαρείς, ή μάλλον η άρνηση της χαράς, ενώ η χαρά είναι απόλυτα ουσιώδης επειδή, δίχως αμφιβολία, αποτελεί καρπό της παρουσίας του Θεού. Δεν μπορεί κάποιος να γνωρίζει ότι υπάρχει Θεός και να μη χαίρεται…».[1]

Η χριστιανική ζωή δεν μπορεί να ταυτίζεται με την κατήφεια και τη μιζέρια, με την άρνηση της ζωής και των δώρων της δημιουργίας του Θεού. Μια πνευματικότητα που ακυρώνει και δεν μεταμορφώνει τη ζωή και την κτίση δεν μπορεί να είναι χριστιανική. Ας μην λησμονούμε, ότι μια από τις μεγαλύτερες κατηγορίες που δέχθηκε η χριστιανική Εκκλησία ήταν ότι απώλεσε τη χαρά του Πνεύματος, αντικαθιστώντας την με μια νεφελώδη εξαϋλωμένη μεταφυσική εμπειρία. «Μονάχα ως χαρά η εκκλησία θριάμβευσε στον κόσμο και έχασε τον κόσμο όταν έχασε την χαρά…» (Για να ζήσει ο κόσμος).

Η πνευματικότητα του Σμέμαν και του οσίου Πορφυρίου δεν είναι ούτε άυλη ούτε ασώματη, αλλά σαρκωμένη. Δεν αρνείται, αλλά αναδεικνύει τη δημιουργία, ως τόπο συνάντησης και κοινωνίας με τον Θεό. Σύμφωνα με τον όσιο Πορφύριο «…Όλα γύρω μας είναι σταλαγματιές της αγάπης του Θεού. Και τα έμψυχα και τα άψυχα και τα φυτά και τα ζώα και τα πουλιά και τα βουνά και η θάλασσα και το ηλιοβασίλεμα και ο έναστρος ουρανός. Είναι οι μικρές αγάπες, μέσα απ’ τις οποίες φθάνομε στη μεγάλη Αγάπη, στον Χριστό…».[2]Για τον Πορφύριο και τον Σμέμαν, η ασκητική απάρνηση του κόσμου αντιμάχεται το φρόνημα που ειδωλοποιεί τη δύναμη και την εξουσία, την κυριαρχία της ύλης εις βάρος του πνεύματος, και σε καμιά περίπτωση τη Δημιουργία του Θεού. Οποιαδήποτε περιφρόνηση, υποτίμηση ή αποστροφή της Δημιουργίας, αποτελεί δαιμονική πράξη και βλασφημία απέναντι στον ίδιο τον Θεό. Σύμφωνα με τον Σμέμαν «Ο ψευδής ασκητισμός, χωρίς εξαίρεση, ζει απεχθανόμενος τη σάρκα, τον κόσμο, τη ζωή. Τρέφεται με την περιφρόνηση, συμμετέχει στη βλασφημία του Διαβόλου απέναντι στην κτίση».[3]Αντιθέτως στην Εκκλησία, η Δημιουργία αποτελεί πηγή χαράς και ευλογίας, κάλεσμα ζωής και κοινωνίας στην οποία ο άνθρωπος καλείται να ζήσει τα δώρα της Δημιουργίας, αναφέροντας τα ως Ευχαριστία στον Θεό. Γι’ αυτό άλλωστε, και στη Θεία Ευχαριστία που αποτελεί το κέντρο της εκκλησιαστικής ζωής, ο άνθρωπος αναφέρει δια του Χριστού εν Αγίω Πνεύματι ολάκερη την κτίστη στον Θεό Πατέρα (Θεία Λειτουργία, Ιωάννου Χρυσοστόμου). «Η κτίση όλη δημιουργήθηκε για να αποκαλύπτει και να αναγγέλλει την Βασιλεία Του Θεού… Η Ευχαριστία είναι η είσοδος της Εκκλησίας στην χαρά του Κυρίου της» (Για να ζήσει ο κόσμος).

Αυτή όμως, η εσχατολογική χαρά δεν είναι μια ιδέα ή ένα συναίσθημα, αλλά ένα πρόσωπο. Η χαρά στην Εκκλησία πηγάζει από μια σχέση με ένα πρόσωπο, εκείνο του Χριστού. Δε μπορεί να υπάρξει χαρά, όταν όλα απειλούνται από το μηδέν του θανάτου. Γι’ αυτό, ο Χριστός είναι η αιτία και η πηγή της χαράς, διότι μόνον Εκείνος ελευθερώνει τον άνθρωπο από τα δεσμά του θανάτου, γεγονός που θα φανερωθεί στη απόλυτη μορφή του, στα έσχατα της ιστορίας (Α΄ Κορ. 15:26). Έτσι λοιπόν για τον Σμέμαν, «το μόνο σημαντικό πράγμα στη ζωή είναι αυτό που καταλύει τον θάνατο, μάλλον όχι “αυτό” αλλά “Αυτός”, ο Χριστός. Υπάρχει αναμφίβολα μόνο μια χαρά: να τον γνωρίσεις (τον Χριστό) και να τον μοιράζεσαι με άλλους» (Ημερολόγιο). Ο δε όσιος Πορφύριος αναφέρει ότι, «Ο Χριστός είναι η χαρά, το φως το αληθινό, η ευτυχία. Ο Χριστός είναι η ελπίδα μας. Από κει πηγάζει η χαρά… Η χαρά είναι ο ίδιος ο Χριστός. Είναι μια χαρά, που σε κάνει άλλο άνθρωπο…» (Βίος και Λόγοι).

Η έσχατη αυτή χαρά της ένωσης των πάντων, ορατών και αοράτων, νοερών και αισθητών, με τον Χριστό στη Βασιλεία του Πατρός, αν και ήδη παρούσα, έρχεται ταυτόχρονα ως υπόσχεση και πλήρωμα. Τα έσχατα εισέρχονται στο παρόν της ζωής μας, δια του Αγίου Πνεύματος, μέσα από τις καθημερινές πράξεις και εμπειρίες. Με άλλα λόγια, η ανθρώπινη καθημερινότητα γεμίζει από σταλαγματιές και λεπτά αιωνιότητας, ικανά να θρέψουν με νόημα την ύπαρξή μας.

Για τον π. Σμέμαν και τον όσιο Πορφύριο, αυτή η εμπειρία δεν ακυρώνει τη ζωή αυτή χάριν κάποιας άλλης, αλλά τη μεταμορφώνει σε τόπο συνάντησης με τον Θεό. Ούτε αποτελεί προνόμιο μιας πνευματικής ελίτ, αλλά δυνατότητα όλων των ανθρώπων και της κτίσης. Ο όσιος Πορφύριος παροτρύνει τους ανθρώπους να ζουν και να χαίρονται τα πάντα, δίχως να ενοχοποιούν την εμπειρία της ζωής: «Όλα είναι άγια, και η θάλασσα και το μπάνιο και το φαγητό. Όλα να τα χαίρεσθε. Όλα μας πλουτίζουν, όλα μας οδηγούν στη μεγάλη Αγάπη, όλα μας οδηγούν στον Χριστό…» (Βίος και Λόγοι). Ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν αναγνωρίζει την ευτυχία στα πιο απλά και προφανή που όταν τα περιφρονούμε ή απαξιωτικά τα προσπερνούμε, διαπράττουμε αμαρτία: «ένιωσα αρκετά την αμαρτία μου, το ότι δεν δέχομαι, δηλαδή, την πραγματικότητα της ζωή μου και ότι δεν παραμένω πιστός σε όσα φαίνονται ασήμαντα. Πρέπει να δεχόμαστε την κάθε μέρα και το καθετί σε αυτή ως δώρο του Θεού και να μεταμορφώνουμε σε χαρά την κάθε μέρα» (Ημερολόγιο).

Απ’ όλα τα παραπάνω γίνεται σαφές, ότι η χαρά αποτελεί ένα οντολογικό και εσχατολογικό γεγονός, το οποίο προγεύεται ο πιστός στη Θεία Ευχαριστία και κατ’ επέκταση στην καθημερινότητα της ζωής: «πηγή του εσχατολογικού φωτός της ανόδου ολόκληρης της ζωής είναι το μυστήριο της Ευχαριστίας…» (Ημερολόγιο). Ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν πιστεύει, ότι η εσχατολογία αποτελεί την απάντηση της Εκκλησίας στα σκληρά και βασανιστικά ερωτήματα της εποχής μας. Είναι η χαρά που νικά τη θλίψη του κόσμου, η απελευθέρωση από το ραγισμένο παρελθόν και η παράδοση στην ολότητα του μέλλοντος. Όπως σημειώνει ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν στο Ημερολόγιό του: «Ο Χριστιανισμός παραμένει απελπιστικά “Κωνσταντίνειος”, εξ ου κι η επαίσχυντη αδυναμία του. Η μόνη ευκαιρία που έχει είναι η εσχατολογία. Σκέφτομαι συνεχώς πως αυτή ακριβώς η εσχατολογία του Χριστιανισμού περιέχει μέσα της την ερμηνεία των πάντων: της ζωής και του θανάτου, της φρίκης της Γουϊάνα, της παρακμής του ανεπτυγμένου κόσμου, της τρομοκρατικής αναβίωσης του Ισλάμ, του μυστηρίου της Ρωσίας, της οικολογίας, της ψυχολογία των πάντων…» (Ημερολόγιο). Κάθε προσπάθεια της Εκκλησίας να πείσει με αφετηρία την ιστορία, παραπέμπει σε ιδεολογία, αναδίδει αίμα και θάνατο. Μονάχα τα έσχατα, ως η Χαρά της Βασιλείας του Θεού, μπορούν να αποτελέσουν την απάντηση σε ένα σταυρωμένο κόσμο που διψά για την Ανάσταση. Είναι συγκλονιστικός ο λόγος του Ντοστογιέφσκι στο έργο του Έγκλημα και Τιμωρία, όπου την τελευταία λέξη, για τους δυστυχισμένους και ταλαιπωρημένους του κόσμου τούτου, δεν τον έχει η ιστορία αλλά τα έσχατα και η Ανάσταση: «Θέλανε να μιλήσουν, αλλά δεν μπορούσαν. Τα μάτια τους είχανε πλημμυρίσει από τα δάκρυα. Ησαν χλωμοί και αδύνατοι, όμως πάνω στα τσακισμένα πρόσωπα τους σιγότρεμε τώρα η χαραυγή ενός καινούργιου μέλλοντος, μιας ολοκληρωτικής αναστάσεως σε μια καινή ζωή…».

Ο πρωτοπρεσβύτερος Χαράλαμπος Λίβυος Παπαδόπουλος είναι εφημέριος στην ενορία της Αγίας Ειρήνης Πύργου Μονοφατσίου της Ι. Μητροπόλεως Γορτύνης και Αρκαδίας στην Κρήτη.



Το παρόν άρθρο αποτελεί περίληψη ομιλίας με τίτλο «Από τον π. Αλέξανδρο Σμέμαν στον Άγιο Πορφύριο με θέμα τη Χαρά», που δόθηκε στο πλαίσιο του κύκλου ηλεκτρονικών διαλέξεων «Καιρός του ποιήσαι» της Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου, στις 24 Φεβρουαρίου 2021.

[1] π. Αλεξάνδρου Σμέμαν, Για να ζήσει ο κόσμος, εκδ. Δόμος, Αθήνα, 2010.

[2] Οσίου Πορφυρίου Καυσοκαλιβίτου, Βίος και Λόγοι, εκδ. Χρυσοπηγή, Χανιά, 2013.

[3] π. Αλεξάνδρου Σμέμαν, Ημερολόγιο, Αθήνα, Ακρίτας, 2002.

Πηγή

Ηθική και χριστιανικό δόγμα

Ο ηθικός προβληματισμός, μια πανανθρώπινη πραγματικότητα Αδιάκοπα στη ζωή του ο άνθρωπος χρειάζεται να διαμορφώνει άποψη, να λαμβάνει αποφάσεις και να ενεργεί. Αντιμετωπίζει διλήμματα, κρίνει και αξιολογεί. Και γι’ αυτό βρίσκεται συνεχώς μπροστά στο ερώτημα «τι είναι σωστό και τι λάθος», «τι είναι καλό και τι κακό», δηλαδή τι είναι ηθικό και τι όχι. Το ερώτημα αυτό αποτελεί τον ηθικό προβληματισμό και αποτελεί χαρακτηριστικό, το οποίο διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα αντικείμενα και από την άλογη φύση, η οποία ζει βάσει αυτοματισμών και ενστίκτων. Φυσικά, στο
ερώτημα τι είναι ηθικό και τι όχι δίνονται πλήθος διαφορετικές απαντήσεις, καθεμία από τις οποίες ορίζει κάποια ηθική. Αλλά πάντως ο ηθικός προβληματισμός είναι πανανθρώπινο χαρακτηριστικό. Εκδηλώνεται σε όλους τους ανθρώπους και όλες τις κοινωνίες, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης.

Η ηθική του χριστιανού  

Ο τρόπος ζωής είναι κορυφαίο ζήτημα για τα μέλη της Εκκλησίας. Ο Χριστός έχει διαβεβαιώσει: «Στη βασιλεία του Θεού δε θα μπει όποιος μου λέει “Κύριε, Κύριε”, αλλά όποιος κάνει το θέλημα του ουράνιου Πατρός μου» . Ο τρόπος ζωής του Χριστιανού, λοιπόν, υπαγορεύεται από την ίδια του την ταυτότητα: από το ότι είναι Χριστιανός, από το ότι έχει τη συγκεκριμένη πίστη, από το ότι αποδέχεται
αυτά που του προσφέρει και του ζητά ο Θεός. Οι αλήθειες τις οποίες έχει αποκαλύψει ο Θεός (π.χ.
ότι ο Θεός είναι Τριάδα και ότι ο Χριστός είναι Θεάνθρωπος) αποτυπώνονται με ποικίλους τρόπους στην Αγία Γραφή και στα δόγματα της Εκκλησίας, όσο αυτό είναι δυνατό στην ανθρώπινη γλώσσα. Τις αλήθειες αυτές καλείται να αποδεχτεί ο άνθρωπος, να τις εκφράσει κατά τη λατρεία και να τις ζήσει στην καθημερινή του ζωή. Τα δόγματα, δηλαδή, δεν είναι ιδεολογικές αρχές ή αξιώματα, τα οποία αρκεί ο άνθρωπος να δηλώσει ότι τα δέχεται εγκεφαλικά. Τι σημασία έχει, αν κάποιος παραδέχεται ότι υπάρχει Θεός, αλλά αυτή η πίστη δεν οδηγεί σε έμπρακτη ζωή; Και τα δαιμόνια το παραδέχονται αυτό (μας λέει στην επιστολή του ο απόστολος Ιάκωβος), αλλά δεν εμπνέονται από αυτό· αντιθέτως, τρέμουν. Γι’ αυτό, καταλήγει ο Ιάκωβος, «η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή» .
Ο πιστός λοιπόν καλείται να ζει, να αποφασίζει και να πράττει βάσει του τρόπου ζωής τον οποίον φανερώνουν τα δόγματα της πίστης του. Αυτό μάλιστα θα μπορούσαμε να το πούμε και αντίστροφα: Ο τρόπος ζωής των Χριστιανών οφείλει να είναι τέτοιος, ώστε από αυτόν να φανερώνεται ποιο είναι το περιεχόμενο της πίστης του, η δογματική του. «Έτσι θα σας ξεχωρίζουν όλοι πως είστε μαθητές μου», είχε πει ο Χριστός, «αν έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλο» . Και ο απόστολος Ιάκωβος προκαλεί: «Δείξε μου την πίστη σου από τα έργα σου»! Ας δούμε, λοιπόν, πώς η Αγία Γραφή και τα δόγματα της Εκκλησίας αποτελούν όχι θεωρητικά κείμενα, αλλά αποτύπωση ενός τρόπου ύπαρξης και προσκλήσεις στην ηθική.

 Το Χριστολογικό δόγμα
Η ενανθρώπηση του Υιού φανερώνει τη σφοδρή αγάπη του Θεού προς τη δημιουργία του. «Τόσο
πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμο», λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, «ώστε παρέδωσε στο θάνατο το μονο-
γενή του Υιό» . Ο Υιός προσέλαβε πλήρη ανθρώπινη φύση, πράγμα που σημαίνει πόσο σημαντικό
είναι το ανθρώπινο σώμα, η ύλη, η ανθρώπινη δραστηριότητα κλπ. Η σταύρωσή του δείχνει τις διαστάσεις της θυσιαστικής αγάπης, και η ανάστασή του σημαίνει τη θανάτωση του θανάτου, δηλαδή
όλων των δυνάμεων οι οποίες υποδουλώνουν και φθείρουν την κτίση. Θάνατος είναι η βιολογική
αποσύνθεση του ανθρώπου, θάνατος είναι και η μισανθρωπία (μίσος, εκμετάλλευση, αδικία, αποξέ-νωση) η οποία «θανατώνει» κάποιους ανθρώπους και τους σπρώχνει στο περιθώριο της ζωής. Θάνατος είναι και η λεηλασία του φυσικού κόσμου.

Το Τριαδολογικό δόγμα
O Θεός της Εκκλησίας είναι Τριάδα: τρία Πρόσωπα (Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα), τα οποία  ουδέποτε συγχέονται, ουδέποτε χωρίζονται, ουδέποτε το καθένα απ’ αυτά χάνει την ιδιαιτερότητά του. Μπορούμε να πούμε ότι ο Θεός δεν είναι μία μοναχική ύπαρξη, αλλά μια συντροφιά τριών Προσώπων ισότιμων μεταξύ τους, καθένα από τα οποία ανοίγεται αγαπητικά προς τα άλλα δύο. Ο τρόπος ύπαρξης του Θεού είναι η αγάπη. Καλώντας, λοιπόν, η Εκκλησία τον άνθρωπο να αποδεχτεί αυτόν τον Θεό, τον καλεί να γίνει κοινωνός του τρόπου ύπαρξης του Θεού του. Το τριαδικό δόγμα υποδεικνύει, δηλαδή, και ζητά από τους ανθρώπους να ζήσουν με δύο βασικούς άξονες:
1) Να συνυπάρχουν αρμονικά, χωρίς ατομικισμό, ο οποίος σπάζει τις ανθρώπινες σχέσεις, και  ταυτόχρονα
2) η συνύπαρξη αυτή να μην καταλήγει σε μία απρόσωπη μάζα, η οποία απορροφά κι εξαφανίζει τα Πρόσωπα. Κάθε άνθρωπος παραμένει μοναδική, ανεπανάληπτη και αναντικατάστατη ύπαρξη, όταν βρίσκεται σε κοινωνία με τις άλλες, μοναδικές υπάρξεις.
Αυτοί οι δύο άξονες χρειάζεται να υπάρχουν ταυτόχρονα. Αν ο ένας από τους δύο αγνοηθεί, τότε ο τρόπος ζωής των ανθρώπων και των ανθρώπινων κοινωνιών θα ολισθήσει είτε στην ατομοκρατία είτε στη μαζοποίηση .

Η εσχατολογία
Ο όρος «έσχατα» σημαίνει «τα τελευταία, το τέρμα». Η Εκκλησία έχει συγκεκριμένη πίστη για τα
έσχατα, δηλαδή έχει εσχατολογία. Πιστεύει ότι η ιστορία δεν προχωρά κυκλικά, δεν είναι μια αιώνια
επανάληψη. Αντίθετα, οδεύει προς ένα αίσιο τέρμα, το οποίο κατά τη Βίβλο είναι η Βασιλεία του Θεού. Είναι τέρμα, όχι υπό την έννοια ότι ο κόσμος (το σύμπαν) θα πάψει να υπάρχει, αλλά υπό την έννοια της τελικής και αιώνιας φάσης. Ο κόσμος θα ανακαινιστεί, δηλαδή θα ελευθερωθεί από το κακό, τη φθορά και τον θάνατο για πάντα. Την ανακαίνιση αυτή την ενεργεί ο Θεός. Η Βασιλεία έχει εγκαινιαστεί με την ενανθρώπηση και την ανάσταση του Χριστού, αλλά προσδοκάται η ολοκλήρωσή της. Η ανάσταση όλων (την οποία δηλώνουμε, στο Σύμβολο της Πίστεως, ότι προσδοκούμε) είναι κάτι που χαρίζεται από τον Θεό· δεν παράγεται από την ανθρώπινη φύση, η οποία από μόνη της (δηλαδή αν την νοήσουμε χωρίς τον Θεό) τείνει στον θάνατο και τον εκμηδενισμό της. Η προσδοκία της Βασιλείας δεν σημαίνει για τον Χριστιανό παθητική αναμονή. Σημαίνει πηγή έμπνευσης για την καθημερινότητα. Με τις επιλογές του και τις πράξεις του ο πιστός καλείται να φέρει το φως των εσχάτων στο σήμερα. Η Βασιλεία νοείται ως η κοινωνία Θεού και ανθρώπου, ως ανακαίνιση των πάντων, ως εξάλειψη του δακρύου και του πόνου. Μέσα στην ιστορία, λοιπόν, οι Χριστιανοί καλούνται σε στάση ζωής κατά των ποικιλόμορφων δυνάμεων του θανάτου, οι οποίες εξαθλιώνουν τον άνθρωπο και αντιστρατεύονται το έργο του Θεού.

Η θεία Ευχαριστία
Δεν είναι τυχαίο ότι η θεία Ευχαριστία ονομάζεται και θεία Κοινωνία: κοινωνία των ανθρώπων
με τον Θεό, κοινωνία των ανθρώπων μεταξύ τους. «Όπως ο άρτος είναι ένας, έτσι κι εμείς αποτελούμε ένα σώμα, αν και είμαστε πολλοί». Είναι το μόνο κυριολεκτικά κοινό γεύμα πάνω στη γη, στο οποίο παύουν να υπάρχουν όλες οι διαιρέσεις και οι διχασμοί. Και είναι στενά συνδεδεμένη με την εσχατολογία, διότι η Ευχαριστία αποτελεί εικόνα της αγαπητικής Βασιλείας που προσδοκούμε. Δεν υπάρχει διαφορετική Ευχαριστία για άντρες και γυναίκες, για καθεμία εθνότητα ιδιαίτερα ή για κάθε ανθρώπινη φυλή ξεχωριστά! Κι όλοι λαμβάνουν την ίδια «τροφή» και την ίδια «ποσότητα».
Η θεία Ευχαριστία αποτελεί πρότυπο για ολόκληρη τη ζωή των Χριστιανών. Όπως μας λένε εκκλησιαστικά κείμενα ήδη του 2ου αιώνα, αφού οι πιστοί συμμετέχουν από κοινού στα άγια,
πόσο μάλλον πρέπει να μοιράζονται τα φθαρτά αγαθά . Και βέβαια αυτό δεν περιορίζεται στα
υλικά πράγματα. Αφορά την ανθρώπινη συνύπαρξη σε κάθε της διάσταση. Η Ευχαριστία είναι
το υπόδειγμα μιας κοινωνίας, όπου καθένας συμμετέχει ως ιδιαίτερο πρόσωπο, και ταυτόχρονα όλοι αποκτούν «μία καρδιά και μία ψυχή». 

 Βήματα μάθησης και έκφρασης

 
Βήμα Πρώτο:
Ας αναρωτηθούμε τι είναι σωστό και τι λάθος, σε μία πραγματικά δύσκολη περίπτωση. Ας προσπαθήσουμε να εισχωρήσουμε στις σκέψεις ενός άνδρα που μπαίνει σε ένα ηθικό δίλημμα, το οποίο αφορά την «τιμή» της ζωής.
Μία γυναίκα, σε μια πόλη της Ευρώπης, υποφέρει από καρκίνο και πασχίζει να κρατηθεί στη ζωή.
Υπάρχει όμως ένα βαρύ φάρμακο, που ίσως μπορεί να τη σώσει. Πρόκειται για ένα φάρμακο το οποίο περιέχει ράδιο, και το οποίο το ανακάλυψε πρόσφατα ένας φαρμακοποιός της ίδιας πόλης. Ο φαρμακοποιός χρεώνει το φάρμακο 2.000 €, δέκα φορές ακριβότερα απ’ ό, τι κοστολογούνται τα ανάλογα φάρμακα.

Ο σύζυγος της άρρωστης γυναίκας αναζήτησε από συγγενείς και φίλους να δανειστεί τα χρήματα
και συγκέντρωσε 1.000€. Εξήγησε στον φαρμακοποιό ότι η γυναίκα του πεθαίνει και του ζήτησε να του κάνει έκπτωση ή έστω μία προσωρινή πίστωση… Ο φαρμακοποιός τού αρνήθηκε.
Ο άντρας απεγνωσμένος, πια, διέρρηξε το φαρμακείο για να κλέψει το φάρμακο χάριν της γυναίκας του10.
Αφού μάθουμε για τον ηθικό προβληματισμό, ας επιχειρήσουμε να απαντήσουμε σε δύο ερω-
τήσεις:
• Ήταν σωστό που αρνήθηκε ο φαρμακοποιός τις προτάσεις του άντρα; Γιατί;
• Ήταν σωστό που ο άντρας διέρρηξε το φαρμακείο; Γιατί;
Αφού διαβάσουμε για την ηθική του χριστιανού και έχοντας στον νου το αγιογραφικό χωρίο
«Δείξε μου την πίστη σου από τα έργα σου» (Ιακ. 2:18), ας συζητήσουμε:
• Τι θα έκανε κάποιος χριστιανός στη θέση του άντρα με το ηθικό δίλημμα; 

 Ας διακρίνουμε πώς η Αγία Γραφή και τα δόγματα της Εκκλησίας αποτυπώνουν τρόπους
ζωής και αποτελούν προσκλήσεις στην ηθική.
Ας διαβάσουμε για το Χριστολογικό Δόγμα και ας καταλήξουμε, τι σημαίνει για τον άνθρωπο
η ενανθρώπηση και η σταυρική θυσία του Υιού του Θεού;

 Παρατηρούμε στην εικόνα αυτή τις διαφορετικές εκφράσεις του Χριστού στο δεξί και αριστερό τμήμα της εικόνας του Χριστού. Ο Χριστός προσφέρεται σε όλους ανεξαίρετα ως αγάπη. Αλλά δείτε πώς εκλαμβάνει την αγάπη αυτή, αν δει κάποιος μόνο το αριστερό βλέμμα του Χριστού και πώς αν δει μόνο το δεξί.

 Σκεφτόμαστε πότε εκλαμβάνει ο πιστός τον Χριστό ως χαρά.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Βήμα Τρίτο:
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία την Αγία Τριάδα την εικονίζει η σκηνή της φιλοξενίας του Αβραάμ προς τρεις ξένους (Γεν 18:1).

 Παρατηρούμε την εικόνα 13 , και απαντούμε σε δύο ερωτήσεις:
• Γιατί οι τρεις άγγελοι είναι όμοιοι;
• Γιατί οι τρεις άγγελοι παρουσιάζουν διαφορές στην ενδυμασία και τη στάση του σώματος;
Διαβάζουμε από την υμνολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας δύο τροπάρια, τα οποία δίνουν νόημα στην εικόνα και τη διήγηση της φιλοξενίας του Αβραάμ:
Στο μεσονυκτικό του Σαββάτου πριν την Κυριακή του Θωμά, η Εκκλησία ψάλλει:

Συ πάλαι σαφώς τω Αβραάμ, ως ώφθης τρισυπόστατος, μοναδικός τε φύσει θεότητος, θεολογίας το
ακραιφνέστατον, τυπικώς ενέφηνας, Kαι πιστώς υμνούμέν σε, τον μονάρχην Θεόν, και τρισήλιον.
Την Κυριακή του Παραλύτου, στον κανόνα του Μεσονύκτιου (Ωδή ζ΄) η Εκκλησία ψάλλει:
Εφάνη τω Αβραάμ, Θεός τρισυπόστατος, εν τη δρυϊ πάλαι τη Μαμβρή, τής φιλοξενίας μισθόν, τον
Ισαάκ αντιδούς δι’ έλεον, όνπερ νυν δοξάζομεν, ως Θεόν τών Πατέρων ημών.
Ποιες λέξεις στα τροπάρια αυτά αναφέρονται στους τρεις ξένους οι οποίοι φιλοξενούνται από
τον Αβραάμ και τη Σάρα;
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Αφού διαβάσουμε για το Τριαδολογικό Δόγμα, ας συζητήσουμε για το πώς στην Εκκλησία οι άνθρωποι συνυπάρχουν και, παράλληλα, κάθε άνθρωπος παραμένει μοναδική και αναντικατάστατη ύπαρξη, πάντα σε κοινωνία με τις άλλες μοναδικές υπάρξεις, και ποτέ εγωκεντρικά.
Στη συζήτηση αυτή θα μας βοηθήσει να έχουμε στο νου μας το αγιογραφικό χωρίο, «Όλοι όσοι πίστεψαν είχαν μία καρδιά και μία ψυχή» (Πράξ. 4:32)
• να παρατηρήσουμε στην παρακάτω εικόνα ποιος είναι αυτός που συντελεί στην κοινωνία των ανθρώπων με τον Θεό, και στην κοινωνία των ανθρώπων μεταξύ τους. 

 

Βήμα Τέταρτο:
Αφού κατανοήσουμε γιατί η θεία Ευχαριστία ονομάζεται και θεία Κοινωνία, ας επιχειρήσουμε
να αντιληφθούμε τις ευκαιρίες που έχει ο πιστός να γευτεί στο σήμερα το φως των εσχάτων,
την τέλεια κοινωνία, έχοντας στο νου μας
• όσα ο αββάς Μακάριος λέει με τον δικό του, παραβολικό, τρόπο για την ακοινωνησία μεταξύ των ανθρώπων και μεταξύ ανθρώπων και Θεού, η οποία συνιστά τη ζωή των «κολασμένων», και
• όσα φαίνονται για τις σχέσεις των ανθρώπων στο ζωγραφικό έργο του Γιάννη Γαΐτη:

Μια μέρα, ο Αββάς Μακάριος, καθώς βαδίζει στην έρημο, χτυπάει με το μπαστούνι του το πεταμένο
κρανίο ενός αιρεσιάρχη. Αμέσως ακολούθησε ο εξής διάλογος:
ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Ποιος είσαι εσύ;
ΚΡΑΝΙO: Ήμουν ιερέας των ειδώλων και εκείνων, που έμειναν ειδωλολάτρες σ’ αυτό τον τόπο. Εσύ
είσαι ο Μακάριος, ο πνευματοφόρος. Όταν σπλαχνίζεσαι τους κολασμένους και προσεύχεσαι γι’ αυτούς, αυτοί ανακουφίζονται.
ΜΑΚΑΡΙΟΣ: Ποια ανακούφιση αισθάνεσθε; πώς είναι η κόλαση; ποια είναι η κατάσταση εκεί;
ΚΡΑΝΙΟ: Δεν μπορούμε να βλέπουμε ο ένας το πρόσωπο του άλλου, γιατί είμαστε δεμένοι πλάτη
με πλάτη, και δεν μπορεί κανένας να αντικρίσει τα πρόσωπα των άλλων. Όταν όμως προσεύχεσαι, λασκάρουν τα σκοινιά και μπορούμε να κοιταχτούμε πρόσωπο προς πρόσωπο. Αυτή είναι η ανακούφιση!

 Με βάση όσα μάθαμε για τη ζωή του χριστιανού, ας γράψουμε σε τρεις φράσεις τι σημαίνει
πρακτικά να έχει κάποιος την προσδοκία της Βασιλείας του Θεού ως πηγή έμπνευσης για την
καθημερινότητά του:

Πηγή : Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου, Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης, Θέματα Χριστιανικής Ηθικής και Ποιμαντικής Θεολογίας, ΤΕΥΧΟΣ Α΄ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ Γ΄ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, σελ:9-16

Η αγωνία του θανάτου

 Πηγή

Με τον π. Εφραίμ Τριανταφυλλόπουλου, πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Φθιώτιδος

Τα έσχατα δεν είναι μόνο το μέλλον· είναι κάθε παρόν που αγγίζει την αιωνιότητα. Μια πορεία από την εσωτερική αμφιβολία και την υπαρξιακή ανασφάλεια, μέσα από την πνευματική ξηρασία των ιδεολογιών, προς τη ζωντανή εμπειρία της Εκκλησίας ως τόπου καθολικής αποδοχής και θεραπείας.

Ο Πεντζίκης δεν προσεγγίζεται απλώς ως λογοτέχνης· αναδεικνύεται ως μάρτυρας της οντολογικής αλήθειας της Εκκλησίας, της σημασίας της Παναγίας ως «Πύλης» του μυστηρίου, και της θεολογίας ως σχέσης, όχι ως διανοητικής κατασκευής.

Το βίωμα καθίσταται θεολογική γλώσσα.
Η υπαρξιακή λύπη μεταστοιχειώνεται σε ελπίδα.
Ο χρόνος γίνεται φορέας αιωνιότητας, όταν βιώνεται εν Χριστώ.