Ερωτήσεις Πολλαπλής Επιλογής: Ιουδαϊσμός

Quiz Αυτοαξιολόγησης: Ιουδαϊσμός

1. Ποια είναι η κεντρική διδασκαλία του Ιουδαϊσμού;

• Α) Ο Θεός είναι η φύση
• Β) Ο Θεός είναι ένας (Μονοθεϊσμός)
• Γ) Υπάρχουν πολλοί θεοί

Σωστό: Β) Ο Θεός είναι ένας [1].

2. Πώς δημιούργησε ο Θεός τον κόσμο σύμφωνα με την ιουδαϊκή πίστη;

• Α) Από προϋπάρχουσα ύλη
• Β) Τυχαία
• Γ) «Εκ του μηδενός» (ex nihilo)

Σωστό: Γ) Εκ του μηδενός [1, 5].

3. Τι σημαίνει ότι ο άνθρωπος πλάστηκε «κατ' εικόνα» Θεού;

• Α) Ότι διαθέτει λογικό και ελεύθερη βούληση
• Β) Ότι μοιάζει σωματικά στον Θεό
• Γ) Ότι είναι αθάνατος από τη φύση του

Σωστό: Α) Λογικό και ελεύθερη βούληση [6, 7].

4. Ποιος θεωρείται ο γενάρχης του ισραηλιτικού λαού;

• Α) Ο Μωυσής
• Β) Ο Αβραάμ
• Γ) Ο Δαβίδ

Σωστό: Β) Ο Αβραάμ [1].

5. Πού συνήψε ο Θεός τη «Διαθήκη» με τον Μωυσή;

• Α) Στην Αίγυπτο
• Β) Στην Ιερουσαλήμ
• Γ) Στο όρος Σινά

Σωστό: Γ) Στο όρος Σινά [1].

6. Ποιο είναι το πρώτο μέρος της Εβραϊκής Βίβλου;

• Α) Οι Προφήτες
• Β) Η Πεντάτευχος (Τορά)
• Γ) Τα Αγιόγραφα

Σωστό: Β) Η Πεντάτευχος (Τορά) [1].

7. Τι είναι το «Ταλμούδ»;

• Α) Υπόμνημα που ρυθμίζει τη λατρεία και τον νόμο
• Β) Βιβλίο με ψαλμούς
• Γ) Ιστορικό χρονικό της διασποράς

Σωστό: Α) Υπόμνημα λατρείας και νόμου [1].

8. Ποιο γεγονός σήμανε την έναρξη της μεγάλης Διασποράς;

• Α) Η έξοδος από την Αίγυπτο
• Β) Η καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ.
• Γ) Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος

Σωστό: Β) Η καταστροφή της Ιερουσαλήμ το 70 μ.Χ. [1].

9. Ποιο είναι το κέντρο της ιουδαϊκής λατρείας σήμερα;

• Α) Ο Ναός του Σολομώντα
• Β) Το σπίτι του ραβίνου
• Γ) Η Συναγωγή

Σωστό: Γ) Η Συναγωγή [1].

10. Ποιος είναι ο ρόλος του ραβίνου;

• Α) Είναι ιερέας που προσφέρει θυσίες
• Β) Είναι θρησκευτικός δάσκαλος
• Γ) Είναι ο πολιτικός ηγέτης

Σωστό: Β) Θρησκευτικός δάσκαλος [1].

11. Ποια είναι η ιερή ημέρα ανάπαυσης;

• Α) Το Σάββατο (Shabbat)
• Β) Η Κυριακή
• Γ) Η Παρασκευή

Σωστό: Α) Το Σάββατο [1].

12. Πότε ξεκινά η αργία του Σαββάτου;

• Α) Το πρωί του Σαββάτου
• Β) Το απόγευμα της Παρασκευής
• Γ) Τα μεσάνυχτα της Παρασκευής

Σωστό: Β) Το απόγευμα της Παρασκευής [1].

13. Τι απαγορεύεται αυστηρά κατά τη διάρκεια του Σαββάτου;

• Α) Η προσευχή
• Β) Το φαγητό
• Γ) Κάθε εργασία που επιφέρει μόνιμο αποτέλεσμα

Σωστό: Γ) Κάθε εργασία με μόνιμο αποτέλεσμα [1, 8].

14. Τι γιορτάζουν οι Ιουδαίοι στο Πάσχα (Πεσάχ);

• Α) Την ανάσταση του Μεσσία
• Β) Την Έξοδο από την Αίγυπτο
• Γ) Τη δημιουργία του κόσμου

Σωστό: Β) Την Έξοδο από την Αίγυπτο [1].

15. Τι είναι το «Γιομ Κιπούρ»;

• Α) Γιορτή των φώτων
• Β) Η γιορτή της συγκομιδής
• Γ) Η Ημέρα της Εξιλέωσης

Σωστό: Γ) Η Ημέρα της Εξιλέωσης [1].

16. Ποια είναι η διάρκεια της αργίας του Σαββάτου;

• Α) Περίπου 36 ώρες
• Β) 12 ώρες
• Γ) 48 ώρες

Σωστό: Α) Περίπου 36 ώρες [1].

17. Τι γιορτάζεται κατά την Πεντηκοστή (Shavuot);

• Α) Η κάθοδος του Αγίου Πνεύματος
• Β) Η αποκάλυψη του Θεού στο Σινά
• Γ) Η νίκη κατά των Μακκαβαίων

Σωστό: Β) Η αποκάλυψη στο Σινά [1].

18. Τι είναι ο Σιωνισμός;

• Α) Θρησκευτική αίρεση
• Β) Τύπος αρχιτεκτονικής
• Γ) Κίνημα για τη δημιουργία ιουδαϊκού κράτους

Σωστό: Γ) Κίνημα για κράτος [1].

19. Πότε ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ;

• Α) Το 1948
• Β) Το 1918
• Γ) Το 1967

Σωστό: Α) Το 1948 [1].

20. Ποιοι είναι οι τρεις κύριοι κλάδοι του σύγχρονου Ιουδαϊσμού;

• Α) Σουνίτες, Σηίτες, Σούφι
• Β) Ορθόδοξος, Μεταρρυθμισμένος, Συντηρητικός
• Γ) Καθολικοί, Προτεστάντες, Ορθόδοξοι

Σωστό: Β) Ορθόδοξος, Μεταρρυθμισμένος, Συντηρητικός [1].

21. Ποια είναι η διαφορά των γυναικών στον Μεταρρυθμισμένο Ιουδαϊσμό;

• Α) Απαγορεύεται να εισέλθουν στη συναγωγή
• Β) Κάθονται πάντα στον γυναικωνίτη
• Γ) Κάθονται μαζί με τους άντρες και γίνονται ραβίνοι

Σωστό: Γ) Κάθονται μαζί και γίνονται ραβίνοι [1].

22. Ποια είναι η ιουδαϊκή προσδοκία για τη σωτηρία;

• Α) Δεν υπάρχει προσδοκία σωτηρίας
• Β) Παγκόσμια σωτηρία μέσω του Μεσσία στο τέλος της ιστορίας
• Γ) Μόνο ατομική σωτηρία

Σωστό: Β) Παγκόσμια σωτηρία μέσω Μεσσία [1].

23. Τι γιορτάζει η «Χανουκά»;

• Α) Την έξοδο από την Αίγυπτο
• Β) Την ημέρα του εξιλασμού
• Γ) Τη νίκη κατά των Σελευκιδών (2ος αι. π.Χ.)

Σωστό: Γ) Τη νίκη κατά των Σελευκιδών [1].

24. Τι συμβολίζει το Σάββατο;

• Α) Τον θάνατο του Μωυσή
• Β) Την ανάπαυση του Θεού μετά τη Δημιουργία
• Γ) Την ημέρα της κρίσης

Σωστό: Β) Την ανάπαυση του Θεού [1].

25. Ποιο είναι το δίλημμα στο βιβλίο του Δευτερονομίου;

• Α) Πλούτος ή φτώχεια
• Β) Πόλεμος ή ειρήνη
• Γ) Επιλογή μεταξύ ζωής και θανάτου

Σωστό: Γ) Ζωή ή θάνατος [1, 9].

26. Τι περιλαμβάνουν τα «Αγιόγραφα»;

• Α) Το τρίτο μέρος της Εβραϊκής Βίβλου
• Β) Μόνο τους νόμους του Μωυσή
• Γ) Τις επιστολές των Αποστόλων

Σωστό: Α) Το τρίτο μέρος της Βίβλου [1].

27. Πώς ονομάζεται η επτάφωτος λυχνία, σύμβολο του Ιουδαϊσμού;

• Α) Τορά
• Β) Μενορά
• Γ) Σοφάρ

Σωστό: Β) Μενορά [1].

28. Ποιο είναι το όραμα του προφήτη Ησαΐα;

• Α) Ένας αιώνιος πόλεμος
• Β) Η καταστροφή των εθνών
• Γ) Παγκόσμια ειρήνη και γνώση του Κυρίου

Σωστό: Γ) Παγκόσμια ειρήνη [1].

29. Πόσα βιβλία περιλαμβάνει η Εβραϊκή Βίβλος (Tanakh);

• Α) 24 βιβλία
• Β) 27 βιβλία
• Γ) 39 βιβλία

Σωστό: Α) 24 βιβλία [1].

30. Τι θεωρείται το κακό στον Ιουδαϊσμό;

• Α) Αυτόνομη θεότητα
• Β) Αποτέλεσμα κακής χρήσης της ελευθερίας του ανθρώπου
• Γ) Φυσικό φαινόμενο χωρίς αιτία

Σωστό: Β) Κακή χρήση ελευθερίας [1].

Οι συμβολισμοί του μυστηρίου του γάμου (αντιστοίχιση)

Άσκηση αντιστοίχισης με θέμα το μυστήριο του γάμου και τους συμβολισμούς του. Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι να αντιστοιχιστούν οι επιμέρους συμβολισμούς του μυστηρίου (δαχτυλίδια, άρμοση χεριών, στέφανα, κοινό ποτήρι, χορός του «Ησαΐα») με τη σημασία τους. Απώτερος στόχος είναι η κατανόηση των τεκταινόμενων κατά την τέλεση του μυστηρίου του Γάμου στην εκκλησία.

Πολυθεϊστικές, μονοθεϊστικές και πανθεϊστικές θρησκείες

Άσκηση ταξινόμησης με θέμα τα διαφορετικά είδη θρησκειών, τις αντιλήψεις που εκφράζουν και τα επιμέρους χαρακτηριστικά τους. Στόχος του μαθησιακού αντικειμένου είναι να δοκιμάσουν οι μαθητές τις γνώσεις τους σχετικά με τις πολυθεϊστικές, τις μονοθεϊστικές και τις πανθεϊστικές θρησκείες, καταλήγοντας σε συμπεράσματα για τις μεταξύ τους διαφοροποιήσεις. Πιο συγκεκριμένα, αντικείμενο της άσκησης είναι η τοποθέτηση στο κατάλληλο πλαίσιο των προτάσεων που δίνονται, ανάλογα με το είδος της θρησκείας που αυτές αφορούν.

Τα βιβλία της Καινής Διαθήκης (κουίζ)

Κουίζ τριών ερωτήσεων (πολλαπλών επιλογών, αντιστοίχισης), με θέμα τα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Στόχος του μαθησιακού αντικειμένου είναι να δοκιμάσουν οι μαθητές τις γνώσεις τους σχετικά με τα Ευαγγέλια, τις Πράξεις των Αποστόλων, τις Επιστολές και την Αποκάλυψη του Ιωάννη.

Ταξινομώντας τα βιβλία της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης

Άσκηση ταξινόμησης με θέμα τα βιβλία της Αγίας Γραφής. Στόχος του μαθησιακού αντικειμένου είναι να δοκιμάσουν οι μαθητές τις γνώσεις τους, διακρίνοντας ποια από τα δέκα βιβλία που τους δίνονται αποτελούν μέρος της Παλαιάς Διαθήκης και ποια αποτελούν μέρος της Καινής.

Τα κριτήρια της ηθικής πράξης

Πολλοί άνθρωποι κατατάσσουν τις διάφορες πράξεις σε «καλές» και «κακές» από μόνες τους, δηλαδή ανεξάρτητα από τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες αυτές έγιναν. Ωστόσο, ο Χριστός έχει μετακινήσει το κέντρο βάρους από την πράξη καθαυτήν, στην πρόθεση αυτού που πράττει και στα κριτήρια με τα οποία κάνει μια πράξη.

Στο γνωστό περιστατικό της προσευχής του Τελώνη και του Φαρισαίου , ο Φαρισαίος έκανε μια πράξη η οποία θεωρείται «καλή» από μόνη της: προσευχόταν. Και όπως φαίνεται, μάλιστα, ο Φαρισαίος
δεν βαρυνόταν καν με παραπτώματα. Και νήστευε και ελεούσε, δηλαδή έκανε πλήθος πράξεων οι οποίες θεωρούνται «καλές» από μόνες τους – καθαυτές. Παρόλα αυτά αποδοκιμάστηκε από τον Χριστό, διότι όλα αυτά ήταν απλώς εκδηλώσεις του εγωκεντρισμού του και της απόρριψης των άλλων. Αντίθετα, ο Τελώνης βαρυνόταν με χίλια δυο παραπτώματα, αλλά προσευχόταν με ταπείνωση, η οποία άφηνε χώρο στον άλλον (στον Θεό και στον συνάνθρωπο) και στη δική του αλλαγή. Σε πολλές περιπτώσεις, εξάλλου, ο Χριστός έχει διευκρινίσει ότι δεν έχουν αξία από μόνες τους οι πράξεις τις οποίες κάνουν όσοι πράττουν για να κάνουν καλή εντύπωση στους ανθρώπους»

Η αγάπη…
Η αγάπη δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Ο άνθρωπος χρειάζεται να ασκείται στην αγάπη, και η χάρη
του Θεού συνεργεί σε αυτό. Όσο, λοιπόν, κι αν υστερεί ο άνθρωπος, όσο κι αν παλεύει αδιάκοπα
με τον εγωισμό του, το σημαντικό είναι να προσανατολίσει αποφασιστικά την ύπαρξή του προς την
αγάπη, ώστε να την καθιστά κριτήριο των αποφάσεων και των ενεργειών του. Κάθε πράξη, λοιπόν,
θα αξιολογηθεί από το αν έγινε με κριτήριο την αγάπη. Και κάθε πράξη στερείται αξίας, αν έγινε
δίχως αγάπη. Μας το έχει επισημάνει με ένταση ο απόστολος Παύλος στον περίφημο ύμνο της
αγάπης, μας το έχει διευκρινίσει και ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός με εξαιρετική ένταση: 

 «Χίλιας χιλιάδας καλά να κάμνωμεν, αδελφοί μου, νηστείας, προσευχάς, ελεημοσύνας, και το αίμα
μας να χύσωμεν δια τον Χριστό μας, και δεν έχομεν αυτάς τα δύο αγάπας [για τον Θεό και για τον
συνάνθρωπο], αλλά έχομεν το μίσος και την έχθραν εις τους αδελφούς μας, όλα εκείνα τα καλά όπου
εκάμαμεν είναι του διαβόλου και εις την κόλασιν πηγαίνομεν» 

 …και η ελευθερία
Αγάπη είναι η μη-εγωιστική σχέση μου με κάποιον άλλον, δηλαδή με κάποιον που δεν είναι εγώ. Άρα, είναι το άνοιγμα πέρα από τον εαυτό μου. Και δεν σημαίνει απεμπόληση της δικής μου προσωπικότητας. Το άθλημα της αγάπης σημαίνει σχέση μεταξύ διαφορετικών υποκειμένων. Όποτε χάνεται η προσωπικότητα οιουδήποτε από τα δύο μέρη, δεν πρόκειται για έντονη αγάπη, αλλά για κατάργηση της αγάπης! Αυτό που απομένει σ’ αυτή την περίπτωση είναι μία προσωπικότητα, η οποία έχει απορροφήσει ή έχει υποτάξει τις άλλες!
Μια περίπτωση, η οποία δημιουργεί μεγάλη σύγχυση, είναι όταν η απορρόφηση ή η καθυπόταξη
του άλλου γίνεται στο όνομα της αγάπης! Όταν δηλαδή κάποιος επιβάλλει στον άλλον ό,τι ο ίδιος
θεωρεί καλό, ισχυριζόμενος ότι το κάνει επειδή τον αγαπά. Για τον λόγο αυτόν (και παρόλο που η
αγάπη κανονικά εμπεριέχει τον σεβασμό της ελευθερίας του άλλου), χρειάζεται να υπογραμμίζουμε
τη σημασία που έχει για την αξιολόγηση κάθε πράξης και ο σεβασμός της ελευθερίας.
Κάθε πράξη, λοιπόν, είναι ηθική αν υπαγορεύεται από την αγάπη και αν αναγνωρίζει την
ελευθερία του άλλου. Αγάπη χωρίς την ελευθερία πνίγει, και ελευθερία χωρίς αγάπη καταλήγει σε αδιαφορία.

 Το πρόβλημα του σχετικισμού
Είπαμε παραπάνω ότι καμία πράξη δεν είναι από μόνη της «καλή» ή «κακή», αλλά όλες εξαρτώνται από τα δύο κριτήρια, την αγάπη και την ελευθερία. Η θέση αυτή μοιραία έρχεται αντιμέτωπη με ένα πολύ λεπτό και κρίσιμο ζήτημα: τον σχετικισμό.
Σχετικισμός είναι η πεποίθηση ότι ο προσδιορισμός του «καλού» και του «κακού», είναι απολύτως υποκειμενική υπόθεση. Ποιο είναι το πρόβλημα με τον σχετικισμό; Το πρόβλημα δεν είναι ότι καθένας πρέπει να κρίνει και να αποφασίζει ελεύθερα και υπεύθυνα· αυτό είναι σωστό και πολύ σημαντικό. Το πρόβλημα με τον σχετικισμό είναι ότι όλα τα θεωρεί υποκειμενικά, και άρα αρνείται κάθε κοινή αξία μεταξύ των ανθρώπων.
Αλλά αν τα πάντα είναι σχετικά (ή υποκειμενικά), τότε δεν υπάρχει τίποτα πανανθρώπινο,τίποτα που να ισχύει για όλους. Με αυτή την πεποίθηση ανοίγει η πόρτα στο να μετατραπεί η ζωή του κόσμου σε κόλαση, για τον εξής λόγο:
Αν η αγάπη και η ελευθερία δεν είναι πανανθρώπινα αιτήματα και πανανθρώπινα κριτήρια, τότε
δικαιώνεται κάθε είδους απανθρωπιά και τυραννία (ακόμα, μάλιστα, κι αν δεν μιλάμε για χριστιανικά κριτήρια, και πάλι θα χρειαστεί να ορίσουμε κάποια που να είναι πανανθρώπινα). Για να υπάρξει
αντίρρηση και αντίσταση στον κάθε λογής τύραννο, χρειάζεται να γίνονται δεκτά κάποια κριτήρια
που θα ισχύουν για όλους, και βάσει των οποίων το θύμα έχει δίκιο κι ο θύτης άδικο. Αν, αντιθέτως, δεχτούμε ότι δεν υπάρχουν πανανθρώπινα κριτήρια, αλλά τα πάντα είναι υποκειμενικά, τότε θα πρέπει να δεχτούμε ότι ο τύραννος καλά πράττει, αφού του έχει αναγνωριστεί το δικαίωμα να μη δεσμεύεται από οτιδήποτε έξω από τον εαυτό του! Μόνο αν η ελευθερία και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι πανανθρώπινες αξίες, θα μπορεί να απαιτηθεί απ’ αυτόν ο σεβασμός τους.
Με δυο λόγια, μία ελευθερία απολύτως αποσυνδεμένη από κάθε πανανθρώπινο κριτήριο, καταλήγει να είναι αιχμαλωσία στον εγωισμό.

Βαθμίδες ηθικής ωριμότητας
Η βίωση της αγάπης και η ανάδειξή της σε κίνητρο και σε κριτήριο των επιλογών μας δεν γίνεται ούτε εύκολα ούτε αυτόματα. Όπως είπαμε, χρειάζεται άσκηση, άθληση. Έτσι, λοιπόν, οι Πατέρες της Εκκλησίας διευκρινίζουν, σχηματικά, ότι τρία κίνητρα απαντώνται στους ανθρώπους και στον τρόπο ζωής τους: ο φόβος, ο μισθός και η αγάπη. Καθένα από αυτά τα κίνητρα αντιστοιχεί σε μία βαθμίδα.
Χαμηλότερη είναι η βαθμίδα του φόβου και κορυφαία αυτή της αγάπης. Σ΄ αυτά τα κίνητρα  αντιστοιχούν τρεις τύποι ανθρώπων: ο δούλος, ο μισθωτός και ο ελεύθερος (ή υιός).
Ο «δούλος» ενεργεί από φόβο, ώστε να αποφύγει την τιμωρία. Όσον αφορά τη σχέση του με τον Θεό, νοεί τον Θεό πάνω απ’ όλα ως άγριο επόπτη και τιμωρό.
Ο «μισθωτός» ενεργεί αποβλέποντας σε ανταμοιβή. Νοεί τον Θεό σαν ένα είδος εργοδότη ή σαν συνέταιρο σε ένα εμπορικό συμβόλαιο.
Ο «ελεύθερος» ή «υιός» δρα από αγάπη, χωρίς φόβο και χωρίς υστεροβουλία. Και ζει τον
Θεό ως πατέρα και φίλο. «Δεν σας ονομάζω πια δούλους», είχε πει ο Χριστός στους μαθητές του, «γιατί ο δούλος δεν ξέρει τι κάνει ο κύριός του. Εσάς όμως σας ονομάζω φίλους»
. Και ο ευαγγελιστής Ιωάννης διευκρινίζει: «Όποιος αγαπάει δεν φοβάται. Η τέλεια αγάπη διώχνει τον φόβο. Γιατί ο φόβος σχετίζεται με την τιμωρία κι όποιος φοβάται την τιμωρία, δείχνει πως δεν έχει φτάσει στην τέλεια αγάπη» Εδώ χρειάζεται μία διευκρίνιση: Η φράση «δούλος (ή δούλη) Θεού», που χρησιμοποιεί συχνά η Εκκλησία (π.χ. «βαπτίζεται η δούλη του Θεού…», «νυμφεύεται ο δούλος του Θεού…») δεν εννοεί την προαναφερθείσα βαθμίδα. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, σημαίνει την
τρίτη βαθμίδα! Δηλώνεται ότι ο πιστός «ανήκει» σ’ αυτόν, τον οποίον ο ίδιος αναγνωρίζει ως Κύριό του· «ανήκει» σε έναν Θεό ο οποίος θυσιάστηκε για τον άνθρωπο και ο οποίος θέλει τον άνθρωπο ελεύθερο. Έτσι, η φράση «δούλος Θεού» σημαίνει τον άνθρωπο ο οποίος δεν δέχεται να υποδουλωθεί σε κανέναν άνθρωπο και σε καμία σκλαβιά.

 Βήματα μάθησης και έκφρασης

 Βήμα Πρώτο
Ας αναρωτηθούμε ποια μπορεί να είναι τα κίνητρα των πράξεων των τριών προσώπων στις ακόλουθες αφηγήσεις (του πατέρα, του πλούσιου ευεργέτη και του προσευχόμενου νέου), και ας αποφασίσουμε ποια είναι η αξία των πράξεων αυτών ανάλογα με τα κίνητρα του καθενός:
Α. «Ο πατέρας μου ήταν πολύ αυστηρός χθες και μου ζήτησε με πολύ έντονο τρόπο να μείνω στο σπίτι το απόγευμα για να μελετήσω, ενώ οι φίλοι μου με περίμεναν στο γήπεδο. Έχω γίνει 15 χρόνων και ακόμη αυτός αποφασίζει!».
Β. «Πλήθος δημοσιογράφων βρέθηκαν στα εγκαίνια του αθλητικού κέντρου με το όνομα του πλούσιου ευεργέτη μας, που το εγκαινίασε ο ίδιος πίσω από τα εκατοντάδες φλας και επευφημίες. Δήλωσε: «Δεν πρέπει να προκαλούμε τον Θεό. “Μοίραζε για να έχεις”, λένε...».
Γ. «Θεέ μου, σ’ ευχαριστώ που εγώ δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους κακός, άδικος, πονηρός, ή σαν τους συμμαθητές μου. Εγώ νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα και βοηθώ όποιον ζητήσει τη βοήθειά μου. Για αυτό σου ζητώ να με βοηθήσεις και εσύ».

Βήμα Δεύτερο
Ας διακρίνουμε τι αποτυπώνουν τα πρόσωπα και η στάση των σωμάτων του Φαρισαίου και
του Τελώνη στο έργο του Nicola Saric, και ας απαντήσουμε στις παρακάτω ερωτήσεις:
• Τι γνωρίζετε για το θέμα του έργου;
• Ποια ερωτήματα ή αμφιβολίες έχετε;
Ας διαβάσουμε την παραβολή και ας απαντήσουμε, παρατηρώντας το έργο, σε μερικές
ακόμη ερωτήσεις:
Η παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου
«9 Σε μερικούς που ήταν σίγουροι για την ευσέβειά τους και περιφρονούσαν τους άλλους, είπε την
παρακάτω παραβολή: 10 «Δύο άνθρωποι ανέβηκαν στο ναό για να προσευχηθούν. Ο ένας ήταν Φαρι-
σαίος κι ο άλλος τελώνης. 11Ο Φαρισαίος στάθηκε επιδεικτικά κι έκανε την εξής προσευχή σχετικά με
τον εαυτό του: “Θεέ μου, σ’ ευχαριστώ που εγώ δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους άρπαγας, άδικος, μοιχός, ή και σαν αυτόν εδώ τον τελώνη. 12 Εγώ νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα και δίνω στο ναό το δέκατο απ’ όλα τα εισοδήματά μου”. 13 Ο τελώνης, αντίθετα, στεκόταν πολύ πίσω και δεν τολμούσε ούτε τα μάτια του να σηκώσει στον ουρανό. Χτυπούσε το στήθος του και έλεγε: “Θεέ μου, σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό”. 14 Σας βεβαιώνω πως αυτός έφυγε για το σπίτι του αθώος και συμφιλιωμένος με το Θεό, ενώ ο άλλος όχι· γιατί όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, κι όποιος τον ταπεινώνει θα υψωθεί» 7
.
• Ποιος είναι ο Φαρισαίος στο ζωγραφικό έργο και ποιος ο Τελώνης; Και γιατί;
• Για ποιο σκοπό ο Φαρισαίος δείχνει τον Τελώνη;
• Τι θα άλλαζε αν ο Φαρισαίος έδειχνε τον εαυτό του;
Ας συζητήσουμε γιατί ο Θεός αποδοκιμάζει τις πράξεις του Φαρισαίου.

Βήμα Τρίτο
Α. Αφού αναγνωρίσουμε ότι κάθε πράξη είναι ηθική αν υπαγορεύεται από την αγάπη και αναγνωρίζει την ελευθερία του άλλου, ας επιχειρήσουμε να διακρίνουμε στο παραπάνω κείμενο του αποστόλου Παύλου, ποιες πράξεις, οι οποίες γενικά θεωρούνται σπουδαίες, καταντούν ένα τίποτα, αν δεν έχουν την αγάπη ως κίνητρο.
«Αν μπορώ να λαλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων,
ακόμα και των αγγέλων,
αλλά δεν έχω αγάπη για τους άλλους,
οι λόγοι μου ακούγονται σαν ήχος χάλκινης καμπάνας
ή σαν κυμβάλου αλαλαγμός.
Και αν έχω της προφητείας το χάρισμα κι όλα
κατέχω τα μυστήρια κι όλη την γνώση,
κι αν έχω ακόμα όλη την πίστη, έτσι που να μετακινώ βουνά,
αλλά δεν έχω αγάπη, είμαι ένα τίποτα.
Κι αν ακόμα μοιράσω στους φτωχούς όλα μου τα υπάρχοντα,
κι αν παραδώσω στη φωτιά το σώμα μου για να καεί,
αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν με ωφελεί»

Β. Αν η αγάπη και η ελευθερία δεν είναι πανανθρώπινα κριτήρια από τα οποία εξαρτώνται οι πράξεις όλων των ανθρώπων, τότε ο καθένας διαμορφώνει τα δικά του υποκειμενικά και σχετικά κριτήρια. Ας σκεφτούμε τι σημαίνει αυτό για την Εκκλησία και την κοινωνία.
Ας σκεφτούμε ξεχωριστά τι αλλάζει στον ίδιο και τους άλλους, αν κάθε άνθρωπος ακολουθήσει με τα δικά του κριτήρια το σύνθημα του τοίχου Ή αν κάθε άνθρωπος ακολουθήσει τον «κανόνα» του ιερού Αυγουστίνου (354-430) και έχει ως κριτήριο την αγάπη του για τον Θεό:
«Μια για πάντα, σας δίνεται ένας συνοπτικός κανόνας:
Αγαπάτε και κάντε ό,τι θέλετε·
εάν σιωπάτε, να σιωπάτε από αγάπη·
εάν φωνάζετε, φωνάξτε από αγάπη·
εάν ελέγχετε, να ελέγξετε από αγάπη·
εάν δείχνετε έλεος, να δείχνετε έλεος από αγάπη·
ας είναι η αγάπη, η εσωτερική ρίζα,
γιατί από αυτήν την ρίζα τίποτα άλλο δεν μπορεί να βλαστήσει,
παρά μόνο το καλό»

Κλείνοντας, ας σκεφτούμε όσα λέει ο ιερέας στη Θεία Λειτουργία και απαντούμε εμείς:
Ιερέας: Άνω σχώμεν τας καρδίας.
Εμείς: Έχομεν προς τον Κύριον.
Τι αλλάζει στην καθημερινή μας πράξη αν η ψυχή ανεβαίνει ασταμάτητα, για να συναντήσει
τον Θεό;

Βήμα Τέταρτο
Η βίωση της αγάπης και της ελευθερίας χρειάζεται άσκηση, άθληση. Αφού αναγνωρίσουμε
ότι στην πορεία της πνευματικής ζωής υπάρχουν τα τρία κίνητρα που οι Πατέρες της Εκκλη-
σίας διακρίνουν (ο φόβος, ο μισθός και η αγάπη), ας διαβάσουμε όσα λέει ο άγιος Πορφύρι-
ος (1906-1991) για τις έννοιες του φόβου, του μισθού και της αγάπης.
«Όλα έχουν τη σημασία τους, το χρόνο και την περίστασή τους. Η έννοια του φόβου είναι καλή
για τα πρώτα στάδια. Είναι για τους αρχάριους, γι’ αυτούς που ζει μέσα τους ο παλαιός άνθρωπος. Ο
άνθρωπος ο αρχάριος, που δεν έχει ακόμη λεπτυνθεί, συγκρατείται απ’ το κακό με το φόβο. Και ο φό-
βος είναι απαραίτητος, εφόσον είμαστε υλικοί και χαμερπείς. Αλλ’ αυτό είναι ένα στάδιο, ένας αμηλός βαθμός σχέσεως με το θείον. Το πάμε στη συναλλαγή, προκειμένου να κερδίσομε τον Παράδεισο ή να γλιτώσομε την κόλαση. Αυτό, αν το καλοεξετάσομε, δείχνει κάποια ιδιοτέλεια, κάποιο συμφέρον. Εμένα δε μου αρέσει αυτός ο τρόπος. Όταν ο άνθρωπος προχωρήσει και μπει στην αγάπη του Θεού, τι του χρειάζεται ο φόβος; Ό,τι κάνει, το κάνει από αγάπη κι έχει πολύ μεγαλύτερη αξία αυτό. Το να γίνει καλός κάποιος από φόβο στον Θεό κι όχι από αγάπη δεν έχει τόση αξία» 
«Ήταν ένας ασκητής κι είχε δυο υποτακτικούς. Προσπαθούσε πολύ να τους ωφελήσει και να τους
κάνει καλούς. Είχε, όμως, την ανησυχία αν όντως προχωρούν στην πνευματική ζωή, αν προοδεύουν κι
αν είναι έτοιμοι για τη Βασιλεία του Θεού. Περίμενε ένα σημάδι γι’ αυτό απ’ τον Θεό, αλλά δεν έπαιρνε καμία απάντηση. Κάποια ημέρα θα γινόταν αγρυπνία στην εκκλησία μιας άλλης σκήτης που απείχε πολλές ώρες απ’ τη δική τους. Έπρεπε να γίνει πορεία μες στην έρημο. Έστειλε τους υποτακτικούς του απ’ το πρωί, ώστε να φθάσουν νωρίς, για να τακτοποιήσουν την εκκλησία, κι
ο Γέροντας θα πήγαινε τ’ απόγευμα. Οι υποτακτικοί είχαν προχωρήσει αρκετά, όταν ξαφνικά άκουσαν βογκητά. Ήταν ένας άνθρωπος βαριά τραυματισμένος και ζητούσε βοήθεια:
-Πάρτε με, σας παρακαλώ, τους έλεγε, γιατί εδώ είναι ερημιά, κανείς δεν περνάει, ποιος θα μπορέσει να με βοηθήσει. Εσείς είστε δυο.
Σηκώστε με και οδηγήστε με στο πρώτο χωριό.
-Δεν μπορούμε! του είπαν. Βιαζόμαστε να πάμε για την αγρυπνία έχουμε πάρει εντολή να  ετοιμάσουμε.
-Πάρτε με, σας παρακαλώ! Αν μ’ αφήσετε, θα πεθάνω, θα με φάνε τα θηρία.
-Δεν μπορούμε! Τι να κάνουμε, πρέπει να πάμε στο καθήκον μας.
Κι έφυγαν. Τ’ απόγευμα ξεκίνησε ο Γέροντας για την αγρυπνία. Πέρασε από τον ίδιο δρόμο. Έφθασε και στο μέρος που ήταν ο τραυματισμένος. Τον βλέπει, τον πλησιάζει και του λέει:
-Τι έπαθες, άνθρωπε του Θεού; Τι έχεις; Από πότε είσαι εδώ; Δε σε είδε κανείς;
-Πέρασαν το πρωί δύο μοναχοί και τους παρακάλεσα να με βοηθήσουν, αλλά βιαζόντουσαν να πάνε
στην αγρυπνία.
-Θα σε πάρω εγώ. Μην ανησυχείς! Του λέει.
-Δεν μπορείς εσύ, είσαι γέροντας, δεν μπορείς να με σηκώσεις, αδύνατον!
-Όχι, θα σε πάρω! Δεν μπορώ να σ’ αφήσω!
-Μα δεν μπορείς να με σηκώσεις.
-Θα σκύψω και συ πιάσου από πάνω μου και λίγο λίγο θα σε πάω σε κανένα κοντινό χωριό. Λίγο
σήμερα, λίγο αύριο, θα σε φθάσω. Και τον πήρε με μεγάλη δυσκολία κι άρχισε να βαδίζει με το βάρος
εκείνο μες στην άμμο πάρα πολύ δύσκολα. Ο ιδρώτας έτρεχε ποτάμι και σκεπτόταν: «Έστω και σε τρεις μέρες θα φθάσω».
Καθώς όμως προχωρούσε άρχισε να νιώθει το φορτίο του πιο ελαφρό, πιο ελαφρό και σε κάποια
στιγμή αισθάνθηκε σαν να μην κρατάει τίποτα. Τότε γυρίζει πίσω να δει τι συμβαίνει και βλέπει με έκπληξη πάνω του έναν άγγελο. Ο άγγελος του είπε:
-Μ’ έστειλε ο Θεός να σε πληροφορήσω ότι οι δύο υποτακτικοί σου δεν είναι άξιοι της Βασιλείας
του Θεού, γιατί δεν έχουν αγάπη».

Με όσα μάθαμε και όσα λέει ο Άγιος Πορφύριος, ας δούμε το έργο της Elena Murariu,
και ας θυμηθούμε την εκφώνηση, στη θεία Λειτουργία, «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης
προσέλθετε».
-To νόημα της λέξης «φόβος» στην εκφώνηση αυτή είναι ίδια με του φόβου για τον οποίο
συζητάμε ως τώρα;
Ο όσιος Μάξιμος Ομολογητής απαντά σε αυτό:«Ο πρώτος (φόβος) γεννιέται μέσα στην ψυχή μας από τις απειλές της κολάσεως. Εξ αιτίας αυτού αναπτύσσεται μέσα μας, κατά σειρά, η εγκράτεια, η υπομονή, η ελπίδα στον Θεό, η απάθεια και η αγάπη. Ο δεύτερος φόβος είναι συνδεδεμένος με την ίδια την αγάπη. Αυτός γεννά διαρκώς στην ψυχή την ευλάβεια, για να μην καταφρονήσει τον Θεό η ψυχή, εξ αιτίας της παρρησίας που δημιουργεί η αγάπη».
Ας σκεφτούμε, τέλος, και ας γράψουμε, αν υπάρχει κάποιο όριο ή περαιτέρω κριτήριο στην αγάπη, που μας ζητά να δείξουμε ο Θεός

Πηγή: Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου, Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης, Θέματα Χριστιανικής Ηθικής και Ποιμαντικής Θεολογίας,ΤΕΥΧΟΣ Α΄ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ Γ΄ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, σελ:17-24

Γάμος και Οικογένεια

Δρόμος χαρισματούχων 

 «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, ο ένας έτσι, ο άλλος αλλιώς». Με αυτά τα λόγια ο απόστολος Παύλος μιλά για τις δύο επιλογές που έχει ο άνθρωπος: τον δρόμο της παρθενίας (ή αγαμίας) και τον δρόμο του γάμου. Όποιος επιλέγει οποιονδήποτε από τους δύο τρόπους ζωής ειλικρινά, νηφάλια και ολόκαρδα, υλοποιεί έμπρακτα την κλίση που του έχει δοθεί από τον Θεό. Με άλλα λόγια, ο γάμος δεν αποτελεί «έκπτωση» ή αδυναμία ή παραχώρηση· δεν αποτελεί τον δρόμο των «αδύναμων», αλλά έναν δρόμο ιδιαίτερο (πάντα τα χαρίσματα υπάρχουν σε ποικιλία), προς τον κοινό στόχο, που είναι η σωτηρία.

  «Αγάπην τελείαν…» 

  Οι δύο άνθρωποι, που συνάπτουν σχέση και γάμο, καλούνται να αλληλοσυμπληρώνονται. «Θα γίνουν οι δυο τους ένας άνθρωπος» («ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν»), λέει η Αγία Γραφή. Η φράση αυτή είναι από τα λόγια που είπε ο Αδάμ όταν αντίκρισε για πρώτη φορά την Εύα. Τα επανέλαβε ο απόστολος Παύλος μιλώντας για την ανδρόγυνη ένωση. Και τα ακούμε κατά την τέλεση του μυστηρίου του γάμου  Για την Εκκλησία, η σχέση του άνδρα και της γυναίκας θεμελιώνεται όχι σε μια τυπική συμφωνία, αλλά σε μια βαθιά συμφωνία, στο μυστήριο της αγάπης. Μία από τις προσευχές που αναπέμπονται προς τον Θεό κατά την ιερολογία του γάμου, του ζητά να στέλνει στο ζευγάρι πλήρη αγάπη («ἀγάπην τελείαν»). Είναι εντυπωσιακό μάλιστα το εξής: Σε περίπτωση που το ένα μέρος (είτε ο άνδρας είτε η γυναίκα) είναι πιστό (δηλαδή Χριστιανός ή Χριστιανή) και το άλλο μέρος (είτε η γυναίκα είτε ο άνδρας) είναι άπιστο, τι πρέπει άραγε να κάνει το πιστό μέλος; Ο απόστολος Παύλος απαντά προτρέποντας τον χριστιανό σύζυγο να μη χωρίζει από τη μη χριστιανή σύζυγο - και το αντίστροφο: «Ο μη χριστιανός άνδρας, χάρη στην ένωση με τη γυναίκα του, μπήκε στον χώρο του Θεού· και η μη χριστιανή γυναίκα μπήκε στον χώρο του Θεού χάρη στην ένωση με τον χριστιανό […]. Πού ξέρεις εσύ, γυναίκα; Ίσως σώσεις τον άντρα σου. Ή, πού ξέρεις εσύ, άντρα; Ίσως σώσεις τη γυναίκα σου».

Ας συσχετίσουμε αυτήν την παρότρυνση του Παύλου με ένα άλλο σημείο της Αγίας Γραφής. Διαβάζουμε ότι το ιδεώδες είναι να μη διαλύεται ένας γάμος, παρά μόνο αν υπάρξει μοιχεία5. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι ένας γάμος μπορεί να μη διαλυθεί για οιονδήποτε άλλον λόγο, σπάζει όμως όποτε σπάσει η αγάπη και η αφοσίωση του ενός προς τον άλλον. 

Οδοιπόροι με φιλότιμο

  Με το μυστήριο του γάμου η αγάπη αποκτά αιώνια προοπτική. Ακούμε στην ιερολογία την προσευχή: «Ἀνάλαβε [Κύριε] τούς στεφάνους αὐτῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ σου». Αν δεν υπάρχει αυτή η προοπτική της αιωνιότητας, τότε τα πάντα σβήνουν στον θάνατο. Όταν υπάρχει μια ποιοτική σχέση μεταξύ δύο νέων, δηλαδή μία σχέση η οποία βασίζεται στην αγάπη και στην αφοσίωση, τότε αυτή η σχέση δεν είναι ούτε ανήθικη ούτε πορνική, ακόμα κι αν δεν έχει ιερολογηθεί. Αν όμως δεν «μπολιαστεί» στη ζωή του Θεού, είναι φθαρτή· υποταγμένη στον θάνατο και σβήνει με τον θάνατο, δεν «διαιωνίζεται»6. Κανένα μυστήριο της Εκκλησίας δεν είναι μαγική τελετή, ούτε ξόρκια που τάχα παράγουν αποτελέσματα αυτόματα και ανεξάρτητα από τη θέληση των ανθρώπων. Το μυστήριο του γάμου, λοιπόν, προσφέρει στον άνθρωπο μια αληθινή δυνατότητα, αλλά απομένει στον άνθρωπο να ανταποκριθεί. Ολόκληρη η ζωή, κι όχι μόνο η ώρα της τελετής, είναι πορεία που χρειάζεται να γίνει με φιλότιμο, με προσπάθεια για το καλύτερο, με ειλικρίνεια και -όπως είπαμε- με αγάπη. Και κάθε ανθρώπινη προσπάθεια μπορεί να καρποφορήσει, μπορεί και να αποτύχει. Εδώ χρειάζεται να είμαστε πολύ προσεκτικοί πάνω σε ένα λεπτό και οδυνηρό ζήτημα. Πορνεία είναι η γενετήσια σχέση, στην οποία ο ένας άνθρωπος βλέπει τον άλλον ως εργαλείο, το οποίο το χρησιμοποιεί είτε με κάποιο αντάλλαγμα είτε για ατομική του ικανοποίηση. Είναι η σχέση από την οποία απουσιάζει η αγάπη και η αμοιβαία αφιέρωση μεταξύ δύο προσωπικοτήτων. Πορνικός, λοιπόν, είναι στην ουσία κι ένας γάμος που τυπικά συνάφθηκε με όλους τους κανόνες και με ιερολογία, αλλά για κάποιο αντάλλαγμα ή για την επίτευξη κάποιου άλλου σκοπού. Γιώργος Σικελιώτης, Οικογένεια. Η οικογένεια Ο ερχομός παιδιών δεν είναι ο σκοπός του γάμου, είναι όμως (οφείλει να είναι) ένας υπέροχος καρπός της συζυγικής αγάπης. Η οικογένεια που θα δημιουργηθεί οφείλει να είναι η βασική ανθρώπινη κοινότητα, στην οποία θα συνδυάζονται δύο πολύτιμες παράμετροι: Αφενός η συνύπαρξη όλων και αφετέρου η μοναδικότητα του καθενός (κατά το υπόδειγμα της ζωής της Αγίας Τριάδας, όπως έχουμε δει).  

  Αυτές οι δύο παράμετροι δεν προκύπτουν αυτόματα. Δεν είναι καν βέβαιο ότι όντως θα υπάρξουν. Χρειάζεται υπευθυνότητα και φιλότιμο. Ο κοινωνικός ψυχολόγος Έριχ Φρομ έχει επισημάνει ότι στη ζωή του ανθρώπου πρέπει να πραγματοποιηθούν τρεις έξοδοι: από τη μήτρα της μητέρας του, από το στήθος της και από την αγκαλιά της. Η τρίτη έξοδος σημαίνει τη συγκρότηση του παιδιού σε ξεχωριστή προσωπικότητα, που δεν θα είναι εξάρτημα της γονεϊκής ύπαρξης. 

Η έξοδος αυτή, μολονότι είναι εξαιρετικά σημαντική για την ψυχική υγεία, δεν επιτυγχάνεται πάντα και απ’ όλους. Συχνά, στο όνομα της αγάπης, η ισχυρή προσωπικότητα του γονιού επισκιάζει ή «απορροφά» την προσωπικότητα του παιδιού. Σε τέτοια περίπτωση όμως πρόκειται για μια «αγάπη» κτητική. Ο άλλος αντιμετωπίζεται σαν ιδιοκτησία. Στην παράδοση της Εκκλησίας αυτός ο κίνδυνος έχει επισημανθεί έντονα. Στο ευαγγέλιο σημειώνεται ότι η γυναίκα ξεχνά τους πόνους του τοκετού όταν γεννηθεί το παιδί, «από τη χαρά της που έφερε έναν άνθρωπο στον κόσμο», κι όχι επειδή λ.χ. «απέκτησε» παιδί. Και ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος υπογραμμίζει ότι το κεφαλαιώδες δεν είναι η τεκνογονία (αυτό είναι κυρίως μια βιολογική λειτουργία που μπορεί να γίνει και ανεπίγνωστα), αλλά η τεκνοτροφία, η σωστή διαπαιδαγώγηση. «Οὐχ ἡ φύσις, ἀλλ’ ἡ ἀρετὴ ποιεῖ πατέρας». Και στην ιερολογία του γάμου ακούμε τον Παύλο να επισημαίνει ότι, προκειμένου να κάνει κάποιος έναν υγιή γάμο, καλείται να αφήσει τους γονείς του και να ενωθεί με τον σύντροφο του.  Ταυτόχρονα, τα παιδιά είναι νεαρές υπάρξεις οι οποίες έχουν ανάγκη την πείρα των γονιών τους, δίχως να έχουν την εγωιστική ψευδαίσθηση ότι όλα και όλοι γύρω τους υπάρχουν για να είναι δικοί τους υπηρέτες. Το ότι θα έρθει η ώρα το παιδί να αφήσει τους γονείς (όπως λέει ο Παύλος), σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει έλλειψη σεβασμού ή έχθρα προς τους γονείς. Την αμοιβαιότητα που πρέπει να υπάρχει, την επεσήμανε ο απόστολος Παύλος που ζήτησε από τα παιδιά να τιμούν τους γονείς τους, κι από τους γονείς να μην παροργίζουν τα παιδιά τους. Το ποθούμενο είναι να οικοδομηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης και διαλόγου.

  Βήματα μάθησης και έκφρασης

  Βήμα Πρώτο 

 Απαγγέλλουμε τους παρακάτω στίχους και, χωρίς να αναζητήσουμε πληροφορίες γι’ αυτούς, επιχειρούμε να απαντήσουμε στα παρακάτω ερωτήματα:

 • Ποιος/ποια απευθύνει τα λόγια αυτά και σε ποιον/ποιαν; 

• Ποιο συναίσθημα εκφράζει;

 • Με τι παρομοιάζει το συναίσθημα;

 • Τι τίτλο θα βάζαμε;

 • Σε ποια περίπτωση θα λέγαμε εμείς αυτά τα λόγια;

 • Θα τα λέγαμε εύκολα; 

 • Είναι δύσκολο να αγαπήσει ένας άνθρωπος τόσο πολύ έναν άλλο άνθρωπο και γιατί;

 «Βάλε με σφραγίδα στην καρδιά σου ωσάν σφραγίδα στο μπράτσο σου· είναι δυνατή η αγάπη σαν το θάνατο και σκληρός ο πόθος σαν τον άδη· οι σπίθες της είναι σπίθες της φωτιάς, φλόγα του Θεού. Νερά ποτάμια δεν μπορούν να σβήσουν την αγάπη». Πρόκειται για απόσπασμα από το ποιητικό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης «Άσμα Ασμάτων» (μεταγραφή Γιώργου Σεφέρη, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1967, σ. 33), το οποίο τη σχέση του Θεού με τον λαό του την παρομοιάζει με τη σχέση μεταξύ ενός άνδρα και μιας γυναίκας, που είναι ερωτευμένοι και συνδέονται με φλογερή αγάπη μεταξύ τους. 

Βήμα Δεύτερο Για την Εκκλησία, η σχέση του άνδρα και της γυναίκας θεμελιώνεται όχι σε μια τυπική συμφωνία, αλλά σε μια βαθιά συμφωνία, στο μυστήριο της αγάπης. Η Εκκλησία εύχεται για «τέλεια αγάπη» Ας διαβάσουμε το αποστολικό ανάγνωσμα της ακολουθίας του γάμου (Εφεσ. 5: 20-33):

  Αν ο δρόμος του γάμου είναι η σχέση δύο ανθρώπων, όπως η σχέση του Χριστού και της Εκκλησίας, ποια γνωρίσματα έχει αυτή η σχέση, σύμφωνα με το ανάγνωσμα;

«Λόγια αγάπης να της λες: [...] Εγώ από όλα, τη δική σου αγάπη προτιμώ και τίποτε δεν μου είναι τόσο βασανιστικό ή δυσάρεστο, όσο το να βρεθώ κάποτε σε διάσταση μαζί σου. Κι αν όλα χρειασθεί να τα χάσω, […] κι αν στους έσχατους βρεθώ κινδύνους, οτιδήποτε κι αν πάθω, όλα μου είναι ανεκτά κι υποφερτά, όσο εσύ μου είσαι καλά. Και τα παιδιά, τότε μου είναι περιπόθητα, εφ’ όσον εσύ μας συμπαθείς... Ίσως κάποτε σου πει: Ποτέ ως τώρα δεν ξόδεψα από τα δικά σου, έχω ακόμη τα δικά μου, που μου ‘δωσαν οι γονείς μου. Τότε πες της: Τι λες καλή μου; Έχεις ακόμη τα δικά σου; Ποια λέξη μπορεί να ‘ναι χειρότερη από αυτή; Σώμα δεν έχεις πια δικό σου κι έχεις χρήματα; Δεν είμαστε δύο σώματα μετά το γάμο, αλλά γίναμε ένα. Δεν έχουμε δυο περιουσίες, αλλά μία... Όλα δικά σου είναι, κι εγώ δικός σου είμαι, κορίτσι μου. Αυτό με συμβουλεύει ο Παύλος λέγοντας ότι ο άνδρας δεν εξουσιάζει το σώμα του, αλλά η γυναίκα. Κι αν δεν έχω εγώ εξουσία στο σώμα μου, αλλά εσύ, πόσο μάλλον δικά σου είναι τα χρήματα […]. Ποτέ να μην της μιλάς με πεζό τρόπο, αλλά με φιλοφροσύνη, με τιμή, με αγάπη πολλή. Να την τιμάς, και δε θα βρεθεί στην ανάγκη να ζητήσει την τιμή από άλλους [...]. Να την προτιμάς από όλους για όλα, για την ομορφιά, για τη σωφροσύνη της, και να την εγκωμιάζεις. Να κάνεις φανερό ότι σ’ αρέσει η συντροφιά της κι ότι προτιμάς να μένεις στο σπίτι για να ‘σαι μαζί της από το να βγαίνεις στην αγορά. Από όλους τους φίλους να την προτιμάς, και από τα παιδιά που σου χάρισε, κι αυτά εξαιτίας της να τα αγαπάς»12. 12. Ιωάννης Χρυσόστομος, PG 62, 146-148. Μετάφραση από: Παναγιώτη Νέλλα, Ζώον Θεούμενον, εκδ. Αρμός, Αθήνα 1992, σελ. 85.  

Βήμα Τρίτο Διαβάζοντας το κείμενο του αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου ας σκεφτούμε πόσο εύκολος είναι ο δρόμος του γάμου, όταν κάποιος σύζυγος λέει ειλικρινά τη φράση του αγίου: «Όλα δικά σου είναι, κι εγώ δικός σου είμαι, κορίτσι μου.» Αφού μάθουμε γιατί οι σύζυγοι θεωρούνται οδοιπόροι με φιλότιμο, ας συζητήσουμε ποιος είναι πραγματικά ο σκοπός του γάμου και ας καταγράψουμε τις απόψεις μας. 

Ο ερχομός παιδιών είναι ο σκοπός του γάμου ή καρπός της συζυγικής αγάπης; 

 Βήμα Τέταρτο Η οικογένεια είναι η βασική ανθρώπινη κοινότητα, στην οποία η συνύπαρξη όλων δεν στερεί τη μοναδικότητα του καθενός (κατά το υπόδειγμα της ζωής της Αγίας Τριάδας).

 Ας συζητήσουμε με βάση τα παραπάνω, αν ισχύει η φράση που ακούγεται από κάποιους γονείς, «Είσαι δικό μας παιδί και θα κάνεις ό,τι λέμε εμείς».

 Ας υποθέσουμε ότι μας έλεγε ο πατέρας μας την παραπάνω φράση. Πώς θα αντιδρούσαμε και τι θα λέγαμε με βάση τις παρακάτω συμβουλές του Αποστόλου Παύλου13: «1Εσείς, παιδιά, να υπακούτε στους γονείς σας, σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου· αυτό άλλωστε είναι το σωστό. 2Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, αυτή είναι η μόνη εντολή που περιέχει υπόσχεση: 3για να ευτυχήσεις και να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη. 4Κι εσείς, πατέρες, μη φέρνεστε στα παιδιά σας έτσι ώστε να εξοργίζονται, αλλά να τα ανατρέφετε δίνοντάς τους αγωγή και συμβουλές που εμπνέονται από την πίστη στον Κύριο» 

Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου, Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης,Θέματα Χριστιανικής Ηθικής και Ποιμαντικής Θεολογίας,ΤΕΥΧΟΣ Α΄ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ Γ΄ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, σελ:66-73 

Ο προφήτης Ιωνάς

Ο Προφήτης = Το «στόμα» του Κυρίου που αφυπνίζει 

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν ότι ο προφήτης είναι ένας μάντης που ανακοίνωνε τι πρόκειται να συμβεί στο μέλλον. Αυτή όμως η αντίληψη δεν αφορά τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης που η αποστολή τους δεν ήταν να προλέγουν, αλλά κατεξοχήν να ερμηνεύουν την πραγματικότητα στην οποία δρούσαν. Αυτό σημαίνει ότι έργο τους ήταν να μεταφέρουν το θέλημα του Θεού στους συγχρόνους τους και να συμβουλεύουν. Ταυτόχρονα πρέπει να τονιστεί ότι ο λόγος τους τελικά ήταν αισιόδοξος, αφού ήταν ο λόγος του Θεού. Μιλάνε για την εποχή του Μεσσία και μεταφέρουν το χαρμόσυνο μήνυμα του ερχομού του ανάμεσα στους ανθρώπους για να τους λυτρώσει. Το προφητικό κήρυγμα απευθύνονταν σε όλους. Ο λόγος τους άρχιζε πάντα με τις εκφράσεις «Τάδε λέγει Κύριος» και «Λόγος Κυρίου», φανερώνοντας έτσι ότι δεν κηρύττουν δικές τους ιδέες, αλλά το θέλημα του Κυρίου. Όταν λοιπόν διαπίστωναν την παρακοή στο λόγο του Θεού και την αδικία προς τα ορφανά, τις χήρες και τους προσήλυτους τα καυτηρίαζαν. Ζητούν να επικρατήσει η δικαιοσύνη, ελέγχουν τους ισχυρούς για τη διαφθορά, την πολυτελή ζωή τους και την απομάκρυνση από το Κύριο. Όταν βλέπουν ότι και ο λαός είχε ξεφύγει δε δίσταζαν να τονίσουν την αναγκαιότητα της επιστροφής στην αληθινή πίστη. Για αυτό προκαλούσαν αντιπάθειες. Οι βασιλιάδες μάλιστα για να τους αντιμετωπίσουν χρησιμοποίησαν τους ψευδοπροφήτες, που δεν έλεγαν την αλήθεια αλλά αυτά που τους διέταζαν οι άρχοντες. Οι προφήτες προέρχονταν από όλες τις κοινωνικές ομάδες. Χωρίς να είναι προετοιμασμένοι για το έργο τους, ξαφνικά ο Θεός τους καλούσε να αναλάβουν τη μεγάλη αποστολή τους. Αυτή η κλήση τους από το Θεό ήταν τόσο έντονη που ο προφήτης δεν τη ξεχνούσε ποτέ. Χαρακτηριστική είναι η αφήγηση της κλήσης του προφήτη Ησαΐα: «1 Το έτος του θανάτου του βασιλιά Οζία, είδα τον Κύριο να κάθεται πάνω σε θρόνο μεγαλόπρεπο και υπερυψωμένο. Οι άκρες του μανδύα του γέμιζαν τον ναό.  2 Μπροστά του στέκονταν Σεραφίμ, που καθένα τους είχε έξι φτερούγες: δύο για να σκεπάζουν το πρόσωπό τους, δύο για να σκεπάζουν το σώμα τους και τις άλλες δυο για να πετάνε. 3 Και φώναζαν το ένα στο άλλο: “Άγιος, άγιος, άγιος είναι ο Κύριος του σύμπαντος· όλη η γη είναι απ’ τη δόξα του γεμάτη”. 4 Σείστηκαν οι παραστάτες της θύρας από τη δυνατή φωνή τους, και γέμισε από καπνό ο ναός. 5 Τότε είπα: “Αλίμονό μου, χάθηκα! Γιατί είμαι άνθρωπος με χείλη ακάθαρτα και κατοικώ ανάμεσα σ’ ένα λαό με χείλη ακάθαρτα, και τώρα είδα με τα μάτια μου τον βασιλιά, τον Κύριο του σύμπαντος!”. 6 Πέταξε τότε κι ήρθε κοντά μου ένα από τα Σεραφίμ, κρατώντας ένα κάρβουνο αναμμένο, που το είχε πάρει με λαβίδα απ’ το θυσιαστήριο. 7 Μ’ αυτό άγγιξε το στόμα μου και είπε: “Κοίτα, αυτό άγγιξε τα χείλη σου κι η ανομία σου εξαλείφθηκε· η αμαρτία σου έχει συγχωρηθεί ”.8 Έπειτα άκουσα τον Θεό να λέει: “Ποιον να στείλω; ποιος θέλει να γίνει ο αγγελιοφόρος μας;” Κι  εγώ είπα: “Ορίστε, στείλε εμένα!”» (Ησ. 6,1-8). Το κήρυγμα των προφητών, αλλά και σκηνές από το έργο τους υπάρχει στα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης που έχουν το όνομά τους (Αμώς, Ωσηέ, Μιχαίας, Ησαΐας, Ιερεμίας κ.α.). Σε αυτά ο αναγνώστης μπορεί να ακούσει τον πύρινο λόγο τους, που είναι ο λόγος του Θεού.

  Ο προφήτης Ιωνάς

  Στα προφητικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης ανήκει το βιβλίο του Ιωνά, που αναφέρεται σε περιπέτειες του Ιωνά, γιου του Αμαθί. Σύμφωνα με την αφήγηση ο Θεός τον στέλνει στη Νινευή για να αναγγείλει την τιμωρία των κατοίκων της. Ο Ιωνάς όμως δεν υπακούει στη θεϊκή εντολή!  «3 Ο Ιωνάς ετοιμάστηκε να φύγει, αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή προς τη Θαρσείς, επειδή ήθελε να ξεφύγει από τον Κύριο. Κατέβηκε, λοιπόν, στην Ιόππη και βρήκε ένα πλοίο που πήγαινε στη Θαρσείς. Πλήρωσε το ναύλο του και επιβιβάστηκε μαζί με το πλήρωμα για να πάει πέρα ’κει, μακριά από τον Κ ριο. 4 Αλλά ο Κύριος σήκωσε ανεμοστρόβιλο στη θάλασσα, τόσο δυνατό, που το πλοίο κινδύνευε να διαλυθεί. 5 Οι ναύτες τρόμαξαν και φώναζαν ζητώντας βοήθεια ο καθένας απ’ τον θεό του. Και για να ελαφρώσουν το πλοίο έριχναν το φορτίο του στη θάλασσα. Νωρίτερα ο Ιωνάς είχε κατεβεί στο αμπάρι του πλοίου, είχε ξαπλώσει και κοιμόταν βαθιά. 6 Ο πλοίαρχος τον πλησίασε και του είπε: ”Τι κάνεις εσύ εκεί; κοιμάσαι; Σήκω και παρακάλεσε το θεό σου να μας βοηθήσει· ίσως μας λυπηθεί και σωθούμε”. 7 Οι ναύτες είπαν μεταξύ τους: ”Ελάτε να ρίξουμε κλήρο, για να δούμε ποιος είναι η αιτία που μας βρήκε ετούτο το κακό”. Έριξαν, λοιπόν, κλήρο κι ο κλήρος έπεσε στον Ιωνά» (Ιων. 1, 3-7). Στη συνέχεια ο Ιωνάς ρίχτηκε στη θάλασσα. Εκεί…. «1 …ο Κύριος πρόσταξε ένα μεγάλο ψάρι και κατάπιε τον Ιωνά. Κι έμεινε ο Ιωνάς μες στην κοιλιά του ψαριού τρία μερόνυχτα. 2 Από ’κει προσευχήθηκε στον Κύριο τον Θεό του 3 μ’ αυτά τα λόγια: ”Μέσα στη θλίψη μου σ’ εσένα Κύριε, φώναξα κι εσύ μου αποκρίθηκες. Απ’ την κοιλιά του άδη φώναξα για βοήθεια, κι άκουσες τη φωνή μου. 4 Στα βάθη μ’ έριξες, μες στην καρδιά της θάλασσας, τα ρεύματα με περικύκλωσαν. Όλα τα κύματά σου κι οι φουρτούνες σου περάσαν από πάνω μου. 5 Σκεφτόμουν: “μ’ έδιωξε απ’ τη φροντίδα του. Πώς θ’ αντικρύσω πάλι τον άγιο του Ναό; 10 Εγώ όμως θα σου ψέλνω προσευχές, θυσίες θα σου προσφέρω. Θα εκπληρώσω ό,τι σου ’ταξα, γιατί ο σωτήρας μου είσαι Κύριε εσύ”. 11 Τότε ο Κύριος πρόσταξε το ψάρι να ξεράσει τον Ιωνά στη στεριά» (Ιων. 2, 1-5. 10-11).

 Το αποκαλυπτικό κήρυγμα του Ιωνά στη Νινευί Ο Κύριος στέλνει για δεύτερη φορά τον Ιωνά στη Νινευή. Ο προφήτης υπακούει και πηγαίνει στην πόλη. Οι κάτοικοι υπακούουν στο κήρυγμα και μετανιώνουν. Νηστεύουν και φορούν πένθιμα ρούχα. Τότε ο Θεός τους συγχωρεί. Ο Ιωνάς όμως στενοχωρήθηκε για αυτή την εξέλιξη! «4 Κι ο Κύριος του αποκρίθηκε: ”Είναι σωστό να θυμώνεις, Ιωνά;”» (Ιων. 4, 4). 

 Η μακροθυμία του Θεού για όλους τους ανθρώπους και τα ζώα «5 Ο Ιωνάς είχε βγει από την πόλη κι είχε πάει ανατολικά της Νινευή. Εκεί ήθελε να φτιάξει ένα στέγαστρο από κλαριά και να καθίσει κάτω απ’ τον ίσκιο του, ώσπου να δει τι θ’ απογίνει η πόλη. 6 Αλλά ο Κύριος, ο Θεός, πρόσταξε να φυτρώσει ένα φυτό και το έκανε να ψηλώσει πάνω από τον Ιωνά και να του κάνει σκιά στο κεφάλι του για να νιώθει πιο άνετα. Ο Ιωνάς χάρηκε πάρα πολύ γι’ αυτό το φυτό. 7 Νωρίς όμως την άλλη μέρα το πρωί ο Θεός πρόσταξε ένα σκουλήκι ν’ αρχίσει να τρώει τις ρίζες του φυτού, κι έτσι το φυτό ξεράθηκε. 8 9 Όταν βγήκε ο ήλιος, ο Θεός πρόσταξε να φυσήξει ένας καυτός ανατολικός άνεμος· ο ήλιος έκαιγε το κεφάλι του Ιωνά κι ένιωθε τρομερά εξαντλημένος. Ήθελε να πεθάνει· “προτιμώ να πεθάνω”, έλεγε, “παρά να ζω”. Ο Θεός όμως τον ρώτησε: “Είναι σωστό, Ιωνά, να θυμώνεις εξαιτίας αυτού του φυτού;” Κι εκείνος απάντησε: “Και βέβαια έχω δίκιο να είμαι θυμωμένος· καλύτερα να πεθάνω!” ‚0 Τότε ο Κύριος του είπε: “Πρόσεξε Ιωνά: Εσύ ούτε κοπίασες γι’ αυτό το φυτό ούτε το ’κανες να μεγαλώσει. Μόνο του μεγάλωσε μέσα σε μια νύχτα και την άλλη μέρα ξεράθηκε. Κι όμως λυπήθηκες γι’ αυτό! ‚‚ Εγώ δεν έπρεπε να λυπηθώ για τη Νινευή, τη μεγάλη πόλη; Σ’ αυτήν υπάρχουν περισσότεροι από εκατόν είκοσι χιλιάδες άνθρωποι, που δεν ξέρουν να ξεχωρίσουν το αριστερό τους χέρι από το δεξί. Επίσης εκεί υπάρχουν και πολλά ζώα”» (Ιων. 4, 5-‚‚). Τα λόγια του Θεού αναδεικνύουν ότι ο Θεός ενδιαφέρεται για όλα τα πλάσματα της δημιουργίας. Ο συγγραφέας του βιβλίου του Ιωνά παρουσιάζοντας το λόγο Του δίνει απάντηση και στους Ισραηλίτες της εποχής του που πίστευαν ότι ο Θεός ανήκει αποκλειστικά στο δικό τους έθνους και οι υπόλοιποι άνθρωποι δε δικαιούνται τη χάρη Του. 

Ιωνάς και Ιησούς Χριστός Η τριήμερη παραμονή του Ιωνά στην κοιλιά του ψαριού για τα Ευαγγέλια προεικονίζει την τριήμερη ταφή και την Ανάσταση του Χριστού. Μάλιστα τη σχετική αναφορά την κάνει ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός, που έτσι συμπληρώνει το βιβλίο του Ιωνά: «38 Τότε μερικοί γραμματείς και Φαρισαίοι του είπαν: “Διδάσκαλε, θέλουμε ν’ αποδείξεις μ’ ένα θαυματουργικό σημάδι την αποστολή σου”. 39 Αυτός τους αποκρίθηκε: “Μια γενιά πονηρή και άπιστη ζητάει να δει θαυματουργικό σημάδι! Άλλο σημάδι όμως δε θα της δοθεί, παρά μόνον εκείνο του προφήτη Ιωνά. 40 Όπως δηλαδή ο προφήτης Ιωνάς ήταν τρεις μέρες και τρεις νύχτες στην κοιλιά του κήτους, έτσι θα είναι κι ο Υιός του Ανθρώπου μέσα στη γη τρεις μέρες και τρεις νύχτες…….”» (Μτ. 12, 38-40).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Δραστηριότητες:

Η ιστορία του Ιωνά διδάσκει ότι ο Θεός φροντίζει και ενδιαφέρεται για όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από καταγωγή, χρώμα, γλώσσα κοκ. Συζητήστε στην τάξη με ποιον τρόπο κάνει πράξη αυτή την αλήθεια η Εκκλησία μας. 

Πηγή:Σωτήριος Δεσπότης, Νικόλαος Παύλου, Αθανάσιος Στογιαννίδης, Θέματα από την Αγία Γραφή, Α´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, σελ:96-103