Το βαθύτερο νόημα του μυστηρίου του γάμου

Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, το μυστήριο του γάμου δεν αποτελεί μια απλή κοινωνική σύμβαση ή μια τυπική νομική πράξη, αλλά μια πορεία οντολογικής μεταμόρφωσης και εξαγιασμού του ανθρώπου. Το βαθύτερο νόημά του θεμελιώνεται στη βιβλική διαπίστωση ότι «δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος μόνος του», αναδεικνύοντας την ανθρώπινη ύπαρξη ως συζυγική και κοινωνική ήδη από τη στιγμή της δημιουργίας της. Μέσα από την ένωση αυτή, ο άνδρας και η γυναίκα καλούνται να υπερβούν την ατομικότητά τους και τον εγωισμό τους, μετατρέποντας τη φυσική ερωτική σχέση σε έναν άφθαρτο δεσμό που οδηγεί στην πνευματική τελείωση και τη σωτηρία.

Το απόλυτο πρότυπο για τη χριστιανική συζυγία είναι η ένωση του Χριστού με την Εκκλησία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο άνδρας θεωρείται «κεφαλή» της γυναίκας όχι με την έννοια της εξουσίας, αλλά με την έννοια της θυσιαστικής αγάπης, καθώς οφείλει να προσφέρει τον εαυτό του για εκείνη, όπως ο Χριστός θυσιάστηκε για την Εκκλησία. Η συζυγική αυτή σχέση χαρακτηρίζεται από απόλυτη ισοτιμία, καθώς και τα δύο φύλα είναι ισότιμοι φορείς της εικόνας του Θεού και αλληλοσυμπληρώνονται για να επιτύχουν το «καθ’ ομοίωσιν».

Οι συμβολισμοί της τελετής αποκαλύπτουν περαιτέρω αυτό το βάθος: η άρμοση των χειρών από τον ιερέα δηλώνει ότι ο ίδιος ο Χριστός ενώνει το ζευγάρι σε μια αδιάσπαστη ενότητα, ενώ τα στέφανα παραπέμπουν στο μαρτυρικό φρόνημα και τη θυσιαστική διάθεση που απαιτείται στη συζυγική ζωή. Το κοινό ποτήριο υπενθυμίζει την οργανική σύνδεση του γάμου με τη Θεία Ευχαριστία, υποδηλώνοντας ότι οι σύζυγοι θα μοιράζονται τα πάντα —χαρές και λύπες— με προοπτική τη Βασιλεία του Θεού. Σημαντικό είναι επίσης ότι η απόκτηση παιδιών δεν θεωρείται ο αποκλειστικός σκοπός του γάμου, αλλά ο πολύτιμος καρπός της αγαπητικής σχέσης του ζευγαριού, η οποία δημιουργεί τη «μικρή Εκκλησία» ή την «κατ’ οίκον Εκκλησία».

Σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, ο γάμος είναι το εργαστήρι της αγάπης όπου ο άνδρας και η γυναίκα γίνονται «ένας άνθρωπος», ζώντας σε μια κοινωνία όπου τα πάντα είναι κοινά. Η αληθινή αυτή ένωση λειτουργεί ως ένα «ακατανίκητο τείχος» προστασίας, καθώς το ζευγάρι που πορεύεται με ταπεινότητα και κοινή πνευματική ζωή αξιώνεται να γίνει μέτοχος της θείας ζωής και της αιωνιότητας

Τα δύο Φύλα

Η σχέση των δύο φύλων, σύμφωνα με τη χριστιανική ηθική και την παράδοση της Εκκλησίας, δεν αποτελεί απλώς μια βιολογική αναγκαιότητα, αλλά μια πορεία προς την ολοκλήρωση του ανθρώπινου προσώπου.

1. Ισοτιμία και Ισονομία

Η Εκκλησία διακήρυξε από την αρχή ότι τα δύο φύλα είναι απόλυτα ισότιμα. Το μήνυμα αυτό υπήρξε επαναστατικό για την εποχή του, με τον Απόστολο Παύλο να τονίζει ότι «δεν υπάρχει πια άντρας και γυναίκα· γιατί όλοι σας είστε ένας (άνθρωπος) εν Χριστώ Ιησού» (Γαλ. 3, 28). Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος άσκησε δριμεία κριτική στο νομικό κατεστημένο που ευνοούσε τους άνδρες, υποστηρίζοντας ότι η νομοθεσία στρέφεται άδικα κατά των γυναικών.

2. Αλληλοσυμπλήρωση και Ολοκλήρωση

Ο άνθρωπος περιγράφεται ως ένα ον με δύο διαφορετικά φύλα, όπου το καθένα διαθέτει δικά του σωματικά και ψυχικά χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με τις πηγές:
«Μισά» όντα: Από μόνοι τους, ο άντρας και η γυναίκα θεωρούνται «μισά» όντα που αποζητούν την ακεραιότητα.
Πλήρης άνθρωπος: Πλήρης άνθρωπος δεν είναι το μεμονωμένο άτομο, αλλά το ζευγάρι, καθώς η συμπλήρωση επιτυγχάνεται με το άνοιγμα στον άλλον, τον «διαφορετικό».
«Σάρκα μία»: Η Αγία Γραφή τονίζει ότι «θα γίνουν οι δυο τους ένας άνθρωπος» (Γεν. 2, 24), φράση που επαναλαμβάνεται στο μυστήριο του γάμου.

3. Η Έννοια της «Γνώσης» και του Έρωτα

Η βιβλική γλώσσα χρησιμοποιεί το ρήμα «γιγνώσκω» για την ψυχοσωματική ένωση (π.χ. «Αδάμ... έγνω Εύαν»), δηλώνοντας ότι η συνάντηση των δύο φύλων οδηγεί σε μια βαθιά γνώση που προκύπτει από την υπέρβαση της ατομικότητας.
Σεξουαλικότητα: Είναι μια έμφυτη δύναμη που δεν είναι κακή ούτε αμαρτωλή αφ’ εαυτής, αρκεί να προσανατολίζεται προς ένα συγκεκριμένο πρόσωπο και να μην παραμένει τυφλή βιολογική ορμή.
Έρωτας: Στην εκκλησιαστική παράδοση ο έρωτας είναι ένας τρόπος ζωής, μια «πύρινη αγάπη» και ένα ολόψυχο δόσιμο. Ο εγωιστής άνθρωπος χαρακτηρίζεται ως «ανέραστη ύπαρξη».

4. Το Μυστήριο του Γάμου

Ο γάμος για την Εκκλησία δεν είναι μια τυπική τελετή ή ένα νομικό συμβόλαιο, αλλά η αφθαρτοποίηση του αληθινού έρωτα.
Ένταξη στην Πηγή της Ζωής: Με τον γάμο, το ζευγάρι εισάγεται στο Σώμα του Χριστού, ώστε η σχέση του να μπολιαστεί στην πηγή της Ζωής και να νικήσει τη φθορά του χρόνου.
Διαρκής Άσκηση: Ο γάμος αποτελεί την έναρξη μιας πορείας και ενός συνειδητού αγώνα στην αγάπη.
Σεβασμός: Η συχνά παρεξηγημένη φράση «η δε γυνή ίνα φοβήται τον άνδρα» ακολουθεί μια σειρά συστάσεων προς τον άνδρα να αγαπά τη γυναίκα του ως το ίδιο του το σώμα, και στην πραγματικότητα δεν εννοεί τον φόβο, αλλά τον σεβασμό.

5. Οικογένεια και Προσωπικές Σχέσεις

Η οικογένεια θεωρείται ο χώρος ενός «θαυμαστού πειράματος» της εφαρμοσμένης αγάπης και ελευθερίας.
Αγαπητική Συνύπαρξη: Η οικογένεια δεν είναι απλώς συστέγαση, αλλά ουσιαστική μετοχή στις χαρές και τις οδύνες του άλλου.
Μοναδικότητα: Κανένα μέλος δεν πρέπει να απορροφάται από μια απρόσωπη μάζα· η προσωπικότητα του καθενός πρέπει να αναδεικνύεται.
Η σχέση των συζύγων: Η αγάπη μεταξύ των συζύγων είναι το θεμέλιο. Η γέννηση των παιδιών οφείλει να είναι καρπός αυτής της αγάπης και όχι προσπάθεια του γονέα να δώσει νόημα στη δική του κενή ζωή μέσω της κτητικότητας

Οι συμβολισμοί του μυστηρίου του γάμου (αντιστοίχιση)

Άσκηση αντιστοίχισης με θέμα το μυστήριο του γάμου και τους συμβολισμούς του. Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι να αντιστοιχιστούν οι επιμέρους συμβολισμούς του μυστηρίου (δαχτυλίδια, άρμοση χεριών, στέφανα, κοινό ποτήρι, χορός του «Ησαΐα») με τη σημασία τους. Απώτερος στόχος είναι η κατανόηση των τεκταινόμενων κατά την τέλεση του μυστηρίου του Γάμου στην εκκλησία.

Η ευλογία για μια ζωή συζυγίας: το βαθύτερο νόημα του μυστηρίου του Γάμου

Οι άνδρες να αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία και πρόσφερε τη ζωή του γι' αυτήν ήθελε έτσι να την εξαγιάσει καθαρίζοντάς την με το λουτρό του βαπτίσματος και με το λόγο, ώστε να την έχει ως νύφη την Εκκλησία με όλη της τη λαμπρότητα, την καθαρότητα και την αγιότητα, χωρίς ψεγάδι ή ελάττωμα ή κάτι παρόμοιο. Το ίδιο και οι άνδρες οφείλουν να αγαπούν τις γυναίκες τους, όπως αγαπούν το ίδιο τους το σώμα. Όποιος αγαπάει τη γυναίκα του αγαπάει τον εαυτό του... Το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο, που εγώ σας λέω ότι αναφέρεται στη σχέση Χριστού και Εκκλησίας.

α) Πτυχές του μυστηρίου του Γάμου

Η Εκκλησία ευλογεί και εντάσσει στο σώμα της την ένωση του άνδρα και της γυναίκας "εις σάρκα μία" με το μυστήριο του Γάμου. Με την ευλογία του Θεού, η ένωση αυτή γίνεται συζυγία, κοινωνία ζωής και σωμάτων με στόχο την τελείωση των προσώπων και τη σωτηρία. Η απόκτηση παιδιών δεν είναι ο πρώτος ή ο μοναδικός σκοπός του Γάμου. Τα παιδιά είναι καρπός της αγαπητικής σχέσης των συζύγων. Έτσι, δημιουργείται η οικογένεια, η "κατ' οίκον Εκκλησία"

Ο Θεός δημιούργησε και ευλόγησε το πρώτο ζευγάρι. Η Εύα ήταν για τον Αδάμ σάρκα από τη σάρκα του, συμπορευτής του στο δρόμο για την τελείωση και την ένωση με το Θεό. Η αρχική αυτή ενότητα και η κοινή πορεία του ζεύγους διασπάστηκε από την πτώση του ανθρώπου. Έτσι άρχισαν οι έχθρες και οι εγωιστικές αντιπαραθέσεις μεταξύ του άνδρα και της γυναίκας. Ο Χριστός, όμως, ευλογώντας το Γάμο, μεταμορφώνει τα αποτελέσματα της πτώσης σε μια κοινωνία ενότητας του ανδρογύνου, μεταξύ τους και με το Θεό.

Η σημαντικότερη στιγμή του μυστηρίου του Γάμου είναι όταν ο ιερέας ενώνει τα χέρια των νυμφευόμενων (η λεγόμενη «άρμοση των χειρών»). Η ωραία αυτή συνήθεια σημαίνει την αδιάσπαστη ένωσή τους αλλά και την τιμή που δείχνει στο νέο ζευγάρι ο Θεός, ο οποίος οδηγεί τη γυναίκα προς τον άνδρα ως νυμφαγωγός. όπως κάποτε είχε οδηγήσει την Εύα προς τον Αδάμ.

Ο απόστολος Παύλος ονομάζει «μέγα» το μυστήριο του Γάμου (παραπάνω κείμενο), διότι η ένωση του άνδρα και της γυναίκας έχει ως πρότυπο την ένωση του Χριστού με την Εκκλησία. Είναι αδύνατη η εφαρμογή της αγάπης μεταξύ των ανθρώπων χωρίς την αναφορά στο Θεό. Γι' αυτό τονίζεται ότι ο άνδρας αγαπά και φροντίζει τη γυναίκα όπως αγάπησε την Εκκλησία ο Χριστός (δηλαδή μέχρι θανάτου), η δε γυναίκα υπακούει στον άνδρα όπως η Εκκλησία στο Χριστό. Ο άνδρας θεωρείται ως κεφαλή της γυναίκας όχι με την έννοια της εξουσίας, αλλά με την έννοια της θυσίας όπως ακριβώς συνέβη με το Χριστό, που είναι η κεφαλή της Εκκλησία.

β) Ο συμβολισμός των τελουμένων στο μυστήριο του Γάμου

Κατά την τέλεση του μυστηρίου του Γάμου χρησιμοποιούνται υλικά στοιχεία, ως σύμβολα κάποιων βαθύτερων αληθειών.Τα δακτυλίδια είναι η σφραγίδα της ένωσης αλλά και η έκφραση της σταθερότητας της σχέσης, της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και αλληλοπροσφοράς των συζύγων
Τα στεφάνια αποτελούν την επιβράβευση για την εντιμότητα της ζωής των νυμφευόμενων μέχρι το Γάμο. Οι σύζυγοι στεφανώνονται ως άρχοντες, διότι αποκτούν και πάλι τη θέση του συνδημιουργού.
Το κοινό ποτήριο μας θυμίζει, ότι κάποτε το μυστήριο του Γάμου γινόταν μαζί με τη Θεία Ευχαριστία και ότι οι νεόνυμφοι μεταλάμβαναν. Υπενθυμίζει, επίσεις,ότι σι σύζυγοι θα έχουν πλέον κοινή συμμετοχή στις χαρές και στις λύπες.
Ο χορός γύρω από το τραπέζι με το τροπάριο «Ησαΐα χόρευε...» εκφράζει τη χαρά και το πανηγυρικό αίσθημα που συνοδεύει το Γάμο. Επίσης έκφραση ευχής για την ευτεκνία και την προκοπή του ζεύγους είναι το ρύζι που ρίχνεται κατά τη διάρκεια του χορού.


γ) Βαπτισμένος χριστιανός και πολιτικός Γάμος

Ο πολιτικός Γάμος ισχύει στην Ελλάδα ως επιλογή από το 1982. Είναι τελετή νομικού χαρακτήρα και πραγματοποιείται ενώπιον του Δημάρχου ή του Προέδρου μιας κοινότητας, ως εκπροσώπου της κρατικής εξουσίας. Για την Εκκλησία ο πολιτικός Γάμος έχει το χαρακτήρα ενός συμβολαίου, μιας επίσημης συμβολαιογραφικής πράξης.

Το μυστήριο του Γάμου, ενώνει τους συζύγους με τη θεϊκή ευλογία, αγιάζει ακόμα και τα υλικά στοιχεία του Γάμου και προβάλλει ως πρότυπο της αγάπης των συζύγων τη σχέση Χριστού και Εκκλησίας. Δίνει στα νέα ζευγάρια τη δυνατότητα μεταφυσικού προβληματισμού και τα συνδέει με την παράδοση του τόπου μας.

Έξω από τα πλαίσια του μυστηρίου, ο Γάμος είναι ένα απλό κοινωνικό γεγονός. Η Εκκλησία, βεβαίως, λαμβάνει υπόψη τους λόγους που οδήγησαν κάποιους στον πολιτικό γάμο. Θεωρεί, όμως, ότι για το χριστιανό που ζει σε μια χώρα θρησκευτικά ελεύθερη, όπως η Ελλάδα, ο πολιτικός γάμος εκφράζει την επιλογή των συζύγων ν' αποξενωθούν από την εκκλησιαστική παράδοση. Γι' αυτό και μετά από έναν πολιτικό γάμο, δημιουργούνται προβλήματα στη συμμετοχή του ζευγαριού σε άλλα μυστήρια της Εκκλησίας.

Θεέ, εσύ που είσαι άγιος, που έπλασες τον άνθρωπο από χώμα, που δημιούργησες τη γυναίκα από την πλευρά (του άνδρα) και που την ένωσες μαζί του για να τον βοηθάει... εσύ και τώρα, Δέσποτα, άπλωσε το χέρι σου από τον άγιο τόπο που κατοικείς και ένωσε το δούλο και τη δούλη σου, διότι από σένα ενώνεται ο άνδρας με τη γυναίκα. Συνένωσέ τους με ενότητα φρονήματος και αισθημάτων, στεφάνωσέ τους σε μια σάρκα, χάρισέ τους παιδιά και την απόλαυση των καλών παιδιών.


Η αγάπη των συζύγων

«Οι άνδρες», λέει, «να αγαπάτε τις γυναίκες σας, καθώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία». Είδες μέγεθος της υπακοής: Ακουσε και το μέγεθος της αγάπης. Θέλεις να σε υπακούει η γυναίκα σου, καθώς η Εκκλησία το Χριστό; Φρόντιζε κι εσύ αυτήν, όπως ο Χριστός φροντίζει την Εκκλησία. Είτε πρέπει να δώσεις την ψυχή σου για τη γυναίκα, είτε πρέπει να πληγωθείς μύριες φορές, είτε να υπομείνεις και να πάθεις οτιδήποτε ... Ποια ένωση υπάρχει, όταν η γυναίκα τρέμει τον άνδρα; Ποια ηδονή θ' απολαύσει ο ίδιος ο άνδρας, όταν ζει με τη γυναίκα του και της συμπεριφέρεται σαν να ήταν δούλα;» (Αγ. I. Χρυσοστόμου, Ομιλία 20 στην προς Εφεσίους, ΕΠΕ 21 , σ. 198-200).

1. Ποιος είναι ο βαθύτερος σκοπός του μυστηρίου του Γάμου:
2. Γιατί οι νυμφευόμενοι τιμώνται ως νικητές κατά το μυστήριο;
3. Γιατί η Εκκλησία δεν επικροτεί την επιλογή (για τους βαπτισμένους χριστιανούς) του πολιτικού γάμου:
4. Να καταγράψετε κάποια έθιμα σχετικά με το γάμο, τα οποία έχετε παρατηρήσει σε περιοχές της χώρας μας.

Ορθόδοξη Πίστη και Λατρεία, Α Λυκείου (Παλιό Βιβλίο)

Γάμος και Οικογένεια

Δρόμος χαρισματούχων 

 «Ο καθένας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, ο ένας έτσι, ο άλλος αλλιώς». Με αυτά τα λόγια ο απόστολος Παύλος μιλά για τις δύο επιλογές που έχει ο άνθρωπος: τον δρόμο της παρθενίας (ή αγαμίας) και τον δρόμο του γάμου. Όποιος επιλέγει οποιονδήποτε από τους δύο τρόπους ζωής ειλικρινά, νηφάλια και ολόκαρδα, υλοποιεί έμπρακτα την κλίση που του έχει δοθεί από τον Θεό. Με άλλα λόγια, ο γάμος δεν αποτελεί «έκπτωση» ή αδυναμία ή παραχώρηση· δεν αποτελεί τον δρόμο των «αδύναμων», αλλά έναν δρόμο ιδιαίτερο (πάντα τα χαρίσματα υπάρχουν σε ποικιλία), προς τον κοινό στόχο, που είναι η σωτηρία.

  «Αγάπην τελείαν…» 

  Οι δύο άνθρωποι, που συνάπτουν σχέση και γάμο, καλούνται να αλληλοσυμπληρώνονται. «Θα γίνουν οι δυο τους ένας άνθρωπος» («ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν»), λέει η Αγία Γραφή. Η φράση αυτή είναι από τα λόγια που είπε ο Αδάμ όταν αντίκρισε για πρώτη φορά την Εύα. Τα επανέλαβε ο απόστολος Παύλος μιλώντας για την ανδρόγυνη ένωση. Και τα ακούμε κατά την τέλεση του μυστηρίου του γάμου  Για την Εκκλησία, η σχέση του άνδρα και της γυναίκας θεμελιώνεται όχι σε μια τυπική συμφωνία, αλλά σε μια βαθιά συμφωνία, στο μυστήριο της αγάπης. Μία από τις προσευχές που αναπέμπονται προς τον Θεό κατά την ιερολογία του γάμου, του ζητά να στέλνει στο ζευγάρι πλήρη αγάπη («ἀγάπην τελείαν»). Είναι εντυπωσιακό μάλιστα το εξής: Σε περίπτωση που το ένα μέρος (είτε ο άνδρας είτε η γυναίκα) είναι πιστό (δηλαδή Χριστιανός ή Χριστιανή) και το άλλο μέρος (είτε η γυναίκα είτε ο άνδρας) είναι άπιστο, τι πρέπει άραγε να κάνει το πιστό μέλος; Ο απόστολος Παύλος απαντά προτρέποντας τον χριστιανό σύζυγο να μη χωρίζει από τη μη χριστιανή σύζυγο - και το αντίστροφο: «Ο μη χριστιανός άνδρας, χάρη στην ένωση με τη γυναίκα του, μπήκε στον χώρο του Θεού· και η μη χριστιανή γυναίκα μπήκε στον χώρο του Θεού χάρη στην ένωση με τον χριστιανό […]. Πού ξέρεις εσύ, γυναίκα; Ίσως σώσεις τον άντρα σου. Ή, πού ξέρεις εσύ, άντρα; Ίσως σώσεις τη γυναίκα σου».

Ας συσχετίσουμε αυτήν την παρότρυνση του Παύλου με ένα άλλο σημείο της Αγίας Γραφής. Διαβάζουμε ότι το ιδεώδες είναι να μη διαλύεται ένας γάμος, παρά μόνο αν υπάρξει μοιχεία5. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι ένας γάμος μπορεί να μη διαλυθεί για οιονδήποτε άλλον λόγο, σπάζει όμως όποτε σπάσει η αγάπη και η αφοσίωση του ενός προς τον άλλον. 

Οδοιπόροι με φιλότιμο

  Με το μυστήριο του γάμου η αγάπη αποκτά αιώνια προοπτική. Ακούμε στην ιερολογία την προσευχή: «Ἀνάλαβε [Κύριε] τούς στεφάνους αὐτῶν ἐν τῇ βασιλείᾳ σου». Αν δεν υπάρχει αυτή η προοπτική της αιωνιότητας, τότε τα πάντα σβήνουν στον θάνατο. Όταν υπάρχει μια ποιοτική σχέση μεταξύ δύο νέων, δηλαδή μία σχέση η οποία βασίζεται στην αγάπη και στην αφοσίωση, τότε αυτή η σχέση δεν είναι ούτε ανήθικη ούτε πορνική, ακόμα κι αν δεν έχει ιερολογηθεί. Αν όμως δεν «μπολιαστεί» στη ζωή του Θεού, είναι φθαρτή· υποταγμένη στον θάνατο και σβήνει με τον θάνατο, δεν «διαιωνίζεται»6. Κανένα μυστήριο της Εκκλησίας δεν είναι μαγική τελετή, ούτε ξόρκια που τάχα παράγουν αποτελέσματα αυτόματα και ανεξάρτητα από τη θέληση των ανθρώπων. Το μυστήριο του γάμου, λοιπόν, προσφέρει στον άνθρωπο μια αληθινή δυνατότητα, αλλά απομένει στον άνθρωπο να ανταποκριθεί. Ολόκληρη η ζωή, κι όχι μόνο η ώρα της τελετής, είναι πορεία που χρειάζεται να γίνει με φιλότιμο, με προσπάθεια για το καλύτερο, με ειλικρίνεια και -όπως είπαμε- με αγάπη. Και κάθε ανθρώπινη προσπάθεια μπορεί να καρποφορήσει, μπορεί και να αποτύχει. Εδώ χρειάζεται να είμαστε πολύ προσεκτικοί πάνω σε ένα λεπτό και οδυνηρό ζήτημα. Πορνεία είναι η γενετήσια σχέση, στην οποία ο ένας άνθρωπος βλέπει τον άλλον ως εργαλείο, το οποίο το χρησιμοποιεί είτε με κάποιο αντάλλαγμα είτε για ατομική του ικανοποίηση. Είναι η σχέση από την οποία απουσιάζει η αγάπη και η αμοιβαία αφιέρωση μεταξύ δύο προσωπικοτήτων. Πορνικός, λοιπόν, είναι στην ουσία κι ένας γάμος που τυπικά συνάφθηκε με όλους τους κανόνες και με ιερολογία, αλλά για κάποιο αντάλλαγμα ή για την επίτευξη κάποιου άλλου σκοπού. Γιώργος Σικελιώτης, Οικογένεια. Η οικογένεια Ο ερχομός παιδιών δεν είναι ο σκοπός του γάμου, είναι όμως (οφείλει να είναι) ένας υπέροχος καρπός της συζυγικής αγάπης. Η οικογένεια που θα δημιουργηθεί οφείλει να είναι η βασική ανθρώπινη κοινότητα, στην οποία θα συνδυάζονται δύο πολύτιμες παράμετροι: Αφενός η συνύπαρξη όλων και αφετέρου η μοναδικότητα του καθενός (κατά το υπόδειγμα της ζωής της Αγίας Τριάδας, όπως έχουμε δει).  

  Αυτές οι δύο παράμετροι δεν προκύπτουν αυτόματα. Δεν είναι καν βέβαιο ότι όντως θα υπάρξουν. Χρειάζεται υπευθυνότητα και φιλότιμο. Ο κοινωνικός ψυχολόγος Έριχ Φρομ έχει επισημάνει ότι στη ζωή του ανθρώπου πρέπει να πραγματοποιηθούν τρεις έξοδοι: από τη μήτρα της μητέρας του, από το στήθος της και από την αγκαλιά της. Η τρίτη έξοδος σημαίνει τη συγκρότηση του παιδιού σε ξεχωριστή προσωπικότητα, που δεν θα είναι εξάρτημα της γονεϊκής ύπαρξης. 

Η έξοδος αυτή, μολονότι είναι εξαιρετικά σημαντική για την ψυχική υγεία, δεν επιτυγχάνεται πάντα και απ’ όλους. Συχνά, στο όνομα της αγάπης, η ισχυρή προσωπικότητα του γονιού επισκιάζει ή «απορροφά» την προσωπικότητα του παιδιού. Σε τέτοια περίπτωση όμως πρόκειται για μια «αγάπη» κτητική. Ο άλλος αντιμετωπίζεται σαν ιδιοκτησία. Στην παράδοση της Εκκλησίας αυτός ο κίνδυνος έχει επισημανθεί έντονα. Στο ευαγγέλιο σημειώνεται ότι η γυναίκα ξεχνά τους πόνους του τοκετού όταν γεννηθεί το παιδί, «από τη χαρά της που έφερε έναν άνθρωπο στον κόσμο», κι όχι επειδή λ.χ. «απέκτησε» παιδί. Και ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος υπογραμμίζει ότι το κεφαλαιώδες δεν είναι η τεκνογονία (αυτό είναι κυρίως μια βιολογική λειτουργία που μπορεί να γίνει και ανεπίγνωστα), αλλά η τεκνοτροφία, η σωστή διαπαιδαγώγηση. «Οὐχ ἡ φύσις, ἀλλ’ ἡ ἀρετὴ ποιεῖ πατέρας». Και στην ιερολογία του γάμου ακούμε τον Παύλο να επισημαίνει ότι, προκειμένου να κάνει κάποιος έναν υγιή γάμο, καλείται να αφήσει τους γονείς του και να ενωθεί με τον σύντροφο του.  Ταυτόχρονα, τα παιδιά είναι νεαρές υπάρξεις οι οποίες έχουν ανάγκη την πείρα των γονιών τους, δίχως να έχουν την εγωιστική ψευδαίσθηση ότι όλα και όλοι γύρω τους υπάρχουν για να είναι δικοί τους υπηρέτες. Το ότι θα έρθει η ώρα το παιδί να αφήσει τους γονείς (όπως λέει ο Παύλος), σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει έλλειψη σεβασμού ή έχθρα προς τους γονείς. Την αμοιβαιότητα που πρέπει να υπάρχει, την επεσήμανε ο απόστολος Παύλος που ζήτησε από τα παιδιά να τιμούν τους γονείς τους, κι από τους γονείς να μην παροργίζουν τα παιδιά τους. Το ποθούμενο είναι να οικοδομηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης και διαλόγου.

  Βήματα μάθησης και έκφρασης

  Βήμα Πρώτο 

 Απαγγέλλουμε τους παρακάτω στίχους και, χωρίς να αναζητήσουμε πληροφορίες γι’ αυτούς, επιχειρούμε να απαντήσουμε στα παρακάτω ερωτήματα:

 • Ποιος/ποια απευθύνει τα λόγια αυτά και σε ποιον/ποιαν; 

• Ποιο συναίσθημα εκφράζει;

 • Με τι παρομοιάζει το συναίσθημα;

 • Τι τίτλο θα βάζαμε;

 • Σε ποια περίπτωση θα λέγαμε εμείς αυτά τα λόγια;

 • Θα τα λέγαμε εύκολα; 

 • Είναι δύσκολο να αγαπήσει ένας άνθρωπος τόσο πολύ έναν άλλο άνθρωπο και γιατί;

 «Βάλε με σφραγίδα στην καρδιά σου ωσάν σφραγίδα στο μπράτσο σου· είναι δυνατή η αγάπη σαν το θάνατο και σκληρός ο πόθος σαν τον άδη· οι σπίθες της είναι σπίθες της φωτιάς, φλόγα του Θεού. Νερά ποτάμια δεν μπορούν να σβήσουν την αγάπη». Πρόκειται για απόσπασμα από το ποιητικό κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης «Άσμα Ασμάτων» (μεταγραφή Γιώργου Σεφέρη, εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1967, σ. 33), το οποίο τη σχέση του Θεού με τον λαό του την παρομοιάζει με τη σχέση μεταξύ ενός άνδρα και μιας γυναίκας, που είναι ερωτευμένοι και συνδέονται με φλογερή αγάπη μεταξύ τους. 

Βήμα Δεύτερο Για την Εκκλησία, η σχέση του άνδρα και της γυναίκας θεμελιώνεται όχι σε μια τυπική συμφωνία, αλλά σε μια βαθιά συμφωνία, στο μυστήριο της αγάπης. Η Εκκλησία εύχεται για «τέλεια αγάπη» Ας διαβάσουμε το αποστολικό ανάγνωσμα της ακολουθίας του γάμου (Εφεσ. 5: 20-33):

  Αν ο δρόμος του γάμου είναι η σχέση δύο ανθρώπων, όπως η σχέση του Χριστού και της Εκκλησίας, ποια γνωρίσματα έχει αυτή η σχέση, σύμφωνα με το ανάγνωσμα;

«Λόγια αγάπης να της λες: [...] Εγώ από όλα, τη δική σου αγάπη προτιμώ και τίποτε δεν μου είναι τόσο βασανιστικό ή δυσάρεστο, όσο το να βρεθώ κάποτε σε διάσταση μαζί σου. Κι αν όλα χρειασθεί να τα χάσω, […] κι αν στους έσχατους βρεθώ κινδύνους, οτιδήποτε κι αν πάθω, όλα μου είναι ανεκτά κι υποφερτά, όσο εσύ μου είσαι καλά. Και τα παιδιά, τότε μου είναι περιπόθητα, εφ’ όσον εσύ μας συμπαθείς... Ίσως κάποτε σου πει: Ποτέ ως τώρα δεν ξόδεψα από τα δικά σου, έχω ακόμη τα δικά μου, που μου ‘δωσαν οι γονείς μου. Τότε πες της: Τι λες καλή μου; Έχεις ακόμη τα δικά σου; Ποια λέξη μπορεί να ‘ναι χειρότερη από αυτή; Σώμα δεν έχεις πια δικό σου κι έχεις χρήματα; Δεν είμαστε δύο σώματα μετά το γάμο, αλλά γίναμε ένα. Δεν έχουμε δυο περιουσίες, αλλά μία... Όλα δικά σου είναι, κι εγώ δικός σου είμαι, κορίτσι μου. Αυτό με συμβουλεύει ο Παύλος λέγοντας ότι ο άνδρας δεν εξουσιάζει το σώμα του, αλλά η γυναίκα. Κι αν δεν έχω εγώ εξουσία στο σώμα μου, αλλά εσύ, πόσο μάλλον δικά σου είναι τα χρήματα […]. Ποτέ να μην της μιλάς με πεζό τρόπο, αλλά με φιλοφροσύνη, με τιμή, με αγάπη πολλή. Να την τιμάς, και δε θα βρεθεί στην ανάγκη να ζητήσει την τιμή από άλλους [...]. Να την προτιμάς από όλους για όλα, για την ομορφιά, για τη σωφροσύνη της, και να την εγκωμιάζεις. Να κάνεις φανερό ότι σ’ αρέσει η συντροφιά της κι ότι προτιμάς να μένεις στο σπίτι για να ‘σαι μαζί της από το να βγαίνεις στην αγορά. Από όλους τους φίλους να την προτιμάς, και από τα παιδιά που σου χάρισε, κι αυτά εξαιτίας της να τα αγαπάς»12. 12. Ιωάννης Χρυσόστομος, PG 62, 146-148. Μετάφραση από: Παναγιώτη Νέλλα, Ζώον Θεούμενον, εκδ. Αρμός, Αθήνα 1992, σελ. 85.  

Βήμα Τρίτο Διαβάζοντας το κείμενο του αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου ας σκεφτούμε πόσο εύκολος είναι ο δρόμος του γάμου, όταν κάποιος σύζυγος λέει ειλικρινά τη φράση του αγίου: «Όλα δικά σου είναι, κι εγώ δικός σου είμαι, κορίτσι μου.» Αφού μάθουμε γιατί οι σύζυγοι θεωρούνται οδοιπόροι με φιλότιμο, ας συζητήσουμε ποιος είναι πραγματικά ο σκοπός του γάμου και ας καταγράψουμε τις απόψεις μας. 

Ο ερχομός παιδιών είναι ο σκοπός του γάμου ή καρπός της συζυγικής αγάπης; 

 Βήμα Τέταρτο Η οικογένεια είναι η βασική ανθρώπινη κοινότητα, στην οποία η συνύπαρξη όλων δεν στερεί τη μοναδικότητα του καθενός (κατά το υπόδειγμα της ζωής της Αγίας Τριάδας).

 Ας συζητήσουμε με βάση τα παραπάνω, αν ισχύει η φράση που ακούγεται από κάποιους γονείς, «Είσαι δικό μας παιδί και θα κάνεις ό,τι λέμε εμείς».

 Ας υποθέσουμε ότι μας έλεγε ο πατέρας μας την παραπάνω φράση. Πώς θα αντιδρούσαμε και τι θα λέγαμε με βάση τις παρακάτω συμβουλές του Αποστόλου Παύλου13: «1Εσείς, παιδιά, να υπακούτε στους γονείς σας, σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου· αυτό άλλωστε είναι το σωστό. 2Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, αυτή είναι η μόνη εντολή που περιέχει υπόσχεση: 3για να ευτυχήσεις και να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη. 4Κι εσείς, πατέρες, μη φέρνεστε στα παιδιά σας έτσι ώστε να εξοργίζονται, αλλά να τα ανατρέφετε δίνοντάς τους αγωγή και συμβουλές που εμπνέονται από την πίστη στον Κύριο» 

Αθανάσιος Ν. Παπαθανασίου, Μάριος Κουκουνάρας Λιάγκης,Θέματα Χριστιανικής Ηθικής και Ποιμαντικής Θεολογίας,ΤΕΥΧΟΣ Α΄ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ Γ΄ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ, σελ:66-73 

Πότε εμφανίστηκε ο θρησκευτικός και ο πολιτικός γάμος;

 Πηγή

Ο γάμος δεν ήταν πάντα αυτό που γνωρίζουμε σήμερα. Στην ύστερη Βυζαντινή περίοδο, με διάταγμα του Λέοντα ΣΤ΄ του Σοφού, ο θρησκευτικός γάμος καθιερώθηκε ως νομικά υποχρεωτικός. Μέχρι τότε, ο πολιτικός γάμος ήταν αρκετός για την κοινωνική και νομική αναγνώριση της ένωσης. Όσοι επιθυμούσαν, προσέθεταν και την εκκλησιαστική ευλογία.

Σε αυτό το βίντεο εξετάζουμε: Τη συνύπαρξη πολιτικού και θρησκευτικού γάμου στο Βυζάντιο Το ιστορικό πλαίσιο και τη θεσμική παρέμβαση του Λέοντα ΣΤ΄ του ΣοφούΤη σταδιακή ταύτιση του γάμου με το μυστήριο της Εκκλησίας

---

Πότε εμφανίστηκε ο θρησκευτικός και ο πολιτικός γάμος; – κ. Αλέξανδρο Λιαρμακόπουλου

 

Το μυστήριο του γάμου και οι συμβολισμοί του

Άσκηση αντιστοίχισης με θέμα το μυστήριο του γάμου και τους συμβολισμούς του. Σκοπός του μαθησιακού αντικειμένου είναι να αντιστοιχιστούν οι επιμέρους συμβολισμούς του μυστηρίου (δαχτυλίδια, άρμοση χεριών, στέφανα, κοινό ποτήρι, χορός του «Ησαΐα») με τη σημασία τους. Απώτερος στόχος είναι η κατανόηση των τεκταινόμενων κατά την τέλεση του μυστηρίου του Γάμου στην εκκλησία.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ

Η δραστηριότητα μπορεί να δοθεί είτε στο τέλος του μαθήματος, ως άσκηση αξιολόγησης ή επανάληψης, είτε στην αρχή του μαθήματος, για διερεύνηση των προϋπαρχουσών γνώσεων των μαθητών.

 

Γάμος

Βίντεο όπου παρουσιάζεται απόσπασμα από το μυστήριο του γάμου και συγκεκριμένα το σημείο της στέψης των μελλονύμφων.

Παρατηρούν στο βίντεο απόσπασμα από το μυστήριο του γάμου και συγκεκριμένα το σημείο της στέψης και εντοπίζουν συμβολισμούς που τελούνται κατά τη διάρκεια της τέλεσης του μυστηρίου και που συνδέονται με τις διδασκαλίες του χριστιανισμού.

«Δεν είναι καλό να είναι μόνος ο άνθρωπος» (Το Μυστήριο του Γάμου)

Σύσταση και ιστορική εξέλιξη του Μυστηρίου
Ο άνθρωπος δεν πλάστηκε από τον Θεό για να είναι μόνος του: «Οὐ καλὸν εἶναι τὸν ἄνθρωπον μόνον· ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ’ αὐτόν» (Γεν. 3:18). Ο Θεός ευλόγησε το πρώτο ανθρώπινο ζευγάρι μέσα στον Παράδεισο. Η δημιουργία της Εύας είχε σκοπό τη βοήθεια στον Αδάμ για την επιτέλεση του σκοπού της ύπαρξής του, που δεν ήταν άλλος, από την τελείωση και την ένωσή του με τον Θεό. Γι᾽ αυτό και η ανθρώπινη ύπαρξη, ήδη από την πρώτη στιγμή
της δημιουργίας της, είναι συζυγική ύπαρξη.
Η πτώση των πρωτοπλάστων και η έξοδός τους από τον Παράδεισο διέσπασε την πνευματική ένωση των πρώτων ανθρώπων με τον Θεό και μεταξύ τους, με οδυνηρές συνέπειες. Ο  Χριστός, όμως, με την Εκκλησία ευλόγησε την ένωση των συζύγων στο Μυστήριο του Γάμου, μεταμορφώνοντας τη σχέση των ανθρώπων σε κοινωνία ενότητας του ανδρογύνου μεταξύ τους και με τον Θεό. Η αρχή αυτής της ένωσης δεν είναι άλλη από τον Τριαδικό Θεό, του οποίου χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι η αγάπη. Γι᾽ αυτό και η ολοκλήρωση της αγάπης είναι η ένωση των δύο σε ένα. Στόχος αυτής της ένωσης είναι η τελείωση των ανθρώπων και η σωτηρία τους. Συνεπώς, με τη «συζυγική ιεροσύνη» (δηλαδή, την ιερή αφοσίωση του ενός προς τον άλλο), εξαγιάζονται τα ανθρώπινα σώματα και δίνεται δόξα στον Θεό. Η δε απόκτηση παιδιών, ως καρπός της αγάπης των συζύγων, δεν θεωρείται αποκλειστικός σκοπός του Γάμου. Το μυστήριο του Γάμου θεωρείται σπουδαίο «εἰς Χριστόν καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν» (Εφ. 5, 32), γιατί ακριβώς στηρίζεται στο πρότυπο της ένωσης του Χριστού με την Εκκλησία. Σύμφωνα με το παραπάνω «παντὸς ἀνδρὸς ἡ κεφαλὴ ὁ Χριστὸς ἐστίν, κεφαλὴ δέ γυναικὸς ὁ ἀνήρ» (Α´ Κορ. 11:3). Ώστε, ο άνδρας θεωρείται η κεφαλή της γυναίκας, όχι επειδή έχει εξουσία πάνω της, αλλά επειδή πρέπει να θυσιάζεται γι᾽ αυτήν, όπως έκανε και ο Χριστός για την Εκκλησία. Ο σύζυγος, μέσα στο Μυστήριο του Γάμου, προσκαλείται για να οδηγήσει στη σωτηρία τη σύζυγό του, αλλά και για να βοηθηθεί από αυτήν στο να πετύχει και τη δική του σωτηρία. Με τον Γάμο το ζευγάρι γίνεται «μικρή Εκκλησία», οικογένεια, ο βασικότερος και πολυτιμότερος πυρήνας της ανθρώπινης κοινωνίας.

 Οι συμβολισμοί του Μυστηρίου

Μέσω των συμβόλων και των συμβολισμών, εκφράζεται το μυστήριο της πίστης ως βασικό γνώρισμα της λειτουργικής ζωής της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η Ακολουθία του Γάμου είναι πλούσια σε σύμβολα και συμβολισμούς. Τα σύμβολα, μέσα στο Μυστήριο του Γάμου, έχουν θεολογική και τελετουργική σημασία, εφόσον ο στόχος του Μυστηρίου είναι η σωτηρία των νεονύμφων. Οι συμβολισμοί του Μυστηρίου είναι τα δαχτυλίδια, η στεφανηφορία, το κοινό ποτήριο, ο ιερός χορός και η άρμοση των χειρών των μελλονύμφων. 

Τα δαχτυλίδια χρησιμοποιούνταν  ήδη από την αρχαιότητα ως σύμβολα δέσμευσης. Το κυκλικό τους σχήμα παραπέμπει στην αιωνιότητα και στη συνέχεια των γενεών. Με τα δαχτυλίδια σφραγίζεται η ένωση των νεονύμφων και δηλώνεται η αμοιβαία εμπιστοσύνη και αλληλοπροσφορά των συζύγων, οι υποσχέσεις δηλαδή, που δίδονται κατά την τέλεση του Μυστηρίου. Τα δαχτυλίδια χρησιμοποιούνται ως ορατό σημείο, εχέγγυο και δημόσια ομολογία της αμοιβαίας ευθύνης, που αναλαμβάνουν οι νυμφευόμενοι.

Κατά την ανάγνωση της τρίτης ευχής του Γάμου, ο ιερέας τελεί την άρμοση των χειρών των νεονύμφων. Αυτή η μυστηριακή στιγμή αποτελεί τη θεϊκή ευλογία για τη συζυγία των νυμφευομένων. Με την άρμοση των χειρών, η Εκκλησία υπενθυμίζει την πράξη του Θεού, να παραδώσει την Εύα στον Αδάμ ως γυναίκα του και να ευλογήσει τη συζυγία του πρώτου ζευγαριού. Μέσα στο Μυστήριο του Γάμου, η άρμοση των χειρών συμβολίζει την αδιάσπαστη και διηνεκή ένωση των νυμφευομένων. Η άρμοση των χειρών δηλώνει την οριζόντια προοπτική της σχέσης του ανθρώπου με τον συνάνθρωπο, σε αναλογία με την οριζόντια γραμμή του Σταυρού. Η σχέση αυτή, όμως, έχει αναφορά και προς τον Θεό, σε αναλογία με την κάθετη γραμμή του Σταυρού. Οι νεόνυμφοι ενώνονται μεταξύ τους και οι δύο μαζί με τον Θεό, μέσω της σταυρικής θυσιαστικής αγάπης. 

 Η στεφανηφορία είναι αρχαίο ελληνικό έθιμο που έχει καθαρά θρησκευτικό χαρακτήρα. Στους γάμους των αρχαίων Ελλήνων, τα στέφανα αποτελούσαν μια ένδειξη χαράς για το γεγονός που ακολουθεί. Στην παράδοση της Εκκλησίας, τα στεφάνια των νεονύμφων συμβολίζουν τα στεφάνια των μαρτύρων. Με αυτά, η Εκκλησία συμβουλεύει τους νεόνυμφους πώς θα πρέπει να πορευτούν στη ζωή της συζυγίας, με μαρτυρικό φρόνημα και διάθεση υποταγής ο ένας στον άλλον, χάριν της αγάπης. Η υπομονή στις αντιξοότητες που θα τύχουν, θα έχει ως αποτέλεσμα τη στεφανηφορία τους από τον Χριστό στη βασιλεία Του, διότι θα θεωρούνται ως μάρτυρες. Η χρήση στεφάνων στο Μυστήριο του Γάμου δηλώνει τη λαμπρή υποδοχή του νέου ζευγαριού από την κοινότητα και τη χαρά για τη σύναψη μιας νέα ζωής συζυγίας. Τα στεφάνια αποτελούν σύμβολα πνευματικής νίκης και θριάμβου για το ζευγάρι που αγωνίστηκε με εγκράτεια, μέχρι την ώρα του Γάμου.

Το κοινό ποτήριο στο Μυστήριο του Γάμου, μας υπενθυμίζει το θαύμα στον γάμο της Κανά. Επιπλέον, συμβολίζει την κοινή απόλαυση των αγαθών της ζωής, καθώς και το κρασί της Θείας Ευχαριστίας, η μετάληψη του οποίου, οδηγεί στην αιώνια ζωή. Με αυτό ως σύμβολο, οι νεόνυμφοι μετέχουν στην κοινή ζωή και στον κοινό τους προορισμό, που είναι η Βασιλεία του Θεού.

 Ο ιερός χορός του ζεύγους (που το συνοδεύει ο ιερέας και ο παράνυμφος), γνωστότερος ως ο «χορός του Ησαΐα», συμβολίζει τη νοσταλγία του Παραδείσου και την αναζήτηση της αιωνιότητας. Είναι τα πρώτα βήματα του ζευγαριού στο νέο του ξεκίνημα. Ο ιερός αυτός χορός εκφράζει, επίσης, τη φυσική χαρά για τον Γάμο και την πνευματική ανανέωση, με την απόφαση του ανθρώπου να αγωνιστεί στη νέα πνευματική παλαίστρα.  

Το νόημα της χριστιανικής συζυγίας 

Στον ορθόδοξο χριστιανικό Γάμο, τα πρόσωπα των μελλονύμφων ενώνονται με τη θεϊκή ευλογία. Μέσα στον Γάμο, ο άνδρας και η γυναίκα γίνονται ένα, αλλά ο καθένας διατηρεί την ξεχωριστή προσωπικότητα-ταυτότητά του, χωρίς κάποιος από τους δύο να επισκιάζει τον άλλο. Η πορεία των συζύγων επιτυγχάνεται μέσα από την αλληλοϋποστήριξη, την ικανότητα των συζύγων να ακούν ο ένας τον άλλον, χωρίς τελικά να υποτιμάται κανείς από τους δύο. Στην ευλογημένη συζυγία, ο άνθρωπος βιώνει τη βαθιά, ειλικρινή αγάπη που δεν αποβλέπει στην προσωπική του ικανοποίηση, αλλά αλλοιώνει τον άνθρωπο, τον οδηγεί στην υπέρβαση της ατομικότητάς του και στην κατάργηση του εγωισμού του. Η πραγματική συζυγική αγάπη απαιτεί διαρκή προσπάθεια, αμοιβαία κατανόηση και ειλικρινή επικοινωνία. Τα νέα ζευγάρια πρέπει να εμπλουτίζουν τη συζυγική τους συμπεριφορά διαρκώς με αρετές και δεξιότητες αποδοχής και σεβασμού των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών του άλλου προσώπου. 

Ο Γάμος δεν περιορίζεται στη φυσική ένωση του άνδρα και της γυναίκας, αλλά τοποθετείται σε μια νέα βάση: γίνεται χριστιανική συζυγία, όταν το ζευγάρι συμμετέχει κατά τη διάρκεια της επίγειας ζωής του ενεργά στα Μυστήρια της Εκκλησίας. Οι σύζυγοι, με την ευχαριστιακή σύναξη οδηγούνται στη νέα τους συζυγική ύπαρξη. Η συζυγία αυτή ανανεώνεται μέσα στην Εκκλησία, καθώς ο Χριστός  ανατροφοδοτεί το ζευγάρι. Με αυτό τον τρόπο, το Μυστήριο του Γάμου μετατρέπει τη φυσική ερωτική σχέση σε άφθαρτο δεσμό, σε οδό σωτηρίας. Σύμφωνα με αυτά, ο Γάμος δεν «σκοτώνει τον έρωτα», όπως φοβάται ο σύγχρονος άνθρωπος, αλλά σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας πορείας, μέσα από μια ακατάλυτη αγάπη. Το νόημα του Γάμου ως Μυστηρίου, δεν είναι, λοιπόν, η συμβατική κοινωνική νομιμοποίηση της σχέσης άνδρα και γυναίκας. Αυτή είναι και η διαφορά του Μυστηρίου της  χριστιανικής συζυγίας με την τυποποιημένη διαδικασία του πολιτικού γάμου ή του συμφώνου συμβίωσης.  

Ενδεικτικές Δραστηριότητες 

 1η Δραστηριότητα 

  Διαβάζουμε τα ακόλουθα κείμενα. Ποια άποψη από αυτές που εκφράζονται πιστεύουμε ότι ισχύει σήμερα για το Μυστήριο του Γάμου; Έχει υποστεί ο Γάμος τη λεγόμενη εκκοσμίκευση; Τεκμηριώνουμε την άποψή μας. 

 «Οι άνδρες οφείλουν να αγαπούν το ίδιο τους το σώμα. Όποιος αγαπάει τη γυναίκα του αγαπάει τον εαυτό του…Το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο, που εγώ σας λέω ότι αναφέρεται στη σχέση Χριστού και Εκκλησίας. (Εφ. 5,28). 

 «Σύμφωνα με την πίστη της Εκκλησίας, ο γάμος είναι μυστήριο και μάλιστα “μυστήριο μέγα”, πράξη δηλαδή ιερή, κατά την οποία με ορατά σημεία παρέχεται στους πιστούς η αόρατη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Τόση ιερότητα αποδίδει η Εκκλησία στο γάμο, ώστε σύμφωνα με τη διδασκαλία του αποστόλου Παύλου, στην έννομη συζυγία του άνδρα με τη γυναίκα βλέπει τη μυστηριακή ένωση του Χριστού με την Εκκλησία. Τόσο αγνή, τόσο στενή και αδιάρρηκτη είναι η ένωση των συζύγων, την οποία ευλογεί η Εκκλησία. Η αποστολική περικοπή που αναγινώσκεται κατά την ιερή Ακολουθία του γάμου, είναι μία ολόκληρη ιερή διδαχή περί της αλήθειας αυτής, που δυστυχώς, όμως, συμβαίνει τις περισσότερες φορές να μην προσέχουν ούτε οι νυμφευόμενοι, ούτε οι χριστιανοί που καλούνται στο γάμο. Τα πράγματα στην περίπτωση αυτή παίρνουν συνήθως μια τυπική κοινωνική όψη». Επισκόπου Διονυσίου Ψαριανού (Μητροπολίτου Κοζάνης), «Ο ορθόδοξος Γάμος», Αθήνα, Αποστολική Διακονία, 1974, σ. 40.

 «Όλες οι ορθόδοξες κατηχήσεις και τα εγχειρίδια ορίζουν τον γάμο σαν μία ιερολογία ή “μυστήριο” της Εκκλησίας. Στην πρώτη ματιά, αυτός ο ορισμός μπορεί να φαίνεται παράξενος μια και ο γάμος πραγματώνεται όμοια από χριστιανούς και μη χριστιανούς, από άθεους και από γενιές ανθρώπων, που δεν άκουσαν ποτέ τί η λέξη “ιερολογία” σημαίνει. Ο άνθρωπος γεννιέται, παντρεύεται, κάνει παιδιά και πεθαίνει. Αυτοί είναι οι νόμοι της φύσης, που ο Θεός καθόρισε και ευλόγησε. Όμως, στο γάμο αποδίδεται μια ιδιαιτερότητα από την Εκκλησία. Η απόλυτα ειδική ευλογία, που απονέμεται στον άνδρα και τη γυναίκα, που παντρεύονται, καλείται “μυστήριο”. Γιατί; Για το γάμο υπάρχει μια πλούσια φιλολογία, γραμμένη από Ρωμαιοκαθολικούς και Προτεστάντες, από ψυχολόγους, ψυχαναλυτές, κοινωνιολόγους και κανονολόγους. Στους καιρούς μας, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης καλλιεργούν τα θέματα που έχουν σχέση με τη σεξουαλική φύση του ανθρώπου. Συζητούνται δημόσια ερωτήματα, που οι πουριτανικές γενιές του παρελθόντος δεν τολμούσαν να αντικρύσουν ούτε ιδιωτικά. Άλλωστε, είναι γενικά παραδεκτό ότι ο Φρόυντ και ο Γιούνγκ επαναστάτησαν όχι μόνο εναντίον της σεξουαλικής ηθικολογίας, αλλά και γενικότερα της θεώρησης της ανθρώπινης φύσης. Η απόλυτη θεώρηση του γάμου σαν “ιερολογία” προϋποθέτει ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ένα ον με ψυχολογικές, φυσιολογικές και κοινωνιολογικές λειτουργίες, αλλά ότι είναι ένας   πολίτης της Βασιλείας του Θεού, με άλλα λόγια ότι η εσωτερική του ζωή- και ειδικότερα στις πιο αποφασιστικές της στιγμές- περιέχει αιώνιες αξίες και τον ίδιο τον Θεό. Ο γάμος εμφανίζεται σε μας πρωταρχικά, σαν μία ατομική ή οικογενειακή υπόθεση. Μπορεί να ευλογείται στο Ναό και να αποκτά έτσι ένα παραμυθητικό άρωμα απ᾽ τη μια νομιμότητας και απ᾽ την άλλη ιερότητας. Όμως, η σχέση του με τη θεία Λειτουργία της Εκκλησίας παραμένει ανεξιχνίαστη για τους πολλούς από εμάς. Η τελετή που γίνεται σήμερα, δεν έχει καμιά φανερή σχέση με την Ευχαριστία και μόνο ένας κύκλος προσκεκλημένων συγγενών και φίλων συμμετέχουν σ᾽ αυτήν. Στην ουσία η “ευχαριστιακή” κατανόηση του γάμου διαγράφει καθαρά ποιός είναι ο ουσιώδης χριστιανικός σκοπός του ανθρώπου-εικόνας του Θεού, προορισμένου από τη δημιουργία του για μετοχή στη Θεία Ζωή. Οι ψυχολόγοι και οι κοινωνιολόγοι, στα πλαίσια των σχετικών αλλά περιορισμένων εδαφών αναζήτησης, μπορεί να φτάσουν σε μία πρόγευση αυτής της αλήθειας, αλλά σίγουρα δεν θα την βεβαιώσουν ποτέ στην πληρότητά της. Μόνο η χριστιανική εμπειρία, σύμφωνα με την οποία “ο Θεός γίνεται άνθρωπος, ίνα Θεόν τον Αδάμ απεργάσηται” είναι ικανή να πραγματώσει τον σκοπό αυτό σε όλη του τη σημασία. Αυτού του γεγονότος ο χριστιανικός γάμος είναι επίσης μία έκφραση». 

J. Meyendorff, Γάμος, μια ορθόδοξη προοπτική, Αθήνα 1983, σσ. 13-15.

2η Δραστηριότητα  

Ερευνούμε: Ήθη και έθιμα του Γάμου στην ελληνική κουλτούρα και παράδοση. 

 3η Δραστηριότητα 

Κατασκευάζουμε πόστερ με τα υλικά στοιχεία του Γάμου και τους συμβολισμούς τους. 

 4η Δραστηριότητα 

 Artful thinking (Ακούγοντας 5χ2): «Ησαΐα χόρευε». Ακούμε τον παραπάνω ύμνο και γράφου με 5 λέξεις που μας έρχονται στο μυαλό. Αφού τον ακούσουμε για δεύτερη φορά, γράφουμε άλλες 5 λέξεις και συντάσσουμε ένα κείμενο με θέμα τον ορθόδοξο Γάμο. 

5η Δραστηριότητα 

 Μελέτη περίπτωσης: Έγγαμοι άγιοι (αγ. Θωμαή, αγ. Ανδριανός και Ναταλία). 

6η Δραστηριότητα 

Επισκεπτόμαστε ένα μουσείο λαϊκής τέχνης και παρατηρούμε τα σχετικά με τον Γάμο εκθέματα (φορεσιές, στολίδια, κοσμήματα, σκεύη κ.λπ.). Συζητούμε για τα ήθη και τα έθιμα του Γάμου τα παλαιότερα χρόνια (δες και τον ιστότοπο: http://eng.travelogues.gr/item.php?view=46164)

7η Δραστηριότητα 

 Παρακολουθούμε στιγμιότυπα από τις ελληνικές ταινίες: «Η δε γυνή να φοβείται τον άνδρα» και «Γάμος αλά ελληνικά». Ποιες πτυχές του Γάμου, της οικογένειας, των συγγενών, του περιβάλλοντος και της κοινωνίας θίγονται σε αυτές; Ποιες «δοκιμασίες» καλούνται να αντιμετωπίσουν οι νεόνυμφοι και ποια επίδραση έχουν αυτές στον συζυγικό τους βίο; 

8η Δραστηριότητα 

Παρακολουθούμε αποσπάσματα από την ακολουθία του Γάμου, π.χ. από την ευλογία των στεφάνων (http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-educationalvideo-8522-949). 

 9η Δραστηριότητα 

 Συμπληρώνουμε τη δραστηριότητα:  «Οι συμβολισμοί του Γάμου» στον ιστότοπο http://photodentro.edu.gr/aggregator/lo/photodentro-lor-8521-8620.

 10η Δραστηριότητα 

Με τη βοήθεια του αποστολικού αναγνώσματος του μυστηρίου του Γάμου που ακολουθεί, καταγράφουμε τις υποχρεώσεις του άνδρα και της γυναίκας στη διάρκεια της συζυγίας τους: 

 «Αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ὑποτάσσεσθε ὡς τῷ Κυρίῳ, ὅτι ὁ ἀνήρ ἐστι κε φαλὴ τῆς γυναικὸς, ὡς καὶ ὁ Χριστὸς κεφαλὴ τῆς ἐκκλησίας, καὶ αὐτός ἐστι σωτὴρ τοῦ σώματος. Ἀλλ’ ὥσπερ ἡ ἐκκλησία ὑποτάσσεται τῷ Χριστῷ, οὕτω καὶ αἱ γυναῖκες τοῖς ἰδίοις ἀνδράσιν ἐν παντί. Οἱ ἄνδρες ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας ἑαυτῶν, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησε τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς, ἵνα αὐτὴν ἁγιάσῃ καθαρίσας τῷ λουτρῷ τοῦ ὕδατος ἐν ῥήματι, ἵνα παρα στήσῃ αὐτὴν ἑαυτῷ ἔνδοξον τὴν ἐκκλησίαν, μὴ ἔχουσαν σπίλον ἢ ῥυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων, ἀλλ’ ἵνα ᾖ ἁγία καὶ ἄμωμος. Οὕτως ὀφείλουσιν οἱ ἄνδρες ἀγαπᾶν τὰς ἑαυτῶν γυναῖκας ὡς τὰ ἑαυτῶν σώματα. ὁ ἀγαπῶν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ἑαυτὸν ἀγα πᾷ· οὐδεὶς γάρ ποτε τὴν ἑαυτοῦ σάρκα ἐμίσησεν, ἀλλ’ ἐκτρέφει καὶ θάλπει αὐτήν, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς τὴν ἐκκλησίαν· ὅτι μέλη ἐσμὲν τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ὀστέων αὐτοῦ· ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πα τέρα καὶ τὴν μητέρα καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν. Τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν, ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν. Πλὴν καὶ ὑμεῖς οἱ καθ’ ἕνα ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα οὕτως ἀγαπάτω ὡς ἑαυτόν, ἡ δὲ γυνὴ ἵνα φοβῆται τὸν ἄνδρα.» (Εφ. 5, 23-33).

Πηγή: Γεώργιος Φίλιας, Δημήτριος Χοϊλούς, Κωνσταντίνος Πρέντος,Λειτουργική Ζωή της Εκκλησίας Β´ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, σελ: 71-78

Δεν κατάφερε να τους χωρίσει ούτε ο θάνατος!

Δύο επιτύμβιες στήλες σε μια μικρή πόλη στην Ολλανδία δεν μπορεί παρά να προσελκύσουν την προσοχή του κοινού. Ο λόγος; Ο τοίχος που χωρίζει τους δύο τάφους αλλά και τα χέρια που ενώνονται στην κορυφή των μνημάτων! Όσο κι αν η εικόνα προκαλεί εντύπωση, η συγκινητική ιστορία που κρύβεται πίσω της όχι μόνο επεξηγεί τα πάντα αλλά υπερτονίζει και μια μεγάλη αγάπη που υπάρχει ακόμα και μετά θάνατον. Πιο συγκεκριμένα, ένας γάμος που έγινε το 19ο αιώνα (το 1840 για την ακρίβεια) στην Ολλανδία μεταξύ ενός προτεστάντη, του J.C.P.H Aeffderson, και μιας καθολικής, της JWC Van Gorkum προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων και ένα μεγάλο σκάνδαλο.
Ο λόγος; Η θρησκευτική διαμάχη καθολικών και προτεσταντών που είχε χωρίσει τους ανθρώπους, τα κτήρια, τις δραστηριότητες σε δύο στρατόπεδα. Εκκλησίες, καταστήματα και δημόσιοι χώροι διαχωρίζονταν ανάλογα με τις θρησκευτικές και πολιτικές πεποιθήσεις των ανθρώπων, κι αυτό μέχρι πριν και 40 χρόνια. Η διαφορές του ζευγαριού ήταν όχι μόνο θρησκευτικές αλλά και κοινωνικές, αφού προερχόταν από διαφορετικές τάξεις. Ωστόσο, παρόλα τα ταμπού στην ολλανδική κοινωνία του 19ου αιώνα, ο γάμος του ζευγαριού κράτησε για 40 χρόνια και έληξε με το θάνατο του συνταγματάρχη.
Οκτώ χρόνια αργότερα, όταν η σύζυγός του απεβίωσε, η επιθυμία της ήταν να ταφεί δίπλα στον σύζυγό της. Ο νόμος, όμως, αλλά και οι προκαταλήψεις δεν το επέτρεψαν και έτσι ένας τοίχος χώριζε τα δύο μνήματα. Ωστόσο, οι συγγενείς της γυναίκας σκέφτηκαν να τη φέρουν κοντά με τον συνταγματάρχη χρησιμοποιώντας τη γλυπτική δημιουργικότητα. Έτσι τα μνήματα υψώθηκαν αρκετά και το χέρι της συζύγου απλώθηκε για να πιάσεια υτό του άντρα της στην άλλη πλευρά του τοίχου. Ούτε η κοινωνία, ούτε τα θρησκευτικά ταμπού, ούτε οι κοινωνικοί διαχωρισμοί, ούτε ο θάνατος, ούτε ένας τοίχος με τούβλα ήταν αρκετά για να τους χωρίσουν…

Πηγή: dinfo.gr - Δεν κατάφερε να τους χωρίσει ούτε ο θάνατος!

Η ευλογία για μια ζωή συζυγίας: το βαθύτερο νόημα του μυστηρίου του Γάμου

α) Πτυχές του μυστηρίου του Γάμου

• Το μυστήριο του Γάμου είναι για την Εκκλησία η ένωση του άνδρα και της γυναίκας "εις σάρκαν μίαν". 
• Αυτό δείχνει την αλληλοσυμπλήρωση που πρέπει να έχει το ζευγάρι στις χαρές και στις λύπες.
• Ο βασικός σκοπός αυτής της ένωσης είναι η τελείωση του ζευγαριού σε όλα τα επίπεδα ( ψυχολογικό, βιολογικό, ηθικό)
• Η απόκτηση παιδιών είναι φυσικό επακόλουθο 
• Ο Γάμος είναι πρώτιστα κοινωνία προσώπων και βασίζεται στην αγάπη του άντρα προς τη γυναίκα και το αντίστροφο.
• Στο βιβλίο της Γενέσεως διαβάζουμε πώς η Εύα δημιουργήθηκε από το πλευρό του Αδάμ ==> ισότητα : έγιναν από το ίδιο υλικό.
• Η αρχική ενότητα του πρώτου ζευγαριού διασπάστηκε από την πτώση των πρωτόπλαστων, όταν η έχθρα μπήκε ανάμεσά τους

==> Με το μυστήριο του Γάμου ο Χριστός μεταμορφώνει τα αποτελέσματα της πτώσης και ενώνει το ανδρόγυνο με το Θεό

•  Η σημαντικότερη στιγμή του μυστηρίου είναι η ένωση των χεριών του ανδρογύνου από τον ιερέα (η άρμοση των χειρών) που σημαίνει την αδιάκοπη ένωσή τους.
• Ο Απόστολος Παύλος ονομάζει το μυστήριο "μέγα" γιατί έχει ως πρότυπο την ένωση του Χριστού με την Εκκλησία.
• Ο άνδρας θεωρείται κεφαλή της γυναίκας όχι με την έννοια της εξουσίας, αλλά με την έννοια της θυσίας, όπως ακριβώς συνέβη με το Χριστό και την Εκκλησία.

β) Συμβολισμός των τελουμένων στο μυστήριο του Γάμου

• Τα δαχτυλίδια: είναι η σφραγίδα της ένωσης, αλλά και η έκφραση της σταθερότητας και της αμοιβαίας εμπιστοσύνης στη σχέση

•  Τα στεφάνια (στέφανα) : είναι η επιβράβευση της εντιμότητας της ζωής του ζευγαριού πριν το Γάμο.
•  Οι σύζυγοι στεφανώνονται σαν άρχοντες, γιατί  με τη γέννηση των παιδιών γίνονται και αυτοί δημιουργοί όπως ο Θεός

                        

• Το Κοινό Ποτήριο: Θυμίζει πώς κάποτε το μυστήριο του Γάμου γίνονταν μαζί με τη Θεία Ευχαριστία

• Υπενθυμίζει και την κοινή συμμετοχή στις χαρές και τις λύπες

• Το "Ησαϊα χόρευε..." : Εκφράζει τη χαρά και το πανηγυρικό αίσθημα που συνοδεύει το Γάμο

• Το ρύζι: Είναι σημάδι ευτεκνίας και προκοπής του ζευγαριού.

γ) Βαπτισμένος χριστιανός και πολιτικός Γάμος

• Από το 1982 ισχύει και ο πολιτικός γάμος, που έχει όμως το χαρακτήρα συμβολαίου, μιας απλής συμβολαιογραφικής πράξης.
• Για την Εκκλησία όμως, ο Γάμος δεν  είναι ένα απλό κοινωνικό γεγονός, αλλά ένα μυστήριο κατά το οποίο η θεϊκή ευλογία αγιάζει ακόμα και τα υλικά στοιχεία και αφθαρτοποιεί τη σχέση των ανθρώπων.
• Γι' αυτό μετά πό έναν πολιτικό γάμο δημιουργούνται προβλήματα στη συμμετοχή του ζευγαριού σε άλλα μυστήρια της Εκκλησίας , εφόσον θεωρείται ότι με την πράξη αυτή οι σύζυγοι αρνούνται τη χάρη και την ευλογία του Θεού.