Η αναζήτηση του Θεού

Η αναζήτηση του Θεού αποτελεί μια έμφυτη τάση του ανθρώπου και μια βαθιά ριζωμένη υπαρξιακή ανάγκη που εκδηλώνεται διαχρονικά σε όλους τους πολιτισμούς. Ο άνθρωπος είναι το μόνο έμψυχο ον με τη δυνατότητα να ερωτά, αναζητώντας την αλήθεια για το μυστήριο της δημιουργίας, τον σκοπό της ύπαρξης και το τι συμβαίνει μετά τον θάνατο. Σύμφωνα με τον Άγιο Γρηγόριο Νύσσης, η πραγματική εύρεση του Θεού συνίσταται στην αδιάκοπη αναζήτησή Του, καθώς ένα θείο Πρόσωπο δεν μπορεί να «ιδιοποιηθεί» όπως ένα αντικείμενο, αλλά κερδίζεται καθημερινά μέσα από μια σχέση αγάπης που υπερβαίνει την εγωκεντρική αυτάρκεια.

Αυτή η υπαρξιακή δίψα συχνά πηγάζει από μια βαθιά νοσταλγία και μια ανησυχία της ψυχής, η οποία, όπως σημειώνει ο ιερός Αυγουστίνος, δεν μπορεί να αναπαυθεί μέχρι να βρει τον Δημιουργό της. Η αναζήτηση αυτή περιγράφεται στην παράδοση της Εκκλησίας ως ένα συναρπαστικό «Ταξίδι» ή μια συμπόρευση του Θεού με την ανθρωπότητα μέσα στον ιστορικό χωροχρόνο. Ενώ οι θρησκείες γενικά αποτελούν την ανθρώπινη προσπάθεια προσέγγισης του θείου, ο Χριστιανισμός βασίζεται στην Αποκάλυψη, δηλαδή στην πρωτοβουλία του ίδιου του Θεού να «ανοιχτεί», να γίνει «ψηλαφητός» και να προσφέρει μια προσωπική σχέση στον άνθρωπο.

Ο δρόμος προς τη θεογνωσία διέρχεται από δύο βασικές οδούς:

• Φυσική Αποκάλυψη: Ο κόσμος λειτουργεί ως ένα «εκπαιδευτήριο θεογνωσίας» και ένα «σχολείο λογικών ψυχών». Η τάξη, η αρμονία και η απεραντοσύνη του σύμπαντος λειτουργούν ως αποτυπώματα που οδηγούν τον νου από τα ορατά δημιουργήματα στη σοφία του αόρατου Κτίστη.
• Υπερφυσική Αποκάλυψη: Πρόκειται για την άμεση παρέμβαση του Θεού στην ιστορία, η οποία ξεκινά από τις θεοφάνειες της Παλαιάς Διαθήκης και κορυφώνεται στο πρόσωπο του Χριστού. Ο Χριστός αποκαλύπτεται ως η μοναδική «Οδός, Αλήθεια και Ζωή», αποτελώντας την πλήρη εκπλήρωση αυτού που όλες οι θρησκείες αναζητούν.

Στη σχέση μεταξύ Πίστης και Επιστήμης, η Ορθόδοξη παράδοση απορρίπτει τη σύγκρουση, τονίζοντας ότι κινούνται σε διαφορετικά αλλά αλληλοσυμπληρούμενα επίπεδα: η επιστήμη ερευνά το «πώς» και το «πότε» της κτιστής πραγματικότητας, ενώ η πίστη απαντά στο «ποιος» και «γιατί» μέσω της πνευματικής εμπειρίας. Η καρδιά θεωρείται το κεντρικό όργανο που επιτρέπει στον άνθρωπο να αποκτά μια άμεση και ανώτατη γνώση του πνευματικού κόσμου, την οποία οι μέθοδοι των φυσικών επιστημών αδυνατούν να προσεγγίσουν.

Κεντρικό όχημα σε αυτή την πορεία είναι η προσευχή, η οποία ορίζεται ως η «αναπνοή της ψυχής» και η ελεύθερη συνομιλία με τον Πλάστη. Δεν είναι μια μηχανική επανάληψη λέξεων, αλλά μια κατάσταση επαγρύπνησης και «επίγνωσης του Θεού». Η προσευχή παρομοιάζεται με βέλος που απαιτεί δύναμη θέλησης για να πετύχει τον στόχο του και με γέφυρα που ενώνει το ανθρώπινο με το θείο.

Ωστόσο, η αναζήτηση αυτή μπορεί να εκτραπεί σε λανθασμένες κατευθύνσεις, όπως η αυτοθέωση μέσω της αλαζονικής χρήσης της τεχνολογίας ή της εξουσίας. Ο Πύργος της Βαβέλ συμβολίζει αυτή την υπεροψία και την απόπειρα του ανθρώπου να βρει την ευτυχία χωρίς τον Θεό, οδηγούμενος τελικά στην ακοινωνησία, τη μοναξιά και την αποξένωση. Αντίθετα, η αληθινή πνευματική ζωή απαιτεί μια «ελεήμονα καρδιά» που πονά για ολόκληρη την κτίση και επιδιώκει την ενότητα.

Ο τελικός σκοπός της αναζήτησης είναι η θέωση, η ένωση δηλαδή του ανθρώπου με τον Δημιουργό του, η οποία επιτυγχάνεται μέσα στην Εκκλησία ως κοινωνία προσώπων. Σε αυτή την πορεία, ο άνθρωπος καλείται να μεταμορφώσει την ατομικότητά του σε πρόσωπο, ζώντας μια ζωή αγάπης που εικονίζει το αρχέτυπο της Αγίας Τριάδας.

1.1 Η αναζήτηση του Θεού (Σύνοψη)

Η αναζήτηση του Θεού είναι μια καθολική και έμφυτη επιθυμία του ανθρώπου να γνωρίσει την αλήθεια για την προέλευση και τον σκοπό της ύπαρξής του.

Όπως διαπιστώνει ο ιερός Αυγουστίνος, η ανθρώπινη ψυχή παραμένει ανήσυχη και αναζητά διαρκώς το Απόλυτο μέχρι να βρει ανάπαυση στον Δημιουργό της.

Ενώ ο Θεός παραμένει ακατάληπτος στην ουσία Του, γίνεται γνωστός στον άνθρωπο μέσω των θείων ενεργειών Του που διαχέονται στη δημιουργία και την ιστορία.

Η ύπαρξη του κόσμου προϋποθέτει μια πρώτη αιτία. Σύμφωνα με τον νόμο της αιτιότητας, το σύμπαν δεν έγινε τυχαία αλλά μαρτυρεί έναν Δημιουργό.

Η τάξη, η αρμονία και η σκοπιμότητα που διέπουν τη φύση υποδηλώνουν τη σοφία ενός νοητού Θεού που τα πάντα «εν σοφία εποίησε».

Ο έμφυτος ηθικός νόμος και η ανάγκη της συνείδησης για αποκατάσταση του δικαίου οδηγούν στην παραδοχή του Θεού ως νομοθέτη και εγγυητή της ηθικής τάξης.

Το διαρκές ανικανοποίητο του ανθρώπου από τα υλικά αγαθά και η ροπή του προς το Απόλυτο συνηγορούν υπέρ της ύπαρξης μιας αντίστοιχης πνευματικής πραγματικότητας.

Αποτελούν συμπληρωματικούς δρόμους προς την αλήθεια. Η επιστήμη ερευνά το «πώς» του κόσμου, ενώ η πίστη απαντά στο «ποιος» και στο «γιατί» της δημιουργίας.

Η Εκκλησία ενθαρρύνει την έρευνα, τονίζοντας όμως ότι τα θέματα της πίστης υπερβαίνουν την ανθρώπινη λογική και αφορούν πραγματικότητες πέρα από τη φυσική.

Η αναζήτηση του Θεού βρίσκει απάντηση στην κοινωνία αγάπης της Εκκλησίας, η οποία προσφέρει διέξοδο στον τρόμο του θανάτου και στη μοναξιά.

Η αναζήτηση του Θεού

Η διαπίστωση του Αριστοτέλη «πάντες ἄνθρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται φύσει» (Όλοι οι άνθρωποι από τη φύση τους επιθυμούν να γνωρίζουν). (Μετά τα φυσικά Α΄ 980α) έχει επικυρωθεί από την πανανθρώπινη πείρα. Στα πλαίσια αυτής της έμφυτης επιθυμίας να γνωρίσουμε την αλήθεια εντάσσεται και η τάση για αναζήτηση του Θεού. Από τη φύση του ο άνθρωπος έχει αυτήν τη θεμελιώδη ροπή και αυτήν την επιθυμία περιγράφει ο ιερός Αυγουστίνος, όταν γράφει: «ανήσυχη, ω Θεέ, είναι η ψυχή μου μέχρι να αναπαυθεί σε Σένα, που με έπλασες» (Εξομολογήσεις). Εξάλλου, κατά μία ψυχολογική ερμηνεία, η ύπαρξη έμφυτων τάσεων, ορμών και αναγκών στον άνθρωπο δικαιολογείται μόνο εφόσον υπάρχουν οι αντίστοιχες πραγματικότητες που τις ικανοποιούν. Έτσι και η έμφυτη ορμή προς αναζήτηση του Θεού, που εκδηλώνεται ως θρησκευτικότητα, σημαίνει ότι υπάρχει η αντίστοιχη πραγματικότητα που ικανοποιεί αυτήν την έμφυτη τάση. Ο Απ. Παύλος αναφερόμενος σ’ αυτήν την αναζήτηση, όταν απευθυνόταν προς τους Αθηναίους, πρόβαλε τη σχετική γνώμη των αρχαίων Ελλήνων ποιητών λέγοντας: «ζητεῖν τόν Κύριον, εἰ ἄρα γε ψηλαφήσειαν αὐτόν καί εὕροιεν καί γε οὐ μακράν ἀπό ἑνός ἑκάστου ἡμῶν ὑπάρχοντα. Ἐν αὐτῷ γάρ ζῶμεν καί κινούμεθα καί ἐσμέν, ὡς καί τινες τῶν καθ’ ἡμᾶς ποιητῶν εἰρήκασι· τοῦ γάρ καί γένος ἐσμέν» (θέλησε να ζητούν τον Κύριο και να προσπαθούν να τον βρουν ψηλαφώντας στο σκοτάδι, αν και δεν είναι μακριά από τον καθένα μας. Γιατί μέσα σ’ αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρ χουμε, όπως λένε και μερικοί απ’ τους δικούς σας ποιητές: Δική του γενιά είμαστε) (Πρ. 17, 27-28). Η γνώση του Θεού βέβαια, η αληθινή και πλήρης θεογνωσία, είναι αδύνατη, όπως επιγραμματικά διατυπώνει αυτήν την άποψη ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Ἄπειρον τό θεῖον καί ἀκατάληπτον καί τοῦτο μόνον αὐτοῦ καταληπτόν ἡ ἀπειρία καί ἀκαταληψία» (Έκθεσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως).

Όμως έχουμε τη δυνατότητα της μερικής γνώσης του Θεού. Η αναζήτηση όμως και η προσέγγιση του Θεού προϋποθέτει την υπέρβαση των φραγμών που θέτει ο ανθρώπινος εγωισμός καθώς και την κάθαρση της ψυχής από τα πάθη. Τότε αρχίζει να υλοποιείται αυτή η αναζήτηση. Τότε η έντονη επιθυμία της επικοινωνίας και της συνάντησης ανθρώπου και θεού επιτυγχάνεται στις ανώτερες πνευματικές σφαίρες της γνήσιας θρησκευτικότητας, της προσευχής, της λατρείας. Είναι μια αναγκαιότητα του υγιούς ανθρώπου η δυνατότητα και ο έντονος πόθος της αλληλογνωριμίας και της αγαπητικής σχέσης με το Θεό. Στην ορθόδοξη θεολογία και πνευματικότητα η ανθρώπινη αναζήτηση συναντά τη θεία αποκάλυψη «ἐν Χριστῷ». Από το σημείο αυτό αρχίζει η λυτρωτική για τον άνθρωπο συνάντηση με το Θεό, η οποία μπορεί να τον οδηγήσει στον τελικό σκοπό της, τη βασιλεία του Θεού.

Χριστιανισμός και Θρησκεύματα   σελ. 19-20

1.1. Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

Αναζήτηση Θεού...

Μην ψάξεις φίλε μου να βρεις τον Θεό ψηλά στον ουρανό σαν επιστήμονας. Γιατί η γη είναι στρογγυλή, και γύρω της ο ουρανός.

Μην ψάξεις τον Θεό στο φως του ήλιου, ούτε στο καύμα των ηλιακών εκλάμψεων. Γιατί το φως του είναι ασύγκριτο, και η φλόγα της αγάπης του απροσμέτρητη.

Ούτε στις αμμοθύελες του Άρη θα τον βρεις, γιατί ο γνόφος του είναι πυκνότερος.

Να μην τον ψάξεις ούτε στη μεγαλοσύνη του γιγάντιου Δία, ούτε στη βίαιη ορμή των καταιγίδων του. Γιατί Εκείνος είναι Μέγας, κι ο Δίας ένας κόκκος, και κόκκος κόκκου άμμου.

Δεν θα τον βρεις ούτε στα παγωμένα τα βουνά του Γανυμίδη, γιατί η δικαιοσύνη του είναι λευκότερη από το χιόνι.

Ούτε στα δαχτυλίδια του Κρόνου θα τον βρεις, γιατί το δαχτυλίδι που Εκείνος δίνει είναι πολυτιμότερο απ’ όλους τους πλανήτες.

Μην τον ζητήσεις καν στον Πλούτωνα τον μακρινό, γιατί είναι όλοι οι πλανήτες, «βόλοι» μέσα στα χέρια του, κι Αυτός τόσο κοντά!

Μα ούτε στου Μαγγελάνου τα νέφη, ούτε στης Ανδρομέδας την αμέτρητη άμμο άστρων θα τον ανακαλύψεις, και ούτε καν στο σύμπαν όλο. Γιατί σ’ ολόκληρο το σύμπαν δεν χωράει, μάλλον αυτό χωρείται απ’ Αυτόν.

Αναζήτησέ τον σαν παιδί, πιο χαμηλά. Εδώ στη μικρή τη γη μας. Ψάξε τον στην ομορφιά ενός μικρού κι ασήμαντου λουλουδιού, κι ας μην τον βρεις ούτε κι εκεί.

Αναζήτησέ τον στο χαριτωμένο παιχνίδισμα μιας γάτας, και στο πιστό βλέμμα του σκύλου σου, κι ας μην τον συναντήσεις.

Προσπάθησε να τον διακρίνεις στα μάτια του ζητιάνου που χτυπάει την πόρτα σου, και δώσε την ελεημοσύνη σου, σαν να τη δίνεις σε Αυτόν, και ας μην τον αναγνωρίσεις.

Σκύψε στα δάκρυα του ορφανού και της χήρας, και πες ότι είναι δάκρυα δικά Του, και ρίξε λίγο βάλσαμο στον πόνο τους, κι ας μην μπορέσεις να Τον εννοήσεις.

Ψάχνε τον πάντα, και παντού, και κάνε το καλό με αγάπη σ’ όλους, σαν να το κάνεις σε Αυτόν, και ψάχνε πίσω από κάθε τι, και μέσα σ’ όλα να τον συναντήσεις. Κι ας μην τον αντικρίσεις.

Και τότε, δεν θα χρειαστεί να τον ανακαλύψεις, (γιατί ποτέ δεν θα μπορέσεις). Θα έρθει Εκείνος να σε βρει, γιατί σε βλέπει, και σ’ αγαπά, και σε γνωρίζει. ΚΑΙ ΘΑ Σ’ ΑΦΗΣΕΙ ΛΙΓΟ ΝΑ ΤΟΝ ΝΙΩΣΕΙΣ. Και θα ξανακρυφτεί από σένα.

Τότε θ’ αρχίσεις ΝΑ ΤΟΝ ΠΟΘΕΙΣ, όπως το ελάφι τα νερά, όπως η νύμφη τον νυμφίο, όπως ο εραστής την ερωμένη του, όπως το νεογέννητο το μητρικό το γάλα. Κι Εκείνος θα κρύβεται από σένα, και θα γελάει με το κλάμα σου χαρούμενος, όπως γελάει η μητέρα ευτυχισμένη με το κλάμα του μωρού της, όταν το βλέπει να τη θέλει τόσο πολύ, μέχρι δακρύων, κι όπως γελάει ο εραστής, που κρύβεται από την ερωμένη του στο πρώτο ραντεβού, και χαίρεται όταν εκείνη τον αναζητάει με πόθο.

Θα σε αφήνει να πέσεις από την κούνια σου, προσέχοντας μη χτυπηθείς ανεπανόρθωτα, για να γνωρίσεις την αδυναμία σου.

Όταν θα λες: «περπάτησα!» Θα σε αφήνει να σκοντάφτεις, για να ζητάς το χέρι του στα πρώτα βήματά σου.

Θα σε παρατηρεί στις δύσκολες στιγμές της εφηβείας σου, θα σε παιδαγωγεί και θα σε συμβουλεύει μυστικά, σκληρά η τρυφερά.

Κι όταν ανδρώνεσαι, θα σε διδάσκει την τέχνη του πολέμου, και θα σε μάθει χίλιες τέχνες. Και θα καλεί μπροστά σου μονομάχους, όλο και δυνατότερους, όλο και αξιότερους, και θα διδάσκεσαι από τις πτώσεις σου κι από τον πόνο σου, ώσπου να γίνεις δυνατός.

Μα τότε, πια, δεν θα τον ψάχνεις.

Γιατί αργά μα σταθερά, ανεπαίσθητα, ΘΑ ΤΟΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ.

Θα τον διακρίνεις γύρω σου παντού. Θα βρίσκεις μέσα σου νοήματα που ποτέ δεν διδάχθηκες, θ’ αντιλαμβάνεσαι υπάρξεις που ποτέ δεν είδες.

Θα βρίσκεις δύναμη που ποτέ δεν είχες. Θα Τον γνωρίζεις, και θα τον εμπιστεύεσαι. Κι Εκείνος, θα γίνεται σιγά σιγά μοναδική σου σκέψη και λαχτάρα…

…Ώσπου η φωνή Του ν’ ακουστεί μεσ’ την καρδιά σου.

Και τότε, θα τον πεις: «Πατέρα!» και θα τον νιώθεις να σου λέει: «Παιδί μου!»

Θα ψάλλετε μαζί και θα γιορτάζετε στις δυσκολίες, και η φωνή Του θα’ ναι πια για σένα τόσο γνώριμη! Θ’ ακούς, και θα γελάς με αυτούς που τον αναζητούν ακόμα, Εκείνον που για σένα θα’ ναι πια ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ.

Και θ’ απομένει η επίγνωση κι ο γάμος….

Πηγή:http://stavroulasblog.blogspot.gr/2008/11/blog-post_25.html

Πηγή: http://www.oodegr.com/oode/poiima/gn_theou.htm

Που Είν' Ο Θεός

Ο έρωτας ως αναζήτηση του Θεού στο πρόσωπο του «άλλου»