Ταινίες για διδακτική αξιοποίηση

Πηγή

Κατάφερα και βρήκα τις περισσότερες από αυτές ολόκληρες αλλά όχι όλες με ελληνικούς υπότιτλους...

Αν έχετε βρει κάποια που δεν την έχω , παρακαλώ στείλτε μου ένα μήνυμα ή αφήστε σχόλιο να την προσθέσω!!!

1. « Αμήν» [ σκην. Κ. Γαβράς, 2002,126΄ : ο ρόλος του Βατικανού και γενικότερα του κλήρου της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στο Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο και η στάση τους απέναντι στα εγκλήματα των Ναζί ] : Β΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

2. «Ανατολικά της Εδέμ» [ σκην. Η.Καζάν, 1954, 113΄: σχέσεις γονέων και παιδιών, λειτουργία ηθικής συνείδησης, τα κίνητρα των πράξεών μας] : Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

3. «Επαναστάτης χωρίς αιτία» [ σκην. Ν. Ρέϊ , 1955, 106΄: Εφηβεία, μοναξιά, απογοήτευση, οργή] : Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

4. «Γένεσις» [ σκην. Ερμάνο ΄Ολμι, 1994, 93΄: η δημιουργία του κόσμου και του ανθρώπου ] : Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ & Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

5. «Η Βίβλος» [ σκην. Τζόν Χιούστον, 1966, 174΄: σημαντικές στιγμές από την Π.Δ (Δημιουργία, Αβραάμ, Νώε κλπ) : Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

6. « Η θάλασσα μέσα μου» [ σκην. Αλεχάντρο Αμενάμπαρ, 2004, 125΄: τετραπληγικός που επιθυμεί το θάνατο] : Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ(ευθανασία)

7. « Λεπτή κόκκινη γραμμή» [σκην. Τ. Μαλίκ, 1998, 164΄: οι ανθρώπινες σχέσεις μέσα στη φρίκη του πολέμου]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

8. « Θα σε βρω στον παράδεισο» [ σκην. Βίνσεντ Γουόρντ, 1998, 108΄: αγάπη & ανθρώπινες σχέσεις, θάνατος και ζωή μετά..]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ (ενότητες 23-24)

9. « Καλά Χριστούγεννα» [ σκην. Κριστιάν Καριόν, 2006, 115΄: η ιστορία μιας αυθόρμητης ανακωχής στα χαρακώματα του δυτικού μετώπου στον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο με αφορμή τη γιορτή των Χριστουγέννων]:Α΄, Β΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

10. « Μπεν Χουρ» [ σκην.Ουίλιαμ Γουάϊλερ, 1959, 212΄: χρόνοι του Χριστού στην Ρωμαιοκρατούμενη Παλαιστίνη, πρώτοι χριστιανοί]: Β΄& Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

11. « Μωϋσής» [σκην. Ρότζερ Γιάνγκ, 1996, 176΄]: Α΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

12. « Ο άνθρωπος της βροχής» [ σκην. Μπ.Λέβινσον, 1988, 128΄: ανθρώπινες σχέσεις ]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

13. « Ο ιερωμένος» [ σκην. Γιουτζίν Μάρτιν, 2004, 94΄: ο ρόλος ενός κληρικού σε μια σύγχρονη αμερικανική μεγαλούπολη]: Α΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

14. «Λώρενς της Αραβίας» [σκην. Ντ. Λύν, 1962, 202΄: ανθρώπινες σχέσεις μέσα στον πόλεμο, προβλήματα συνείδησης, όψεις του Ισλάμ]: Β΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

15. « Ο κύκλος των χαμένων ποιητών» [ σκην. P.Weir, 1989, 128΄: ανθρώπινες σχέσεις μέσα από τη σχολική ζωή]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

16. «Ο τελευταίος Αυτοκράτορας» [σκην. B. Bertolucci, 1987, 156΄: Κίνα, έθιμα και θρησκευτικές παραδόσεις]: Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

17. « Ο Χιτών» [ σκην. H. Koster, 1953, 135΄: πρώτοι διωγμοί κατά χριστιανών] : Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

18. « Οι δέκα εντολές» [ σκην. Σεσίλ Ντε Μίλ, 1956, 220΄ ]: Α΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

19. « Οι ζωές των άλλων» [ σκην. F.Henckel von Donnersmarck, 2006,137΄ : αυθαιρεσία κρατικής εξουσίας, ανθρώπινες σχέσεις , ελευθερία και αξιοπρέπεια, προβλήματα συνείδησης]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

20. « Στη φωλιά του κούκου» [σκην. Μίλος Φόρμαν, 1975,133΄: ανθρώπινες σχέσεις, μοναξιά, περιθωριοποίηση κλπ] : Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

21. «21 γραμμάρια» [ σκην. A.G. Inarritu, 2003, 121΄: ο άνθρωπος μπροστά στο θάνατο, βιοηθική, μεταμοσχεύσεις, ευθανασία]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

22. «Λούθηρος» [σκην. ΄Ερικ Τιλ, 2004, 120΄: Η ζωή και το έργο του Λούθηρου, η Ρ/Κ εκκλησία τον 16ο αι.] : Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ & Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

23. « Γκάντι» [σκην. Ρ.Ατένμπορο, 1982, 188΄: η ζωή και το έργο του μεγάλου Ινδού οραματιστή και αγωνιστή της ειρήνης και κατά του ρατσισμού και του κοινωνικού αποκλεισμού]: Β΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

24. « Η έβδομη σφραγίδα» [σκην. Ι. Μπέργκμαν, 1957,100΄: ο άνθρωπος μπροστά στο θάνατο, αγωνία και υπαρξιακές αναζητήσεις]: Β΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

25. « Αντρέϊ Ρουμπλιόφ» [σκην. Α. Ταρκόφσκι. 1966. 205΄: η ζωή και το έργο του μεγάλου Ρώσου αγιογράφου μέσα από ιστορία της κοινωνίας και της εκκλησίας της εποχής του]: Α΄& Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

26. «Μοντέρνοι καιροί» [σκην. Τ. Τσάπλιν, 1936,87΄: η θέση του ατόμου στην νεωτερική κοινωνία της τεχνολογίας και του αυτοματισμού]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

27. « 4 Μήνες, 3 Εβδομάδες, 2 Ημέρες» [σκην. Κριστιάν Μουνγκίου, 2007, 113΄: η ιστορία μιας παράνομης έκτρωσης ή η κατάληξη μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

28. « Η γενιά του πρόζακ» [ σκην. ΄Ερικ Σκιόλμπτζεργκ, 2001,91΄: κοινωνικά αδιέξοδα, ψυχολογικά προβλήματα,ναρκωτικά]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

29. « Το Θαύμα» [σκην. Σάλμα Χάγιεκ, 2004, 96΄: πίστη και απιστία, Θεός, εκκλησία, θαύμα] : Α΄, Β΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

30. «΄Ανοιξη, Καλοκαίρι, Φθινόπωρο, Χειμώνας και ΄Ανοιξη» [σκην. Κιμ Κι Ντουκ, 2003, 99΄: γέννηση, ανάπτυξη, φθορά μέσα από την εναλλαγή των εποχών και με τα μάτια δύο βουδδιστών μοναχών]: Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

31. « Αδελφός ΄Ηλιος, Αδελφή Σελήνη» [ σκην. Φράνκο Τζεφιρέλλι, 1972, 117΄: η ζωή του αγίου Φραγκίσκου της Ασσίζης]: Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ & Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

32. «Οσάμα: για μια θέση στον ήλιο» [ σκην. Σιντίκ Μπαρμάκ, 2003. 82΄: η ζωή των γυναικών στο Αφγανιστάν των Ισλαμιστών Ταλιμπάν]: Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

33. «Σιμόν» [σκην. Α. Νίκολ, 2003, 113΄: σύγχρονη τεχνολογία και εικονική πραγματικότητα, μοναξιά, άγχος]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

34. « Το πράσινο μίλι» [ σκην. Frank Darabont, 2000, 181΄: πίστη και θαύμα, θανατική ποινή]:Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

35. « Κράμερ εναντίον Κράμερ» [σκην. Ρόμπερτ Μπέντον, 1979, 100΄: Οικογενειακές σχέσεις, σύζυγοι, παιδιά]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

36. « Μουσικό κουτί» [ σκην. Κ. Γαβράς, 2003, 99΄: Πόλεμος, έγκλημα, συνείδηση, μετάνοια, συγχώρηση]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

37. « Η γέφυρα του ποταμού Κβάϊ» [ σκην. Ντ.Λύν, 1957, 155΄: Πόλεμος, ανθρώπινα δικαιώματα]:Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

38. « Η λίστα του Σίντλερ» [σκην. Σ. Σπίλμπεργκ, 1993, 187΄: πόλεμος, ανθρώπινα δικαιώματα, συνείδηση, μετάνοια, συγχώρηση]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

39. «Ο Μισισσιπής καίγεται» [σκην. ΄Αλαν Πάρκερ, 1991, 127΄: ανθρώπινα δικαιώματα, ελευθερία, ρατσισμός, φανατισμός]: Β΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

40. « Ο δρόμος της επανάστασης» [σκην. Σαμ Μέντες, 2008,119΄: αδιέξοδα και συγκρούσεις στη σχέση ενός ζευγαριού, προβλήματα γάμου, μοναξιά, περιθωριοποίηση] : Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

41. « Κβό Βάντις» [σκην. Μ. Λιρόϊ, 1951, 161΄: διωγμοί Νέρωνα]: Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

42. « Το βασίλειο των Ουρανών» [σκην. Ρίντλεϊ Σκοτ, 2005, 139΄: Σταυροφορίες, Μοναχικά Τάγματα, φανατισμός]: Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ & Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

43. « Ο άνθρωπος ελέφαντας» [σκην. Ντ. Λίντς, 1980, 118΄: ανθρώπινο σώμα, μοναξιά, περιθωριοποίηση]:Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

44. « Το όνομα του Ρόδου» [ σκην. Ζ.Ζ. Ανό, 1986, 130΄: μοναχική ζωή στη μεσαιωνική δύση]:Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

45. « Η Αποστολή» [ σκην. Ρόλαντ Τζοφέ, 1986, 117΄: η δράση ιεραποστόλων της Ρ/Κής εκκλησίας στη Λατινική Αμερική]: Β΄ΛΥΚΕΙΟΥ

46. «Κραυγές στη σιωπή» [σκην Ρόλαντ Τζοφέ, 1984, 136΄: πόλεμος, θάνατος, ανθρώπινα δικαιώματα, ανθρώπινες σχέσεις, ελευθερία]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

47. « Ο θάνατος του εμποράκου» [ σκην. V.Schlendorf, 1985, 130΄: οικογένεια, σχέσεις συζύγων, γονείς και παιδιά, άγχος, μοναξιά, απογοήτευση]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

48. «Σκιές» [σκην. Τζον Κασσαβέτης, 1959, 79΄: οικογενειακές σχέσεις, φυλετικές διαφορές]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

49. « Απιστία» [ σκην. Λιβ Ούλμαν,2000,150΄: συζυγικές σχέσεις, έρωτας , αγάπη, απιστία, διαζύγιο]:Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

50. « Ο Τζόνι πήρε τ’ όπλο του» [σκην. Ντάλτον Τράμπο,1971, 115΄: η φρίκη του πολέμου μέσα από την ιστορία ενός στρατιώτη που ακρωτηριάζεται από νάρκη]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

51. «Σάκο και Βαντσέτι» [ σκην. G. Montaldo , 1971, 119΄:Ιταλοί μετανάστες στην Αμερική κατηγορούνται για φόνο και καταδικάζονται σε θάνατο, ρατσισμός, φανατισμός, ανθρώπινα δικαιώματα]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

52. «Σολάρις» [σκην. Α. Ταρκόφσκι, 1972, 165΄: επιστημονική φαντασία και διερεύνηση των ανθρωπίνων σχέσεων]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

53. «Ζωή μετά θάνατον» [σκην. A. Schwartzstein, 1995, 90΄: ζωή, ασθένεια, θάνατος]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

54. « Goodbye Bafana» [ σκην. Μπίλ ΄Ογκουστ, 2007, 117΄: ρατσισμός, ανθρώπινα δικαιώματα, βία της εξουσίας, αγώνας για την ελευθερία]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

55. « Θα ζήσω» [ σκην. Τιμ Ρόμπινς, 1995, 112΄: θανατική ποινή, ζωή και θάνατος, ψυχολογικά προβλήματα θανατοποινίτη, ανθρώπινες σχέσεις]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

56. « Και οι χελώνες μπορούν να πετάξουν» [ σκην. B. Ghobadi, 2004, 92΄: Αφγανιστάν, πόλεμος και παιδιά, αναπηρία, πόνος, αδιέξοδα] : Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

57. « Μάθημα ζωής» [ σκην. Lloyd Kramer, 2004, 133΄: Αυτοθυσία, ζωή μετά θάνατον, αμαρτία, κάθαρση]:Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

58. « Ζωή χωρίς εμένα» [σκην. Ιζαμπέλ Κοϊξέ, 2003, 106΄: ο άνθρωπος μπροστά στην ασθένεια και τον θάνατο]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

59. « Η μπλέ ταινία» [ σκην. Κ. Κισλόφσκι, 1993, 94΄: ο θάνατος και το νόημα της ζωής, ύμνος στη δύναμη της αγάπης]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

60. «Το σύνδρομο της Κίνας» [ σκην. James Bridges, 1979, 122΄: σύγχρονη τεχνολογία, πυρηνική ένέργεια, οικολογία, ο ρόλος των ΜΜΕ]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

61. « Το κύμα» [ σκην. Ντένις Γκάνσελ, 2008, 101΄: σχόλιο πάνω στην ελευθερία του ανθρώπου, στη γέννηση του φασισμού και στη βούληση του ανθρώπου για διάκριση και δύναμη] : Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

62. « Ντέρσου Ουζαλά» [σκην. Ακίρα Κουροσάβα, 1975, 141΄: η σχέση του ανθρώπου με τη φύση, η ικανότητά του να «διαβάζει» τα μηνύματά της και να καλλιεργεί οικολογική συνείδηση]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

63. «Η πόλη του Θεού» [σκην. F.Meiselles & K. Lund, 2002, 130΄: αλλοτρίωση, περιθωριοποίηση, ναρκωτικά εγκληματικότητα στις φτωχογειτονιές του Ρίο ντε Τζανέϊρο] : Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

64. «΄Εριν Μπρόκοβιτς» [σκην. Steven Sodegbergh, 2000, 130΄: ο αγώνας του ανθρώπου για την προστασία του περιβάλλοντος στη σύγχρονη αμοραλιστική κοινωνία]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

65. « Η επόμενη μέρα» [ σκην.Ν.Μέγιερ, 1983, 126΄: οι επιπτώσεις στον πλανήτη και στην ανθρώπινη κοινωνία από μια τυχαία ή προσχεδιασμένη χρήση πυρηνικών όπλων]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

66. « ΄Ονειρα» [σκην. Ακίρα Κουροσάβα, 1990, 119΄: σπονδυλωτή ταινία με θέμα ονειρικές καταστάσεις-βιώματα του σκηνοθέτη, που έχουν σχέση με τη ζωή του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον, την πυρηνική απειλή και το θάνατο]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

67. « Birdy» [σκην. ΄Αλαν Πάρκερ, 1984, 120΄: ο πόλεμος του Βιετνάμ και οι θύτες που έγιναν θύματά του, αντιμιλιταριστικός και αντιπολεμικός προβληματισμός]: Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

68. «Περσέπολις» [ σκην . Marjane Satrapi, 2007, 95΄: καταγραφή εμπειριών(με κινούμενα σχέδια) της σκηνοθέτιδος από την παιδική και εφηβική της ηλικία στο θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν και ταυτόχρονα ένα ιδιαίτερο σχόλιο για τον ατομοκεντρισμό της δυτικής κοινωνίας, όπου ο ξένος θεωρείται παρείσακτος]:Β΄(Ισλάμ Β΄) & Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

69. « Το νησί» (Ostrov) [σκην.Pavel Lounguine, 2006, 112΄:η πίστη ως ιδανικό μακριά από δόγματα μέσα από τη ζωή ενός χαρισματικού γέροντα μοναχού σ’ ένα μικρό ορθόδοξο μοναστήρι του Ρωσικού βορρά]:Β΄& Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

"Εντολές και δόγματα: συνταγές σκλαβιάς ή δρόμοι ελευθερίας" - Μια πρόταση από την Θεώνη Μπούρα

Αναρτώ μια διδακτική πρόταση της φίλης Θεώνης Μπούρα για τη Γ Λυκείου!

Προτείνω το βίντεο που ακολουθεί για διδακτική χρήση είτε στα Θρησκευτικά Β Γυμνασίου. "Παραβολή τελικής κρίσης" είτε στα Θρησκευτικά Γ Λυκείου Ενότητα 2η "Εντολές και δόγματα: συνταγές σκλαβιάς ή δρόμοι ελευθερίας".

Στη Γ Λυκείου αφού προβληθεί η ταινία μπορούν να δοθούν ερωτήσεις σε κάρτες ανά ομάδα (ομαδοσυνεργατική μέθοδος διδασκαλίας) και στη συνέχεια οι ομάδες να παρουσιάσουν το κείμενο που έγραψαν στην ολομέλεια (όλη την τάξη).

Η ολομέλεια κάνει μία δική της ερώτηση σε κάθε ομάδα και απαντά η ομάδα προφορικά.

Έτσι κάθε ομάδα απαντά σε ερωτήματα του δασκάλου αλλά και των συμμαθητών.

Παραθέτω ενδεικτικά κάποιες ερωτήσεις:

1α.Με βάση την ταινία ποιο πρόσωπο είχε θεωρητική πίστη κ ποιο πρόσωπο ζούσε χριστιανικά;

1β.Εσείς τι θα ορίζατε ως δόγμα;Μήπως τη θεωρητική πίστη ή τη βίωση της πίστης;

2α.Τι προετοιμασία είχε κάνει η γυναίκα να δεχτεί το Χριστό κ ποια εμπόδια είχε τελικά;

2β.Γιατί το παιδί μπόρεσε να συναντήσει το Χριστό και τι αγαθά του προσέφερε;

3α. Με βάση την ταινία νομίζετε ότι θέλει ιδιαίτερη προετοιμασία η βίωση της αγάπης;

3β.Πώς βιώνεται τελικά η αγάπη;Προτεραιότητα έχουν οι επιθυμίες του δότη ή οι ανάγκες του δέκτη;

Συζητείστε στην ομάδα σας κ καταγράψτε τα συμπεράσματά σας

Θεώνη Μπούρα

         

Ηθικά διλήμματα για τη Γ Λυκείου

Κι αφού ο καθένας αποφασίσει μόνος του πρέπει σε ομάδα των δυο να καταλήξουν από κοινού στους πέντε και μετά σε ομάδες των τεσσάρων .
Σε όλες τις περιπτώσεις πρέπει να είναι σε θέση να "υπερασπιστούν" με επιχειρήματα τις προτάσεις τους.

Σχέδια διδακτικών προτάσεων για το μάθημα των θρησκευτικών και όχι μόνο!

 Από το επιμορφωτικό υλικό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου (Καλές Πρακτικές) και για τη χρήση των ΤΠΕ σε όλα τα μαθήματα μπορείτε να δείτε κάποια σχέδια διδακτικών προτάσεων εδώ και για το μάθημα των θρησκευτικών ειδικά εδώ

Εκπαιδευτικά σενάρια για τα γλωσσικά μαθήματα

Εδώ μπορείτε να βρείτε σενάρια για τη διδασκαλία της αρχαιοελληνικής και νεοελληνικής γλώσσας και γραμματείας με την αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων. Αναπτύχθηκαν και εφαρμόστηκαν από εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν σε διαδικτυακές κοινότητες για τρία χρόνια και καλύπτουν περισσότερο από το 30% του σχολικού χρόνου.

Η πρωτοτυπία του εγχειρήματος έγκειται στα εξής:
Ανάπτυξη των σεναρίων από εν ενεργεία εκπαιδευτικούς μετά από συνεργασία σε διαδικτυακές κοινότητες.
Το κάθε σενάριο εφαρμόστηκε στην πράξη από δύο εκπαιδευτικούς (τον/την συντάκτη/ρια και έναν/μία ακόμη). Σε κάθε εφαρμογή παρατίθενται αναλυτικά σχόλια και τεκμήρια από τη διδασκαλία στην τάξη.
Τα σενάρια βρίσκονται σε βάση δεδομένων, η οποία έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να είναι δυνατή μια δυναμική αναζήτησή τους.

Τα συγκεκριμένα σενάρια δεν προτείνονται ως πρότυπα για εφαρμογή, αλλά ως παραδείγματα από τα οποία μπορούν να αντληθούν ιδέες, προκειμένου να διευκολυνθεί η δημιουργικότητα των εκπαιδευτικών. Ορισμένα από αυτά δημιουργήθηκαν ή/και εφαρμόστηκαν τα προηγούμενα χρόνια και κατά συνέπεια κάποιοι από τους δικτυακούς τόπους που αξιοποιούνται σε αυτά δεν υπάρχουν πια, μια και η φύση του διαδικτύου είναι συνεχώς μεταβαλλόμενη. Το γεγονός αυτό, ωστόσο, δεν μεταβάλλει ουσιαστικά τον χαρακτήρα και τη δομή των σεναρίων.

Πηγή:http://proteas.greek-language.gr/

Ο υπέρ ημών παθών Και συμπαθών

Γ' Λυκείου ΔΕ 21 Άγχος, μοναξιά και περιθωριοποίηση.

Ο Θεάνθρωπος γεννήθηκε σαν ξένος και πτωχός μέσα σε στάβλο, όταν η Θεοτόκος αναγκάστηκε να μετακινηθεί για την απογραφή της οικογένειάς τους. Γλίτωσε από τη σφαγή των νηπίων του Ηρώδη και φυγαδεύτηκε στη μακρινή Αίγυπτο ζώντας σαν πρόσφυγας.

Μεγάλωσε δουλεύοντας με τα χέρια του ως ξυλουργός στο φτωχικό εργαστήριο του μνήστορα Ιωσήφ και ανατράφηκε σε ταπεινό σπιτικό με στοιχειώδη μόρφωση. Οι Μαθητές του ήταν απλοί άνθρωποι του λαού, ψαράδες κυρίως, και στη ζωή τους παρέμειναν περιπλανώμενοι, διωκόμενοι από την εξουσία, την πολιτική των Ρωμαίων κατακτητών της χώρας τους και τη θρησκευτική των φαρισαίων νομοδιδασκάλων της πατρίδας τους.
Ένας Μαθητής Τον πρόδωσε κι άλλος πάλι Μαθητής Τον αρνήθηκε, την ώρα που δικαζόταν.
Σαν ξένος αντιμετωπίστηκε από τους ομοθρήσκους Του και από τους αλλόφυλους κατακτητές της γης Του. Δικάστηκε άνομα και καταδικάσθηκε άδικα βρίσκοντας φρικτό κι οδυνηρό θάνατο σαν κακούργος. Σαν να μην έφτανε το μαρτύριο της σταύρωσης, ακόμα κι ο τάφος Του φρουρούνταν.
Ο Χριστός ως Θεάνθρωπος έπαθε όλα όσα μπορούσε ποτέ να υποστεί ένας άνθρωπος πάνω στη γη. Βίωσε τα πάντα εκτός από την αμαρτία. Ως τέλειος άνθρωπος είχε όλα τα αδιάβλητα ανθρώπινα πάθη (πείνα, δίψα, κούραση, πόνος κτλ.), όπως περιγράφονται στα Ευαγγέλια, μένοντας όμως αναμάρτητος ως τέλειος Θεός.
Ο Θεάνθρωπος είναι φιλάνθρωπος ως "παθών και συμπαθών" τον άνθρωπο.
Έζησε τη μοναξιά σ' όλη τη ζωή Του και πάνω στο σταυρό. Βίωσε το άγχος και την αγωνία στον κήπο της Γεθσημανή προσευχόμενος προ του επερχόμενου πάθους, μέσα στο Πραιτώριο χλευαζόμενος και πάνω στο Γολγοθά υποφέροντας ολομόναχος. Του έλαχε ο κλήρος του ξένου μετανάστη και του αλλοδαπού πρόσφυγα από τα γεννοφάσκια του. Ένιωσε τη μοίρα του άστεγου:(ο Υιός του Ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι) (Ματθ.8,20). Γνώρισε τον ιδρώτα της χειρωνακτικής εργασίας και καταλάβαινε τον πόνο της ανεργίας από τη συντροφιά των φτωχών βιοπαλαιστών ψαράδων που μαθήτευαν κοντά Του κι αγωνιούσαν κάθε φορά που τα δίχτυα τους έμεναν άδεια, γι' αυτό Εκείνος τους συνέτρεχε.
 

Οικογένεια Ελλήνων μεταναστών που, στη δεκαετία του '60.
στοιβάζονταν σε μικρά δωμάτια στη Γερμανία. Η φωτογραφία
δημοσιεύτηκε σε γερμανικό περιοδικό με το σχόλιο "Χρήσιμοι
αλλά ανεπιθύμητοι" (από την εφημ. "Το Βήμα"5-4-1998, Α54).Ο Θεάνθρωπος δεν είναι Θεός απαθής κι αδιάφορος, αλλά συμπαθής και φιλάνθρωπος. Σ' Αυτόν μπορεί να προσβλέπει με ελπίδα κι εμπιστοσύνη, δηλαδή με πίστη, κάθε άνθρωπος που βιώνει τη μοναξιά, το άγχος, την αγωνία, την ανεργία, την περιθωριοποίηση. Ο Θεάνθρωπος είναι πολύ πιο κοντά σε μας από ό,τι μπορεί να φαίνεται πως είναι κάθε συνάνθρωπος μας.
http://ebooks.edu.gr/

Αναδημοσίευση:http://samakos9.blogspot.gr/2014/09/blog-post_51.html

Πολύχρωμες περιπέτειες ενός άχρωμου καπέλου

Η μέθοδος των «έξι καπέλων της σκέψης» που εισηγείται ο Edward de Bono είναι μια πρόταση σφαιρικής προσέγγισης και επίλυσης ενός προβλήματος ή λήψης απόφασης από ένα άτομο ή μια ομάδα.

Τα καπέλα με τα έξι διαφορετικά χρώματα συμβολίζουν διαφορετικούς τρόπους/παραμέτρους σκέψης. «Φορώντας» διαδοχικά τα καπέλα, αλλάζουμε την μέθοδο της σκέψης ή την οπτική μας στο εκάστοτε θέμα.
 Η μέθοδος λειτουργεί σαν μια δραστηριότητα καταιγισμού ιδεών (ιδεοθύελλα), όπου με συστηματικό τρόπο κατατίθενται κάθε φορά ιδέες, συναισθήματα, προτάσεις, κριτική κλπ με σκοπό την εύρεση της βέλτιστης λύσης.
 Τα 6 καπέλα σκέψης είναι μια σημαντική τεχνική που βοηθά στην απόκτηση σφαιρικής και όχι μονοδιάστατης αντίληψης των πραγμάτων, στην επιτυχή επίλυση προβλημάτων, στην κοινωνικοποίηση και στην απόκτηση δεξιοτήτων επικοινωνίας, στην ενεργό συμμετοχή για απόκτηση της γνώσης, στη χαρά της μάθησης και της δημιουργίας.
      

Πολύχρωμες περιπέτειες ενός άχρωμου καπέλου from Maraki1972

Πηγή 

Τα 6 καπέλα της σκέψης - 6 thinking hats

Αυτή η στρατηγική δημιουργήθηκε από τον Edward de Bono και περιλαμβάνεται στο βιβλίο του '6 Thinking Hats' (τα 6 καπέλα της σκέψης). Τα 6 καπέλα της σκέψης είναι μια καλή τεχνική, όταν θέλουμε να προσδιορίσουμε τις επιπτώσεις κάποιας απόφασης, φωτίζοντάς τη από πολλές οπτικές γωνίες. Τη χρησιμοποιούμε, επίσης, όταν θέλουμε να ενθαρρύνουμε περαιτέρω σκέψη και προβληματισμό σε ένα θέμα, ή όταν θέλουμε να εξετάσουμε πώς μπορεί εφαρμοστεί μια ιδέα. Με αυτή την τεχνική μπορούμε ακόμη να διαπιστώσουμε τις αντιδράσεις των άλλων όταν προσπαθούμε να εφαρμόσουμε κάτι.

Δραματοποίηση - Τεχνικές Θεάτρου, Θεατρικού παιχνιδιού, Εκπαιδευτικού Δράματος

ΔΡΑΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ

Η δραματοποίηση είναι άριστη εκπαιδευτική τεχνική στη διδασκαλία. Οι μαθητές αφομοιώνουν καλύτερα το νέο μάθημα διότι συμμετέχουν βιωματικά στη δραματοποίηση. Δεν είναι υποχρεωτικό κάθε μαθητής να μάθει το ρόλο του απ” έξω. Αρκεί να τον διαβάσει μια δυο φορές και να τον αποδώσει όσο μπορεί καλύτερα. Η κάθε δραματοποίηση επιδιώκεται να μην είναι μεγάλη σε όγκο ή με πολύπλοκους και μεγάλους ρόλους ώστε να είναι πρακτικά εφαρμόσιμη μέσα στη διδασκαλία χωρίς να τρώει πολύ χρόνο. Ακόμη, μπορεί μ” ένα μικρό δημοσιογραφικό μαγνητόφωνο να ηχογραφηθεί και να υπάρχει σαν αρχείο στις δραστηριότητες της τάξης ή να δοθεί στα παιδιά με κάποιο CD κλπ.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ

Νίκος Γκόβας

Από το βιβλίο: Γκόβας , Ν. (2001) «Για ένα νεανικό δημιουργικό θέατρο: ασκήσεις – παιχνίδια – τεχνικές για εκπαιδευτικούς, εμψυχωτές νεανικών ομάδων». Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ

Άλλες ασκήσεις και δραστηριότητες στην ιστοσελίδα www.TheatroEdu.gr (κλικ στο Χρήσιμο Υλικό) δωρεάν

Ο σχεδιασμός μιας σειράς μαθημάτων

• Κάθε μάθημα ή σειρά μαθημάτων σχεδιάζεται ανάλογα με την ηλικία, το διαθέσιμο χρόνο και το επίπεδο των μελών της ομάδας και καλό είναι να έχει τα στοιχεία: α) της δημιουργίας, (κάτι δημιουργείται, ατομικά ή σε ομάδες), β) της παρουσίασης (η δημιουργία παρουσιάζεται στην ομάδα), γ) της ανταπόκρισης (η παρουσίαση σχολιάζεται, ανατροφοδοτείται και ξαναδουλεύεται).

Τα παραπάνω δίνουν την ευκαιρία στην ομάδα να δουλέψει πάνω στο «επιμέρους» και να μην βιαστεί να οδηγηθεί «στο συνολικό», δηλαδή στη «παράσταση» αφού μια μορφή παράστασης υπάρχει στο δεύτερο στάδιο.

• Ο εμψυχωτής μπορεί να συνδυάζει τις ασκήσεις, τα παιχνίδια και τις τεχνικές και να τις χρησιμοποιεί ανάλογα με το θέμα που μελετάει. Οποιοσδήποτε συνδυασμός στοιχείων υποκριτικής, σκηνοθεσίας, οργάνωσης ομάδας, συνενοχής, δημιουργικότη-τας, αντίληψης χώρου, φωτισμών κ.λ.π μπορεί να αποτελέσει τον κορμό μιας σειράς μαθημάτων. Βασικό εργαλείο είναι πάντα ο αυτοσχεδιασμός.

• Ένα σχέδιο μαθήματος, στο θεατρικό εργαστήρι ή στο σχολείο, μπορεί επίσης να περιλαμβάνει προσεκτική παρατήρηση και σχολιασμό σκηνών από θέατρο, κινηματογράφο ή βίντεο, διατύπωση ερωτήσεων και καταγραφή των ιδεών («ιδεοθύελλα») πάνω στο θέμα, χρήση «καρτών» (συναισθημάτων, τύπων, χώρων κ.λ.π), σκηνικών αντικειμένων (κύβοι, κουτιά, μπάλες, ξύλα ή καλάμια κ.λ.π), μουσικής και απλών κοστουμιών (μαντήλια, καπέλα, μάσκες κ.λ.π), δοκιμή πάνω στα κείμενα που η ομάδα μελετάει εστιάζοντας στο θέμα της ημέρας, εργασία σε μικρές ομάδες, παρουσίαση στην ομάδα και ανατροφοδότηση, αποφόρτιση και παιχνίδια για το κλείσιμο. Ερεθίσματα για τη δουλειά μπορεί να είναι προσωπικές φωτογραφίες και μικροαντικείμενα, αποσπάσματα από άρθρα ή ρεπορτάζ, λογοτεχνικά κείμενα, ιστορικά γεγονότα κ.ά.

Οι δυναμικές εικόνες

Παύλος :από διώκτης Απόστολος (Θεατρικό Δρώμενο)

 Πηγή/Αναδημοσίευση:3ο Δημοτικό Σχολείο Μεγάρων
 
Πράξεις των Αποστόλων: Κεφάλαιο 9^ο.
 
ΔΡΑΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ
Σενάριο: Δρομπόνης Σωτήριος
Κάντε κλικ για ν” ακούσετε τη δραματοποίηση: paylos

ΠΡΟΣΩΠΑ: Αφηγητές Α΄, Β΄ και Γ΄, Ιησούς, Σαούλ, Σημ, Σαμουήλ, Εδμάν, Ιακώβ, Γαβριήλ, Δαβίδ

Αφηγητής Α΄: Ήταν φανατικός Ιουδαίος ο Σαούλ. Απέκτησε μεγάλη μόρφωση και δίδασκε στους συμπατριώτες του το Νόμο του Θεού. Δε γνώριζε όμως το Χριστό. Γι’ αυτό κι όταν συναντούσε χριστιανούς ή άκουγε να μιλούν γι’ αυτούς, γινόταν άλλος άνθρωπος. Τους κυνηγούσε με πάθος, έπαιρνε μέρος σε συλλήψεις και τους οδηγούσε στη φυλακή. Πίστευε πως έτσι υπερασπιζόταν την πίστη των πατέρων του. Μόλις λοιπόν πληροφορήθηκε πως κάποιοι χριστιανοί είχαν καταφύγει από τα Ιεροσόλυμα στην πόλη Δαμασκό της Συρίας για να γλιτώσουν, ξεκινάει με μια ομάδα ανθρώπων, για να τους συλλάβει.

Σαούλ:

Ο Διάλογος Ιησού - Πιλάτου (Θεατρικό Δρώμενο)

Πηγή/Αναδημοσίευση:3ο Δημοτικό Σχολείο Μεγάρων

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ (Ο Διάλογος Ιησού Πιλάτου)

ΠΙΛΑΤΟΣ      : Είσαι ο βασιλιάς των Ιουδαίων;
ΙΗΣΟΥΣ          : Συ λέγεις.
ΠΙΛΑΤΟΣ      : Δεν ξέρεις πόσα σου καταμαρτυρούν;
ΙΗΣΟΥΣ          : ……..
ΑΦΗΓΗΤΗΣ : Κάπως ανήσυχος ο Πιλάτος ρωτάει πιο έντονα:
ΠΙΛΑΤΟΣ      : Είσαι ο βασιλιάς των Ιουδαίων;

ΙΗΣΟΥΣ          : Δική σου είναι η ερώτηση ή άλλοι σου την υπέβαλαν;
ΑΦΗΓΗΤΗΣ : Ο Πιλάτος δυσανασχετεί λίγο.
ΠΙΛΑΤΟΣ     : Μήπως είμαι Ιουδαίος; Οι συμπατριώτες σου σε παρέδωσαν σ’ εμένα. Τι έχεις κάνει;
ΙΗΣΟΥΣ        : Η βασιλεία μου δεν έχει σχέση με τις βασιλείες αυτού του κόσμου. Αν είχε, τότε οι ακόλουθοί μου θα είχαν αγωνιστεί για να μη με συλλάβουν οι Ιουδαίοι. Ουσία της βασιλείας μου δεν είναι η εξουσία. Εσύ είπες ότι είμαι βασιλιάς, αλλά εγώ γεννήθηκα και ήρθα στον κόσμο αυτόν για να φανερώσω την αλήθεια.
ΠΙΛΑΤΟΣ     : Τι είναι αλήθεια;
ΙΗΣΟΥΣ        : ………
ΑΦΗΓΗΤΗΣ : Απάντηση δε δίνει ο Ιησούς. Τίποτα δεν αλλάζει στην έκφρασή του ούτε στη στάση του. Στέκεται όρθιος, ακίνητος, με το χρυσοκίτρινο καλάμι στο χέρι. Ο Πιλάτος περιμένει απάντηση. Απάντηση είναι αυτός, ο Ιησούς. Αλήθεια είναι ο ίδιος, το πρόσωπο αυτό που δεν εκφράζει καμιά λύπη, αλλά απόλυτη ηρεμία. Απάντηση είναι η καλοσύνη. Την ακτινοβολεί αυτός ο απλός Γαλιλαίος.

(Από το βιβλίο των Θρησκευτικών της ΣΤ΄ τάξης)

Η συνάντηση του Χριστού με το Ζακχαίο (θεατρικό δρώμενο)

Πηγή/Αναδημοσίευση:3ο Δημοτικό Σχολείο Μεγάρων

Κάνω κλικ για ν” ακούσω τη δραματοποίηση: Zakxaios1

Κάνω κλικ για ν” ακούσω τη δραματοποίηση: Zakxaios2
Ευαγγέλιο το οποίο αναφέρει τη συνάντηση του Ιησού με το Ζακχαίο:
Λουκ. Κεφ. 19^ο, στ. 1-10.
ΔΡΑΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ
Σενάριο: Sotirios Dr.

ΠΡΟΣΩΠΑ: Αφηγητής, Ιησούς, Ζακχαίος, Ανανίας, Μαρία, Πρόχωρος

ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Στην πόλη Ιεριχώ κόσμος πολύς συγκεντρώθηκε για να δει και ν’ ακούσει τον Ιησού. Ανάμεσά τους κι ένας πολύ πλούσιος, ο Ζακχαίος. Ήταν αρχιτελώνης, δηλαδή φοροεισπράκτορας. Οι τελώνες ήταν περιφρονημένοι από το λαό, γιατί έπαιρναν περισσότερο φόρο από εκείνον που έπρεπε να πληρώσουν οι άνθρωποι. Ο Ζακχαίος είχε μεγάλη επιθυμία να δει το Χριστό, γιατί είχε ακούσει πολλά γι’ Αυτόν. Όμως ήταν κοντός στο ανάστημα κι εξ αιτίας του πλήθους, δε θα μπορούσε να τον δει όταν θα περνούσε.

ΖΑΚΧΑΙΟΣ:

Η Πεντηκοστή (Θεατρικό δρώμενο)

Πηγή/Αναδημοσίευση: 3ο Δημοτικό Σχολείο Μεγάρων

Πράξεις των Αποστόλων: Κεφ. 2^ο, στ. 1-13.

ΔΡΑΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ
Σενάριο: Δρομπόνης Σωτήριος

Κάντε κλικ για ν” ακούσετε τη δραματοποίηση: pentikosti

ΠΡΟΣΩΠΑ: Αφηγητής, Οι μαθητές του Χριστού: Πέτρος, Ιωάννης, Ιάκωβος, Ανδρέας, Φίλιππος, Θωμάς, Βαρθολομαίος (Ναθαναήλ), Ματθαίος, Ιάκωβος του Αλφαίου, Σίμωνας ο Ζηλωτής, Ιούδας του Ιακώβου (Θαδδαίος) και Ματθίας.

Η Θεραπεία του Παραλυτικού της Καπερναούμ (Θεατρικό δρώμενο)

Κάνω κλικ για ν” ακούσω τη δραματοποίηση. Paralytikos


Ευαγγέλια τα οποία αναφέρουν το θαύμα του παραλυτικού:
[Ματθ. Κεφ. 9^ο , στ. 1–8],
[Μάρκ. Κεφ. 2^ο , στ. 1–12],
[Λουκ. Κεφ. 5^ο , στ. 17-26].

ΔΡΑΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ
Σενάριο: Sotirios Dr.

ΠΡΟΣΩΠΑ: Αφηγητής Α΄, Αφηγητής Β΄, Ιησούς, Νικόλαος, Αρτεμάς, Δαβίδ, Ραχήλ, Σαλώμη, Ιωήλ, Ιούστος, λαός, Γραμματείς – Φαρισαίοι.

Η εμφάνιση του Αναστημένου Χριστού σε δυο μαθητές στους Εμμαούς (Δραματοποίηση)

ΑΦΗΓΗΤΗΣ : Και να, δυο από τους μαθητές του Ιησού πήγαιναν την ίδια μέρα (την πρώτη μέρα μετά το Σάββατο) σε κάποιο χωριό που απείχε από την Ιερουσαλήμ περίπου έντεκα χιλιόμετρα και ονομαζόταν Εμμαούς. Και αυτοί μιλούσαν μεταξύ τους για όλα αυτά που είχαν συμβεί, δηλαδή τα πάθη του Χριστού , το θάνατο, την ταφή καθώς και για όσα ανήγγειλαν στους μαθητές οι μυροφόρες. Και συνέβη, ενώ αυτοί μιλούσαν και συζητούσαν, αυτός ο ίδιος ο Ιησούς πλησίασε και πήγαινε μαζί τους. Και είτε διότι η μορφή του αναστάντος Κυρίου είχε αλλάξει, είτε διότι από υπερφυσική δύναμη εμποδίζονταν οι αισθήσεις τους, ήταν κρατημένα τα μάτια τους για να μην τον αναγνωρίσουν. Και ο Ιησούς τους είπε:
ΙΗΣΟΥΣ : Ποια είναι τα ζητήματα που συζητάτε μεταξύ σας, ενώ περπατάτε, και είσαστε σκυθρωποί;
ΚΛΕΟΠΑΣ : Συ μόνος από τους ξένους που ήρθαν να προσκυνήσουν το Πάσχα, μένεις στην Ιερουσαλήμ και δεν έμαθες όσα έγιναν σ’ αυτή αυτές τις ημέρες;
ΙΗΣΟΥΣ : Ποια;

Η πορεία των Πατριαρχών μέσω του διαδικτύου

 Μια υπέροχη δουλειά του φίλου Νίκου Ζαλακώστα, από το ιστολόγιο του οποίου την δανείστηκα για να την μοιραστώ μαζί σας.

 

Δραστηριότητα 1η:

η εποχή των πατριαρχών from NZAL 

Δραστηριότητα 2η:Αξιοποιώντας τους χάρτες της Google ακολουθούμε τα βήματα της "πατριάς" του Θάρρα (πατέρα του Αβραάμ) από το Ουρ της Μεσοποταμίας (Ur, Iraq) στη Χαρράν (Harran, Turkey)

Great Ziggurat of Ur

Nassriya, Ιράκ

Χαρράν

(βήματα: στο πάνω αριστερό μέρος του χάρτη παιδιά κάνουμε κλικ στη λέξη: οδηγίες και στα δυο πλαίσια πληκτρολογούμε Ur, Iraq - Harran, Turkey, ενώ μέσω της επιλογής πεζοπορία μπορούμε να δούμε τη χιλιομετρική απόσταση και τη  διάρκεια της διαδρομής)

Ομοίως μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τους χάρτες της Bing για να ακολουθήσουμε την πορεία του Θάρρα αλλά  και της "πατριάς" του Αβραάμ από τη Χαρράν στη Χαναάν

Πατήστε πάνω στην εικόνα

View Larger Map  |  Get Directions  |  View Bird's Eye

 

Η αξιοποίηση της εικόνας στη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών του Γυμνασίου και του Λυκείου.

Θεολόγος.gr

ΧΡΗΣΤΟΣ ΝΙΚ. ΖΗΚΟΣ

                     ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ                        

 ΠΑΤΡΑ, 23/11/2005

ΑΙΘΟΥΣΑ: «Ο ΠΡΩΤΟΚΛΗΤΟΣ»

                                           

 ΕΙΣΗΓΗΣΗ

ΘΕΜΑ: « Η αξιοποίηση της εικόνας στη διδασκαλία του μαθήματος των Θρησκευτικών του Γυμνασίου και του Λυκείου.»

             Αγαπητοί  συνάδελφοι – συναδέλφισσες

 Με την αποψινή μας εισήγηση θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε την εικόνα στο μάθημά των Θρησκευτικών, για να δούμε πώς θα μπορέσουμε να εξοικειώσουμε τους μαθητές μας με αυτήν και μέσω αυτής με την Ορθόδοξη εικονογραφική παράδοση. Απώτερος σκοπός μας είναι να μυήσουμε τους μαθητές μας στο βαθύτερο νόημα της εικόνας και στη σημασία που έχει αυτή για την πίστη μας .

Επειδή το θέμα είναι ανεξάντλητο, για να μπορέσουμε να το οικονομήσουμε κρίναμε σκόπιμο να το οριοθετήσουμε με τρεις βασικούς άξονες-υποθέματα.

Το πρώτο αναφέρεται στο ερώτημα: Ποια είναι η ορθόδοξη πίστη για την εικόνα;

Το δεύτερο, τι μπορούμε να κάνουμε με τους μαθητές μας στην τάξη για να προσεγγίσουμε την εικόνα;

Το τρίτο, πώς διδάσκει σ’ εμάς τους Θεολόγους καθηγητές την εικόνα ο διάσημος Θεολόγος και Φιλόσοφος  Paul Evdokimov;

 Ως προς το πρώτο: Ποια είναι η ορθόδοξη πίστη για την εικόνα;

Αρχικά θα πρέπει να κάνουμε τη διευκρίνιση ότι αναφερόμαστε πάντοτε στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Εικόνα, ή τη  Βυζαντινή Εικόνα επί το συντομότερον. Σε αυτήν δηλαδή την εικόνα που αντανακλά γνήσια, που εκφράζει και ερμηνεύει αυθεντικά την πίστη και τη διδασκαλία της Εκκλησίας.

Τι είναι η εικόνα λοιπόν; Ποιος είναι ο σκοπός της; Ποιο είναι το περιεχόμενό της; Ποια είναι τα γενικά χαρακτηριστικά της;

Με συντομία θα αναφερθούμε στα παραπάνω, αρχίζοντας με τον ορισμό της εικόνας. Μια πρώτη απάντηση που μας βοηθάει να προχωρήσουμε είναι αυτή που ορίζει τη Βυζαντινή Εικόνα ως: « την δια χρωμάτων και σχημάτων τελειοτάτην γλώσσαν δια της οποίας εκφράζονται τα δόγματα της πίστης μας.»⁽¹⁾.

Η εικόνα αλλά και η εκκλησιαστική αγιογραφική τέχνη γενικότερα (τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, μωσαϊκά, μικρογραφίες) θεωρήθηκε εξ αρχής ισότιμη του ευαγγελικού μηνύματος, της γραπτής και προφορικής παράδοσης της Εκκλησίας. Κι αυτό για έναν και μοναδικό λόγο: Η Εκκλησία μέσω της εικόνας, με τον πλούτο, την ποικιλία της και την προσωπικότητα του δημιουργού της, αυτό που θέλει να κάνει είναι να εκφράσει όσο πιο πιστά μπορεί τη ζώσα εμπειρία της και τη σωτηριώδη αλήθειά της. Δε νοείται συνεπώς η εικόνα αυτόνομα και έξω από την Εκκλησία. «Ου γαρ ζωγράφων εφεύρεσις η των εικόνων ποίησις, αλλά της Καθολικής Εκκλησίας έγκριτος θεσμοθεσία και παράδοσις» διακηρύττουν οι πατέρες της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου ⁽²⁾. Κι η Εκκλησία της έδωσε της εικόνας τόσο μεγάλη σημασία, ώστε να κηρύξει την αναστήλωση των εικόνων μετά τη φοβερή περιπέτεια της εικονομαχίας, ως το θρίαμβο της Ορθοδοξίας.

Τι έκανε δηλαδή η Εκκλησία ; Υπερασπίστηκε με απαράμιλλα σοφό τρόπο τον πυρήνα της πίστης μας, δηλαδή τη Θεολογία της Σάρκωσης και την εξ αυτής δυνατότητα εικονισμού του Χριστού. Το «απερίγραπτο», δηλαδή το χωρίς όριο θείο, μπαίνει κατά τη Σάρκωση μέσα στα όρια της ανθρώπινης μορφής. Κι όλοι υμνούμε την πρώτη Κυριακή των Νηστειών : «Φύσει απερίγραπτος τη θεϊκή σου υπάρχων, επ’ εσχάτων, Δέσποτα, σαρκωθείς ηξίωσας περιγράφεσθαι». Όποιος παραβλέπει την παραπάνω δυνατότητα του  «περιγράφεσθαι», όπως έκαναν οι εικονομάχοι, παραβλέπει και αυτό τούτο το γεγονός ότι ο Χριστός δεν είναι μόνο Λόγος του Θεού, αλλά και εικόνα τέλεια του Θεού.  «….. ος εστίν εικών του Θεού του αοράτου πρωτότοκος πάσης κτίσεως»⁽³⁾, «απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρ της υποστάσεως αυτού» ⁽⁴⁾.

Μια τέτοια παράβλεψη θα σήμαινε ανατροπή της σωτήριας σχέσης ανάμεσα στο κτιστό κόσμο και στον άκτιστο Θεό και αναίρεση κατά συνέπεια όλου του μυστηρίου της Θείας Οικονομίας. Είναι κρίσιμο στο σημείο αυτό να ξαναθυμηθούμε τέσσερα βασικά σημεία της πίστης μας για την εικόνα, τονίζοντας πρώτον, ότι: στην εικόνα εικονίζεται η υπόσταση του Χριστού και όχι η φύση του, καθότι  «περιγραπτός άρα ο Χριστός καθ’ υπόστασιν, καν τη Θεότητι απερίγραπτος»⁽⁵⁾ μάς διδάσκει ο ΘεόδωροςΣτουδίτης και κατά τον όρον πίστεως της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου: « ..ο προσκυνών την εικόναν προσκυνεί εν αυτή τηνεγγεγραμμένην υπόστασιν» δηλαδή , κι ας το ξαναπροσέξουμε αυτό παρακαλώ, του Χριστού το συναμφότερον, τη Θεανδρικότητάτου, το Θεανθρώπινό του Πρόσωπο.

Είναι επίσης αναγκαίο να θυμηθούμε ότι η εικόνα δεν ταυτίζεται με το πρωτότυπο, αλλά αποτελεί ομοίωμά του. Κι εμείς τιμώντας με ευλάβεια την εικόνα, τιμούμε το Πρωτότυπόν της. Σύμφωνα με την κλασσική πλέον ρήση του Μεγάλου Βασιλείου ⁽⁶⁾την οποία πρώτος επικαλείται ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός,  «η της εικόνος τιμή προς το πρωτότυπον διαβαίνει» ⁽⁷⁾.

Το τρίτο σημείο έχει να κάνει με τη δύναμη της εικόνας καθότι  αγιασμένη αυτή, είναι «έμπλεως θείας Χάριτος» ⁽⁸⁾. Αγιάζεται δηλαδή η εικόνα εξαιτίας του εικονιζομένου προσώπου-φορέα της θείας χάριτος, εξ ου και θαυματουργεί. Κι εμείς βέβαια «προσκυνούμεν ου την ύλην (της εικόνος) αλλά τον εικονιζόμενον», δηλαδή τον της ύλης δημιουργόν, μας διδάσκει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός. Γι αυτό και όταν χαθεί το εκτύπωμα της μορφής του εικονιζόμενου προσώπου, το ξύλο της εικόνας επανέρχεται σε αυτό που ήταν. Και τότε, γράφει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός  « …..πυρί τω ξύλω δίδωμι» ⁽⁹⁾. Κι αυτό βέβαια το τονίζει με έμφαση για να αποτρέψει τους συγχρόνους του από οποιασδήποτε μορφής ειδωλοποίηση της εικόνας.

 Η τέταρτη και τελευταία παρατήρηση έχει να κάνει με τη σχέση της εικόνας προς τη φυσική πραγματικότητα. Η εικόνα δεν θέλει να αποδώσει έστω και με κάποια μορφή αφαίρεσης τη φυσική πραγματικότητα. Δεν είναι δηλαδή νατουραλισμός. Κι ούτε εξπρεσιονισμός, ιμπρεσιονισμός, κυβισμός κι οποιοσδήποτε –ισμός. Εννοείται επίσης πως δεν έχει και καμιά σχέση με τη φωτογραφία. Όσο κι αν είναι αυτονόητο, το επισημαίνω για τον παρακάτω λόγο: Η Εκκλησία σοφά πράττοντας αρνείτο και θααρνείται να εντάξει φωτογραφίες νεότερων αγίων μέσα στον ιερό ναό ⁽¹⁰⁾. Γιατί αυτό; Για τον απλούστατο λόγο: Η φωτογραφία αποδίδει τον παρόντα κόσμο που είναι κόσμος της φθοράς, την παρούσα φθαρτή πραγματικότητα, θυμίζοντάς μας ένα συγκεκριμένο πρόσωπο σε μια ορισμένη στιγμή της ζωής του. Αντίθετα , η Εκκλησία μέσω της εικόνας απεικονίζει όχι τον κόσμο όπως είναι, τον κόσμο της φθοράς, αλλά τον μεταμορφωμένο κόσμο, τον κόσμο της Ανάστασης και των Εσχάτων. Γι αυτό και διδάσκει σταθερά  ότι η εικόνα δεν είναι ούτε προσωπογραφία, ούτε θρησκευτικός πίνακας κι ούτε εικονογράφηση της Αγίας Γραφής.

Ο Ορθόδοξος αγιογράφος το ξέρει πολύ καλά αυτό, όπως ξέρει επίσης πολύ καλά ότι μόνο με τη μεγάλη πίστη του και με την ευχή της Εκκλησίας θα μπορέσει να ξεδιπλώσει το χάρισμά του για να εκφράσει την πραγματικότητα και την εμπειρία του μεταμορφωμένου κόσμου.

Τελειώνοντας τον πρώτο άξονα της εισήγησής μας, θα αναφερθούμε στα βασικά χαρακτηριστικά της Βυζαντινής Εικόνας, για να δούμε το πώς αυτή μπορεί να μας μυήσει στην αγιαστική εμπειρία του μεταμορφωμένου κόσμου που μας εικονίζει.

Θα αρχίσω με τη γενική διαπίστωση ότι  όλη η κτίση στη Βυζαντινή Εικόνα εικονίζεται ελεύθερη από τους φυσικούς νόμους της βαρύτητας, της προοπτικής, της φωτοσκίασης και με ένα λόγο της φθοράς του κτιστού. Αυτή είναι η βαθύτερη ελευθερία που εκφράζει όπως εύστοχα επισημαίνει ένας σύγχρονος αγιογράφος ⁽¹¹⁾.

Για να το δούμε αυτό αναλυτικά.

Στη Βυζαντινή Εικόνα καταργείται το φυσικό ηλιακό φως επειδή το αντικαθιστά το άκτιστο αναστάσιμο φως. Το φως που κάνει τα πρόσωπα να λάμπουν. Τα πρόσωπα των αγίων λούζονται με το φως το ιλαρό και ανέσπερο ⁽¹²⁾. Κι οι φωτοστέφανοί τους δεν είναι τα διακριτικά σύμβολα της αγιότητάς τους, αλλά η ακτινοβολία του φωτός της. Λίγο τον ενδιαφέρει τον αγιογράφο επίσης εάν τα γεγονότα συμβαίνουν την ημέρα ή τη νύχτα. Γι αυτό και δεν είναι λιγότερο φωτεινός ο Μυστικός Δείπνος ή η Προσευχή στηΓεσθημανή απ’ ότι η Ανάσταση και η Πεντηκοστή. Το πρόσωπο του Κυρίου για παράδειγμα δε  «λάμπει» στη  Μεταμόρφωση περισσότερο απ’ ότι σε οποιαδήποτε άλλη εικόνα του, από την εικόνα π.χ. της Σταύρωσης. Γιατί αυτό; Επειδή και επάνω όντας στο Σταυρό ο Κύριος δεν παύει να είναι ο Βασιλεύς της Δόξης. Το φως αγαπητοί συνάδελφοι είναι το γνώρισμα της Δόξης του Κυρίου. Κι ο Χριστός πάνω στο Σταυρό είναι το φωτοειδές πρόσωπο αυτής της Δόξης ⁽¹³⁾. Είναι η αποκαλυπτική λάμψη του ανθρώπινου προσώπου του Θεού, της εκθαμβωτικής ανθρώπινης μορφής του τριαδικού Θεού. Δεν είναι η ημέρα που φωτίζει, ούτε η νύχτα που σκοτίζει το γεγονός της εικόνας. Όλα έχουν πάθει την οθνεία (=ξενική, αλλογενή) αλλοίωση της Μεταμορφώσεως ⁽¹⁴⁾. Παντού λάμπουν οι ανταύγειές της. Η πηγή του φωτός δε βρίσκεται ποτέ μέσα στην εικόνα. Το φως έρχεται απέξω, από μια άλλη νοητή πηγή. Πέφτει κάθετα στο κέντρο της εικόνας και φωτίζει ολόκληρο το πρόσωπο. Δεν υπάρχουν πουθενά φωτοσκιάσεις αφού βρισκόμαστε έξω από το κτιστό φως. Βρισκόμαστε στη Βασιλεία του Θεού, όπου ο Θεός είναι το φως μας και όχι ο ήλιος.

Βρισκόμαστε επίσης και έξω από τον κλειστό χώρο γι αυτό και τα γεγονότα που έγιναν μέσα σε σπίτι πάντα εικονίζονται έξω για να ξεχειλίσουν τη Χάρη της σωτηρίας σε όλον τον κόσμο. Υπέρβαση λοιπόν της τοπικότητας των γεγονότων. Ο τόπος χάνει πλέον τις φυσικές του διαστάσεις  επειδή δε χωρούν σε αυτές τα σωτηριώδη και οικουμενικά γεγονότα της Θείας Οικονομίας. Τόποι που τους χωρίζουν μεγάλες  αποστάσεις ενώνονται ως γειτονικοί. Μεταμορφώνεται ο κοσμικός χώρος. Δεν υπάρχει η προοπτική που τοποθετεί τον άνθρωπο εξωτερικό θεατή. Ο πιστός προσκυνητής βρίσκεται μέσα. Βλέπει όλον τον κόσμο έσωθεν. Υπερβαίνεται επίσης η χρονικότητα ως προς  την αλληλουχία των εικονιζόμενων γεγονότων. Γεγονότα που απέχουν χρονικά μπορεί να εμφανίζονται ως σύγχρονα. Σύμπτυξη δηλαδή της Ιστορίας ⁽¹⁵⁾. Τα γεγονότα της Θείας Οικονομίας δεν είναι περασμένα και κλειστά, αλλά παρόντα και ενεργά, μας αγκαλιάζουν και μας σώζουν.  «Χρόνος και φύσις καινοτομούνται», κατά το Μηνιαίο Αυγούστου στις 31 στο Απολυτίκιο.

Ο βυζαντινός αγιογράφος βιώνει το λειτουργικό χώρο και χρόνο μέσα στην Εκκλησία και τούτο τον απελευθερώνει από οποιονδήποτε χωροχρονικό περιορισμό.

Αυτά τα λίγα από τα ένδοξα που  περιγράφει η Εκκλησία δια χειρός του βυζαντινού αγιογράφου, αγαπητοί συνάδελφοι. Κι εμείς αναρωτιόμαστε: Πώς θα μπορέσουμε μέσα στην τάξη να προσεγγίσουμε το κεκρυμμένο μυστήριό τους; Τι μπορούμε να κάνουμε γιαυτό;

Μπαίνουμε στο δεύτερο μέρος της εισήγησής μας και θα αναφερθούμε σε μερικά μόνο από αυτά που μπορούμε να κάνουμε μέσα στην τάξη ώστε να εξυπηρετήσουμε τον παραπάνω στόχο. Κι αυτό επειδή τελικά το όλο θέμα ανάγεται στην παιδαγωγική ελευθερία του διδάσκοντος και ποικίλλει αναλόγως προς τις ιδιαίτερες ικανότητές του, την προσωπικότητά του, το μεράκι του, τα βιώματά του, τις διαθέσεις των μαθητών του και προ πάντων τη δύναμη της ευλάβειάς του.

Με τρεις βασικούς τρόπους μπορούμε να δουλέψουμε με την εικόνα μέσα στην τάξη. Μπορούμε να την αξιοποιήσουμε είτε ωςαφόρμηση του μαθήματος, είτε ως υποστηρικτικό μέσο κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας του είτε την ίδια ως περιεχόμενο της διδασκαλίας, όπου δηλαδή κάνουμε όλο το μάθημά μας μέσω της εικόνας.

Στην τελευταία περίπτωση διακρίνουμε ενδεικτικά τρεις κύριες φάσεις.

Πρώτη φάση: Εισαγωγή στην εικόνα.

Στην πρώτη φάση περιγράφεται η εικόνα και συνδέεται με το κείμενο της διδακτικής ενότητας. Ως διδάσκοντες ετοιμάζουμε μια πρώτη δέσμη ερωτήσεων για μια εισαγωγή στην εικόνα και στη στοχοθεσία της διδακτικής ενότητας. Μερικές από τις ερωτήσεις που δουλεύουμε με τους μαθητές μας μπορεί να είναι και οι παρακάτω:

-Τι δείχνει η εικόνα; Ποιο γεγονός; Ποιες καταστάσεις; Με ποια μορφή;

-Ποια πρόσωπα διακρίνουμε; Πώς εικονίζονται;

-Ποιες είναι οι πηγές της εικόνας; ( π.χ. Παλαιά Διαθήκη, Καινή Διαθήκη, Δογματικές Αποφάσεις Οικουμενικών Συνόδων, Εκκλησιαστική Γραμματεία, Υμνολογία, Βίοι Αγίων, Μαρτυρολόγια, Παράδοση και οτιδήποτε εμπνέει τον αγιογράφο)

-Ποια είναι η ιστορία της; Ποιος είναι ο αγιογράφος;

-Ποιες πληροφορίες μάς δίνει η εικόνα και δεν αναφέρονται στο κείμενο;

Είναι πολύ ωφέλιμο διδακτικά να βοηθάμε τους μαθητές μας να εντοπίζουν από τις πηγές, παραστάσεις τις οποίες οι αγιογράφοι προσπαθούν να τις αποδώσουν εικονογραφικά.

Δεύτερη φάση: Ανακάλυψη του θεολογικού περιεχομένου της εικόνας-Σύνδεσή της με τον Ιερό Ναό.

Συνεχίζοντας το μάθημά μας, διευκολύνουμε τους μαθητές μας να ανακαλύψουν το θεολογικό περιεχόμενο της εικόνας και ναεμβαθύνουν σε αυτό με τη βοήθεια πάντοτε του κειμένου της διδακτικής ενότητας ή και της πηγής. Ταυτόχρονα τους βοηθάμε με κατάλληλες ερωτήσεις να συνδέσουν την εικόνα με τον Ιερό Ναό.

Το νοητό περιεχόμενο κάθε εικόνας , αγαπητοί συνάδελφοι, είναι το δογματικό. Θα πρέπει  όμως αυτό το περιεχόμενο να το κάνουμε προσβάσιμο στους μαθητές μας. Κι εδώ είναι το πιο κρίσιμο σημείο της διδασκαλίας, οποιασδήποτε διδασκαλίας, οποιουδήποτε μαθήματος. Για να μπορέσουμε λοιπόν να επικοινωνήσουμε με τους μαθητές μας θα πρέπει στη τάξη να μιλάμε την ίδια γλώσσα και να γνωρίζουμε ότι στην επικοινωνία καίρια σημασία δεν έχει τόσο το τι λέμε εμείς ή τα κείμενα, αλλά ο τρόπος ή οι τρόποι με τους οποίους κατανοούν οι μαθητές εμάς και τα κείμενα.

 Το θεολογικό περιεχόμενο της εικόνας γίνεται προσβάσιμο με πολλούς τρόπους. Χωρίς πάντως τη χρήση βαριάς θεολογικής ορολογίας και όσο μπορούμε πιο παραστατικά και προ πάντων αξιοποιώντας όσο καλύτερα γίνεται τον παραβολικό λόγο του Ιησού.

Έτσι πιστεύω πως θα μπορέσουν οι μαθητές μας  να διακρίνουν τις βασικές δογματικές όψεις και διαστάσεις της εικόνας και να αναγνωρίσουν τελικά τη θεολογία της. Πάρα πολύ θα μας βοηθήσει στην προσπάθειά μας  αυτή και η σύνδεση της εικόνας με τον Ιερό Ναό. Αν συνειδητοποιήσουν οι μαθητές μας τον άρρηκτο σύνδεσμο ναοδομίας και εικόνας στη Θεία Λατρεία τότε θα πλησιάσουν πιο εύκολα τη Θεολογία της Εικόνας. Οι μαθητές μας θα πρέπει να θυμούνται σε κάθε περίπτωση ότι η εικόνα είναι λειτουργικό και λατρευτικό μέσο της Εκκλησίας. Να τους βοηθήσουμε λοιπόν να εντοπίσουν τη θέση και τη λειτουργία των εικόνων μέσα στον Ιερό Ναό.  Να ιδούν τον ναό ως πραγματικό κόσμο σε μικροκλίμακα. Στον τρούλο ο Παντοκράτορας. «Στη μέση, στην κόγχη πάνω από το ιερό, η Θεοτόκος. Στους τοίχους μέχρι το πάτωμα οι άγιοι. Στο πάτωμα εμείς οι άνθρωποι. Κι όλα αυτά σε μια υλική ενότητα, απαραίτητα το ένα στο άλλο. Οι άνθρωποι στο πάτωμα θα ήταν άστεγοι χωρίς το Θεό του Τρούλου. Ο Θεός του Τρούλου, άπιαστος και ακατανόητος χωρίς τον τοίχο των αγίων. Έρμαιο της φθοράς του ήλιου και της βροχής οι άγιοι χωρίς το Θεό του τρούλου κι ανυπόστατα ξεγυμνωμένοι οι άνθρωποι στο πάτωμα χωρίς τους τοίχους των αγίων. Εξώκοσμοι και απογειωμένοι Θεός και άγιοι χωρίς το πάτωμα της σύγχρονης πορείας των ζωντανών στη γη» ⁽¹⁶⁾. Με τη σύνδεση λοιπόν της εικόνας και Ιερού Ναού, πιστεύουμε πως οι μαθητές μας θα μπορέσουν να προσεγγίσουν καλύτερα το δογματικό της περιεχόμενο.

Στην τρίτη φάση περιλαμβάνονται συνεργατικές  δραστηριότητες των μαθητών σε φύλλα εργασίας.

Ενδεικτικά και μόνο αναφέρουμε τρεις από αυτές,  όσες κρίνουμε βασικές, επειδή  όπως είναι εύλογο οι δραστηριότητες διαφοροποιούνται ανάλογα με τις ιδιαίτερες απαιτήσεις και ανάγκες της κάθε διδακτικής ενότητας ξεχωριστά. Θα πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι τόσο στη φάση αυτή όσο και στις προηγούμενες, το διαδίκτυο μάς προσφέρει πάρα πολλές δυνατότητες, αρκεί να αξιοποιηθεί μεθοδικά και προγραμματισμένα.. Η ιδιαίτερη προσφορά του έγκειται κυρίως στο ότι προσφέρει στους μαθητές μας ευρύτατο  πεδίο για αυτενέργεια και πρωτοβουλία.

Μια πρώτη δραστηριότητα των μαθητών μας είναι να συγκρίνουν την εικόνα που δουλεύουμε, με μια άλλη, ιδίου περιεχομένου, αλλά διαφορετικού αγιογράφου ή διαφορετικής τεχνοτροπίας, να σημειώσουν τα κοινά σημεία που υπάρχουν και τις διαφορές που γίνονται αντιληπτές.

Στόχος αυτής της δραστηριότητας είναι να γνωρίσουν οι μαθητές μας την ποικιλία και τον πλούτο απεικόνισης της Ορθόδοξης πίστης και Λατρείας και να συνειδητοποιήσουν ότι οι εικόνες ερμηνεύουν την πίστη μας με διαφορετικό τρόπο.

Μια δεύτερη δραστηριότητα είναι να συγκρίνουν οι μαθητές μας την εικόνα που δουλεύουμε, εικόνα που εκφράζει την Ορθόδοξη  πίστη και διδασκαλία, με μια άλλη εικόνα που δεν την εκφράζει.

Στόχος αυτής της δραστηριότητας είναι να εντοπίσουν οι μαθητές μας τις βασικές διαφορές της Ορθόδοξης πίστης από τη μη ορθόδοξη και να την αιτιολογήσουν.

Μια τρίτη δραστηριότητα είναι να προκαλέσουμε στην τάξη το ερώτημα: Είναι ζωντανή τέχνη η αγιογραφία; δηλαδή εξελίσσεται; ή απλώς αναπαράγονται με βιομηχανικό τρόπο οι εικόνες με σκοπό να καταναλωθούν από τους πιστούς;

Στόχος  αυτής της δραστηριότητας είναι να βρούμε με διάλογο με τους μαθητές μας  τα κριτήρια εκείνα που διασώζουν ες αεί τον χαρακτηρισμό μιας εικόνας ως ορθόδοξης. Ήδη προϊούσης της διδασκαλίας έχουν εντοπιστεί τα παραπάνω κριτήρια και γι αυτό πιστεύω πως η δραστηριότητα αυτή μπορεί κάλλιστα να είναι και μια πολύ καλή άσκηση εμπέδωσης του μαθήματος.

Στο τρίτο μέρος της εισήγησής μας θα αναφερθούμε σε μια παραδειγματική κατά τη γνώμη μου ερμηνευτική προσέγγιση της ορθόδοξης εικόνας από τον Παύλο Εβδοκίμωφ, διάσημο θεολόγο και φιλόσοφο, καθηγητή του Ορθόδοξου Θεολογικού Ινστιτούτου Άγιος Σέργιος της Γαλλίας. Την ονομάζω παραδειγματική για την πανθομολογουμένως υψηλής ποιότητος ερμηνεία. του Εβδοκίμωφ.

Αγαπητοί συνάδελφοι,

«Στο ανατολικότερο και υψηλότερο σημείο κάθε ορθοδόξου ιερού ναού, στο ημιθόλιο υπεράνω της Αγίας Τραπέζης, εικονογραφείται η «Φιλοξενία του Αβραάμ». Τρεις άγγελοι με ποικιλόχρωμη ενδυμασία εμφανίζονται ως ξένοι τούς οποίους δεξιώνεται το ζεύγος του πατριάρχη Αβραάμ και της συζύγου του Σάρρας, υπηρετώντας την τράπεζα, όπου παρακάθονται οιφιλοξενούμενοί τους, απολάβοντας ποτά και εδέσματα, όπως εμφανέστατα διαζωγραφούνται. Πρόκειται για την ορθόδοξη εικόνα της Αγίας Τριάδος, που είναι το υπέρτατο «πιστεύω» της Ορθοδοξίας» ⁽¹⁷⁾.

 Στα 1425, ο μοναχός αγιογράφος Αντρέϊ Ρουμπλιώφ, οικονόμησε τις λεπτομέρειες της φιλοξενίας αυτής σύμφωνα με τους στίχους 1ως 15 του 18^ου κεφ. της Γενέσεως, τις συμπύκνωσε και συνέθεσε στον καθολικό ναό της Αναλήψεως του Κυρίου στη Μόσχα, την εικόνα της Αγίας Τριάδος. Σπάνια θα βρούμε όμοιά της με τέτοια δύναμη θεολογικής σύνθεσης, με τέτοιον πλούσιο συμβολισμό και τέτοια καλλιτεχνική ωραιότητα, τονίζει ο Εβδοκίμωφ. Ας του δώσουμε το λόγο ⁽¹⁸⁾.

Στην εικόνα της Αγίας Τριάδος, γράφει ο Εβδοκίμωφ, μπορούμε να ξεχωρίσουμε τρία επίπεδα. Το πρώτο είναι η ανάμνηση της βιβλικής διηγήσεως για την επίσκεψη των τριών οδοιπόρων στον Αβραάμ, που την ερμηνεύει το λειτουργικό σχόλιο: «Μακάριε Αβραάμ, την είδες και τη δέχτηκες εσύ τη μία και τριαδική θεότητα». Η απουσία όμως των μορφών του Αβραάμ και της Σάρρας μας καλεί τώρα να εισδύσουμε βαθύτερα, στο δεύτερο επίπεδο, στο επίπεδο της  «θείας οικονομίας». Οι τρεις  ουράνιοι οδοιπόροι αποτελούν το Αιώνιο Συνέδριο» και το τοπίο αλλάζει σημασία: η σκηνή του Αβραάμ γίνεται ανάκτορο και ναός, η δρυς του Μαμβρή το ξύλον της ζωής και ο κόσμος ένα σχηματικό κύπελλο μέσα στη φύση, ανάλαφρο σημείο της παρουσίας της. Το επιτραπέζιο σκεύος με το μοσχάρι το αντικαθιστά το ποτήριο της Ευχαριστίας.

Οι τρεις άγγελοι ανάλαφροι και λυγεροί μάς παρουσιάζουν σώματα πολύ επιμηκυσμένα (δεκατέσσερις φορές το μήκος της κεφαλής, αντί για εφτά στη φυσική διάσταση του ανθρώπου). Οι πτέρυγες των αγγέλων, καθώς και ο σχηματικός τρόπος της επεξεργασίας του τοπίου δίνουν την άμεση εντύπωση του άϋλου, την απουσία κάθε γήινου βάρους. Η προοπτική με το βάθος της όπου τα πάντα χάνονται απόμακρα απουσιάζει παντελώς, εξαφανίζονται δηλαδή οι αποστάσεις με συνέπεια άμεση οι μορφές να έρχονται κατ’ ευθείαν επάνω στο πρόσωπό μας ,  δείχνοντας πως ο Θεός είναι εκεί και παντού. Η χαρωπή ελαφράδα του συνόλου, μυστικό της ιδιοφυΐας του Ρουμπλιόφ, δημιουργεί ένα φτερωτό όραμα. Τα τρία πρόσωπα βρίσκονται σε συνομιλία. Το θέμα της θα πρέπει να είναι το κείμενο του Ιωάννη: «Ούτω γαρ ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε τον υιόν αυτού τον μονογενή έδωκεν». Ο Λόγος όμως του Θεού είναι πάντοτε πράξη: παίρνει τη μορφή του ποτηρίου. Το τρίτο επίπεδο, το ενδοθεϊκό, είναι υπερβατικό και ανέφικτο. Ωστόσο είναι παρόν, αφού η οικονομία της σωτηρίας απορρέει από την εσωτερική ζωή του Θεού.

 Από τη σύλληψη των αγγέλων του  Ρουμπλιώφ αναδύεται η ενότητα και η ισότητα. Έτσι θα μπορούσε κανείς να εκλάβει τον έναν άγγελο για τον άλλον. Η διαφορά προέρχεται από την προσωπική στάση του καθενός απέναντι στους άλλους, χωρίς, ωστόσο, να υπάρχει ούτε επανάληψη ούτε σύγχυση. Το χρυσάφι που λάμπει πάνω στις εικόνες σημαίνει πάντα τη θεότητα και την υπεραφθονία της. Οι πτέρυγες των αγγέλων τυλίγουν, σκεπάζουν με το άπλωμά τους το καθετί. Τα εσωτερικά περιγράμματα των πτερύγων με ένα γλυκό γαλάζιο, προβάλλουν ανάγλυφη την ενότητα και τον ουράνιο χαρακτήρα της ενιαίας των φύσεως. Ένας μόνος Θεός και τρία Πρόσωπα ολότελα ίσα, καθώς φανερώνουν τα όμοια σκήπτρα, σύμβολα της βασιλικής εξουσίας με τη οποία είναι προικισμένος κάθε άγγελος.

Στη συνέχεια ο Εβδοκίμωφ προχωράει στην ανακάλυψη των γεωμετρικών μορφών της σύνθεσης και κυρίως του σταυρού και του ισοπλεύρου τριγώνου και του κύκλου. Από το ξύλο της ζωής, κατά την παράδοση, πήραν το ξύλο για το σταυρό του Χριστού. Η μορφή του είναι αόρατη, αλλά και η φανερώτερη βάση της συνθέσεως. Ο φωτοστέφανος του Πατρός, το ποτήριον και το σημείο της γης βρίσκονται στην ίδια κάθετη γραμμή, που διαιρεί την εικόνα στα δύο και διασταυρώνεται με την οριζόντια γραμμή, που ενώνει τους φωτεινούς κύκλους των παράπλευρων αγγέλων, σχηματίζοντας σταυρό. Ο σταυρός έτσι εγγράφεται μέσα στον ιερό κύκλο της θείας ζωής, είναι ο ζωντανός άξονας της θείας αγάπης. Ο Πατήρ είναι η αγάπη που σταυρώνει, ο Υιός είναι η αγάπη που σταυρώθηκε, το Άγιον Πνεύμα είναι ο σταυρός της αγάπης, η ανίκητη δύναμή της. Η κίνηση διαπερνά  τους βραχίονες του σταυρού κι αυτοί, σαν τους απλωμένους βραχίονες του Χριστού, αγκαλιάζουν το σύμπαν. «Καγώ εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προςεμαυτόν» (Ιω.ιβ΄ 32). Ο υιός και το Πνεύμα είναι τα δύο χέρια του Πατρός. Αν ενώσουμε τα ακραία σημεία του τραπεζιού με το σημείο που βρίσκεται ακριβώς πάνω από την κεφαλή του κεντρικού αγγέλου, βλέπουμε πως οι άγγελοι είναι τοποθετημένοι ακριβώς σ’ ένα ισόπλευρο τρίγωνο. Τούτο φανερώνει την ενότητα και την ταυτότητα της Τριάδος που κορυφή είναι η «πηγαία θεότης», ο Πατήρ. Τέλος,  η γραμμή που σύρεται ακολουθώντας τα εξωτερικά περιγράμματα των τριών αγγέλων σχηματίζει έναν τέλειο κύκλο, σημείο της θείας αιωνιότητας. Το κέντρο του κύκλου αυτού είναι στο χέρι του Πατρός, του Παντοκράτορος. Χέρι που καθώς απλώνεται πάνω από το ποτήριον, κρατάει την αρχή και το τέλος.

Η στάση του πατρός έχει κάτι το μνημειακό, αναδίδει την ιερατική ειρήνη και την ακινησία, την καθαρή πράξη , το συντελεσμένο, στατική αρχή της αιωνιότητας. Ταυτόχρονα όμως, με μιαν αντίθεση  από τις καταπληκτικώτερες, το αυξανόμενο κύμα της κινήσεως του δεξιού βραχίονα, η δυνατή του καμπύλη, που εναρμονίζεται με την ίδια τη δύναμη, με την οποία κλίνει ο λαιμός και η κεφαλή, εκφράζουν τη δυναμική αρχή. Είναι το «απόλυτο» των φιλοσόφων, η «καθαρή πράξη» των θεολόγων και ο Θεός ο Ζων της Βίβλου, ο «Πατήρ ημών ο εν τοις ουρανοίς».

Η θεία δύναμη, καθώς την ομολογεί το «Πιστεύω» μας («Πιστεύω εις ένα Θεόν, πατέρα Παντοκράτορα») είναι η πατρική δύναμη της αγάπης του Πατρός, που απαυγάζει το βλέμμα του μεσαίου αγγέλου. Επειδή είναι αγάπη δεν μπορεί να αποκαλυφθεί παρά «εν κοινωνία» και δεν μπορεί να γνωσθεί παρά ως κοινωνία «Ουδείς έρχεται προς τον πατέρα ειμή δι’ εμού» (Ιω. Ιδ.΄6) και εξ άλλου: «Ουδείς  δύναται ελθείν προς με, εάν μη ο Πατήρ ο πέμψας με ελκύσει αυτόν» (Ιω. στ΄ 44).Τούτο δεν είναι διόλου στενότητα ή ευαγγελική αποκλειστικότητα, αλλά η συνταρακτικώτερη αποκάλυψη  της ίδιας της φύσεως της αγάπης. Δεν μπορεί να έχουμε καμιά γνώση του Θεού , έξω από την κοινωνία ανθρώπου και Θεού που είναι πάντοτε τριαδική και εισάγει στην κοινωνία πατρός και Υιού. Τούτο μας επιτρέπει να εννοούμε γιατί ο Πατήρ δεν αποκαλύπτεται ποτέ άμεσα. Είναι η Πηγή και ακριβώς γι αυτό είναι η σιωπή. Αποκαλύπτεται αιώνια, η δυαδική όμως ενότητα Υιού και Πνεύματος είναι εκείνη που παρουσιάζει την κοινωνία αυτή, που ζωντανή της εστία είναι το ποτήριον.

Οι γραμμές από τη δεξιά πλευρά του κεντρικού αγγέλου γίνονται πλατύτερες όσο πλησιάζουν τον άγγελο προς τα αριστερά μας. Στη συμβολική γλώσσα των γραμμών οι κυρτές καμπύλες σημαίνουν πάντα την έκφραση, την ομιλία, τη μετάθεση, την αποκάλυψη, ενώ αντίθετα οι κοίλες καμπύλες σημαίνουν την υπακοή, την προσευχή, την αυταπάρνηση, τη δεκτικότητα. Ο Πατήρ είναιστραμμένος  προς τον Υιό του. Ομιλεί. Το κίνημα που διαπερνά το είναι του είναι η έκσταση: εκφράζεται ολόκληρος μέσα στον Υιό: «Εν εμοί ο πατήρ». «Πάντα όσα έχει ο πατήρ εμά εστί».

Ο Υιός ακροάζεται. Οι πτυχές του ενδύματός του εκφράζουν την υπέρτατη προσοχή, την αυτοεγκατάλειψη. Απαρνείται ο ίδιος τον εαυτό του για να μην είναι άλλο παρά ο Λόγος του Πατρός του: « Τα ρήματα α εγώ λαλώ υμίν, απ’ εμαυτού ου λαλώ. Ο δε Πατήρ ο εν εμοί μένων αυτός ποιεί τα έργα». Το δεξιό χέρι του επαναλαμβάνει την κίνηση του Πατρός, την ευλογία. Τα δύο δάκτυλαπου ξεχωρίζουν πάνω στη λευκότητα της τράπεζας-Βίβλου ευαγγελίζονται το δρόμο της σωτηρίας-ενώσεως μέσα στο Χριστό των δύο φύσεων, την εισαγωγή του κόσμου και του ανθρώπινου στοιχείου μέσα στην κοινωνία του Πατρός.

Το αφημένο χέρι του προς τα δεξιά μας αγγέλου δείχνει την κατεύθυνση της ευλογίας, τον κόσμο. Φαίνεται να σκέπει, να προστατεύει, να «κλωσσά» (κατά την έκφραση της βιβλικής διηγήσεως για τη δημιουργία). Πάνω από το ορθογώνιο του κόσμου το χέρι αυτό μοιάζει με τα απλωμένα φτερά της αγνής περιστεράς.

Η γλυκύτητα των γραμμών τού προς τα δεξιά μας αγγέλου έχει κάτι το μητρικό (Ruach=πνεύμα και στις σημιτικές γλώσσες είναι γένους θηλυκού. Τα συριακά κείμενα μεταφράζουν συχνά τον Παράκλητο (παρηγορητή) ως η Παράκλητος (Παρηγορήτρια). Είναι ηπαρηγορία, ο Παράκλητος, αλλά είναι και το Πνεύμα, το Πνεύμα της Ζωής. Είναι αυτός που δίδει τη ζωή και στον οποίο κάθε ζωή έχει την αρχή της. Είναι ο τρίτος όρος της θείας Αγάπης, το πνεύμα της Αγάπης. Η στάση του είναι διαφορετική από τη στάση των δύο άλλων αγγέλων. Με την κλίση και την ορμή όλου του είναι του βρίσκεται ανάμεσα στον Πατέρα και στον Υιό. Είναι το πνεύμα της κοινωνίας και της «περιχωρήσεως». Τούτο δείχνεται καθαρά από το τόσο αξιοσημείωτο γεγονός  ότι η κίνηση ξεκινά από τον άγγελο αυτόν. Μέσα από την ιδική του πνοή ο Πατήρ μετακινείται προς τον Υιό, ο Υιός δέχεται τον Πατέρα και ο Λόγος αντηχεί.

Τα χρώματα της σύνθεσης, (το βαθύ πορφυρό της θείας αγάπης, το πυκνό γαλάζιο της θείας αλήθειας, το χρυσάφι της θείας αφθονίας) δημιουργούν μια ολοκληρωτική μουσική συγχορδία με όλην την κλίμακα των πιο λεπτών αποχρώσεων, που λάμπουν σε όλες τις λεπτομέρειες τη συνθέσεως….. Το ποτήριον ακτινοβολεί μες στη λαμπερή λευκότητα του Λόγου που εκπέμπει όλα τα χρώματα της αλήθειας. Είναι η ακτινοβολία της θείας καρδίας, το αμοιβαίο δώρημα των τριών θείων Προσώπων. Κι από όλη τη σύνθεση, από την εικόνα αναδίδεται το ισχυρό κάλεσμα « ίνα πάντες εν ώσιν…καθώς ημείς εν εσμέν».