Το περιεχόμενο της σωτηρίας στον Χριστιανισμό

Το περιεχόμενο της σωτηρίας στον Χριστιανισμό δεν αποτελεί μια απλή θεωρητική διδασκαλία ή ένα σύστημα ηθικών κανόνων, αλλά συνιστά μια υπαρξιακή πράξη και μια πορεία οντολογικής αποκατάστασης του ανθρώπου και ολόκληρης της κτίσης. Η σωτηρία νοείται ως η θεραπεία του ανθρώπου από το κακό και η απαλλαγή του από τον φόβο του θανάτου, προσφέροντας ένα αληθινό νόημα ζωής που υπερβαίνει τη φθορά.

 Κεντρικό πρόσωπο σε αυτή τη διαδικασία είναι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος ως ο «Νέος Αδάμ» ανακεφαλαιώνει στο πρόσωπό Του ολόκληρη την ανθρωπότητα, αναδημιουργώντας την και οδηγώντας την από την πτώση στη θέωση.
Το σχέδιο της Θείας Οικονομίας για τη σωτηρία αποκαλύφθηκε σταδιακά στην ιστορία, ξεκινώντας από τις υποσχέσεις στους Πατριάρχες και τους Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, και κορυφώθηκε με την Ενανθρώπηση του Λόγου. Ο Χριστός, προσλαμβάνοντας την πλήρη ανθρώπινη φύση —ψυχή και σώμα— την ένωσε αχώριστα με τη θεία φύση Του, καθαρίζοντάς την και αγιάζοντάς την. 

Μέσα από τη σταυρική Του θυσία και την Ανάσταση, ο Κύριος νίκησε τον θάνατο, μετατρέποντάς τον από οριστικό τέλος σε «κοίμηση» και μετάβαση στην αιώνια ζωή. Η σωτηρία έτσι δεν αφορά μόνο το πνεύμα, αλλά ολόκληρη την ψυχοσωματική ενότητα του ανθρώπου, καθώς η Εκκλησία προσδοκά την ανάσταση των νεκρών και την αφθαρτοποίηση του σώματος.
Η σωτηρία πραγματοποιείται μέσα στην Εκκλησία, η οποία είναι το Σώμα του Χριστού και ένας χώρος πνευματικής αναγέννησης και θεραπείας. Μέσω των Μυστηρίων, και κυρίως της Θείας Ευχαριστίας, ο πιστός ενώνεται μυστηριακά με τον Χριστό και τους αδελφούς του, γινόμενος «σύσσωμος και σύναιμος» με τον Σωτήρα. 

Η Θεία Κοινωνία χαρακτηρίζεται ως «φάρμακο αθανασίας», καθώς μπολιάζει τη φθαρτή ανθρώπινη φύση με τη θεία ζωή, προσφέροντας μια πρόγευση της Βασιλείας του Θεού. Σε αυτή την πορεία, η μετάνοια παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς δεν αποτελεί μια δικαστική διαδικασία αλλά μια ριζική αλλαγή νοοτροπίας και επιστροφή στην πηγή της ζωής.
Θεμελιώδες στοιχείο της χριστιανικής σωτηρίας είναι ο σεβασμός της ανθρώπινης ελευθερίας και του αυτεξουσίου. Ο Θεός δεν σώζει τον άνθρωπο με μαγικό τρόπο ή με τη βία, αλλά ζητά την ελεύθερη συγκατάθεση και τη συνεργία (συνεργασία) του.

 Η αμαρτία ορίζεται ως η ελεύθερη επιλογή του ανθρώπου να διακόψει τη σχέση του με τον Θεό, και η σωτηρία είναι η ελεύθερη απόφαση για επανένωση μαζί Του. Ο άνθρωπος καλείται να μεταμορφώσει την ατομικότητά του σε πρόσωπο, ζώντας μια ζωή αγάπης και διακονίας που εικονίζει την κοινωνία των προσώπων της Αγίας Τριάδας.
Τέλος, η σωτηρία στον Χριστιανισμό έχει και μια κοσμική διάσταση, καθώς ο άνθρωπος ως «ιερέας της κτίσης» συμπαρασύρει ολόκληρο το φυσικό περιβάλλον στην αφθαρσία. Η σωτηρία του ανθρώπου είναι αλληλένδετη με την ακεραιότητα και την ανακαίνιση ολόκληρης της δημιουργίας, η οποία «συστενάζει» και περιμένει την τελική αποκατάσταση στα Έσχατα. 

Έτσι, ο τελικός σκοπός είναι ένας ανακαινισμένος κόσμος, όπου ο θάνατος και η φθορά θα έχουν καταργηθεί οριστικά και η ζωή θα κυριαρχεί σε μια αδιάσπαστη ενότητα αγάπης με τον Δημιουργό.

Σύγχρονες προκλήσεις της Εκκλησίας

Πηγή

 Στην σημερινή πολύπλοκη πραγματικότητα η Εκκλησία καλείται να αντιμετωπίσει μια σειρά από προκλήσεις που “ταλανίζουν” την κοινωνία και τον κάθε πολίτη της σε κάθε πτυχή της ζωής του, από την σχολική του ζωή μέχρι και την ενηλικίωση. Σωτήριος σταθμός για τον άνθρωπο αυτής της κοινωνίας είναι η Εκκλησία, η οποία σε κάθε περίπτωση αποτελεί ένα κέντρο πραγματικής γαλήνης

Αυτή η Εκκλησία καλείται πολλές φορές καλείται να αντιμετωπίσει προκλήσεις της νεωτερικής και μετανεωτερικής κοινωνίας, που ποτέ προηγουμένως να μην είχε κληθεί να αντιμετωπίσει. Υπό αυτό το πρίσμα η Εκκλησία οφείλει να θέσει καινούργιες βάσεις διαλόγου με αυτή την κοινωνία για να συνεχιστεί χωρίς κάποιο εμπόδιο το έργο της, διάδοσης του μηνύματος του Ευαγγελίου

Σύγχρονες προκλήσεις της Εκκλησίας – π. Θεμιστοκλής Μουρτζανός, θεολόγο-εκπαιδευτικό και Γενικό Αρχιερατικό Επίτροπο της Ιεράς Μητροπόλεως Κέρκυρας.

Το οικουμενικό μήνυμα του Ευαγγελίου

Πηγή

Το Μυστήριο της Εκκλησίας, όπως αυτό παραδόθηκε διά του Υιού εν Αγίω Πνεύματι στους Αποστόλους και τους διαδόχους τους Άγιους Πατέρες, κάθε άλλο παρά ένα μονομερές, πολιτισμικά και ουσιαστικά, γεγονός είναι. Αποτελεί το κατεξοχήν οικουμενικό γεγονός με διαστάσεις υπερεθνικές και υπερπολιτιστικές. Η Εκκλησία, ως Σώμα Χριστού, αγκαλιάζει κάθε ιδιαιτερότητα των λαών και την ενδύει αγιοπνευματικά ώστε να την μεταμορφώσει εν Χριστώ και να την καταστήσει άρμα θεώσεως

Οι πολιτισμικές αγκυλώσεις σε πράγματα τα οποία δεν προσβάλουν το δόγμα και τις αρχές των Οικουμενικών Συνόδων αποτελεί μια βλασφημία κατά της Εκκλησία, καθώς την φέρνει στο επίπεδο της μικροπολιτικής και πολιτισμικής επιταγής, αφαιρώντας της τον σωστικό της χαρακτήρα. Η Πεντηκοστή, η γενέθλιος, ημέρα της Εκκλησίας, μας καλεί στο οικουμενικό πανηγύρι του Χριστιανισμού και μας διδάσκει το άνοιγμα στα έθνη, στα οποία, ως άλλοι Πέτροι, οφείλουμε να μιλήσουμε στην “γλώσσα” τους, την πολιτιστική και λαογραφική και όχι να τους διδάξουμε τον σωστό “ιουδαϊκό” χριστιανικό τρόπο.

Το οικουμενικό μήνυμα του Ευαγγελίου,
με τον κ. Θανάση Παπαθανασίου, αναπληρωτή καθηγητή στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών

 

 

Πτώση και σωτηρία

[...] Από τη μελέτη όλων των αφηγήσεων της ενότητας των ένδεκα πρώτων κεφαλαίων του
βιβλίου της Γενέσεως προκύπτει ότι στόχος του συγγραφέα είναι να καταδείξει πως η διάσπαση
των σχέσεων του ανθρώπου με τον Θεό έχει ως συνέπεια την καταστροφή των σχέσεων σε όλα
τα επίπεδα. Η σχέση ισότητας μεταξύ των δύο φύλων (Γένεσις β΄ 23-25) μετατρέπεται σε σχέση
υποταγής της γυναίκας στον άνδρα (Γένεσις γ΄ 16,20), ενώ ο Κάιν σκοτώνει τον αδελφό του Άβελ
(Γένεσις δ΄ 8). Μετά τον κατακλυσμό επέρχεται η διάρρηξη άλλης μιας σχέσης, αυτής μεταξύ πα-
τέρα και γιου• ο Νώε καταριέται το γιο του, τον Χαμ (Γένεσις θ΄ 25). Τέλος, η προσπάθεια για
οικοδομή του πύργου της Βαβέλ καταλήγει στην πλήρη διάσπαση της ανθρώπινης κοινωνίας, κα-
θώς οι άνθρωποι αδυνατούν πλέον να συνεννοηθούν μεταξύ τους και διασπείρονται σε όλη τη γη
(Γένεσις ια΄ 9). Σε όλες τις περιπτώσεις προηγείται μια ανταρσία του ανθρώπου, μια προσπάθεια
να υπερβεί τα όριά του και να επιδιώξει την εξομοίωσή του με τον Θεό όχι σε συνεργασία μαζί του
αλλά ανταγωνιστικά. […]

Το νόημα της χριστιανικής σωτηρίας
[...] Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οι αφηγήσεις που περιέχονται στα ένδεκα πρώτα κεφάλαια
της Γενέσεως δεν αποτελούν αναφορές σε ιστορικά γεγονότα του αρχέγονου παρελθόντος, αλλά
περιγράφουν καταστάσεις που αναφέρονται στις σχέσεις του ανθρώπου με τον Θεό και επανα-
λαμβάνονται συνεχώς μέσα στην ιστορία. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορικής του πορείας ο άν-
θρωπος επιχειρεί με τα ίδια ακριβώς μέσα, την απελευθέρωση από ηθικές δεσμεύσεις, τη βιολο-
γική βελτίωση του είδους του και την εμπιστοσύνη στις δυνατότητες της τεχνολογίας, να πετύχει
την απαλλαγή του από το κακό που τον καταδυναστεύει. Οι βιβλικές αφηγήσεις δείχνουν με τον
πιο γλαφυρό τρόπο ότι κάθε φορά που ο άνθρωπος νομίζει ότι κάνει ένα βήμα προόδου απομα-
κρυνόμενος από τον Θεό, αμέσως διαπιστώνει ότι βρίσκεται σε χειρότερη από την προηγούμενη
κατάσταση. Η σωτηρία, κατά συνέπεια, που επαγγέλλεται ο Χριστός δεν συνίσταται στην απαλλα-
γή του ανθρώπου από κάποια υποτιθέμενη αρχέγονη ενοχή, αλλά στη δυνατότητα που παρέχεται
στον άνθρωπο να αποκαταστήσει και να αναπτύξει τη σχέση του με τον Θεό, αποκτώντας έτσι ένα
ασφαλές κριτήριο για την ορθή εκτίμηση της θέσης και του ρόλου του μέσα στον κόσμο, ώστε σε
συνεργασία με τον Θεό να πετύχει την ανακαίνιση ολόκληρης της δημιουργίας».
Κωνσταντίνου, Μ. Πτώση και σωτηρία, σ. 4, 7.

 Πτώση: προπατορικό αμάρτημα
Ο Θεός έδωσε στον Αδάμ ελεύθερη βούληση – τη δύναμη να επιλέγει μεταξύ καλού και κακού – κι
ήταν πλέον ζήτημα του Αδάμ να δεχτεί την κλήση που του προτάθηκε ή να την αρνηθεί. Την αρ-
νήθηκε. Έτσι, αντί να συνεχίσει το μονοπάτι που του υπέδειξε ο Θεός, το εγκατέλειψε, δείχνοντας
ανυπακοή στον Θεό. [...] Το αποτέλεσμα ήταν να εμφανιστεί μια νέα μορφή ύπαρξης πάνω στη
γη, η αρρώστια και ο θάνατος. Οι άνθρωποι, έχοντας αποστραφεί τον Θεό που είναι αθανασία και
ζωή, βρέθηκαν σε μια κατάσταση αντίθετη προς τη φύση τους. [...] Κάθε καινούρια ύπαρξη γεννιέ-
ται σ’ έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η αμαρτία, σ’ έναν κόσμο όπου είναι εύκολο να κάνει κανείς το
κακό και δύσκολο το καλό.
Ware, Κάλλιστος, επίσκοπος Διοκλείας (2001). Η Ορθόδοξη Εκκλησία. Αθήνα: Ακρίτας, σ. 352-353.

 Το Σχέδιο της Θείας Οικονομίας
Όπως λένε οι Πατέρες της Εκκλησίας, ο Δεσπότης του κόσμου είδε με φιλάνθρωπα μάτια τη δια-
φθορά του ανθρώπου και θέλησε να τον επαναφέρει από την πλάνη στην επίγνωση της αλήθειας.
Να αποκαταστήσει την πεσμένη και διχασμένη από την αμαρτία φύση του ανθρώπου και να τη
σώσει από τη φθορά και το θάνατο. Ο Θεός «οικονόμησε», δηλαδή σχεδίασε και πραγματοποίησε
τη σωτηρία του ανθρώπου. Αυτό έγινε σταδιακά, όπως ακριβώς κάνει ο γιατρός, που με κατάλ-
ληλη δίαιτα και φαρμακευτική αγωγή επαναφέρει έναν άρρωστο οργανισμό στην κατάσταση της
υγείας. Το σχέδιο αυτό του Θεού λέγεται «θεία οικονομία». [...]
Το σχέδιο της θείας οικονομίας πέρασε από τρεις φάσεις. Για την πραγματοποίησή του απαραί-
τητη προϋπόθεση ήταν η ελεύθερη συνεργασία, η συγκατάθεση των ανθρώπων. Καλεί πρώτα ο
Θεός τον Αβραάμ, που συνεργάζεται με το Θεό υποδειγματικά και μεταφέρει στο λαό τις υποσχέ-
σεις του για σωτηρία. Το ίδιο κάνουν και οι άλλοι πατριάρχες της Π. Διαθήκης. Έπειτα ο Θεός ορίζει
το Μωυσή αρχηγό των Ιουδαίων, που ζούσαν υπόδουλοι στην Αίγυπτο, και με θαυμαστό τρόπο
τους οδηγεί στη γη της επαγγελίας. Εκεί, [...] με τους προφήτες, που ήταν το στόμα του Θεού και
διερμηνείς του θελήματός του, προαναγγέλλει την αναμενόμενη σωτηρία. Είναι αυτή που έφερε
ο Χριστός με τη σάρκωσή του. [...] Αυτή ήταν η πρώτη φάση.
Η ζωή του Κυρίου, τα θαύματα, η διδασκαλία, το Πάθος και η Ανάστασή του είναι η δεύτερη φάση
του θείου σχεδίου. Ο Κύριος είναι σωτήρας [...] όλων των ανθρώπων (Λουκ. 3,6). Δεν ήρθε στη γη
για να κρίνει, αλλά για να σώσει το χαμένο πρόβατο, δηλαδή τον αποστάτη άνθρωπο. Ζητά από
μας πίστη, μετάνοια, καλά έργα, αγάπη, αφοσίωση στο Θεό. Να είμαστε άγρυπνοι, αγωνιστές,
ετοιμοπόλεμοι στο κακό και στα πάθη μας.
Η τρίτη φάση της Θείας οικονομίας είναι η Εκκλησία που ίδρυσε ο Κύριος. Αυτή συνεχίζει το σω-
τήριο έργο του. Σωζόμαστε μέσα στην Εκκλησία. Με τα μυστήριά της και μάλιστα με τη Θεία Ευ-
χαριστία, παίρνουμε τον ίδιο το Χριστό, το Σώμα του και το Αίμα του. Προγευόμαστε τη Βασιλεία
του Θεού, που έχει εγκαινιαστεί με την έλευση του Χριστού. Την πλήρη δόξα και μακαριότητα θα
απολαύσουν οι πιστοί μετά την ανάσταση των νεκρών. Τότε θα ανακαινιστεί η κτίση και θα μετα-
μορφωθεί ο άνθρωπος.
Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Α΄ Λυκείου, ΔΕ 7, σ. 34-35

Η σωτηρία στον Δυτικό Χριστιανισμό, στον Ιουδαϊσμό, στο Ισλάμ και σε άλλες θρησκείες

Η σωτηρία στον Δυτικό Χριστιανισμό
…η Δύση προσανατολίστηκε σε μια άλλη γραμμή [ενν. από την ορθόδοξη] για την ερμηνεία της πα-
ραδείσιας ευδαιμονίας και της κολασμένης κακοδαιμονίας. … Η παραδείσια ζωή και η κόλαση θε-
ωρήθηκαν καταρχήν υπό το νομικό πρίσμα της αμοιβής και της τιμωρίας. Εξού και η αναγκαιότητα
του Καθαρτηρίου (Purgatorium) για να ξεπληρώνουν εκεί οι ψυχές τις οφειλές που δεν πρόλαβαν
να τις ξεπληρώσουν στην επίγεια ζωή.
Ματσούκας, Ν. (1988). Δογματική και Συμβολική Θεολογία Β.
Θεσσαλονίκη: Πουρναράς, σ. 547-548.

 Η σωτηρία στον Ιουδαϊσμό
«Ο Θεός σώζει. Μετά τη δημιουργία του κόσμου το κύριο έργο του Θεού συνίσταται στη
σωτηρία του. Το έργο αυτό πραγματοποιείται με εκλογή ενός τμήματος της ανθρωπότητας, που
θα ζει μια ζωή τέτοια, που θα το διατηρεί σε κοινωνία με το Θεό. Κύρια αρχή αυτής της ζωής είναι
να έχει Θεό του μόνο τον ίδιο και να τηρεί τις εντολές Του. Το τμήμα αυτό της ανθρωπότητας που
είναι ο Ισραήλ ονομάζεται γι’ αυτόν τον λόγο «λαός του Θεού».
Ο Θεός εκλέγει τον Αβραάμ ως γενάρχη αυτού του λαού. Ανανεώνει την εκλογή μέσω των
άλλων πατριαρχών και τελικά συνάπτει μ’ αυτόν συμφωνία (διαθήκη) μέσω του Μωυσή στο Σινά.
Η σωτηρία συμβαίνει στο τέλος της ιστορίας. Ήδη από την Έξοδο άρχισε να υπάρχει μεταξύ
των Ιουδαίων η προσδοκία μιας μελλοντικής ανάδειξης του έθνους τους σε πρότυπο και ηγήτορα
της ανθρωπότητας. Αυτό θα συνέβαινε στην τελική φάση της ιστορίας σε μια πορεία που κινείται
από το παρελθόν προς το μέλλον. Η ιδέα αυτή στους προφήτες πήρε τη μορφή της «Μέρας του
Γιαχβέ», δηλαδή της εποχής που οι εχθροί του Ισραήλ θα κατατροπώνονταν και ένας βασιλιάς
προερχόμενος από τον οίκο του Δαβίδ θα ίδρυε μια καινούργια βασιλεία. Αργότερα όμως, η ιδέα
της εθνικής αποκατάστασης αντικαθίσταται από εκείνη της παγκόσμιας σωτηρίας των δικαίων,
που θα προέλθει από κάποιον ορισμένο (χρισμένο= Μεσσία) από το Θεό γι' αυτόν το σκοπό. Στη
σωτηρία αυτή συμπεριλαμβάνεται η προσδοκία της ανάστασης των νεκρών».
Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Β΄ Λυκείου ΔΕ 29, σ. 234-235.

 Η σωτηρία στο Ισλάμ
[...] Κατά την έσχατη ημέρα, αφού καταστραφούν τα πάντα, θα σαλπίσει ο άγγελος και όλοι
οι άνθρωποι θα αναστηθούν. Η ημέρα της κρίσεως θα είναι ημέρα, κατά την οποία όλοι θα πά-
ρουν την αμοιβή των έργων τους. Συνεπώς ο κόσμος θα κριθεί και θα βρίσκεται σε αιώνια ειρήνη
μαζί με τον Θεό.
Η μεγάλη λοιπόν ελπίδα των μουσουλμάνων είναι η μέλλουσα ζωή. Ο κόσμος θα παρέλθει,
αλλά δεν θα εκμηδενισθεί. Θα αναστηθεί και θα αναδημιουργηθεί. Ο Θεός θα καλέσει τα πάντα
στην παρουσία του και ο άνθρωπος θα αναστηθεί από τη σκόνη. Δεν πρόκειται ούτε το παραμικρό
να χαθεί. Ο Θεός θα αναστήσει τα σώματα των νεκρών και θα ενώσει με αυτά τις ψυχές τους. [...]

 Η κρίση: Η ενώπιον του Θεού κρίση των ανθρώπων θα διεξαχθεί με βάση το βιβλίο των πρά-
ξεων κάθε ανθρώπου. Το βιβλίο αυτό, που μνημονεύεται σε πολλά κορανικά χωρία, είναι γραπτό
κείμενο που περιέχει ακριβώς τις πράξεις του κάθε ανθρώπου, τις οποίες καταγράφουν σ’ αυτό
οι δύο φύλακες άγγελοι, οι οποίοι συνοδεύουν κάθε άνθρωπο πάνω στη γη. Σύμβολο της θείας
δικαιοσύνης που θα κρίνει τις πράξεις του ανθρώπου είναι ο «ζυγός» (μια παράσταση την οποία
βρίσκουμε ήδη στην θρησκεία της αρχαίας Αιγύπτου), ο οποίος θα ζυγίζει με κάθε ακρίβεια τα
αγαθά και τα κακά έργα των ανθρώπων.
Μετά το πέρας της κρίσεως, οι μεν δίκαιοι θα μεταβούν στον παράδεισο, οι δε άδικοι στην
κόλαση.
Η κόλαση: […] Η κόλαση έχει επτά πατώματα, τα οποία βαίνουν κατά κατιούσαν φοράν προς
το αχανές βάθος της, και διάφορα διαμερίσματα, στα οποία κολάζονται οι άπιστοι ανάλογα με τα
έργα τους. Η κόλαση είναι γεμάτη από φωτιά.
Για τους μουσουλμάνους όμως η κόλαση δεν είναι μόνο τόπος βασάνων αλλά και εξαγνισμού.
[…] Οι αμαρτωλοί μουσουλμάνοι θα εκτίσουν ποινές στην κόλαση για περιορισμένον χρόνο. Τελι-
κά θα απαλλαγούν από τις κακές συνέπειες των πράξεών τους και θα μεταβούν στον παράδεισο.
Κανένας από τους μουσουλμάνους δεν θα παραμείνει στην κόλαση. Η κόλαση προορίζεται μόνο
για τους μη μουσουλμάνους. …
Ο παράδεισος: [...] Στον παράδεισο οι μάκαρες ντυμένοι χιτώνες μεταξωτούς και κοσμημένοι
με χρυσά ψελλίδια, θα κάθονται ο ένας απέναντι στον άλλο και θα συνδιαλλέγονται πανευτυχείς.
Ο Μωάμεθ στο Κοράνιο λέει: «Ιδού το απεικόνισμα του επαγγελθέντος παραδείσου προς αυτούς
που φοβούνται τον Κύριο· ποταμοί υδάτων ουδέποτε διακοπτόμενοι κατά τον ρου τους, ποταμοί
γάλακτος, του οποίου η γεύση ουδέποτε αλλοιώνεται, ποταμοί οίνου καθηδύνοντος τους πίνο-
ντες, ποταμοί μέλιτος παντοειδείς καρποί και άφεση των αμαρτιών» (47,15).
Ζιάκας, Γρ. (32003). Ισλάμ. Θρησκεία και Πολιτεία.
Θεσσαλονίκη: Κορνηλία Σφακιανάκη, σ. 61-62.

 (Ινδουϊσμός)
Η ατέρμονη παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, δηλαδή σε μια κατάσταση που ταυτίζεται
με την οδύνη, προκάλεσε το αίτημα της απελευθέρωσης (μούκτι ή μόξα) από αυτή. Σύμφωνα με
τις Ουπανισάδες, αυτή επιτυγχάνεται με τη σταδιακή απόσυρση του νου του ανθρώπου από τον
εξωτερικό κόσμο και τη στροφή του προς τον εσωτερικό με τελικό σκοπό την ταύτιση του νου με
το Άτμαν και μέσω αυτού με το Μπράχμαν. Η διαδικασία αυτή, από τη σταδιακή απόσυρση του
νου από τον εξωτερικό κόσμο ως την ταύτιση ή ένωση με το Μπράχμαν ονομάζεται γιόγκα. Η χρή-
ση της γιόγκα γι’ αυτό το σκοπό καθιστούσε το έργο της σωτηρίας μια ατομική προσπάθεια που
μπορούσε να αναλάβει ο καθένας μόνος του.
Σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών Β΄ Λυκείου, ΔΕ 32, σ. 259.

Εκκλησία και σωτηρία

Όταν λέμε σωτηρία, την ταυτίζουμε με τη βασιλεία των ουρανών, με την απόλαυση της
βασιλείας των ουρανών. Πού θα τη βρούμε τη σωτηρία; Η σωτηρία βρίσκεται μόνον μέσα στην
Εκκλησία. Αυτό το έλεγε επιγραμματικά ο Κυπριανός: Extra Ecclesiam nulla salus, εκτός της Εκκλη-
σίας δεν υπάρχει σωτηρία. Δεν ξέρουμε τι θα κάνει ο Θεός με τους εκτός της Εκκλησίας, αυτό είναι
στο χέρι του Θεού, αλλά εμείς γνωρίζουμε ότι η σωτηρία βρίσκεται μόνον μέσα στην Εκκλησία [...].
Για να έχεις ζωή, πρέπει να μετάσχεις στη Θεία Ευχαριστία. Εφόσον η Θεία Ευχαριστία πραγματώ-
νεται και προσφέρεται μόνον μέσα στην Εκκλησία και εφόσον έξω από την Εκκλησία δεν μπορού-
με να βρούμε την αιώνιο ζωή, καταλαβαίνουμε ότι η σωτηρία βρίσκεται μόνον μέσα στην Εκκλη-
σία, που οικοδομείται μέσω της Θείας Ευχαριστίας και φανερώνεται με τη Θεία Ευχαριστία. [...]
Τη σωτηρία ως κατανίκηση της φθοράς και του θανάτου δεν
τη βρίσκει μόνον ο άνθρωπος. Η σωτηρία δεν ήλθε μόνον για τον
άνθρωπο. Ο άνθρωπος στην πτώση του συμπαρέσυρε την κτίση,
η οποία «συστενάζει και συνωδίνει» με τον άνθρωπο [...]. Δηλα-
δή ο άνθρωπος, απελευθερούμενος και σωζόμενος, σώζει και την
κτίση, την οποία συμπαρέσυρε στη φθορά και για την οποία είναι
υπεύθυνος, είναι υπεύθυνος για τη σωτηρία και για τη διαφύλαξή
της. Όπως ο άνθρωπος επανέρχεται στο «ἀρχαῖον κάλλος», με τον
ίδιο τρόπο και η κτίση επανέρχεται στο αρχαίο κάλλος: «Καί εἶδεν
ὁ Θεός τά πάντα, ὅσα ἐποίησε, καί ἰδού καλά λίαν» (Γεν. 1, 31). Η
επαναφορά γίνεται και αυτή διά της Θείας Ευχαριστίας.
Βέβαια η Εκκλησία ευλογεί την κτίση. Δεν ευλογεί μόνον
τον άνθρωπο. Ευλογεί τους ανθρώπους, αλλά ευλογεί και την
κτίση όλη, είτε αγιάζοντάς την ως ύδατα, άρτους, βάγια, είτε χρησιμοποιώντας την ως εικόνες,
κεριά, είτε αγιάζοντας με τον βασιλικό. [...] Η όλη κτίση αγιάζεται και ευλογείται και σώζεται μέσα
στην Εκκλησία. Το κυριότερο όμως στοιχείο με το οποίο η κτίση αγιάζεται και λυτρώνεται είναι η
προσφορά του άρτου και του οίνου κατά τη Θεία Ευχαριστία. Αυτό που προσφέρει ο άνθρωπος,
το προσφέρει ως ευχαριστία εκ μέρους όλης της κτίσεως προς το Θεό. Το πρόσφορο είναι η προ-
σφορά του ανθρώπου προς το Θεό, αλλά το υλικό στοιχείο των Τιμίων Δώρων το παίρνουμε από
την κτίση, ως προσφορά της κτίσεως προς το Θεό. Αυτό μεταβάλλεται σε σώμα και αίμα Χριστού.
Αλλά δεν είναι μόνον το υλικό στοιχείο. Δεν προσφέρουμε σίτο και σταφύλια, αλλά προσφέ-
ρουμε άρτο και οίνο. Για να γίνει ο σίτος άρτος και να γίνει το σταφύλι οίνος χρειάζεται μία προ-
σφορά έργου, μία επεξεργασία εκ μέρους του ανθρώπου. Προσφέρουμε λοιπόν και τον κόπο του
ανθρώπου. Και ο μόχθος του ανθρώπου αγιάζεται αντιπροσωπευτικά με την προσφορά αυτή της
Θείας Ευχαριστίας. Είναι δώρα, Τίμια Δώρα, δώρα του ανθρώπου προς τον Θεό, δώρα της κτίσεως
διά του ανθρώπου προς τον Θεό αλλά και δώρα του Θεού προς τον άνθρωπο· γι’ αυτό λέμε: «Τά
σά ἐκ τῶν σῶν, σοί προσφέρομεν». Είναι του Θεού, τα παίρνουμε εμείς και τα δίνουμε πάλι στο
Θεό. Είναι προσφορά και αντιπροσφορά.
Παίρνοντας ο άνθρωπος την προσφορά αυτή της Θείας Ευχαριστίας παίρνει την αφθαρσία,
την σωτηρία. Ο Θεός αφθαρτοποιεί την ανθρώπινη φύση και την κάνει αθάνατη. Μ' αυτόν τον
τρόπο ο άνθρωπος γίνεται αθάνατος. Η ύλη μεταστοιχειώνεται μέσα στην Εκκλησία. Η ύλη γίνεται
Τίμια Δώρα, σώμα Χριστού, Εκκλησία, και όλα αυτά προσφέρονται στον Θεό ως ευχαριστία, ως
Θεία Ευχαριστία.
Κατόπιν τούτων η Θεία Ευχαριστία δεν είναι μια πράξη ατομικής ευσέβειας. Δεν κοινωνού-
με απλώς για να γίνουμε καλύτεροι, για να πάρω εγώ το Χριστό μέσα μου, ο καθένας ξεχωριστά· ο σκοπός της κοινωνίας, ο σκοπός που όρισε ο Χριστός να κοινωνούμε, δεν είναι μόνον αυτός: ο σκο-
πός είναι να πραγματώσουμε την Εκκλησία, να κτίσουμε την Εκκλησία, στις φλέβες του καθενός
από εμάς να ρέει το ίδιο αίμα, το αίμα του Χριστού, που είναι το αίμα της κεφαλής της Εκκλησίας,
κάνοντάς μας έτσι ένα σώμα, το σώμα του Χριστού.
Η Θεία Ευχαριστία λοιπόν, η Λειτουργία με την οποία τελείται η Θεία Ευχαριστία, είναι η εν
τόπω και εν χρόνω έκφραση και πραγμάτωση του μυστηρίου της Εκκλησίας και είναι ο τρόπος δια
του οποίου σημαίνεται η Εκκλησία και σώζεται ο άνθρωπος. […].

Γαλίτης, Γ. (2006). Αποκάλυψη και Εκκλησία. Εισηγήσεις στο Θεολογικό Συνέδριο
της Ι. Μητροπόλεως Ηλείας, Πύργος: Ι. Μητροπόλεως Ηλείας, σ. 56-70

2.4 ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ